যুদ্ধ-পৰিণতি: বাৰাণসীত চিতাৰ খৰি আৰু চৌকাৰ জুই

“হমাৰে চুলহে তৌ ইন লাচৌ চে জলতে হ্যে” (এই শৱদাহৰ কাৰণেহে আমাৰ চৌকাত জ্বলিছে),” বাৰাণসীৰ ৰাজা হৰিশ্চন্দ্ৰ ঘাটত দিনটোৰ দ্বিতীয়টো মৃতদেহ সৎকাৰৰ বাবে চিতা সাজু কৰি থকাৰ সময়ত বিজয়ে এইদৰে কয়।

ধোঁৱা আৰু ছাইয়ে চকুই-নাকে ধৰিছে। কিন্তু হাতখনেৰে সেয়া আঁতৰাই তেওঁ আগবাঢ়িছে।

৩৫ বছৰীয়া বিজয় চৌধুৰী বাৰাণসীৰ ডোম সম্প্ৰদায়ৰ (অনুসূচিত জাতি হিচাপে তালিকাভুক্ত)। তেওঁ এই ব্যৱসায়ত তেওঁৰ পৰিয়ালৰ চতুৰ্থ প্ৰজন্মক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছে। সমগ্ৰ ভাৰতৰ পৰা শোকসন্তপ্ত পৰিয়ালবোৰে দাহ আৰু শেষকৃত্যৰ বাবে চহৰখনলৈ লৈ অহা প্ৰিয়জনৰ শৱ তদাৰক কৰাই তেওঁলোকৰ কাম।

বিজয়ৰ ঘৰতো আন বহুতৰ দৰেই এলপিজি সংযোগ আছে ঠিকেই। কিন্তু যোৱা ২৫ দিন ধৰি গেছ নাই। “মই চিলিণ্ডাৰ বুক কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিলো, কিন্তু ফোনটো বাজিহে থাকে, কোনেও নধৰে। হাজাৰ টকীয়া চিলিণ্ডাৰ (১৪.২ কিলোগ্ৰাম) এটাৰ বাবে আমি ২,০০০ টকা দিব নোৱাৰো। সেয়েহে আমি এটা আগৰ পদ্ধতিতে ভাত বনাইছো। সৎকাৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা খৰিৰ টুকুৰা বা অৱশিষ্ট অংশৰে ৰন্ধা-বঢ়া কৰিছো। ভাত ৰান্ধিবলৈ আমি প্ৰতিদিনে অলপ খৰি ঘৰলৈ লৈ যাওঁ,” বিজয়ে এই প্ৰতিবেদকক কয়।

“এটা শৱদাহ কৰাৰ বাবে তেওঁলোকে আমাক অতি কমেও ৩০০ টকা দিয়ে,” এই বুলি কৈ তেওঁ খোজকাঢ়ি চিৰিৰে নামি এতিয়াহে আহি পোৱা শোকসন্তপ্ত পৰিয়াল এটাৰ কাষ চাপে। “কিন্তু কেতিয়াবা আমি ৫০০-৬০০ টকালৈ দৰ-দাম কৰো। এই পৰিয়ালটোৱে তেওঁলোকৰ মাতৃৰ মৃতদেহ লৈ আহিছে,” তেওঁ কয় আৰু তাৰ পিছত ২০ মিনিটৰ বাবে তেওঁক তাত পোৱা নগ’ল।

চতুৰ্থ শ্ৰেণীৰ পৰা পঢ়া এৰা বিজয়ে তেওঁৰ কৰ্মস্থলীৰ পৰা ১০ কিলোমিটাৰ দূৰত পৰিয়ালসহ থাকে। পাঁচজনীয়া পৰিয়ালটো তেওঁৰ উপাৰ্জনৰ ওপৰতে নিৰ্ভৰ কৰে। তেওঁ প্ৰতিটো শৱদাহৰ বাবদ অন্ততঃ ৩০০ টকা উপাৰ্জন কৰে আৰু দিনটোত দুইৰ পৰা তিনিটা মৃতদেহ সৎকাৰৰ কাম কৰে। তেনেকৈ দিনত তেওঁ গড়ে ৬০০-৯০০ টকা উপাৰ্জন কৰে।

“ইয়াত আৰু মণিকৰ্ণিকা ঘাটত মোৰ দৰে অতি কমেও ৫০০ লোক আছে। তেওঁলোকৰ সৰহভাগেই নিৰক্ষৰ আৰু সকলোৱে শৱদাহ কৰা কামটোৰ ওপৰতে নিৰ্ভৰশীল।“ তেওঁ ডিঙিত এখন বগা গামোচা লৈ ঘামি থকা দেহাৰে গৰমত দৰ-দাম কৰি ৪০০ টকাত দাহ কৰিবলৈ সন্মত হোৱা এটা মৃতদেহৰ ফালে আগবাঢ়িছে।

ৰজা হৰিশ্চন্দ্ৰ ঘাটৰ পৰা মাত্ৰ ৩ কিলোমিটাৰ দূৰত মণিকৰ্ণিকা ঘাট অৱস্থিত। এই হিন্দু শ্মশানসমূহ সম্ভৱতঃ দেশৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত শ্মশান ঘাট।

দুগ্ধজাত সামগ্ৰী আৰু পূজাৰ সামগ্ৰী বিক্ৰী কৰা সৰু সৰু দোকান, পুৰণি আৱাসিক ঘৰ আৰু ডাঙৰ ডাঙৰ তৰ্জু থকা খৰি বিক্ৰেতাৰ দোকানেৰে ভৰি থকা কেইবাটাও ঠেক গলি পাৰ হৈ আপুনি মণিকৰ্ণিকা ঘাট ঢুকি পাব।

“আমি ডোমসকলে দিনহাজিৰা কৰি কোনোমতে চলি আছোঁ। এনেকৈয়ে আমাৰ ঘৰ চলে,” নদীৰ পাৰত জ্বলি থকা চিতা এখনৰ পৰা আধা পোৰা খৰি এটুকুৰা টানি উলিয়াই শ্লোক চৌধুৰীয়ে কয়। এপ্ৰিলৰ চোকা ৰ’দ আৰু কাষত জ্বলি থকা চিতাৰ জুই, তেওঁৰ ওপৰত দুয়োটাই নিৰ্দয়।

বিজয়ৰ দৰেই শ্লোকৰো একেই অৱস্থা। “আমাৰ পূৰ্বপুৰুষৰ দৰেই আমি চিতাৰ খৰি ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছো। কঠিন সময়ত ইয়েই আমাক কামত দিছে।” তাৰ পিছত চিতাৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা কিছু খৰি লৈ তেওঁ গংগাৰ ফালে যায়। আধামিনিটৰ পিছত জ্বলি থকা খৰি শব্দ আৰু ওপৰলৈ উৰি যোৱা ধোঁৱাৰ সৈতে তেওঁ নদীৰ পাৰৰ পৰা উভতি আহে। “এইখিনি ঘৰলৈ লৈ যাব পৰাকৈ ঠাণ্ডা হৈছে,” তেওঁ বুজাই কয়।

ঘাটৰ খৰি বিক্ৰেতা বলবীৰ চৌধাৰীয়ে কয়, “আগতে এজন (স্থানীয় হিচাপত ৪০ কিলো)ৰ বাবে ৫০০ৰ পৰা ৫৫০ টকাৰ খৰি লাগিছিল, এতিয়া সেই একেখিনি খৰিৰ দাম ৭০০-৮০০ হৈছেগৈ। ৮০ কিলো ওজনৰ এটা শৱৰ বাবে ছটা মানুহৰ সমান (প্ৰায় ২৪০ কিলো) খৰি লাগে। কিছুমান পৰিয়ালে এতিয়া চাৰিটা বা পাঁচটা মানুহৰ জোখাৰে খৰি কিনে যাতে অন্ত্যোষ্টিক্ৰিয়া কোনোমতে পাৰ হৈ যায়।” সহজ ভাষাত ক’বলৈ গ’লে ইৰানৰ যুদ্ধৰ প্ৰভাৱ আনকি শেষকৃত্যতো পৰিছে।

২৯ বছৰ বয়সীয়া শ্লোকে হাইস্কুলতে পঢ়া আধাতে এৰিছে। তেওঁ ১৪ বছৰ বয়সৰ পৰাই এই কাম কৰি আহিছে। “মই দেউতাৰ লগত আহিছিলো আৰু তেওঁক এই কামত সহায় কৰি দিছিলো। এতিয়া তেওঁ নাই, মই আৰু আম্মাই আছো। সেয়ে মই আম্মাৰ বাবে এই কাম কৰি আছো।” গৰম ছাঁইৰ ওপৰত ভৰি পৰি পিচলি যোৱাত শ্লোকে হাঁহি মাৰি কয়, “অলপ নিচাত আছো। নিচা নকৰাকৈ এনেকৈ মৰাশৰ মাজত কাম কৰি থাকিব নোৱাৰি,” তেওঁ পাৰিক কয়। তেতিয়া পুৱা ১০ বাজিছে।

“গেছৰ নাটনিয়ে আমাক জুৰুলা কৰিছে। কিন্তু আমি ডোম হোৱা কাৰণেহে এই বিকল্পৰে চলিব পাৰিছো,” শ্লোকাই চিগাৰেটত দীঘলকৈ হোপা এটা মাৰি দিনটোৰ প্ৰথমজন গ্ৰাহকৰ বাবে অপেক্ষা কৰি কয়।