వారణాసిలో వంటింటి ఇంధనమవుతున్న చితి మంటలు

“హమారే చూల్హే తో ఇన్ లాశోఁ సే జల్తే హైఁ (ఈ శవాల వల్లే మా వంటింట్లో పొయ్యిలు వెలుగుతున్నాయి),” వారణాసిలోని రాజా హరిశ్చంద్ర ఘాట్‌లో ఆరోజు రెండవ దహన సంస్కారానికి చితి పేర్చుతున్న విజయ్ ఈ మాటలన్నారు. పొగ, బూడిద కళ్ళనూ ముక్కుపుటాలనూ మండిస్తున్నా కూడా, చేత్తో విసురుకుంటూ అతను వాటి మధ్యలోనే దారిచేసుకుంటూ నడుస్తున్నారు.

35 ఏళ్ళ విజయ్ చౌధరి బనారస్‌లో షెడ్యూల్డ్ కులంగా జాబితా చేసివున్న డోమ్ సముదాయానికికి చెందినవారు. తన కుటుంబం నుంచి ఈ వృత్తిలోకి వచ్చిన నాలుగోతరం వాడతను. దేశం నలుమూలల నుండి కుటుంబసభ్యులు వారణాసికి తీసుకొచ్చిన తమవారి మృతదేహాలకు విజయ్ అంత్యక్రియలు జరిపిస్తారు.

అందరిలాగే విజయ్‌కి కూడా ఇంట్లో ఎల్‌పిజి సిలిండర్ ఉన్నప్పటికీ గత 25 రోజులుగా గ్యాస్ దొరకలేదు. “సిలిండర్ బుక్ చేయడానికి ఫోన్ చేస్తే ఎవరూ ఎత్తట్లేదు. వెయ్యి రూపాయలకు వచ్చే [14.2 కిలోగ్రాముల] సిలిండర్‌ను రెండువేలు పెట్టి కొనే స్తోమత నాకు లేదు. ఇక తప్పేది లేక పాత పద్ధతుల ప్రకారం కట్టెలతో వంట చేసుకుంటున్నాం. అందుకని ప్రతిరోజూ శవాలు కాలిన తర్వాత మిగిలిన కట్టెముక్కలను వంటకోసం ఇంటికి తీసుకెళ్తున్నాం,” విజయ్ PARIతో చెప్పారు.

“ఒక శవాన్ని దహనం చేయడానికి వాళ్ళు కనీసంగా 300 రూపాయలు ఇస్తారు,” నిటారుగా ఉన్న మెట్ల మీదుగా, దుఃఖంలో మునిగి ఉన్న ఒక కుటుంబం అప్పుడే చేరుకున్న చోటుకు వెళ్తూ చెప్పారతను. “కానీ కొన్నిసార్లు మేం 500-600 రూపాయల వరకు మాట్లాడుకుని తీసుకుంటాం. ఈ కుటుంబం వారి తల్లి మృతదేహాన్ని తీసుకొచ్చింది,” అంటూ, 20 నిమిషాల పాటు ఆయన మాయమైపోయారు.

నాలుగో తరగతిలోనే చదువు మానేసిన విజయ్, తాను పనిచేసే చోటు నుంచి 10 కిలోమీటర్ల దూరంలో నివసిస్తుంటారు. ఆయన ఒక్కరి సంపాదన మీదే ఐదుగురు సభ్యులు గల కుటుంబం ఆధారపడి ఉంది. ఒక శవదహనానికి కనీసం 300 రూపాయలు సంపాదించే అతను, రోజుకు రెండు నుంచి మూడు దహనాలు జరిపిస్తారు. అంటే, సగటున రోజుకు 600 నుంచి 900 రూపాయలు సంపాదిస్తున్నట్టు.

“ఈ ఘాట్‌లోనూ, మణికర్ణిక ఘాట్‌లోనూ నాలాంటివాళ్ళు కనీసం 500 మంది ఉంటారు. వాళ్ళలో చాలా మంది చదువుకోలేదు. మా అందరి జీవితాలూ శవదహనాలపైనే ఆధారపడి ఉన్నాయి.” వేడిని, చెమటను తట్టుకోవడానికి మెడ చుట్టూ తెల్లటి గమ్ఛా (తువ్వాలు) కట్టుకున్న అతను, 400 రూపాయలకు దహనం చేయడానికి ఒప్పుకున్న మరో మృతదేహం వైపు తిరిగి వెళ్ళారు.

మణికర్ణిక ఘాట్, రాజా హరిశ్చంద్ర ఘాట్‌కు మూడు కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. ఈ హిందూ దహన వాటికలు బహుశా దేశంలోనే ఎంతో పేరుగాంచినవి.

పూజ సామాన్లు, పాల పదార్థాలు అమ్మే చిన్న దుకాణాలు, పాతకాలపు నివాస గృహాలు, బరువు తూచే భారీ యంత్రాలతో ఉన్న కట్టెల వ్యాపారులతో కిటకిటలాడుతున్న ఎన్నో ఇరుకుసందులు మణికర్ణిక ఘాట్‌కి దారితీస్తాయి.

“మా డోమ్‌లందరివీ రెక్కాడితే గానీ డొక్కాడని బతుకులు. మా అందరికీ ఇది మరీ ముఖ్యంగా రోజువారీ కూలి పనే,” సగం కాలిన మొద్దుల జతను చితిలోంచి బయటకి లాగుతూ అన్నారు శ్లోక్ చౌధరి. అతనికి పైగా ఏప్రిల్ నెల సూర్యుడు, పక్కనే మండుతోన్న చితి మంటల వేడి నిర్దాక్షిణ్యంగా కాలుస్తున్నాయి.

“మా పూర్వీకుల్లాగే మేం కూడా చితిలో మండే కట్టెలను వాడడం మళ్ళీ మొదలుపెట్టాం. కష్టకాలంలో ఇదే మమ్మల్ని ఆదుకుంటుంది,” అంటూ శ్లోక్ కూడా విజయ్ మాటలతో ఏకీభవించారు. అప్పుడే తాను చితి నుంచి బయటకు లాగిన కొన్ని కట్టెలను తీసుకొని ఆయన వేగంగా గంగానది వైపుకు వెళ్ళారు. ముప్పై సెకండ్ల తర్వాత, కట్టెల చిటపట శబ్దం, తన మీదుగా లేస్తోన్న బూడిద రంగు పొగతో పాటు గంగ ఒడ్డునుంచి తిరిగొచ్చారు. “చల్లారిపోయింది, ఇక దీన్ని ఇంటికి తీసుకెళ్ళొచ్చు,” వివరించారాయన.

“ఇంతకుముందు ఒక మన్ (స్థానికంగా 40 కిలోల కొలతకు సమానం) కట్టెలు 500 నుండి 550 రూపాయలకే వచ్చేవి. కానీ ఇప్పుడు వాటి ధర 700-800 రూపాయలుంది. ఎనభై కిలోల బరువున్న మృతదేహానికి దాదాపుగా ఆరు మన్‌ల (240 కిలోలు) కట్టెలు పడతాయి. కొన్ని కుటుంబాలు తమ స్తోమతకు తగ్గట్టు కొన్ని ఆచారాలను కుదించుకుని నాలుగైదు మన్‌లతోనే కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తున్నారు,” ఘాట్ వద్ద కట్టెలను అమ్మే బల్బీర్ చౌధరి అన్నారు. క్లుప్తంగా చెప్పాలంటే: ఇరాన్ యుద్ధం వల్ల ఏర్పడ్డ ఎల్‌పిజి కొరత, జనాలను వంటచెరకు కోసం పరిగెత్తేలా చేసింది. చివరికి అంత్యక్రియలు కూడా దీని బారిన పడ్డాయి.

ఇప్పుడు 29 ఏళ్ళ వయసున్న శ్లోక్ హైస్కూల్ మధ్యలోనే చదువు మానేశారు. తనకు పద్నాలుగేళ్ళ వయసప్పటి నుండి ఆయన ఇదే పని చేస్తున్నారు. “మా నాన్నతో పాటు వచ్చి ఆయనకి సాయపడేవాణ్ణి. ఇప్పుడాయన లేడు, నేనూ అమ్మా మాత్రమే ఉన్నాం. ఆమె కోసమే నేనీ పని చేస్తున్నాను.” వేడి బూడిద కుప్పపై కాలు జారటంతో ఆయన నవ్వి, “నేను కాస్త మత్తులో ఉన్నాను. ఈ వాసన, ఈ వాతావరణం, ఈ శవాల మధ్య పని చేయాలంటే, ఆ మాత్రం మత్తు లేకుండా సాధ్యంకాదు.” ఆయన PARIతో చెప్పారు. అప్పటికి సమయం ఉదయం పది గంటలే అయ్యింది.

“గ్యాస్ కొరత మమ్మల్ని బాగా దెబ్బ తీసింది. అయితే, మా డోమ్‌వాళ్ళం మాదైన పద్ధతిలో దీన్ని తట్టుకొని నిలబడుతున్నాం,” గట్టిగా సిగరెట్ దమ్ములాగి, ఆరోజుకు తన మొదటి కస్టమర్ కోసం ఎదురుచూస్తూ అన్నారు శ్లోక్.