ಪ್ರವಾಹಗಳಿಗೆ ಗಡಿಗಳ ಪರಿವೆಯಿರುವುದಿಲ್ಲ

“ಇಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಗಳು ಪ್ರವಾಹದಷ್ಟು ತೀವ್ರ ಹೊಡೆತವನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ 73 ವರ್ಷದ ಜಸ್ವೀರ್‌ ಸಿಂಗ್‌. ಭಾರತ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿನ ಮುಳ್ಳುತಂತಿ ಬೇಲಿಯ ಆಚೆಗೆ ಪ್ರವಾಹದಿಂದಾವೃತವಾಗಿರುವ ಹೊಲಗಳಿಂದ ಅವರು ವಾಪಸಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

2025ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಟ್ಲೆಜ್‌ ಅನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತ, “ನೀವು ಎತ್ತ ನೋಡಿದರೂ ಬರಿಯ ನೀರೇ ನೀರು. ನದಿಯು ಹೊಲಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅದು ಬಹುಶಃ 15-20 ಅಡಿ ಆಳವಿರಬಹುದು” ಎಂಬುದಾಗಿ ಜಸ್ವೀರ್‌, ʼಪರಿʼಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು.

ವಲ್ಲೆ ಶಾ ಹಿತ್ತಾಡ್‌ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿನ ನಲವತ್ತು ಎಕರೆ ಕೃಷಿಭೂಮಿಯು 1990ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬೇಲಿ ಮತ್ತು ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಕಂಬಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಲಾದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಡಿಯ ನಡುವಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಉಳುವ ರೈತರು ತಮ್ಮ ಹೊಲಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಗಡಿ ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆಯ ಅನುಮತಿ ಪಡೆಯಬೇಕು. ತಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿ, ಥೆಹ್‌ ಕಲೆಂದರ್‌ಗಿಂತಲೂ ಗಡಿಗೆ ಸಮೀಪದ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯು ಅಗ್ಗವಾಗಿದ್ದಾಗ, ಜಸ್ವೀರ್‌ ಅವರ ಪರಿವಾರವು 1980ರಲ್ಲಿ 19 ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು - ಅವರ ವಾಹನ, ಸ್ಕೂಟಿಯಿಂದ ಕೇವಲ 30 ನಿಮಿಷಗಳ ಪ್ರಯಾಣ.

ಆಗಸ್ಟ್‌ 2025ರಲ್ಲಿ ಪಂಜಾಬ್‌ಗೆ ಪ್ರವಾಹವು ಅಪ್ಪಳಿಸಿದಾಗ, ಜಸ್ವೀರ್‌ ಅವರ 15ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯು ಜಲಾವೃತಗೊಂಡಿತು. ಮಾಗಿದ ಭತ್ತವು ಹಾಳಾಯಿತು. 2026ರಲ್ಲಿ ʼಪರಿʼಯೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, ಅವರು ಹೀಗೆಂದರು: “ಭೂಮಿಯು ಬಹಳ ತೇವವಾಗಿರುವ ಕಾರಣ ಗೋಧಿಯನ್ನು ಬಿತ್ತಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದು. ಸುಮಾರು ಏಳು-ಎಂಟು ಎಕರೆಗಳು ಒಣಗಿದ್ದು, ಕೃಷಿಗೆ ಅಣಿಯಾಗುವ ಮೊದಲು ಮತ್ತೆ ಆರು ತಿಂಗಳು ಅಥವಾ ವರ್ಷದವರೆಗೆ ಅವನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಬಿಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈಗಾಗಲೇ ಬೆಳೆಯ ಎರಡು ಚಕ್ರಗಳು ಕಳೆದುಹೋಗಿವೆ.”

ಪ್ರವಾಹವು ಪಂಜಾಬಿನಾದ್ಯಂತ ಸುಮಾರು 40 ಜನರನ್ನು ಕೊಂದಿದ್ದು, 7161 ಜಾನುವಾರುಗಳು ನಾಶವಾಗಿವೆಯಲ್ಲದೆ, 14000ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸುಮಾರು 200000 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ ಬೆಳೆಗೆ ಹಾನಿಯಾಗಿದೆ. “ಭತ್ತವು ಕಟಾವಿಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದಾಗ ಪ್ರವಾಹವು ಅದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಹಾಳುಗೆಡವಿತು” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಅಶೋಕ್‌ ಸಿಂಗ್‌. ಫಜಿ಼ಲ್ಕ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಲ್ಲೆ ಶಾ ಹಿತ್ತಾಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಜಸ್ವೀರ್‌ ಅವರಂತೆಯೇ ಇವರೂ ಒಬ್ಬ ರೈತರು.

40 ವರ್ಷದ ಆತ. ʼಪರಿʼಗೆ ಹೀಗೆಂದರು: “ನನಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ನಿದ್ದೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ನಾನು ಎಚ್ಚರಗೊಂಡಿದ್ದೇ ಆದಲ್ಲಿ, ಚಿಂತಾಮಗ್ನನಾಗಿ ಇಡೀ ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಸವೆಸುತ್ತೇನೆ.” ಇವರು ಭತ್ತವನ್ನು ಬಿತ್ತಿರುವ ಬೇಲಿಯಾಚೆಗೆ ಇವರ ಪರಿವಾರವು 10 ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಡೀ ಜಮೀನು ಮುಳುಗಿತ್ತು. ಭೂಮಿಯ ಉತ್ಪನ್ನವು 10 ಜನರ ಪರಿವಾರವನ್ನು ಸಲಹುತ್ತದೆ.

ಜಸ್ವೀರ್‌ ಮತ್ತು ಅಶೋಕ್‌, ಬೆಳೆದು ನಿಂತ ಫಸಲನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಆದರೆ ರುಲಿಯ ಸಿಂಗ್‌ ತಮ್ಮ ಮನೆಯನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ನಾಲ್ಕು ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದ ರಾಮ್‌ ಸಿಂಗ್‌ ಭೈನಿ ಹಳ್ಳಿಯ ನಿವಾಸಿ 70ರ ವಯಸ್ಸಿನ ಈ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಹನಿಗಣ್ಣಾದರು. 2023ರ ಪ್ರವಾಹದ ನಂತರ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿತಗೊಂಡ ಇವರ ಮನೆ ಈಗಿಲ್ಲ. ಈಗ ಉಳಿದಿರುವುದು ಚದುರಿದ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳಷ್ಟೇ. ಇವರ ಹಿಂದೆ ಮುಳುಗಿದ ನಾಲ್ಕು ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯಿದೆ. “ನಾವು ಭತ್ತವನ್ನು ಬಿತ್ತಿದ್ದೆವು. ಅದೆಲ್ಲವೂ ಹಾಳಾಯಿತು. ನೀರು ಇಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಹರಿಯುತ್ತಿತ್ತು” ಎಂದರು ರುಲಿಯ.

ಸಟ್ಲೆಜ್‌ ನೀರು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಒಳಹೊರಗೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ; ಫಜಿ಼ಲ್ಕ ಮತ್ತು ಫಿರೋಜ಼್ಪುರ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನದಿಯ ಹಾವಿನಂತಹ ಹರಿವು ವಿಸ್ತೃತ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆವರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿ, ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣವು ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿ ಹರಡುವುದಲ್ಲದೆ, ದಡದಲ್ಲಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಪ್ರವಾಹವುಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ವಿಪರೀತ ಮಳೆ ಹಾಗೂ ಕಳಪೆ ಒಳಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದಾಗಿ, 2025ರ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ಫಜಿ಼ಲ್ಕದ ಅನೇಕ ಹಳ್ಳಿಗಳು ನೀರಿನಿಂದಾವೃತಗೊಂಡವು. ಭಾಕ್ರಾ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನಿಂದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನೀರನ್ನು ಹೊರಬಿಟ್ಟಾಗ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಬಿಗಡಾಯಿಸಿತು.

“ಈ ವರ್ಷ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಳೆಯಾಯಿತು. ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸಹ ಅತಿಯಾದ ನೀರಿನಿಂದಾಗಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನಮ್ಮ ನದಿ ಹಾಗೂ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳಿಗೆ ಹರಿದವು. ಜುಲೈ ಅಥವಾ ಆಗಸ್ಟ್‌ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆಯೇ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದಾಗ, ಪ್ರಬಲವಾದ ಒಡ್ಡುಗಳು ವಿಫಲವಾಗಬಹುದು. ಸಾಕಷ್ಟು ಸಿದ್ಧತೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತೆಂದು ನನಗನಿಸುವುದಿಲ್ಲ” ಎಂದರು ಪಂಜಾಬ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿಭಾಗದ ಸಹಾಯಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾದ ಡಾ. ಸುಚಾ ಸಿಂಗ್‌.

ಈ ವರ್ಷ ಭಾರಿ ಮಳೆಯ ಮುನ್ಸೂಚನೆಯಿದ್ದು, ಮಳೆಗಾಲವು ಆರಂಭವಾಗುವ ಸಾಕಷ್ಟು ಮೊದಲೇ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ನೀರನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಬಹುದಿತ್ತು ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು.

ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2025ರ ರಾಜ್ಯ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಜಲಶಕ್ತಿ (ಜಲಸಂಪನ್ಮೂಲ) ಸಚಿವಾಲಯವು, ಭಾಕ್ರಾ ಮತ್ತು ಪಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಕಳಪೆ ನಿರ್ವಹಣೆ ಅಥವಾ ಕೆಟ್ಟ ನಿರ್ವಹಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಪ್ರವಾಹವು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹದಗೆಟ್ಟಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿ, ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು ಸುರಕ್ಷತಾ ನಿಯಮಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ನೀರನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಮೊದಲು ಕನಿಷ್ಠ 24 ಗಂಟೆಗಳ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಸೂಚನೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಳೆಗಾಲಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಸಂಗ್ರಹದ ಸ್ತರಗಳು ಸರಾಸರಿ ಮಾಪಕಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿವೆ ಎಂದಿದೆ.

“ಇದೆಲ್ಲವೂ ಕಾಡಾಗಿತ್ತು. ಗಡಿಯು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿತ್ತು. ನಾವಿದನ್ನು ಕೃಷಿಗೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದೆವು” ಎಂಬುದಾಗಿ ರುಲಿಯ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳತ್ತಾರೆ. ತಮ್ಮ ಕುಸಿದ ಮನೆಯ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ತಂಗುದಾಣವನ್ನು ರೂಪಿಸಿ, ತಮಗೆ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಮಂಜೂರುಮಾಡಬೇಕೇ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಬರುವ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗಾಗಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಇಡೀ ದಿನ ಕಾಯುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ.

ಗಡಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಇರುವ ಫಜಿ಼ಲ್ಕ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸುಮಾರು 25 ಹಳ್ಳಿಗಳ ಬಹುತೇಕ ನಿವಾಸಿಗಳು ಪಂಜಾಬಿನಲ್ಲಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಯೆಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಯಿ ಸಿಖ್‌ ಸಮುದಾಯದವರು. ವಿಭಜನೆಯ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅವರು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಈ ಪರಿವಾರಗಳನ್ನು ಕೃಷಿಕರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ, ಭೂಮಿಯ ಒಡೆತನವು ಸರ್ಕಾರದ ಸುಪರ್ದಿನಲ್ಲಿದೆ. ಇಂತಹ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕಚ್ಚಿ ಜಮೀನ್‌ (ನೋಂದಣಿಮಾಡದ ಭೂಮಿ) ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಟ್ಲೆಜ್‌ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಭೂಮಿ ಅಂದರೆ ಅಶೋಕ್‌ ಮತ್ತು ರುಲಿಯ ಹಾಗೂ ಜಸ್ವೀರ್‌, ಸಾಗುವಳಿ ಮಾಡಿದಂತಹ ಭೂಮಿಯು ಕಚ್ಚಿ ಜಮೀನು. ಪ್ರವಾಹವು ಬಂದಾಗ, ಸುಮಾರು ಅರ್ಧ ಶತಮಾನದಿಂದ ರೈತರು ವ್ಯವಸಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಈ ನೋಂದಣಿರಹಿತ ಭೂಮಿಯ ಬೆಳೆಯ ನಷ್ಟವು ಪರಿಹಾರಕ್ಕೆ ಅರ್ಹವೆನಿಸುವುದು ಸುಲಭವಲ್ಲ.

ಪಂಜಾಬ್‌ ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರತಿ ಎಕರೆಗೆ ಘೋಷಿಸಿದ 20000 ರೂ.ಗಳ ಪರಿಹಾರವು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. ಭತ್ತವನ್ನು ಬೆಳೆಯುವ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಸಹ ಭರಿಸುವುದಿಲ್ಲವೆನ್ನುತ್ತಾರೆ ರೈತರು. ಆದರೆ ಈ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಖಚಿತಪಡಿಸಿರುವುದಿಲ್ಲ.

“ಕಚ್ಚಿ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ಬೆಳೆಗೆ ನಮಗೆ ಪರಿಹಾರ ದೊರೆಯುವುದೇ ಎಂಬುದು ನಮಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಏನನ್ನೂ ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ” ಎಂಬುದಾಗಿ ಅಶೋಕ್‌, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ʼಪರಿʼಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು.

“ನಮಗೆ 15 ಲಕ್ಷದ ಸಾಲವಿದೆ” ಎಂದರು ಅಶೋಕ್‌. ಇದರಲ್ಲಿ, ಆರ್ಥಿಯಿಂದ (ಕಮಿಷನ್‌ ಏಜೆಂಟ್‌) ಸಾಲವಾಗಿ ಪಡೆದ 5 ಲಕ್ಷ ರೂ.ಗಳು ಸೇರಿದ್ದು, ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ನಾಶಗೊಂಡ ಭತ್ತವನ್ನು ಬಿತ್ತಲು ಈ ಸಾಲವನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರತಿ ಋತುವಿನಲ್ಲೂ ಕೃಷಿಯ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಭರಿಸಲು ಅವರು ಆರ್ಥಿಯಿಂದ ಸಾಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಫಸಲನ್ನು ಮಾರಿದಾಗ ಆತನು ಅವರಿಗೆ ಪಾವತಿಸುವ ಹಣದಿಂದ ಸಾಲವನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ.

“ಸರ್ಕಾರಿ ದಸ್ತಾವೇಜುಗಳು ನಾವು ಭೂಮಿಯ ಸಾಗುವಳಿಮಾಡುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ನಮಗೆ ಭೂಮಿಯ ಒಡೆತನವನ್ನು ಮಂಜೂರುಮಾಡುವವರೆಗೆ ಭೂಮಿಯು ಕೇಂದ್ರದ ಸುಪರ್ದಿನಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ” ಎಂದರು ಅಶೋಕ್‌. ಮಕ್ಕಳ ಶಾಲಾ ಶುಲ್ಕ, ತುರ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ವೆಚ್ಚಗಳು ಹಾಗೂ ಮತ್ತಿತರೆ ಖರ್ಚುಗಳನ್ನು ಪಾವತಿಸುವುದಾದರೂ ಹೇಗೆ ಎಂದು ಅವರು ಚಿಂತಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಫಜಿ಼ಲ್ಕ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉಪ ಆಯುಕ್ತ ಅಮರ್‌ಪ್ರೀತ್‌ ಕೌರ್‌ ಸಂಧು, ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ತಿಂಗಳ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ʼಪರಿʼಗೆ ತಿಳಿಸಿದ್ದು ಹೀಗೆ: ಕಚ್ಚಿ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ನಾಶಗೊಂಡ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಕುರಿತ ಪರಿಹಾರವು “ಪರಿಗಣನೆಯಲ್ಲಿದೆ.”

ಜನವರಿ 2026ರಲ್ಲಿ, ಫಜಿ಼ಲ್ಕ ತಹಸೀಲ್ದಾರ್‌, ಜಸ್‌ಪ್ರೀತ್‌ ಸಿಂಗ್‌ ತಿಳಿಸಿದಂತೆ ಶೇ. 99ರಷ್ಟು ಪರಿಹಾರವನ್ನು ವಿತರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದರೊಂದಿಗೆ ಕಚ್ಚಿ ಜಮೀನಿನ ಪರಿಹಾರವನ್ನೂ ವಿತರಿಸಲಾಗಿದೆಯೇ ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ, ನೇರ ಉತ್ತರವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿದ ಅವರು “ನಿಯಮಾನುಸಾರ ಅದನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ” ಎಂದರು.

ನೂರಾರು ಜನರು ಸಾವಿಗೀಡಾದ ವಿನಾಶಕಾರಿಯಾದ 1988ರ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಜಸ್ವೀರ್‌ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ: “1988ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಬಂದೆರಗಿದ ಪ್ರವಾಹವು ಒಂದು ವಾರದೊಳಗೆ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು." ಆ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ, ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ 1171.0 ಮಿ.ಮೀ. ಮಳೆಯಾಯಿತು. ಇದು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸುರಿಯುವ ಮಳೆಯ ಎರಡರಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ನೀರು, ಬೇಗನೇ ಖಾಲಿಯಾಯಿತು.”

ಪಂಜಾನಬಿನಲ್ಲಿ 2025ರಲ್ಲಿ ಸುರಿದ ಮಳೆಯು 1988ರ ಮಳೆಗಿಂತ ಅರ್ಧದಷ್ಟಿತ್ತು – 620.9 ಮಿ.ಮೀ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನೀರಿನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಹರಿವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲಾಗಿದೆ. “ಕಾಂಕ್ರೀಟಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ವೃದ್ಧಿಯು ನೀರು ನೆಲಕ್ಕಿಳಿಯಲು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಸುಚಾ ಸಿಂಗ್‌. “ರಸ್ತೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ, ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ಕಳಪೆ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ಋತುಮಾನದ ಹೊಳೆಗಳಂತಹ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಒಳಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್‌ ಗೋಡೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವು ಸಹ ನಿಂತಿತು.”

ರಾಜ್ಯದ ಜಲಸಂಪನ್ಮೂಲ ಇಲಾಖೆಯ ಮಾಜಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಕಹನ್‌ ಸಿಂಗ್‌ ಪನ್ನು, ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಸುಮಾರು 25%ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುವ ಕಾರಣ, ಹೂಳಿನಿಂದಾಗಿ, ಪಂಜಾಬಿನ ನದಿಗಳ ನೀರಿನ ಹರಿವಿನ ಕ್ಷಮತೆಯು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. “ಇದು, ಪ್ರವಾಹದ ಸಾಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೋಪವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ“ ಎಂದರು.

ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಜಮ್ಮುವಿನಲ್ಲಿ ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆಯೇ ಭಾರೀ ಮಳೆ ಮತ್ತು ಮೋಡಗಳ ಸ್ಫೋಟವುಂಟಾಗುತ್ತಿದೆ. ನದಿ ಮತ್ತು ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು ಹೂಳಿನಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಕಾರಣ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಹಗಳು ಸಹ ಈಗ ಒಡ್ಡುಗಳನ್ನು ಒಡೆದು ಅಪಾರ ಹಾನಿಯುಂಟಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅಶೋಕ್‌, ಜಸ್ವೀರ್‌ ಹಾಗೂ ರುಲಿಯ ಅವರಂತಹ ರೈತರ ಬದುಕು ಅತಂತ್ರಕ್ಕೀಡಾಗಿದೆ.

ರುಲಿಯ, ತನಗುಂಟಾದ ನಷ್ಟದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಭತ್ತವನ್ನು ಬೆಳೆಯುವ ವೆಚ್ಚ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಮಾರಿ ಗಳಿಸುವ ಆದಾಯವು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಪ್ರತಿ ಎಕರೆಗೆ ಒಂದು ಲಕ್ಷ ರೂ.ಗಳು “ಗೋಧಿ ಧಾನ್ಯ, ಪಡಿತರ, ಪಶು ಆಹಾರ ಹೀಗೆ ನಮಗೆ ದೊರೆಯುತ್ತಿರುವ ಯಾವುದೇ ಸಹಾಯವು ಹಿಂದಿನ (ನದಿ ಮತ್ತು ಗಡಿಯಿಂದ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಒಳನಾಡಿನ) ಹಳ್ಳಿಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತಿದೆ” ಎನ್ನುತ್ತಾರವರು.

ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿಕಟವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನಮಾಡಿರುವವರು ಹೀಗೆನ್ನುತ್ತಾರೆ: ಪ್ರವಾಹದ ಬಳಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ, ಮರುಕಳಿಸುವ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ತಡೆಯುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವು ಕೆಲಸಮಾಡಬೇಕು.

2013ರಿಂದಲೂ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಪ್ರವಾಹವುಂಟಾಗುತ್ತಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ವಲ್ಲೆ ಶಾ ಹಿತ್ತಾಡ್‌ನ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು. ನೆಲವು ಈಗ ಮೊದಲಿಗಿಂತ ನಾಲ್ಕು ಅಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. 2023ರಲ್ಲಿ, ಜುಲೈ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಹಳ್ಳಿಗೆ ತಲುಪಿದ ಪ್ರವಾಹದ ನೀರು, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ವರೆಗೂ ಇತ್ತು. 2025ರ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ, ಗಡಿಯಗುಂಟ ಹರಿದ ಸಟ್ಲೆಜ್‌ ನದಿಯ ಪ್ರಮುಖ ತೊರೆಯು ಸುಮಾರು 500 ಮೀಟರ್‌ ಕೃಷಿಭೂಮಿಯನ್ನಾವರಿಸಿತು. ಅಲ್ಲದೆ, ಇತ್ತೀಚಿನ ಪ್ರವಾಹದ ನೀರು ನೆಲವನ್ನು ಮಟ್ಟಸಗೊಳಿಸಿದ್ದು, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿನ ಸುಮಾರು 10 ಅಡಿ ಏರಿಳಿತದ ರಚನೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದೆ.

ನದಿಯ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರವಾಹದ ಮಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಹದ ಮೇರೆಯ ವಲಯಗಳಿದ್ದು, ಭಾರೀ ಮಳೆಯಾದಾಗ, ಅದು ವಿಸ್ತೃತಗೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. ಜನರು ಈಗ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಅಥವಾ ಸಾಗುವಳಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವುದರಿಂದ, ಆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸದಾ ನದಿಯ ಸ್ವಂತ ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದನ್ನು ಪ್ರವಾಹವೆಂದು ಗ್ರಹಿಸಲಾಯಿತು.

ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಯ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾದ ಬಹುತೇಕ ಭೂಮಿಯು ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ, ಪ್ರವಾಹದ ಅಂಚಿನ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೊಲಗಳು ಮತ್ತು ಮನೆಗಳನ್ನು ಹಾಳುಗೆಡವದಂತೆ ನದಿಗೆ ವಿಸ್ತೃತಗೊಳ್ಳಲು ಜಾಗವನ್ನು ನೀಡಿ, ಒಡ್ಡುಗಳನ್ನು ಸಶಕ್ತಗೊಳಿಸಬೇಕಿದ್ದು, ಅವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹಿಂಭಾಗಕ್ಕೆ ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕಿದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಅವರು ʼಪಾರಿʼಗೆ ತಿಳಿಯಪಡಿಸಿರು.

ಮೇ 2025ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಮಿಲಿಟರಿ ಮುಖಾಮುಖಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾಗ, ವಾಲೆ ಶಾ ಹಿತ್ತಾಡ್‌ ಜಾಗರೂಕವಾಗಿತ್ತೇ ಹೊರತು ಆತಂಕಕ್ಕೊಳಗಾಗಲಿಲ್ಲ. "ಇಲ್ಲಿ ಏನೂ ಆಗಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿತ್ತು" ಎಂದು ಗ್ರಾಮಸ್ಥರೊಬ್ಬರು ತಿಳಿಸಿದರು. ತಿಂಗಳುಗಳ ನಂತರ, ಗ್ರಾಮವು ಧ್ವಂಸಗೊಂಡಿಗೊಂಡಿದ್ದು, ನೀರಿನಿಂದಲೇ ಹೊರತು, ಬಂದೂಕುಗಳಿಂದಲ್ಲ.

ಅನುವಾದ: ಶೈಲಜಾ ಜಿ.ಪಿ