കാർഷിക പ്രതിസന്ധിയെ രൂക്ഷമാക്കുന്ന ശാരീരിക പരിമിതികൾ

"ഷോലെ സിനിമയിലെ താക്കൂറിനെപ്പോലെയാണ് ഞാൻ."

രവീന്ദ്ര ഷിൻഡെ ഒരു കുസൃതിച്ചിരിയോടെ പറഞ്ഞു; ഷോലെ എന്ന സുപ്രസിദ്ധ ഹിന്ദി സിനിമയിൽ സഞ്ജീവ് കുമാർ അവതരിപ്പിച്ച കഥാപാത്രവുമായി തന്നെ ഉപമിച്ചു പറഞ്ഞ തമാശ അദ്ദേഹത്തിന് സ്വയം ബോധിച്ചിട്ടുണ്ട്. പക്ഷെ പൊടുന്നനെ അദ്ദേഹം നിശബ്ദനായി. "ഒരുപക്ഷെ ഞാൻ ആ കഥാപാത്രത്തേക്കാൾ ഭാഗ്യവാനാണ്. അയാൾക്ക് ഇരുകൈകളും നഷ്ടപ്പെട്ടിരുന്നുവല്ലോ."

ഷിൻഡെയുടെ സ്ഥാനത്ത് മറ്റാരെങ്കിലുമായിരുന്നെങ്കിൽ ഒരുപക്ഷെ ജീവിതത്തെക്കുറിച്ച് തമാശ പറയുന്നത് പോയിട്ട് ജീവിതം മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകാൻപോലും കഴിയാതെ തകർന്നുപോയേനെ. എന്നാൽ 47 വയസ്സുകാരനായ ഷിൻഡെ ഇപ്പോഴും നർമ്മബോധത്തോടെ ജീവിതത്തെ നോക്കിക്കാണുന്നു.

മഹാരാഷ്ട്രയിലെ യവത്മാൽ ജില്ലയിലുള്ള ഉംറി ഗ്രാമത്തിൽ സ്വന്തമായുള്ള 16 ഏക്കർ നിലത്ത് കൗമാരകാലംതൊട്ടേ മുടങ്ങാതെ കൃഷിചെയ്തുവരികയാണ് ഈ കർഷകൻ. ദശാബ്ദങ്ങളായി ഈ പ്രദേശത്തെ ഒന്നാകെ ഗ്രസിച്ചിരിക്കുന്ന കാർഷിക പ്രതിസന്ധിയുടെ തുടക്കകാലത്താണ് നിർഭാഗ്യവശാൽ അദ്ദേഹം കാർഷികവൃത്തിയിലേയ്ക്ക് തിരിഞ്ഞതും.

ഷിൻഡെയുടെ പിതാവിന് കൃഷിയിൽനിന്നുള്ള വരുമാനംകൊണ്ട് കുടുംബം പുലർത്താൻ കഴിയുമായിരുന്നു; എന്നാൽ ഷിൻഡെ വിവാഹിതനായി മക്കളുമൊക്കെയായ കാലമായപ്പോഴേയ്ക്കും സ്ഥിതി മാറി. കുതിക്കുന്ന പണപ്പെരുപ്പം, വിളകൾക്ക് ലഭിക്കുന്ന വിലയിലെ ഇടിവ്, കടുത്ത വരൾച്ച ഉൾപ്പെടെ, കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം മൂലമുള്ള തീവ്ര കാലാവസ്ഥാ പ്രതിഭാസങ്ങൾ എന്നിവ കർഷകരെ കടക്കെണിയിലാക്കാൻ തുടങ്ങി.

മഹാരാഷ്ട്രയിൽ കൃഷിയെ ആശ്രയിക്കുന്ന കുടുംബങ്ങളുടെ മാസവരുമാനം വെറും 11, 492 രൂപയാണ്. ദേശീയ ക്രൈം റെക്കോർഡ്‌സ് ബ്യൂറോയുടെ കണക്കുകളിലും ഈ പ്രതിസന്ധി പ്രതിഫലിക്കുന്നു- 2024-ൽ ഇന്ത്യയിൽ 10,546 കർഷകർ ആത്മഹത്യ ചെയ്യുകയുണ്ടായി. അതായത് ദിവസേന 29 കർഷക ആത്മഹത്യകൾ. ഇത്തരം കണക്കെടുപ്പുകളിൽ സ്ത്രീകൾ, ദളിത് സമുദായക്കാർ, ആദിവാസികൾ എന്നിവർ ഉൾപ്പെടാൻ സാധ്യത കുറവായതുകൊണ്ടുതന്നെ യഥാർത്ഥ മരണസംഖ്യ ഇതിന്റെ പലമടങ്ങാകാനാണ് സാധ്യത. രേഖകൾപ്രകാരം ഇക്കൂട്ടരുടെ പേരിൽ ഭൂമി ഇല്ലെന്ന കാരണത്താൽ, അവരുടെ ആത്മഹത്യകൾ "കർഷക" ആത്മഹത്യകളായി കണക്കാക്കപ്പെടാറില്ലെന്നതിനാലാണത്.

സംസ്ഥാനം തിരിച്ച് കണക്കെടുത്താൽ, 3,824 കർഷക ആത്മഹത്യകൾ, അതായത് ആകെ മരണത്തിന്റെ 36 ശതമാനവുമായി മഹാരാഷ്ട്രയാണ് പട്ടികയിൽ ഒന്നാം സ്ഥാനത്ത്. മഹാരാഷ്ട്രയിലെ കർഷക ആത്മഹത്യകളിൽ നല്ലൊരു പങ്കും വിദർഭ മേഖലയിലാണ് ഉണ്ടായിട്ടുള്ളതെന്ന് കണക്കുകൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഷിൻഡെയുടെ ഗ്രാമം ഉൾപ്പെടുന്ന ഈ പ്രദേശം ഗുരുതരമായ കാർഷിക പ്രതിസന്ധിയാണ് അഭിമുഖീകരിക്കുന്നത്.

എന്നാൽ തന്റെ ജീവിതം കൂടുതൽ ദുരിതപൂർണ്ണമാകാൻ പോകുകയാണെന്ന് ഷിൻഡെ സ്വപ്നത്തിൽപ്പോലും പ്രതീക്ഷിച്ചിരുന്നില്ല.

2021 ഒക്ടോബറിൽ ഒരുദിവസം ഉച്ചയ്ക്ക് പൊടുന്നനെയുണ്ടായ കനത്ത കാറ്റും അതിതീവ്ര മഴയും ഷിൻഡെയെ കടുത്ത ആശങ്കയിലാഴ്ത്തി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃഷിയിടത്തിൽ സോയാബീൻ വിളവെടുത്തത് അങ്ങാടിയിൽ കൊണ്ടുപോകുന്നതിനായി പാടത്തുതന്നെ കൂട്ടിയിട്ടിരുന്നു. മഴ പെയ്ത് വിളവ് നനയാതിരിക്കാൻ അതിനു മുകളിൽ പ്ലാസ്റ്റിക് ഷീറ്റിട്ട് സംരക്ഷിച്ചിരുന്നെങ്കിലും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃഷിയിടത്തിനരികിലൂടെ ഒരു അരുവി ഒഴുകുന്നത് പ്രളയ ഭീഷണി ഉയർത്തി.

വീട്ടിൽനിന്ന് അധികം അകലെയല്ലാത്ത കൃഷിയിടത്തിലേക്ക് ഷിൻഡെ കുതിച്ചു. കാറ്റത്ത് ആടിയുലയുന്ന മരങ്ങൾക്കും അവയുടെ ഇളകിയാടുന്ന ശിഖരങ്ങൾക്കുമിടയിലൂടെ അദ്ദേഹം പാടുപെട്ട് മുന്നോട്ടനീങ്ങി. തകരഷീറ്റ് മേഞ്ഞ വീടുകളുടെ മേൽക്കൂരയിൽ ആർത്തലച്ചു പെയ്യുന്ന മഴ സീൽക്കാര ശബ്ദം പുറപ്പെടുവിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു.

"ഞാൻ അവിടെ എത്തുമ്പോൾ വെള്ളം എന്റെ കൃഷിയിടത്തിലേക്ക് കുതിച്ചൊഴുകുകയായിരുന്നു," ഷിൻഡെ ഓർത്തെടുത്തു. "എങ്ങനെയെങ്കിലും വിളവ് രക്ഷിച്ചെടുക്കണം എന്നായിരുന്നു എന്റെ ചിന്ത."

പാടത്തുനിന്ന് വെള്ളം ഒഴുക്കിക്കളയുന്നതിനായി മോട്ടോർ പമ്പ് കിക്ക്സ്റ്റാർട്ട് ചെയ്യാൻ അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചു. പക്ഷെ വൈദ്യുതി പോസ്റ്റിനെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃഷിയിടത്തിലേക്ക് വൈദ്യുതി എത്തിക്കുന്ന ലൈനിനെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന വയർ കാറ്റത്ത് ഇളകിപ്പോയിരുന്നു. അതിനാൽ പമ്പ് പ്രവർത്തിച്ചില്ല. അതോടെ ഷിൻഡെ പരിഭ്രാന്തിയിൽ ട്രാൻസ്ഫോർമറിനടുത്തയേക്ക് ഓടി, മെയിൻ സ്വിച്ച് ഓഫ് ആക്കാൻ.

"കൃഷിക്കാർ പതിവായി അങ്ങനെ ചെയ്യാറുണ്ട്," ഷിൻഡെ പറഞ്ഞു. "വൈദ്യുതി ബോർഡിലേക്ക് വിളിച്ച്, അവർ വന്ന് പ്രശ്നം പരിഹരിക്കുന്നതുവരെ എനിക്ക് കാത്തുനിൽക്കാനാകുമായിരുന്നില്ല. അല്ലെങ്കിലും, കർഷകരുടെ ആവശ്യങ്ങൾക്ക് അവർ സമയത്ത് എത്താറുമില്ല. എന്റെ സോയാബീൻ വിളവ് അപ്പാടെ നശിക്കുമല്ലോ എന്ന ചിന്ത മാത്രമായിരുന്നു എന്റെ മനസ്സിൽ."

സോയാബീൻ കൃഷിയിറക്കാൻ അദ്ദേഹം ഒരു ലക്ഷത്തിലധികം രൂപ മുടക്കിയിരുന്നു. എന്ന് മാത്രമല്ല അതിൽക്കൂടുതൽ തുകയ്ക്കുള്ള സോയാബീൻ പാടത്ത് വിളവെടുത്തിട്ടുമുണ്ടായിരുന്നു. "അത് വെള്ളത്തിൽ കിടന്ന് നശിക്കുന്നത് നോക്കിനിൽക്കാനാകില്ല," സ്ഥിരമായി ചെയ്യുന്നതിന്റെ അനായാസതയോടെ വൈദ്യുതി പോസ്റ്റിന്റെ മുകളിലേയ്ക്ക് കയറുമ്പോൾ ഷിൻഡെ മനസ്സിലുറപ്പിച്ചു. ആദ്യമായിട്ടല്ലല്ലോ താൻ ഇത് ചെയ്യുന്നത്. പക്ഷെ അത് അവസാനത്തേതായിരുന്നു.

ഷിൻഡെ തന്റെ ഇടതുകൈ നീട്ടി വയറിൽ തൊട്ടതും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശരീരത്തിലൂടെ വൈദ്യുതി പ്രവഹിച്ചു. ബോധം മറഞ്ഞ് അദ്ദേഹം താഴേയ്ക്ക് പതിച്ചു. ട്രാൻസ്‌ഫോർമർ സ്വിച്ചിന്റെ സ്ഥാനം അദ്ദേഹത്തിന് മാറിപോയിരുന്നു. "അത് താഴേയ്ക്ക് വലിക്കണമെന്നായിരുന്നു എന്റെ ധാരണ," ഷിൻഡെ പറഞ്ഞു, "നേരത്തെ ഓഫ് ആയി കിടന്ന സ്വിച്ച് പോസ്റ്റിൽ കയറുന്നതിന് മുൻപ് ഞാൻ ഓൺ ചെയ്യുകയാണുണ്ടായത്."

ഭാഗ്യവശാൽ, പോസ്റ്റിന് ചുവടെയുണ്ടായിരുന്ന വൈക്കോൽ കൂനയിലേക്കാണ് ഷിൻഡെ വേണ്ടത്. സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന മറ്റു കർഷകർ അദ്ദേഹത്തെ ആശുപത്രിയിലെത്തിച്ചു. ഡോക്ടർക്ക് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവൻ തിരിച്ചുപിടിക്കാൻ കഴിഞ്ഞെങ്കിലും ഇടതുകൈ രക്ഷിക്കാനായില്ല. അത് തോളറ്റംവെച്ച് മുറിച്ചുമാറ്റേണ്ടിവന്നു. അതുകൂടാതെ തന്റെ വലതുകൈയുടെ നിയന്ത്രണവും അദ്ദേഹത്തിന് നഷ്ടപ്പെട്ടു - വലതു കൈ ചുരുട്ടി മുഷ്ടിയാക്കാനോ വിരലുകൾ അനക്കാനോ അദ്ദേഹത്തിന് സാധിക്കില്ല. ഒന്ന് ഫോൺ ചെയ്യണമെങ്കിൽപ്പോലും മൊബൈൽ ഒരു സോസർ പോലെ പിടിച്ച് സ്‌പീക്കർ ഫോണിലാണ് അദ്ദേഹം സംസാരിക്കാറുള്ളത്.

"ഞാൻ ട്രാക്ടറോടിച്ച്, കൃഷിയിടത്തിൽ കഠിനാധ്വാനം ചെയ്തിരുന്നയാളാണ്," നഷ്ടബോധം പ്രതിഫലിക്കുന്ന ചിരിയോടെ ഷിൻഡെ പറഞ്ഞു. "ഇപ്പോൾ അതിനൊന്നും സാധിക്കാതെയായി. ഞാൻ അന്ന് അവിടെവെച്ച് ചാരമായില്ലല്ലോ എന്നതുമാത്രമാണ് ആശ്വാസം."

2024-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച, ഹെൽത്ത് ആൻഡ് ഇഞ്ചുറി ഔട്ട്കംസ് എമങ് അഗ്രികൾച്ചറൽ വർക്കേഴ്സ് ഇൻ ഇന്ത്യ എന്ന പഠനം അനുസരിച്ച്, ഇന്ത്യയിൽ ഒരുലക്ഷം ജോലിക്കാരിൽ 334 പേർക്ക് എന്ന തോതിൽ കൃഷിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അപകടങ്ങൾ സംഭവിക്കുന്നുണ്ട്. അതിൽ 5.6 ശതമാനം അപകടങ്ങൾ മരണത്തിൽ കലാശിക്കുന്നു.

സർവേയിൽ പങ്കെടുത്ത പകുതിയിലധികംപേരും കൃഷിപ്പണിയ്ക്കിടെയുള്ള ആവർത്തന സ്വഭാവമുള്ള ചലനങ്ങളും അസ്വാഭാവികമായ നിൽപ്പുരീതികളുംമൂലം മുട്ടിലും മുതുകിന്റെ കീഴ്ഭാഗത്തും തോളിലുമെല്ലാം വേദന അനുഭവപ്പെടുന്നതായി രേഖപ്പെടുത്തുകയുണ്ടായി; വാർധക്യസഹജമായ ശാരീരിക പരിമിതികൾ ഇതുമൂലം കൂടുതൽ ഗുരുതരമാകുന്നു. അതുപോലെ സർവേയിൽ പങ്കെടുത്തവരിൽ 58 ശതമാനവും കടമോ വിളനഷ്ടമോ ആത്മഹത്യയോമൂലം മാനസിക സമ്മർദ്ദം അനുഭവപ്പെടുന്നതായും വെളിപ്പെടുത്തി. ഇത് ക്രമേണ മാനസികരോഗങ്ങളിലേയ്ക്ക് നയിക്കും..

മധ്യപ്രദേശിൽ മാത്രം, മരണവും ജോലിസമയത്തിലെ കുറവുംമൂലം ഒരുവർഷം 170 കോടി രൂപയുടെ നഷ്ടമുണ്ടാകുന്നുണ്ടെന്ന് പഠനം ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു.

ശാരീരികപരിമിതിയുള്ള കർഷകരെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം കാർഷിക മേഖലയിലെ പ്രതിസന്ധി കുറച്ചുകൂടി ഗുരുതരവും ഭീഷണവുമാണ്.

ഇന്ത്യയിൽ നാളിതുവരെ ശാരീരികപരിമിതി എന്നത് ശരിയായ രീതിയിൽ നിർവചിക്കപ്പെടാത്തതുകൊണ്ടുതന്നെ, കർഷകരുടെ ശാരീരിക പരിമിതികളും കാർഷിക പ്രതിസന്ധിയും എങ്ങനെ ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്നത് സംബന്ധിച്ച ധാരണയും അവ്യക്തമാണ്.

2011-ലെ കണക്കെടുപ്പ് പ്രകാരം, ഇന്ത്യയിൽ ഭിന്നശേഷിക്കാരുടെ എണ്ണം 26.8 ദശലക്ഷമാണ്; അഥവാ ആകെ ജനസംഖ്യയുടെ 2.21 ശതമാനം. അതിൽ 69 ശതമാനവും ജീവിക്കുന്ന ഗ്രാമീമേഖലയിൽ ഒട്ടുമിക്ക ജീവനോപാധികളും നേരിട്ടോ അല്ലാതെയോ കാർഷികവൃത്തിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്.

എന്നാൽ, 2011-ലെ കണക്കെടുപ്പിൽ, ഇന്ത്യ എട്ട് തരം ശാരീരികപരിമിതികൾ മാത്രമാണ് അംഗീകരിച്ചത്. കണക്കെടുപ്പിന് ശേഷം അഞ്ചുവർഷം കഴിഞ്ഞ്, 13 തരം പരിമിതികൾകൂടി സർക്കാർ അംഗീകരിച്ചുവെന്നത്, ഇന്ത്യയിൽ ശാരീരികപരിമിതികളുമായി ജീവിക്കുന്നവരുടെ യഥാർത്ഥ സംഖ്യ അറിവുള്ളതിലുമെത്രയോ കൂടുതലാണെന്നതിന്റെ സൂചനയാണ്.

ആഗോള ജനസംഖ്യയുടെ 16 ശതമാനം, അഥവാ ആറിലൊന്ന് ശാരീരിക പരിമിതികളുള്ളവരാണെന്നാണ് ലോകാരോഗ്യ സംഘടനയുടെ കണക്ക്. ഈ കണക്കുപ്രകാരം, ഇന്ത്യയിലെ ഭിന്നശേഷിക്കാരുടെ എണ്ണം 200 ദശലക്ഷത്തിൽ കൂടുതലാകേണ്ടതാണ്.

2026-27 വർഷത്തെ കേന്ദ്ര ബഡ്ജറ്റിൽ, ഭിന്നശേഷി ശാക്തീകരണ വകുപ്പിന് 1,670 കോടി രൂപ നീക്കിവച്ചിരുന്നു- കഴിഞ്ഞ വർഷത്തെ നീക്കിയിരുപ്പ് തുകയേക്കാൾ 380 കോടി രൂപ - അതായത് 30 ശതമാനം വർദ്ധനവ് – കൂടുതലാണിത്. എന്നാൽ പണദൗർലഭ്യമല്ല, മറിച്ച് അനുവദിക്കപ്പെട്ട തുക വേണ്ടവിധം വിനിയോഗിക്കാത്തതാണ് യഥാർത്ഥ പ്രശ്നം. 2014 മുതൽക്കുള്ള 10 വർഷങ്ങളിൽ, ഭിന്നശേഷിക്കാരായ വ്യക്തികൾക്കുള്ള പദ്ധതികൾക്കായി അനുവദിച്ച തുകയിൽ 500 കോടിയിൽ കൂടുതൽ ചിലവഴിക്കാതെ തുടരുന്നുവെന്ന് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.

ഇന്ത്യയുടെ കാർഷിക സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ അഭിമുഖീകരിക്കുന്ന ദുരവസ്ഥയുടെ നേർചിത്രം ദൃശ്യമാകുന്ന മഹാരാഷ്ട്രയിലാകട്ടെ, കാർഷികമേഖലയിൽ ജോലി ചെയ്യുന്ന ഭിന്നശേഷിക്കാരുടെ എണ്ണം സംബന്ധിച്ച കണക്കുകളൊന്നും ലഭ്യമല്ല. സംസ്ഥാനത്ത് ഭിന്നശേഷിക്കാർക്കായുള്ള നിരവധി പദ്ധതികൾ നടപ്പിലാക്കിയിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, അവയിൽ ഒന്നുപോലും കാർഷിക മേഖലയിലുള്ളവരെ സവിശേഷമായി പരിഗണിക്കുന്നതല്ലെന്ന് ബന്ധപ്പെട്ട മന്ത്രാലയത്തിൽ നേരത്തെ പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുള്ള ഒരു ഉദ്യോഗസ്ഥൻ പറഞ്ഞു.

കാർഷികമേഖലയും ശാരീരികപരിമിതിയും എത്തരത്തിൽ ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുവെന്ന് പരിശോധിക്കുന്ന ഏതെങ്കിലും പ്രത്യേക പദ്ധതികളോ കണക്കുകളോ തനിക്ക് അറിവില്ലെന്ന് ഭിന്നശേഷി ശാക്തീകരണ വകുപ്പിന്റെ സെക്രട്ടറിയായ ഡോക്ടർ മണിക് ഗുർസൽ പറഞ്ഞു.

"നിങ്ങൾ ദയവായി കമ്മീഷണറോട് അന്വേഷിക്കൂ," അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.

ഈ വിഷയവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്കായി കമ്മീഷണർ സത്യജിത് ബാഡെയ്ക്ക് ഈ ലേഖകൻ ഒരു ഇ-മെയിൽ അയച്ചിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മറുപടി ലഭിക്കുന്ന മുറയ്ക്ക് ഈ ലേഖനത്തിൽ ചേർക്കുന്നതായിരിക്കും.

ഔദ്യോഗിക കണക്കുകൾ പ്രകാരം, കേന്ദ്രസർക്കാർ അനുവദിക്കുന്ന

യുണീക്ക് ഡിസബിലിറ്റി ഐ.ഡി (യു.ഡി.ഐ.ഡി) ലഭിക്കാൻ അർഹരായ 36 ലക്ഷത്തിലധികം ആളുകൾ മഹാരാഷ്ട്രയിലുണ്ട്-രാജ്യത്തെതന്നെ രണ്ടാമത്തെ ഉയർന്ന സംഖ്യയാണിത്. ഏതെങ്കിലും തരത്തിലുള്ള ശാരീരികപരിമിതിയുള്ള വ്യക്തികൾ ഓൺലൈനായി അപേക്ഷിച്ച്, സർക്കാർ ആശുപത്രിയിൽ മെഡിക്കൽ പരിശോധന നടത്തി ലഭിക്കുന്ന റിപ്പോർട്ടിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് കാർഡ് അനുവദിക്കുന്നത്.

എന്നാൽ സംസ്ഥാനത്ത് ഇതുവരെ 14 ലക്ഷം യു.ഡി.ഐ.ഡി കാർഡുകൾ മാത്രമാണ് അനുവദിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്. മറ്റൊരു വിധത്തിൽ പറഞ്ഞാൽ, മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ഭിന്നശേഷിക്കാരിൽ 60 ശതമാനത്തിനും യു.ഡി.ഐ.ഡി കാർഡ് ലഭിച്ചിട്ടില്ല; ഈ കാർഡില്ലാതെ ഭിന്നശേഷിക്കാർക്ക് ആനുകൂല്യങ്ങൾ അവകാശപ്പെടാനുമാവില്ല.

അവരിലൊരാളാണ് 27 വയസ്സുകാരനായ നിലേഷ് വാംഖഡെ.

യവത്മാലിലെ ഇഞ്ചാല ഗ്രാമത്തിലെ ദളിത് സമുദായക്കാരനായ കർഷകനാണ് നിലേഷ്. അദ്ദേഹത്തിന് 19 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ ഒരുനാൾ, കൃഷിയിടത്തിലെ പരുത്തിച്ചെടികൾക്ക് കീടനാശിനി അടിച്ചശേഷം അദ്ദേഹം വീട്ടിൽ മടങ്ങിയെത്തിയതായിരുന്നു.

"അവൻ ഉച്ചഭക്ഷണം കഴിച്ച് ശൗചാലയത്തിലേയ്ക്ക് പോകാനായി വീടിന് പുറത്തേയ്ക്ക് ഇറങ്ങിയതാണ്," നിലേഷിന്റെ അമ്മ, 60 വയസ്സുകാരിയായ ചന്ദ്രകല ഓർത്തെടുത്തു. "അരമണിക്കൂർ കഴിഞ്ഞും അവൻ തിരിച്ചെത്താതിരുന്നപ്പോൾ ഞങ്ങൾക്ക് ആശങ്കയായി."

ചന്ദ്രകല മകനെ തിരക്കിയിറങ്ങിയപ്പോൾ, അവൻ ബോധംകെട്ടു കിടക്കുന്നതാണ് കണ്ടത്. അവർ ഉടനെ അവനെ ഘട്ടാഞ്ഞി താലൂക്കിലുള്ള ആശുപത്രിയിലേയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോയെങ്കിലും അവിടെ നിന്ന് നിലേഷിനെ യവത്മാൽ പട്ടണത്തിലുള്ള ആശുപത്രിയിലേയ്ക്ക് പറഞ്ഞയയ്ക്കുകയാണുണ്ടായത്.

"കീടനാശിനി അടിക്കുന്നതിനിടെ അവന് വിഷബാധയേറ്റിരുന്നു," അവർ പറഞ്ഞു. "ഡോക്ടർമാർ അവനെ കട്ടിലിൽ കെട്ടിയിട്ടാണ് ഇഞ്ചക്ഷൻ എടുത്തത്. വിഷം ഛർദ്ദിക്കുമ്പോൾ, അവൻ അപസ്മാര രോഗികളെപ്പോലെ പുളയുകയായിരുന്നു."

2017-18 കാലത്ത്, വിദർഭ പ്രദേശത്ത് 50-ലധികം കർഷകർ കീടനാശിനിയിൽനിന്ന് വിഷബാധയേറ്റ് മരണപ്പെടുകയും 1,000-ലധികം പേർ ഉത്കണ്ഠ, തലകറക്കം, കാഴ്ച്ചപ്രശ്നം, വയറു വേദന തുടങ്ങിയ ലക്ഷണങ്ങളോടെ ആശുപത്രിയിൽ പ്രവേശിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.

അന്നത്തെ ദിവസത്തിനുശേഷം വാംഖഡെയുടെ കാഴ്ചശേഷി പൂർവസ്ഥിതിയിലായിട്ടില്ല.

.

നിലേഷിന് വിഷബാധയേറ്റ ദിവസം ഉച്ചവെയിൽ കത്തിനിൽക്കുകയായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ 2.5 ഏക്കർ കൃഷിഭൂമിയിൽ വളർന്നുനിന്ന പരുത്തിച്ചെടികൾ കനത്ത ചൂടിൽ വാടിനിന്നു. ഇന്നിപ്പോൾ നട്ടുച്ചനേരത്ത് പുറത്തിറങ്ങുമ്പോഴെല്ലാം താൻ കഷ്ടി മരണത്തിൽനിന്ന് രക്ഷപ്പെട്ട ആ ദിവസം നിലേഷിന് ഓർമ്മ വരും - അതോടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശരീരമാകെ തളരും. വേനൽമാസങ്ങളിൽ യവത്മാലിൽ താപനില 40 ഡിഗ്രി സെൽഷ്യസ് കടക്കുന്നത് പതിവാണ്; ആ സമയത്ത് വാംഖഡെയ്ക്ക് കൃഷിയിടത്തിൽ തീരെ പണിയെടുക്കാനാകില്ല.

"ചൂട് കൂടുമ്പോൾ എന്റെ ഹൃദയമിടിപ്പുയരും," വാംഖഡെ വിശദീകരിച്ചു. "എനിക്ക് പേടിയും ഉത്കണ്ഠയും തോന്നും. അന്നത്തെ സംഭവം ഓർമ്മവന്നാൽ പിന്നെ എനിക്ക് നേരെ ചിന്തിക്കാൻപോലും സാധിക്കില്ല."

നിലേഷിന്റെ വൃദ്ധരായ മാതാപിതാക്കൾക്ക് കൃഷിയിടത്തിലെ ജോലികൾ ചെയ്യാൻ കഴിയാത്തതിനാൽ കൂടുതൽ ജോലിക്കാരെ നിയോഗിക്കേണ്ട സാഹചര്യമാണുള്ളത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃഷിയിടത്തിൽ പ്രധാനമായും പരുത്തിയും സോയാബീനുമാണ് കൃഷി - ഇവ രണ്ടിനും മിക്കപ്പോഴും താങ്ങുവിലയേക്കാൾ കുറഞ്ഞത് 10 ശതമാനം കുറവ് വില മാത്രമേ ലഭിക്കാറുള്ളൂ; അതേസമയം കൃഷിയിറക്കാനുള്ള ചിലവുകൾ നിരന്തരം വർദ്ധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ സീസണിൽ അത് തീർത്തും അപ്രതീക്ഷിതവുമായിരുന്നു.

യു.എസ്സും ഇസ്രായേലും ഇറാനുമേൽ യുദ്ധം പ്രഖ്യാപിച്ചതിന് പിന്നാലെ, വളത്തിന് വില കുതിച്ചുയർന്നു; നിലവിൽ കർഷകർ ഓരോ ഏക്കറിനും കുറഞ്ഞത് 3,000 രൂപ അധികം ചിലവാക്കേണ്ട സാഹചര്യമാണുള്ളത്. "അവനവൻ ചെയ്യുന്ന ജോലിയുടെ തോത് കൂട്ടിയാൽ മാത്രമേ കുറച്ചെങ്കിലും നഷ്ടം കുറയ്ക്കാൻ സാധ്യതയുള്ളൂ," വാംഖഡെ പറഞ്ഞു. "പക്ഷെ എനിക്ക് അതിനും കഴിയില്ല."

അപകടത്തിനുശേഷം ആദ്യത്തെ നാലുവർഷം വാംഖഡെ കൃഷിയിടത്തിൽ പണിയ്ക്കിറങ്ങിയതേയില്ല. പിന്നീട് അദ്ദേഹം ജോലി ചെയ്യാൻ തുടങ്ങിയെങ്കിലും കണ്ണുകൾക്ക് അനുഭവപ്പെടുന്ന ബുദ്ധിമുട്ടിന് ഇപ്പോഴും ശമനമായിട്ടില്ല.

"ഇത്രയും വർഷമായിട്ടും എന്റെ കണ്ണുകളുടെ മങ്ങൽ മാറിയിട്ടില്ല," അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. "കൗമാരകാലത്ത് ഞാൻ ഒരുപാട് ജോലി ചെയ്യുമായിരുന്നു. കൃഷിപ്പണി ഏറ്റെടുത്ത് അച്ഛന്റെ ജോലിഭാരം കുറയ്ക്കണമെന്നായിരുന്നു എന്റെ ആഗ്രഹം."

"എന്നാൽ ഇപ്പോൾ വാംഖഡെയ്ക്ക് അധികം ദൂരെയുള്ള വസ്തുക്കളിൽ ദൃഷ്ടി ഉറപ്പിക്കാൻപോലും സാധിക്കുന്നില്ല. അടുത്തുള്ള വസ്തുക്കളിൽപോലും ഒരുപാട് നേരം ശ്രദ്ധിച്ചുനോക്കിയാൽ തലവേദന തുടങ്ങും. വെയിലത്തിറങ്ങിയാലുടൻ കണ്ണിൽ വെള്ളം വരും. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാഴ്ച്ചാപരിമിതി കുടുംബത്തെ പലവിധത്തിൽ ബാധിക്കുന്നുണ്ട്.

"എന്റെ അച്ഛൻ പാടത്ത് കൂടുതൽ സമയം ചിലവിടണമെന്ന് മാത്രമല്ല കൃഷിപ്പണികൂടി ചെയ്യുകയും വേണം എന്നതാണ് സ്ഥിതി," അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. "ഈ പ്രായത്തിലും അച്ഛൻ ഇത്രയും അധ്വാനിക്കേണ്ടി വരുന്നല്ലോ എന്നാലോചിക്കുമ്പോൾ എനിക്ക് വല്ലാത്ത കുറ്റബോധം തോന്നാറുണ്ട്. "നിലേഷിന്റെ അച്ഛന് 65 വയസ്സുണ്ട്.

എന്നിട്ടും വാംഖഡെയുടെ കൈവശം യു.ഡി.ഐ.ഡി കാർഡില്ല. അദ്ദേഹം ചികിത്സ തേടിയ ആശുപത്രികളിലെ ജീവനക്കാരോ അധികാരികളോ ആരും ഇതേപ്പറ്റി പറഞ്ഞുകൊടുക്കാതിരുന്നതുകൊണ്ടുതന്നെ ഇങ്ങനെയൊരു കാർഡുള്ള വിവരംപോലും നിലേഷിനില്ലായിരുന്നു.

പ്രാദേശിക സംഘടനകളുടെ സഹകരണത്തോടെ രജിസ്ട്രേഷൻ ക്യാമ്പുകൾ നടത്താനും ഒരു വ്യക്തി യു.ഡി.ഐ.ഡി കാർഡിന് അർഹനാണോ എന്ന് പരിശോധിച്ച് അനുവദിക്കാനുമുള്ള ഉത്തരവാദിത്വം ജില്ലാ വെൽഫെയർ ഓഫീസർമാർക്കാണ്. വാംഖഡെയുടെ കാര്യത്തിൽ, കാഴ്ചാപരിമിതി സംബന്ധിച്ച് കൃത്യമായ മാനദണ്ഡം മാർഗ്ഗരേഖകളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ടെങ്കിലും അദ്ദേഹം ആനുകൂല്യങ്ങൾക്ക് അർഹനാണോ എന്ന് നിർണ്ണയിക്കാനായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാഴ്ചാപരിശോധന ഇതുവരെ നടത്തിയിട്ടില്ല.

ഷിൻഡെയ്ക്ക് അപകടം ഉണ്ടായി ഏകദേശം മൂന്നുമാസത്തിന് ശേഷമാണ് യു.ഡി.ഐ.ഡി കാർഡ് ലഭിച്ചത്. "എനിക്ക് ഒരു മാസം 2,500 രൂപ കിട്ടും, " അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. "പക്ഷെ അതിലുമെത്രയോ കൂടുതലാണ് എന്റെ ചിലവുകൾ."

സാധാരണ സാഹചര്യത്തിൽ, സോയാബീനും പരുത്തിയും കൃഷി ചെയ്യുന്ന ഒരു കർഷകൻ വിത്ത്, വളം, കീടനാശിനി എന്നിവയ്ക്കായി ഏക്കർ ഒന്നിന് 25,000 രൂപ മുതൽ 30,000 രൂപവരെ ചെലവാക്കേണ്ടി വരും. സീസണിന്റെ അവസാനം വിളവെടുപ്പിന്റെ സമയത്ത് മാത്രമാണ് തൊഴിലാളികളെ നിയോഗിക്കുന്നത്. എന്നാൽ, ഷിൻഡെയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം അപകടത്തിനുശേഷം സീസണിൽ മുഴുനീളം ജോലിക്കാരെ നിയോഗിക്കേണ്ടിവരുന്നതിനാൽ കൂലിയിനത്തിൽ വലിയ തുക ചിലവാക്കേണ്ടിവരുന്നു.

"പുരുഷന് 500 രൂപയും സ്ത്രീയ്ക്ക് 300 രൂപയുമാണ് ദിവസക്കൂലി," അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. "മറ്റുള്ളവർ കൃഷിയിറക്കുമ്പോൾ ചിലവാക്കുന്ന തുകയുടെ 1.5 ഇരട്ടി തുകയാണ് ഞാൻ

ചിലവാക്കുന്നത്. ‘വരൾച്ചയുള്ള കാലത്തെ പതിമൂന്നാം മാസം’ എന്നൊരു ചൊല്ലുണ്ട്. അതുപോലെയാണ് എന്റെ അവസ്ഥ; ഇടിവെട്ടിയവനെ പാമ്പ് കടിച്ചു എന്ന് അർത്ഥമാക്കുന്ന മറാത്തി പഴഞ്ചൊല്ലാണത്.

"ഒന്നാമതേ കൃഷിപ്പണി നഷ്ടമാണ്," ഷിൻഡെ പറഞ്ഞു. "അപൂർവമായി നല്ല കാലാവസ്ഥ ലഭിക്കുന്ന സീസണിൽപ്പോലും, കൃഷിച്ചിലവ് കൂടുതലായതിനാൽ എനിക്ക് തുച്ഛമായ ലാഭമേ ലഭിക്കാറുള്ളൂ. പക്ഷെ നഷ്ടം സംഭവിക്കുന്ന സീസണിൽ എനിക്ക് വലിയ തുക നഷ്ടമാകും. ഇങ്ങനെയൊരു സാഹചര്യത്തിൽ മാസം 2,500 രൂപ കിട്ടിയിട്ടെന്താണ് മെച്ചമുള്ളത്?"

2025-ൽ മഴക്കാലം അവസാനിക്കാറായ സമയത്ത് പെട്ടെന്നുണ്ടായ അതിതീവ്ര മഴയിൽ മഹാരാഷ്ട്രയിലുടനീളം 68 ലക്ഷം ഹെക്ടർ കൃഷിഭൂമി ഒഴുകിപ്പോകുകയും 60 ലക്ഷം കൃഷിക്കാർ ദുരിതബാധിതരാകുകയും ചെയ്തു. 100-ലധികം പേർക്ക് ജീവൻ നഷ്ടമാകുകയും 3,000 വീടുകൾക്ക് കേടുപാട് സംഭവിക്കുകയും ചെയ്തു. മഴമേഘങ്ങൾ രൗദ്രതാണ്ഡവമാടിയപ്പോൾ, മൈലുകളോളം ദൂരത്തിൽ കൃഷിഭൂമി വെള്ളത്തിനടിയിലായി; വൃക്ഷങ്ങളും വൈദ്യുതത്തൂണുകളും കടപുഴകി. വിളവ് രക്ഷിക്കാനും കന്നുകാലികളെ സംരക്ഷിക്കാനുമായി കർഷകർ പരക്കം പാഞ്ഞു.

പക്ഷെ 53 വയസ്സുകാരനായ സുരേഷ് മുന്ദേയ്ക്ക് തന്റെ കച്ചവടമൊന്നാകെ മുങ്ങിപ്പോകുന്നത് നിസ്സഹായനായി നോക്കിനിൽക്കാനേ കഴിഞ്ഞുള്ളു.

"രാത്രി 8 മണിയോടെയാണ് മഴ തുടങ്ങിയത്," മുന്ദേ ഓർത്തെടുത്തു. "വെറും 15 മിനിറ്റ് കൊണ്ട് സർവ്വതും നാമാവശേഷമായി."

2025-ൽ മഴക്കാലം അവസാനിക്കാറായ സമയത്ത് പെട്ടെന്നുണ്ടായ അതിതീവ്ര മഴയിൽ മഹാരാഷ്ട്രയിലുടനീളം 68 ലക്ഷം ഹെക്ടർ കൃഷിഭൂമി ഒഴുകിപ്പോകുകയും 60 ലക്ഷം കൃഷിക്കാർ ദുരിതബാധിതരാകുകയും ചെയ്തു. 100-ലധികം പേർക്ക് ജീവൻ നഷ്ടമാകുകയും 3,000 വീടുകൾക്ക് കേടുപാട് സംഭവിക്കുകയും ചെയ്തു. മഴമേഘങ്ങൾ രൗദ്രതാണ്ഡവമാടിയപ്പോൾ, മൈലുകളോളം ദൂരത്തിൽ കൃഷിഭൂമി വെള്ളത്തിനടിയിലായി; വൃക്ഷങ്ങളും വൈദ്യുതത്തൂണുകളും കടപുഴകി. വിളവ് രക്ഷിക്കാനും കന്നുകാലികളെ സംരക്ഷിക്കാനുമായി കർഷകർ പരക്കം പാഞ്ഞു.

പക്ഷെ 53 വയസ്സുകാരനായ സുരേഷ് മുന്ദേയ്ക്ക് തന്റെ കച്ചവടമൊന്നാകെ മുങ്ങിപ്പോകുന്നത് നിസ്സഹായനായി നോക്കിനിൽക്കാനേ കഴിഞ്ഞുള്ളു.

"രാത്രി 8 മണിയോടെയാണ് മഴ തുടങ്ങിയത്," മുന്ദേ ഓർത്തെടുത്തു. "വെറും 15 മിനിറ്റ് കൊണ്ട് സർവ്വതും നാമാവശേഷമായി."

സോലാപ്പൂർ ജില്ലയിലെ ഉക്കഡ്ഗാവ് ഗ്രാമത്തിൽ ചെറുപ്പംതൊട്ടേ പോളിയോ ബാധിതനായി ജീവിക്കുന്ന സുരേഷിന് തന്റെ കച്ചവടം രക്ഷിക്കാൻ ഒന്നുംചെയ്യാൻ കഴിയുമായിരുന്നില്ല. മഴ തുടങ്ങി അദ്ദേഹം ഷെഡ്ഡിനടുത്തേയ്ക്ക് എത്തിയപ്പോഴേക്കും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ 15,000 കോഴികളും വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങിപ്പോയി - കുതിച്ചെത്തിയ വെള്ളത്തോടൊപ്പം അവ ചിറകടിച്ചു പിടഞ്ഞ് ഒഴുകിപ്പോയി.

കൃഷിയിടത്തിൽനിന്നുള്ള വിഭവങ്ങൾകൊണ്ട് മുന്ദേയുടെ കുടുംബം കഴിഞ്ഞുപോകുന്നുണ്ടെങ്കിലും, കഴിഞ്ഞ 20 വർഷമായി കോഴിക്കച്ചവടത്തിൽനിന്നാണ് അവർ വീട്ടുചിലവിനുള്ള വരുമാനം കണ്ടെത്തിയിരുന്നത്.

"ഇന്നിപ്പോൾ എനിക്ക് നിങ്ങളോട് സംസാരിക്കാനെങ്കിലും സാധിക്കുന്നുണ്ട്," അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. "ഒന്ന്, രണ്ടുമാസം മുൻപുവരെ ഞാൻ കടുത്ത വിഷമത്തിലായിരുന്നു."

സർക്കാർ നയമനുസരിച്ച്, മുന്ദേയ്ക്ക് മഴയിൽ നഷ്ടപ്പെട്ട ഓരോ കോഴിക്കും 100 രൂപ വീതം ലഭിക്കാൻ അർഹതയുണ്ടായിരുന്നു; അതായത് ആകെ 15 ലക്ഷം രൂപ. എന്നാൽ ബന്ധപ്പെട്ട അധികാരികൾ മുന്ദേയെ സന്ദർശിച്ച് നാശനഷ്ടങ്ങൾ വിലയിരുത്തിയതിന് ശേഷം, വെറും 10,000 രൂപയാണ് നഷ്ടപരിഹാരമായി അനുവദിച്ചത്.

"കളിയാക്കുന്നതുപോലെയാണ് എനിക്ക് തോന്നിയത്," അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. "എനിക്ക് 40 ലക്ഷം രൂപ കടമുണ്ട്."

മഴയത്ത് നാശനഷ്ടമുണ്ടായ 73,000 കർഷകർക്ക് നഷ്ടപരിഹാരമായി ആകെ 94 കോടി രൂപയും 1,670 വീടുകൾക്ക് കേടുപാട് പറ്റിയതിന് 68 ലക്ഷം രൂപയും ഇതിനകം അനുവദിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് ബർഷി തഹസിൽദാർ എഫ്.ആർ ഷൈഖ്‌ പറഞ്ഞു. "കോഴികൾ നഷ്ടപ്പെട്ട കർഷകർക്ക് പരമാവധി 100 യൂണിറ്റിന് നഷ്ടപരിഹാരം അനുവദിക്കാനാണ് സർക്കാർ നയമനുസരിച്ച് വ്യവസ്ഥയുള്ളത്," അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. "അതിനാലാണ് സുരേഷിന് 10,000 രൂപ ലഭിച്ചത്."

എന്നാൽ ഈ മേൽത്തട്ട് പരിധിയിൽ ഇപ്പോൾ ഇളവനുവദിച്ചിട്ടുണ്ട്. "15,000 കോഴികൾ വാങ്ങിയതിന്റെ രസീത് ഹാജരാക്കാൻ ഞങ്ങൾ ആവശ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. അത് ലഭിക്കുന്ന മുറയ്ക്ക് ബന്ധപ്പെട്ട കർഷകന് നഷ്ടപരിഹാരം അനുവദിക്കും," അദ്ദേഹം കൂട്ടിച്ചേർത്തു.

വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപുള്ള രസീതുകൾ കർഷകരുടെ കൈവശം ഉണ്ടാകാനുള്ള സാധ്യത കുറവാണെന്നതുകൊണ്ടുതന്നെ ഇത്തരമൊരു ഉപാധി പ്രശ്നകരമാണ്. എന്നാൽ മുന്ദേ രസീതുകൾ സൂക്ഷിച്ചുവെച്ചിരുന്നു. "എന്റെ അച്ഛൻ രക്താർബുദം ബാധിച്ച് ജൂൺ മാസത്തിൽ മരണപ്പെട്ടു," അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. "അതിന്റെ തിരക്കുകൾക്കിടെ എനിക്ക് രസീത് ഹാജരാക്കാൻ കഴിയാതെ പോയതാണ്. ഞാൻ ഉടൻതന്നെ അവ ഹാജരാക്കുന്നുണ്ട്."

ഇതിനിടയ്ക്ക് മുന്ദേ വീണ്ടും തന്റെ കച്ചവടം ആരംഭിച്ചു. എന്നാൽ അതത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. "ഞാൻ ആദ്യം കച്ചവടം തുടങ്ങുമ്പോൾ, എനിക്ക് മുപ്പതുകളിലായിരുന്നു പ്രായം," അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.

കാർഷിക പ്രതിസന്ധിയെ രൂക്ഷമാക്കുന്ന പ്രധാന ഘടകങ്ങളിലൊന്ന് കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനമാണ്. നേരത്തെ സ്ഥായിയായ തോതിൽ ചെറുമഴ പെയ്തിരുന്ന പലയിടത്തും ഇപ്പോൾ പൊടുന്നനെയുള്ള അതിതീവ്ര മഴ പെയ്യുന്നു. കാലാവസ്ഥ മാറുന്നതനുസരിച്ച് കർഷകർക്കും മാറേണ്ടിവന്നു - അപ്രതീക്ഷിതമായി പെയ്യുന്ന അതിതീവ്ര മഴയിൽ വിളകളെ രക്ഷിക്കാൻ കുതിച്ചെത്തുകയെന്നത് ഇന്നത്തെ കർഷകർക്ക് ഒരു അതിജീവനകലയായി മാറിയിരിക്കുന്നു എന്നാൽ ശാരീരിക പരിമിതിയുള്ള കർഷകർക്ക് ഇത് ഇരട്ടി ഭാരമാണ്. സഹായം ലഭ്യമാകുമ്പോഴേക്കും സമയം ഒരുപാട് വൈകിയിരിക്കും.

തന്റെ വിളകൾ രക്ഷിച്ചെടുക്കാൻ കഴിയില്ലെന്നുള്ള ബോധ്യം രവീന്ദ്ര ഷിൻഡെയുടെ മനസ്സിൽ കടുത്ത അരക്ഷിതാവസ്ഥയുണ്ടാക്കുന്നുണ്ട്.

"വിളകൾ രക്ഷിക്കുന്നതുപോയിട്ട് എനിക്ക് സ്വന്തമായി വെള്ളം കുടിക്കാൻപോലും സാധിക്കുന്നില്ല," കൊടും ചൂടത്ത് തുറസ്സായ കൃഷിയിടത്തിലെ ഒരു മരത്തിന് ചുവട്ടിലിരുന്ന് ഷിൻഡെ പറഞ്ഞു. നെറ്റിയിലൂടെ വിയർപ്പുതുള്ളികൾ ഒഴുകിയിറങ്ങവേ അദ്ദേഹം ഒരു കുപ്പി വെള്ളം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി അത് തുറന്നുതരാൻ അടുത്തുണ്ടായിരുന്ന സുഹൃത്തിനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. "നീ എന്തിനാണ് കാത്തുനിൽക്കുന്നത് ?" അദ്ദേഹം ഹാസ്യരൂപേണ ചോദിച്ചു. ഇതുകേട്ട സുഹൃത്ത് ഒരു ചിരിയോടെ അദ്ദേഹത്തെ സഹായിക്കുകയും ചെയ്തു.

"എന്റെ അച്ഛനമ്മമാർക്ക് പ്രായമാകുന്നതനുസരിച്ച് അതിന്റെതായ ശാരീരിക ബുദ്ധിമുട്ടുകളുണ്ട്," ഷിൻഡെ കൂട്ടിച്ചേർത്തു. "എന്റെ അച്ഛന് പുറംവേദനയും അമ്മയ്ക്ക് സന്ധിവേദനയുമുണ്ട്."

എന്നാൽ താൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന രീതിയിൽ തന്റെ പെൺമക്കൾക്ക് വേണ്ടി നിലകൊള്ളാൻ കഴിയുന്നില്ലെന്നതാണ് അദ്ദേഹത്തെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ വിഷമിപ്പിക്കുന്നത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മക്കൾക്ക് 10-ഉം 12-ഉം വയസ്സുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന് അവരെ ബൈക്കിൽ സ്‌കൂളിൽ കൊണ്ടുവിടാനോ അവർ സ്‌കൂൾ വിട്ട് വീട്ടിലെത്തിയാൽ അവരോടൊപ്പം കളിക്കാനോ കഴിയുന്നില്ല.

"എനിക്ക് അവരുടെ ബാല്യം ആസ്വദിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല," അദ്ദേഹം കൂട്ടിച്ചേർത്തു. "ഒരു അച്ഛൻ ഏറ്റവുമധികം ആഗ്രഹിക്കുന്ന കാര്യമതാണ്. ആ ഖേദം എനിക്ക് എല്ലാകാലത്തും ഉണ്ടായിരിക്കും."

ഇന്റർനാഷണൽ ഫൗണ്ടേഷൻ ഫോർ ഡിസബിലിറ്റി ഇൻക്ലൂഷൻറെ (ഐ.എഫ്.ഡി.ഐ) ജേർണലിസം ഫെല്ലോഷിപ്പ് ഓൺ ഡിസബിലിറ്റി ഇൻക്ലൂഷൻ ഉപയോഗിച്ചാണ് ഈ ലേഖനം തയ്യാറാക്കിയിരിക്കുന്നത്.