ਜਮਹੂਰੀਅਤ- ਰੂਪ ਵਟਾਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਏ

Remains of her

Remains of her are scattered across the road:
a book, her black round glasses,
the phone she refused to give up.
Remains of her —
disintegrated.
In the dust of poorly tarred roads,
inside potholes,
in empty oxygen cylinders,
beneath bulldozed homes.
Remains of her –
everywhere.
In the farmers' palms,
beneath the cracked earth,
inside the unemployed,
underneath the shells of cockroaches
that outlived another night.
Remains of her remain.
Disintegrated yet undestroyed.

Now her remains arrive at the capital
on tractors,
in worn jackets and sarees.
Her remains seize microphones,
raise fingers,
sing songs of resistance.
Remains of her remain
until they are no longer hers.
Everyone is now a woman:
with black round glasses,
a book, a phone we refuse to give up.
Her remains have become our own.
And what remains,
refuses to disappear.

ਉਹਦੇ ਹੋਣ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਾਕੀ ਨੇ...

ਉਹਦੇ ਹੋਣ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸੜਕ 'ਤੇ ਖਿੰਡੇ ਪਏ ਨੇ:
ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ, ਕਾਲ਼ਾ ਗੋਲ਼ ਚਸ਼ਮਾ,
ਉਹ ਫ਼ੋਨ, ਜਿਹਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਉਹਨੇ ਮਨ੍ਹਾ ਕੀਤਾ।
ਉਹਦੇ ਹੋਣ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ -
ਖਿੰਡੇ ਪਏ ਨੇ।
ਅੱਧਬਣੀ ਸੜਕ ਦੀ ਧੂੜ ਵਿੱਚ,
ਟੋਇਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ,
ਆਕਸੀਜਨ ਦੇ ਖਾਲੀ ਸਿਲੰਡਰਾਂ ਵਿੱਚ,
ਬੁਲਡੋਜ਼ਰ ਨਾਲ਼ ਢਾਹ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਘਰਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ।
ਉਹਦੇ ਹੋਣ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ-
ਹਰ ਥਾਵੇਂ ਮੌਜੂਦ ਨੇ।
ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਤਲ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ,
ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪਈਆਂ ਤ੍ਰੇੜਾਂ ਵਿੱਚ,
ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ,
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਾਕਰੋਚਾਂ ਦੇ ਖੋਲ੍ਹਾਂ ਹੇਠ
ਜੋ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਾਤ ਬੱਚ ਕੇ ਨਿਕਲ਼ ਆਏ ਨੇ।
ਉਹਦੇ ਹੋਣ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਅਜੇ ਵੀ ਬਾਕੀ ਨੇ।
ਖਿੰਡੇ ਜ਼ਰੂਰ, ਪਰ ਟੁੱਟੇ ਨਹੀਂ।

ਟਕ੍ਰੈਟਰਾਂ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ
ਹੁਣ ਉਹਦੇ ਹੋਣ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪਹੁੰਚਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਨੇ,
ਘੱਸੀਆਂ ਜੈਕਟਾਂ ਤੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਸਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ।
ਉਹ ਮਾਈਕ ਫੜ੍ਹਦੇ ਨੇ,
ਉਂਗਲਾਂ ਚੁੱਕੀ,
ਬਗ਼ਾਵਤ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਨੇ
ਉਹਦੇ ਹੋਣ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਚੇ ਰਹਿੰਦੇ ਨੇ,
ਜਦੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਉਹਦੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ।
ਹੁਣ ਹਰ ਕੋਈ ਉਹ ਔਰਤ ਹੈ-
ਕਾਲ਼ੇ ਗੋਲ਼ ਚਸ਼ਮੇ ਵਿੱਚ,
ਕਿਤਾਬ ਫੜ੍ਹੀ, ਆਪਣਾ ਫ਼ੋਨ ਹੇਠਾਂ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ।
ਹੁਣ ਉਹਦੇ ਹੋਣ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਨੇ।
ਬਾਕੀ ਜੋ ਬਚਿਆ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ,
ਉਹਨੂੰ ਮਿਟਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।