ଭକ୍ତି, ଦାନ ଏବଂ ଋଣରେ ବୁଡ଼ି ରହିଥିବା ମଣିଷମାନେ

ଏହି ରିପୋର୍ଟଟି ପାର୍ଥ ଏମ୍‌.ଏନ୍‌ଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଶୃଙ୍ଖଳାର ଅଂଶବିଶେଷ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ପୁଲିଟଜର କେନ୍ଦ୍ର ଦ୍ଵାରା ସମର୍ଥିତ ଅଟେ।

ମୌସୁମୀ ପୂର୍ବରୁ ୫୩ ବର୍ଷୀୟ ଦେଉରାଓ ନାଗରେ ଦେଇଥିବା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଏବେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବୋଝ ସଦୃଶ ହୋଇଛି।

ସେ ପୂରା ସେପ୍ଟେମ୍ବର ମାସ ଅଣ୍ଠୁଏ ପାଣିରେ ଠିଆହୋଇ ବିନାଶକାରୀ ବର୍ଷାରୁ ତାଙ୍କ ଚାଷଜମିକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ କରିଥିଲେ। ଚକଲାମ୍ଵା ଗ୍ରାମର ପାହାଡ଼ ଢାଲୁରେ ତାଙ୍କର ୮ ଏକର ଜମି ରହିଛି, ଯାହା ବନ୍ୟା ସମୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସୁରକ୍ଷିତ ହୋଇ ପଡ଼ିଥାଏ।

ସେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି କହିଥିଲେ ଯେ, “ପାଣି ସିଧାସଳଖ ମୋ’ ଜମି ଦେଇ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇଥାଏ। “ପ୍ରତିଦିନ ପାଣିକୁ ବାଟ କଢ଼େଇବାରେ ମୋର ଘଣ୍ଟା ଘଣ୍ଟା ସମୟ ବିତିଥାଏ।’’

ତାଙ୍କର ଅଣ୍ଟାଭଙ୍ଗା ପରିଶ୍ରମ ବୃଥା ସାବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ସେ ମେଘର କୋପରୁ ବର୍ତ୍ତି ପାରିନଥିଲେ। ସେ ଚାଷ କରିଥିବା କପା, ହରଡ଼ ଏବଂ ଆଖୁ ଫସଲ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଫଳରେ ତାଙ୍କୁ ୩ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କାରୁ ଅଧିକ କ୍ଷତି ସହିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା। ପାହାଡ଼ରୁ କ୍ଷୀପ୍ରଗତିରେ ଝରୁଥିବା ପାଣି ତାଙ୍କ ଚାଷଜମିର ଉପରିଭାଗର କିଛି ମାଟି ଧୋଇ ନେଇଥିଲା, ଫଳରେ ତାଙ୍କର ଜୀବନଧାରଣ ସଙ୍କଟଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲା।

ଫସଲର କ୍ଷତିଭରଣା ତାଙ୍କୁ ଯେତିକି ବିବ୍ରତ କରୁନଥିଲା ତାଠାରୁ ଅଧିକ ବିଚଳିତ କରୁଥିଲା ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳରେ ନିର୍ମାଣ ହେଉଥିବା ଏକ ମନ୍ଦିର ପାଇଁ ସେ ୧.୭ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା ଯୋଗାଡ଼ କରି ଦେବାପାଇଁ ଦେଇଥିଵା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି।

ବିଡ ଏବଂ ଅହିଲ୍ୟାନଗର ଜିଲ୍ଲା ସୀମାନ୍ତବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକ ସଫାସୁତରା ପାହାଡ଼ ଉପରେ ରହିଥିବା ଭଗବାନଗଡ଼ କମ୍ପ୍ଲେକ୍ସରେ ସାରାରାଜ୍ୟରୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କ ସମାଗମ ହୋଇଥାଏ। ୱାରକରି ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ତଥା ଭଗବାନ ବାବାଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ଏହି ମନ୍ଦିରକୁ ବାର୍ଷିକ ୧୫-୨୦ ଲକ୍ଷ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ଆସିଥାନ୍ତି। ୧୯୫୮ ମସିହାରେ ସେ ଭଗବାନଗଡ଼ରେ ବିଠଲଙ୍କ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ଥାପନା କରିଥିଲେ। ବିଭିନ୍ନ ସମୁଦାୟର ଲୋକେ ଭଗବାନଗଡ଼ ପରିଦର୍ଶନ କରୁଥିବାବେଳେ ଏହାର ପ୍ରମୁଖ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ହେଉଛି ବଞ୍ଜାରି, ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଓବିସି ଜାତିବିଶେଷ।

ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ପୂର୍ବତନ ଉପ-ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଗୋପିନାଥ ମୁଣ୍ଡେ ବଞ୍ଜାରି କୃଷକ ଏବଂ ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ସ୍ଥାନର ଗୁରୁତ୍ଵ ପ୍ରତିପାଦନ କରିବା ପାଇଁ ଭଗବାନଗଡ଼ରେ ଦଶହରା ଶୋଭାଯାତ୍ରା ପରମ୍ପରାର ଶୁଭାରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ବର୍ଷକୁ ବର୍ଷ ଏହି ଶୋଭାଯାତ୍ରା ବଡ଼ ଆକାର ନେବା ସହିତ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଛି ଏବଂ ଭଗବାନଗଡ଼ ଧାର୍ମିକ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳ ସହିତ ରାଜନୈତିକ ଶକ୍ତି ଭାବେ ପରିଚିତି ଲାଭ କରିଛି।

ବର୍ତ୍ତମାନ ଭଗବାନଗଡ଼ର ମହନ୍ତ ନାମଦେବ ଶାସ୍ତ୍ରୀ, ତ୍ରୟୋଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ପ୍ରଖ୍ୟାତ କବି ଓ ଦାର୍ଶନିକ ଦ୍ୟାନେଶ୍ଵରଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଭବ୍ୟ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିବା ପାଇଁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଛନ୍ତି। ଏଥିପାଇଁ ୨୫ କୋଟି ଟଙ୍କାର ବ୍ୟୟ ଆକଳନ କରାଯାଇଛି। ୨୦୨୬ ମସିହା ଦଶହରାରେ ଏହି କମ୍ପ୍ଲେକ୍ସରେ ମନ୍ଦିର ଉଦ୍‌ଘାଟନ କରାଯିବାକୁ ଯୋଜନା ରହିଛି। ଏହାର ଖର୍ଚ୍ଚ ତୁଲାଇବା ପାଇଁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କଠାରୁ ଆର୍ଥିକ ସହଯୋଗ ଲୋଡ଼ାଯାଇଛି, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଧିକାଂଶ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ ଯେ, ସେମାନଙ୍କର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଭୋଜନ କେଉଁଠୁ ଆସିବ।

ବିଡ ଜିଲ୍ଲା ଅନ୍ତର୍ଗତ ଗୌରାଇ ତାଲୁକାର ଚକଲାମ୍ଵା ଗ୍ରାମର ଲୋକେ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ୨.୪୧ କୋଟି ଟଙ୍କା ପ୍ରଦାନ କରିବା ପାଇଁ କଥା ଦେଇଛନ୍ତି। ଏହି ଟଙ୍କା ଗ୍ରାମର ୪୧୦ ପରିବାରରୁ ସଂଗ୍ରହ କରାଯିବ, ଯେଉଁଥିରେ ଅଧିକାଂଶ କୃଷକ, କୃଷି ଶ୍ରମିକ ଏବଂ ଆଖୁ କାଟାଳି ରହୁଛନ୍ତି। ନାମଦେବ ଶାସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ କୃଷ୍ଣ ମହାରାଜ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଦାନ ମାଗିବା ପରମ୍ପରା ଭଗବାନ ବାବାଙ୍କ ସମୟରୁ ଚାଲିଆସିଛି - ଇଏ ହେଉଛନ୍ତି ସେହି ସାଧୁ ଯିଏ ୧୯୫୮ ମସିହାରେ ଭଗବାନଗଡ଼ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। “ସେହି ସମୟରେ ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ ଟଙ୍କା ନଥିବାରୁ ସେମାନେ ଶସ୍ୟ ଦାନ କରୁଥିଲେ,” ବୋଲି କୃଷ୍ଣ ମହାରାଜ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ। ‘‘ଆଜି ଦାନର ସ୍ଵରୂପ ବଦଳି ନଗଦ ହୋଇଛି। କେବଳ ଏତିକି କଥା।’’

ଯଦିଓ, ନାଗରେ ଏବଂ ଚକଲାମ୍ବାର ଅନ୍ୟ ଗ୍ରାମବାସୀ ମନ୍ଦିର ପାଇଁ ୨.୪୧ କୋଟି ଟଙ୍କା ଦାନ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ସାମାନ୍ୟତମ ଧାରଣା ନଥିଲା ଯେ, ଆଗାମୀ କିଛି ମାସରେ କଣ ଘଟିବାକୁ ଯାଉଛି।

ସେପ୍ଟେମ୍ବର ମାସ ଶେଷ ସପ୍ତାହ ସୁଦ୍ଧା ଅର୍ଥାତ୍‌ ନିକଟ ଅତୀତରେ ଗୋଟିଏ ବଡ଼ ବର୍ଷାରେ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ୩୧ ଲକ୍ଷ କୃଷକ ପ୍ରଭାବିତ ହେବା ସହିତ ୧୮ ଲକ୍ଷ ହେକ୍ଟର ଚାଷଜମି ଉପରେ ଏହାର ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିଥିଲା। ରାତିକ ଭିତରେ ହଜାର ହଜାର ଲୋକ ଗୃହହରା ହୋଇଥିଲେ।

ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରେ ସଂଘଟିତ ଏହି ବିପର୍ଯ୍ୟୟରୁ ଚକଲାମ୍ଵା ମଧ୍ୟ ବାଦ୍‌ ପଡ଼ିନି। ନାଗରେଙ୍କ ଭଳି ଚାଷୀ ଋଣରେ ବୁଡ଼ି ରହିଥିବା ଏକ ଭବିଷ୍ୟତକୁ ଦେଖୁଛନ୍ତି। ରାଜ୍ୟ ସରକାର ୨,୨୧୫ କୋଟି ଟଙ୍କାର ସହାୟତା ପ୍ୟାକେଜ୍ ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି, ହେଲେ କ୍ଷତି ତା’ଠାରୁ ଢେର ଅଧିକ। ଯଦି ସେହି ଟଙ୍କା ପ୍ରଭାବିତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଣ୍ଟି ଦିଆଯାଏ ତାହାହେଲେ ଜଣେ ଚାଷୀଙ୍କ ପିଛା କେଵଳ ୭,୦୦୦ଟଙ୍କା ପଡ଼ିବ।

ପରେ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଦେବେନ୍ଦ୍ର ଫଡନାବିସ ଚାଷୀଙ୍କ ସହାୟତା ପାଇଁ ୩୧,୦୦୦ କୋଟି ଟଙ୍କାରୁ ଅଧିକ ସହାୟତା ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ। ତେବେ କୃଷି କର୍ମୀ ଅଜିତ ନଭାଲେ ସୂଚାଇଥିଲେ ଯେ, ଫଡନାବିସ ପ୍ରତାରଣା ପୂର୍ବକ ବିଭିନ୍ନ ଯୋଜନାରେ କୃଷକଙ୍କୁ ଆବଣ୍ଟିତ ଟଙ୍କା ଏଥିରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ବାସ୍ତବରେ ଏହି ପରିମାଣ ହେଉଛି ୬,୫୦୦ କୋଟି।

ତଥାପି ଗାଁ ଭଗବାନଗଡ଼କୁ ସେ ଦେଇଥିବା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ପାଳନ କରିବା ପାଇଁ ବଦ୍ଧପରିକର, ଏବଂ ଏଥିପାଇଁ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ବର୍ଷେରୁ ସାମାନ୍ୟ ଅଧିକ ସମୟ ରହିଛି। “ମୋ ପାଖରେ ସେହି ଟଙ୍କା ଯୋଗାଡ଼ କରିବା ପାଇଁ ସମୟ ଅଛି,” ବୋଲି ନାଗରେ କହିଥିଲେ। “ମୁଁ ସଞ୍ଚୟ କରିବି ଏବଂ ମୋର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ପାଳନ କରିବି। ମୁଁ ପଛଘୁଞ୍ଚା ଦେଇପାରିବି ନାହିଁ।’’

ଚକଲାମ୍ଵା ସେହି ୬୦-୭୦ ଗ୍ରାମ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଯିଏ ମାସରେ ଗୋଟିଏ ଥର ଟ୍ରକ୍‌ ଭର୍ତ୍ତି ଭାକ୍‌ରି (ଏକ ଗୋଲ ରୁଟି) ଭଗବାନଗଡ଼ ପଠାଇଥାଏ। “ଏହା ପ୍ରତିଦିନ ଭଗବାନଗଡ଼ରେ ୩,୫୦୦ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଆକାରରେ ଦିଆଯାଇଥାଏ,” ବୋଲି କୃଷ୍ଣ ମହାରାଜ କହିଥିଲେ।

ଏହାବାଦ୍‌ କୃଷ୍ଣ ମହାରାଜ କହିଥିଲେ, “ଭଗବାନଗଡ଼ ଦୁଇଟି ବିଦ୍ୟାଳୟ ଚଳାଉଛି, ଏବଂ ଏହା ଜାତି, ବର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ବିଶେଷରେ ୧୦୦ରୁ ଅଧିକ ଗରିବ ପିଲାଙ୍କର ଶିକ୍ଷା କଥା ଦେଖୁଛି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରାୟ ୩୦ ଜଣ ଭଗବାନଗଡ଼ ଛାତ୍ରାବାସରେ ରହି ପାଠ ପଢୁଛନ୍ତି। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପୁଅ କାରଣ “ଏହା ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମଚାରୀମାନଙ୍କ ସ୍ଥାନ,” ବୋଲି ସେ କହିଥିଲେ।

ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶିରିଡ଼ି ଏବଂ ପନ୍ଧରପୁର ମନ୍ଦିର ପାଇଁ ଜଣାଶୁଣା ହୋଇଥିବା ବେଳେ ଏହି ଦୁଇ ଧାର୍ମିକ ସ୍ଥଳରେ ବାର୍ଷିକ ପାଖାପାଖି ୪ କୋଟି ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କ ସମାଗମ ହୋଇଥାଏ। ଯଦିଓ ବାହାର ରାଜ୍ୟରେ ଅପେକ୍ଷାକୃତ କମ୍‌ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ରହିଥିବା ତୀର୍ଥସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଭୀଷଣ ଭିଡ଼କୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଛି। ଏହିସବୁ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକେ ସ୍ଥାନୀୟ ମନ୍ଦିର ଟ୍ରଷ୍ଟ ସହିତ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ପର୍କ ସୁଦୃଢ଼ କରିସାରିଛନ୍ତି, ଏଭଳି ପରିସ୍ଥିତିରେ ସେଠାରେ କିଏ ଧାର୍ମିକ ପଦରେ ବସିଛନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କର ନିଷ୍ଠା ରହିଛି କି ନାହିଁ ତାହା ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ଵ ରଖିନଥାଏ। ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କ ସକାଶେ ମନ୍ଦିର ଟ୍ରଷ୍ଟ ସୁନ୍ଦର ଭବିଷ୍ୟତ ଜୀବନର ଦ୍ଵାହି ଦେଇ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁମାନଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଦେଇଛି।

ସେପ୍ଟେମ୍ଵର ମାସ ଶେଷ ସପ୍ତାହରେ ଏକ ସ୍ଥାନୀୟ ମରାଠୀ ଖବରକାଗଜ, କାର୍ଯ୍ୟାରମ୍ଭ ମନ୍ଦିର ଟ୍ରଷ୍ଟ ଏବଂ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳଗୁଡ଼ିକ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ଚାଷୀଙ୍କ ପାଇଁ ସାହଯ୍ୟର ହାତ ନବଢ଼ାଇବା ନେଇ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇଥିଲା। କୃଷକ ଏବଂ ଶ୍ରମିକମାନେ ମନ୍ଦିରର ବିଭିନ୍ନ ପର୍ବ-ପର୍ବାଣୀ ଏବଂ ଧାର୍ମିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ପାଇଁ ନିଜ ପକେଟରୁ ଖର୍ଚ୍ଚ କରୁଥିବା ନେଇ ଖବରକାଗଜ ଯୁକ୍ତି ବାଢ଼ିଥିଲା। ବର୍ତ୍ତମାନ ବନ୍ୟା ପ୍ରପୀଡ଼ିତ କୃଷକମାନଙ୍କ ସହାୟତା ପାଇଁ ସେହି ସବୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଆଗକୁ ଆସିବା ଉଚିତ ବୋଲି ସମ୍ପୃକ୍ତ ଖବରକାଗଜ କହିଥିଲା।

ଶିରିଡ଼ି ଏବଂ ତୁଲଜା ଭବାନୀ ମନ୍ଦିର ଟ୍ରଷ୍ଟ ବନ୍ୟା ପୀଡ଼ିତଙ୍କୁ ୧ କୋଟି ଟଙ୍କା ଲେଖାଏଁ ସହାୟତା ଆକାରରେ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି-ଯାହା ସେମାନଙ୍କର ବାର୍ଷିକ ଆୟର ଏକ ନଗଣ୍ୟ ଅଂଶ ମାତ୍ର।

ଭଗବାନଗଡ଼ର ୧୦୦ କିଲୋମିଟର ପରିଧି ମଧ୍ୟରେ ରହିଥିବା ଦୁଇ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳ-ଦେବଗଡ଼ ଏବଂ ସରଳା ବେଟ ରହିଛି-ଯାହାର ନେତୃତ୍ଵ ଯଥାକ୍ରମେ ଭାସ୍କରଗିରି ମହାରାଜ ଏବଂ ରାମଗିରି ମହାରାଜ ନେଉଛନ୍ତି।

୨୦୨୪ ମସିହା ଅଗଷ୍ଟ ମାସରେ ରାମଗିରି ମହାରଜଙ୍କ ବିରୋଧରେ ପ୍ରଫେଟ ମହମ୍ମଦଙ୍କୁ ନେଇ ବିବାଦୀୟ ମନ୍ତବ୍ୟ ଦେବା ଘଟଣାରେ ପୋଲିସ ଏତଲା ଦାଏର କରିଥିଲା। ଏହା ରାମଗିରି ରହୁଥିବା ଅହିଲ୍ୟାନଗର ଜିଲ୍ଲା ଅନ୍ତର୍ଗତ ଶ୍ରୀରାମପୁର ସହରରେ ଦଙ୍ଗା ପରିସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା। ତଥାପି ଲୋକେ ଯେହେତୁ ସରଳା ବେଟର ତୀର୍ଥସ୍ଥଳରେ ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା କରୁଛନ୍ତି, ସେହି ରାମଗିରି ମହାରାଜ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମକୁ ନିମନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇ ଯାଉଛନ୍ତି ଯେଉଁଠି ଗ୍ରାମବାସୀ ତାଙ୍କ ସମ୍ମାନରେ ନିଜ ପକେଟରୁ ଭୋଜିର ଆୟୋଜନ କରୁଛନ୍ତି।

ବିଗତ ୧୦ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଅହିଲ୍ୟାନଗର ନିୱାସା ତାଲୁକା, ଯେଉଁଠି ଭାସ୍କରଗିରି ମହାରାଜଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରଭାବ ରହିଛି, ତାଙ୍କ ଅନୁସାରେ ପ୍ରତି ଗ୍ରାମରେ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ଅଭିଯାନ ଜାରି ରହିଛି। ଏଥିପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଟଙ୍କା ଗ୍ରାମବାସୀ ଏବଂ ଗ୍ରାମପଞ୍ଚାୟତରୁ ଆସୁଛି। ହ୍ଵାଟ୍‌ସଆପରେ ପାଣ୍ଠି ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଉଛି।

ନିୱାସାର ଦୋକାନ ଓ ଘରଗୁଡ଼ିକରେ ଭାସ୍କରଗିରି ମହାରାଜଙ୍କ ଫଟୋ ଫୁଲମାଳରେ ସଜ୍ଜିତ ହୋଇ ଲାଗିଛି। ଏଠାରେ ପ୍ରାୟ ସବୁ ଗାଁରେ ତାଙ୍କରି ସମ୍ମାନରେ ଭକ୍ତିଗୀତ ଏବଂ ଭଜନ ପରିବେଷଣ କରିବା ପାଇଁ ୩୦-୪୦ ଜଣଙ୍କୁ ନେଇ କମିଟି ଗଠନ କରାଯାଇଛି। “ଉତ୍ସବ ସମୟରେ ଭାସ୍କରଗିରି ନିଜେ ଗାଁକୁ ଗାଁ ଯାଇ ଭକ୍ତିଗୀତ ଗାନ କରିବା ସହିତ ଧାର୍ମିକ ସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟି କରିଥାନ୍ତି,” ଵୋଲି ନିୱାସାର ସୌନ୍ଦଳା ଗ୍ରାମ କମିଟି ସଦସ୍ୟ ୪୭ ବର୍ଷୀୟ ରାମଦାସ ୱକଚୌରେ କହିଛନ୍ତି।

ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରେ ୨୦୨୪ ବିଧାନସଭା ନିର୍ବାଚନ ପୂର୍ବରୁ ଭାସ୍କରଗିରି ମହାରାଜ ନିଜର ଅନୁଗାମୀଙ୍କୁ “ଧର୍ମ ପାଇଁ ଭୋଟ ଦେବାକୁ” କହିଥିଲେ, କୁହାଯାଏ ଏହାଦ୍ଵାରା ରାତାରାତି ପ୍ରାର୍ଥୀମାନଙ୍କର ଭାଗ୍ୟ ବଦଳି ଯାଇଥିଲା। ମୁସଲିମଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଅହିଲ୍ୟାନଗରର ଜନସଂଖ୍ୟାର ପାଖାପାଖି ୭ ପ୍ରତିଶତ ଅଟେ।

ତାଙ୍କ ଅନୁଗାମୀମାନେ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିଛନ୍ତି ଯେ, ନିୱାସା ତାଲୁକାର ପ୍ରତି ଗ୍ରାମରେ ହିନ୍ଦୁ ଦେବାଦେବୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ୟୂନ ଚାରିଟି ମନ୍ଦିର ସମର୍ପିତ କରାଯିବ ବୋଲି ୱକଚୌରେ କହିଛନ୍ତି। ଆମକୁ ଏହା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ ଯେପରି ପ୍ରତି କିଛିମାସରେ ଲୋକଙ୍କୁ ଦାନ କରିବାକୁ ନପଡୁ। ସାଧାରଣ ଭାବରେ ପ୍ରତି ଗ୍ରାମରେ ପାଖାପାପାଖି ଦୁଇବର୍ଷରେ ଗୋଟିଏ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ହେଉଛି।

ନିୱାସାରେ ୧୨୭ଟି ଗ୍ରାମ ରହିଛି। ଯଦି ପ୍ରତି ଗ୍ରାମ ପିଛା ଚାରିଟି ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ହୁଏ ତାହାହେଲେ ଭାସ୍କରଗିରି ମହାରାଜଙ୍କ ଅନୁଗାମୀମାନେ କେବଳ ଗତ ୧୦ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଗୋଟିଏ ତାଲୁକାରେ ପାଖାପାଖି ୫୦୦ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିଛନ୍ତି। “ଗୋଟିଏ ମନ୍ଦିର ନର୍ମାଣ ପାଇଁ ପାଖାପାଖି ୧୦ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା ଖର୍ଚ୍ଚ ହୋଇଥାଏ,” ବୋଲି ୱକଚୌରେ ଯୋଡ଼ିଥିଲେ।

ଅନ୍ୟ ଶବ୍ଦରେ, ନିୱାସାର ଜନସାଧାରଣ ସାଧାରଣତଃ କୃଷି ସଙ୍କଟ, ଦୁର୍ବଳ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟସେବା ଏବଂ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ସଂଘର୍ଷ କରୁଥିଲେ ସୁଦ୍ଧା ଗ୍ରାମରେ ଛୋଟ ଛୋଟ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ୫୦ କୋଟି ଟଙ୍କା ଖର୍ଚ୍ଚ କରିଛନ୍ତି। “ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଟଙ୍କା ଦେବାକୁ କେହି କେବେ ମନା କରିନଥାନ୍ତି,” ବୋଲି ୱକଚୌରେ କହିଥିଲେ।

ଯଦିଓ କୃଷକ ଏବଂ ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କ ସହିତ ସେମାନଙ୍କ ଘରେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଭାବେ କଥାବାର୍ତ୍ତା ହେବା ବେଳେ ଆଉ ଏକ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ମିଳୁଛି। ସେମାନଙ୍କର ଅଖଣ୍ଡ ଶ୍ରଦ୍ଧା ରହିଥିଲେ ସୁଦ୍ଧା ବେଳେ ବେଳେ ସେମାନେ ଦେଉଥିବା ଦାନ ସାଙ୍ଗସାଥୀଙ୍କ ଚାପଵଶତଃ ହୋଇଥାଏ। ସେମାନଙ୍କ ନାମ ଗୋପନ ରଖିବା ସର୍ତ୍ତରେ “ଆପଣ ମନା କରିପାରିବେ ନାହିଁ” କିମ୍ବା “ଏହା ସୁନ୍ଦର ଲାଗୁନାହିଁ” କିମ୍ଵା “ଆପଣଙ୍କୁ ଗ୍ରାମର ଅନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କଠାରୁ ଅଲଗା ହୋଇ ରହିଵାକୁ ପଡ଼ିଵ” ଇତ୍ୟାଦି କୁହାଯାଉଥିଵା ଶୁଣିବାକୁ ମିଳିଲା।

ତଥାପି, ଏଭଳି ପ୍ରବୃତ୍ତିର ସୁଦୂରପ୍ରସାରୀ ପ୍ରଭାବ ରହିଛି।

ଉପାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳର ଗ୍ରାମଗୁଡ଼ିକ ଯେଉଁଠି କାହାର ଦୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିନଥାଏ, ସେଠାରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଭାବେ ସାଧୁମାନେ ଲୋକଙ୍କୁ ଭଲ ସମୟ ଆସିବାର ଦ୍ଵାହି ଦେଇ ଟଙ୍କା ଆଦାୟ କରିଥାନ୍ତି। ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହା ଏକ ସଫଳ ବ୍ୟାବସାୟିକ ମଡେଲରେ ପରିଣତ ହୋଇଗଲାଣି।

ନାମଦେବ ଶାସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ପହଞ୍ଚ ଏକ ଭିନ୍ନ ସ୍ତରରେ ରହିଛି। ତାଙ୍କର ୟୁଟ୍ୟୁବ ଚ୍ୟାନେଲରେ ଅଢ଼େଇ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ସବ୍‌ସ୍କ୍ରାଇବର ରହିଛନ୍ତି-ସେଥିରେ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ସମ୍ପାଦିତ ଏକ ଭିଡିଓ ରହିଛି, ଯେଉଥିରେ ସେ ସ୍ଵିଜରଲ୍ୟାଣ୍ଡରେ ଗୋଟିଏ ହେଲିକପ୍ଟରରେ ଯାତ୍ରା କରୁଛନ୍ତି। ୨୦୨୪ ମସିହା ରାଜ୍ୟ ବିଧାନସଭା ନିର୍ବାଚନ ପୂର୍ବରୁ ସେ ମହାମେଣ୍ଟର ପ୍ରାର୍ଥୀ ଧନଞ୍ଜୟ ମୁଣ୍ଡେଙ୍କ ସମର୍ଥନ କରିଥିଲେ, ଯାହା ମୁଣ୍ଡେଙ୍କ ବିଜୟର ପ୍ରମୁଖ କାରଣ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଉଛି। ତେବେ ଏହା ଭଗବାନଗଡ଼ର ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ଵ ରଖେ ନାହିଁ। ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ମାର୍ଗଦର୍ଶକ ଅଟନ୍ତି।

୪୮ ବର୍ଷୀୟ ନାନାବାଈ ଉଗାଲମୁଗଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପତି ୫୦ ବର୍ଷୀୟ ଶିବାଜୀ ଉଭୟ ଚକଲାମ୍ଵାର ପ୍ରବାସୀ ବଞ୍ଜାରି ଆଖୁ ଶ୍ରମିକ। ମରାଠୱାଡ଼ାରୁ ଆସିଥିବା ଏହି ଦମ୍ପତି ଛଅମାସ ପାଇଁ ମାତ୍ର ୫୦,୦୦୦ଟଙ୍କାରେ ପଶ୍ଚିମ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର କିମ୍ଵା କର୍ଣ୍ଣାଟକ ଯାଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୟନୀୟ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଗୋତି ଶ୍ରମିକ ଭାବେ କାମ କରିଥାନ୍ତି। “ଆମର ପିଲାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ସମାନ ପେସା ଆପଣାଇଛନ୍ତି କାରଣ, ଆମର ପୁଅମାନଙ୍କୁ ପାଠ ପଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ଆମ ପାଖରେ କେବେ ବି ଟଙ୍କା ନଥିଲା,” ବୋଲି ଶିବାଜୀ କହିଥିଲେ।

ଏହି ଦମ୍ପତି ଭଗବାନଗଡ଼ ମନ୍ଦିର ପାଇଁ ୧ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା ଦାନ କରିବାକୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଛନ୍ତି। ଯାହା ସେମାନଙ୍କର ବାର୍ଷିକ ଆୟଠାରୁ ଅଧିକ ଅଟେ।

“ଆମେ ଆମର ପିଲାମାନଙ୍କର ଯେଉଁଭଳି ଯତ୍ନ ନେଇଥାଉ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳର ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଯତ୍ନ ନେଉ,” ବୋଲି ଶିବାଜୀ କହିଥିଲେ। “ଆମର ପଛେ ପାଦକୁ ଚପଲ ଓ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଛାତ ନଥାଉ, ଆମେ ମନ୍ଦିର ପାଇଁ ଯାହା ସମ୍ଭବ କରିବୁ। ଆମେ ଏହାର ପୂଜା ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଇଛୁ।’’

ଚକଲାମ୍ଵାରେ ନିଜର ଏକ ବଖରିଆ ଘର ବାହାରେ ନାନାବାଈ ବସିଛନ୍ତି, କଠିନ ପରିଶ୍ରମ ଯୋଗୁଁ ସେ ତାଙ୍କର ଆଣ୍ଠୁଗଣ୍ଠି ଯନ୍ତ୍ରଣାଜନିତ ସମସ୍ୟା ସହିତ ଯୁଝୁଛନ୍ତି, ସେ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କ କଥାରେ ସହମତ। ସେ ପୁଣି କହୁଛନ୍ତି, “ଆମର ଯାହାକିଛି ଅଛି ସବୁ କେବଳ ଭଗବାନଗଡ଼ ଏବଂ ନାମଦେବ ଶାସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ପାଇଁ। ସେ ଆମକୁ ସବୁକିଛି ଦେଇଛନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ କିଛି ଦେବାବେଳେ ଆମେ ଦୁଇଥର ଭାବିବା ଅନୁଚିତ। ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁନି।”

ଚକଲାମ୍ଵାର ଜନସାଧାରଣ ଏପରିକି ମୌସୁମୀର ଆଗମନର ଶ୍ରେୟ ନାମଦେବ ଶାସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଗ୍ରାମର ପ୍ରବାସୀ ଆଖୁ ଶ୍ରମିକ ୫୨ ବର୍ଷୀୟ ଭାଉସାହେବ ଥୋରେ କହିଛନ୍ତି, ‘‘ଯେତେବେଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ଆମ ଗ୍ରାମକୁ ଆସି ନଥିଲେ ସେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ବର୍ଷା ହୋଇନଥିଲା। ସେ ଯେମିତି ଏଠାକୁ ଆସିଲେ ବର୍ଷା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା।”

ଏକଥା ବି ସତ ଯେ, ବର୍ଷା ଆରମ୍ଭ ହେବା ପରେ-ସେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବନ୍ଦ ହୋଇନଥିଲା, ଯେଉଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମଗ୍ର ୩୦ଟି ଜିଲ୍ଲାରେ ଧନଜୀବନର କ୍ଷୟକ୍ଷତି ସାଧିତ ହୋଇଥିଲା। ଭାଉସାହେବ ମଧ୍ୟ ତାକୁ ସାମ୍ନା କରିଥିଲେ। ଅନ୍ତତଃ ଆମର ପାନୀୟଜଳ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ହୋଇଗଲା, ଏବଂ ଆମେ ରବି ଫସଲ ପାଇଁ ପାଣି ପାଇବୁ” ବୋଲି ସେ କହିଥିଲେ।

ଭାଉସାହେବ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ୧.୨୫ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା ଦାନ କରିବାକୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ନିଜର ବୋଲି ଜମି ଟିକିଏ ନାହିଁ, ଏବଂ ଗୋଟିଏ ବଖରିଆ ଘରେ ମାସିକ ୧,୫୦୦ ଟଙ୍କା ଭଡ଼ାରେ ରହୁଛନ୍ତି। “ମନ୍ଦିର ପାଇଁ ଦାନ ଗୌରବର ବିଷୟ, ଯାହା ଆମକୁ ଆଗାମୀ ତିନି ପିଢ଼ି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମିଳିବ ନାହିଁ ବୋଲି,” ସେ ତାଙ୍କ କଥାରେ ଯୋଡ଼ିଥିଲେ। “ଦେଢ଼ବର୍ଷ ପରେ ଯେତେବେଳେ ସେହି ସମୟ ଆସିବ ଆମେ ଏହି ଟଙ୍କା ବାବାଙ୍କ ପାଦ ତଳେ ସମର୍ପଣ କରିବୁ।’’

ସେ ଆହୁରି କହିଥିଲେ ଯେ, ଯେତେବେଳେ ମନ୍ଦିର ନର୍ମାଣ ହେବ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୌରବର ବିଷୟ ହେବ। ଭାଉସାହେବ କହିଥିଲେ, “କିଛି ବର୍ଷ ପରେ ଆମେ ନଥିବୁ। କିନ୍ତୁ ମନ୍ଦିର ସେଠାରେ ରହିଥିବ, ଏବଂ ସେଥିରେ ଆମର କିଛି ଅଂଶବିଶେଷ ରହିଥିବ।”

ଅନୁବାଦ: ଓଡ଼ିଶାଲାଇଭ୍‍