ଟୁକୁରା କାଠ ଜାଳି ରୋଷେଇ କରନ୍ତି ଦିଲ୍ଲୀର ଗରିବ ପ୍ରବାସୀ

“ଗୋଟାଇ ଆଣିଥିବା କାଠ ଟୁକୁରାକୁ ଆଉ କେହି ବିକୁନାହାନ୍ତି,” ରୁବିନା ବାଇ କହନ୍ତି । “ଏବେ ସେମାନେ ନିଜ ଚୁଲ୍ଲା (ଚୁଲି) ଜାଳିବାକୁ ଏହାକୁ ସାଇତି ରଖୁଛନ୍ତି ।” ତାଙ୍କ ଝୁଗ୍ଗି (ଅସ୍ଥାୟୀ ଘର) ବାହାରେ ବସି ସେ ଯେଉଁ କାଠପଟା ଖଣ୍ଡକ ଭାଙ୍ଗିବାରେ ଲାଗିଛନ୍ତି, ଦିନେ ତାହା କବାଟଟିଏ ଥିଲା ।

ତାଙ୍କ ପାଞ୍ଚଜଣିଆ ପରିବାରକୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ପାଇଁ “ୟେ ଦୋ ଲଗ ଜାୟେଙ୍ଗେ (ଏମିତିକା ଦୁଇଟି ପଟା ଲାଗିଯିବ),” ରୁବିନା କହନ୍ତି । ୨୦୨୬ ଫେବ୍ରୁଆରୀରେ ଇରାନ ସହିତ ଆମେରିକା ଓ ଇସ୍ରାଏଲର ଯୁଦ୍ଧ ଲାଗିବା ପରେ ତରଳୀକୃତ ପେଟ୍ରୋଲିୟମ ଗ୍ୟାସ୍ (ଏଲପିଜି)ର ଦର ବଢ଼ି ଚାଲିଛି । ଆଉ ଏବେ ଗୋଟିଏ ଦୁଇ କିଲୋଗ୍ରାମ ସିଲିଣ୍ଡରର ମୂଲ୍ୟ ୪୪୦ରୁ ୫୦୦ ଟଙ୍କା – ଯୁଦ୍ଧ ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ଦରରେ ସେମାନେ କଳାବଜାରରେ କିଣୁଥିଲେ, ତାହାର ଦୁଇ ଗୁଣରୁ ଅଧିକ ।

ଏହି ଅଳିଆ ଗୋଟାଳି ପରିବାର ଲାଗି ଏବେ ଛୋଟ ଛୋଟ କାଠଖଣ୍ଡ ହିଁ ରୋଷେଇର ବଡ଼କଥା । ଗୋଟିଏ ସପ୍ତାହରେ ସେମାନେ ହୁଏତ ପାଞ୍ଚ କିଲୋ କାଠଖଣ୍ଡ ଗୋଟାଇ ଆଣନ୍ତି, ନହେଲେ “ଆମେ କିଲୋ ପାଞ୍ଚ ଟଙ୍କା ଦେଇ କାଠ କିଣି ଆଣିଥାଉ,” ରୁବିନା କହନ୍ତି ।

ସେ ରହନ୍ତି ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଦିଲ୍ଲୀର ଭଲସ୍ୱାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଳିଆ ଗୋଟାଳିମାନଙ୍କର ଏକ ବସ୍ତିରେ, ଯେଉଁଠିକାର ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତେ ପଶ୍ଚିମ ବଙ୍ଗର ପଶ୍ଟିମ ମେଦିନୀପୁର ଜିଲ୍ଲାରୁ ଚାଲି ଆସିଥିବା ପ୍ରଥମ ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟ ପିଢ଼ିର ବାସିନ୍ଦା । ପ୍ରାୟ ତିନି-ଚାରି ମହଲା କୋଠା ଉଚ୍ଚ ଏକ ଆବର୍ଜନା ସ୍ତୁପ ନିକଟରେ ସେମାନେ ରହନ୍ତି । ପୁରୁଷମାନେ ରାସ୍ତାରୁ, ଘରୁ ଓ ପୌର ସଂସ୍ଥାର ଅଳିଆ ଗଦାରୁ ଅଳିଆ ଗୋଟାନ୍ତି । ମହିଳାମାନେ ଏଥିରୁ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବୋତଲ, ଛୋଟ ପ୍ୟାକେଟ୍ (ପାଉଚ୍), ରବର, କାଚ, ଥର୍ମୋକୋଲ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀକୁ ଅଲଗା ଅଲଗା କରି ରଖନ୍ତି ଏବଂ ପରେ ଏହାକୁ ଭଙ୍ଗାଜିନିଷ ବା ସ୍କ୍ରାପ୍ ବେପାରୀଙ୍କୁ ବିକି ଦିଆଯାଏ ।

ଦିଲ୍ଲୀରେ କାଳବୈଶାଖୀ ଯୋଗୁଁ ଅସ୍ଥାୟୀ କୁଡ଼ିଆରେ ଭରି ରହିଥିବା ଏହି ବସ୍ତିରେ ପାଣି ଜମି ରହିଛି ଏବଂ ଏହାର ଚାରିପଟେ ଜମା ହୋଇଥିବା ଆବର୍ଜନାରୁ ଏକ ଉତ୍କଟ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ବାହାରୁଛି । ଧାଡ଼ିକି ଧାଡ଼ି ଘର ମଝିରେ ଲମ୍ବିଯାଇଥିବା ଅଣଓସାରିଆ ଗଳିର ଉଭୟ କଡ଼ରେ ପୁଣି ବ୍ୟବହାର ଯୋଗ୍ୟ ବସ୍ତୁ ତିଆରି ପାଇଁ ଥିବା ବସ୍ତା ବସ୍ତା ଅଳିଆକୁ ଗୋଟିଏ ଉପରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ କରି ଲଦି ରଖାଯାଇଛି । ଧୀରେ ଧୀରେ ଏହି ଗଳିଗୁଡ଼ିକ ଏତେ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛି ଯେ, ଶେଷ ମୁଣ୍ଡରେ ବାସିନ୍ଦାମାନେ କେବଳ ଜଣିକିଆ ଧାଡ଼ିରେ ହିଁ ଯାଇପାରିବେ ।

ଜୁବେଦା ବିବି ‘ପରୀ’କୁ ଘରର ଗୋଟିଏ କୋଣରେ ରଖାଯାଇଥିବା କାଠ ଟୁକୁଡ଼ାର ଗଦା ଦେଖାଇ ଦିଅନ୍ତି । “ବଡ଼ ବଡ଼ ଘରେ ରହୁଥିବା ଲୋକେ ଆମକୁ ଏସବୁ ଫିଙ୍ଗିଦେବାକୁ କହନ୍ତି,” ପଶ୍ଚିମ ମେଦିନୀପୁରର ବାନପୁରା ଗାଁରୁ ଆସିଥିବା ଏହି ପ୍ରବାସୀ ମହିଳା କହନ୍ତି ।

ଗଲା କେଇ ମାସ ହେଲା, ବିଭିନ୍ନ ଆବାସିକ କଲୋନୀରୁ ଅଳିଆ ଗୋଟାଇବା ବେଳେ ଜୁବେଦାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଶାହଜାହାନ ଖାନ ଜାଳେଣି ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରୁଥିବା ଭଙ୍ଗା ଆସବାବ ଭଳି କାଠଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ନଜର ରଖିଆସୁଛନ୍ତି ।

ଆଜିକାଲି କେବେ କେମିତି ଏଲପିଜି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ – ଦୁଇ କିଲୋ ରନ୍ଧନ ଗ୍ୟାସ ଭରିଲେ ଜୁବେଦାଙ୍କ ପରିବାର ସାତ ଦିନ ରୋଷେଇ କରନ୍ତି । ତାହା ବି କେବଳ ଭାତ ରାନ୍ଧିବା ଏବଂ କ୍ଷୀର ଗରମ କରିବାରେ ଲାଗେ । ଖାନ୍ ଆଣିଥିବା ଭଙ୍ଗାକାଠ ଖଣ୍ଡ ଜାଳି ଅଧିକାଂଶ ଭାଗ ରୋଷେଇ କରାଯାଇଥାଏ ।

“ଯେତେବେଳେ ଜାଳିବା ଲାଗି କାଠଖଣ୍ଡ ମିଳେ ନାହିଁ, ଆମ ପାଇଁ ରାନ୍ଧିବା କଷ୍ଟକର ହୋଇପଡ଼େ,” ବୟସର ତିରିଶ ଦଶକରେ ପହଞ୍ଚି ସାରିଥିବା ଏହି ଦମ୍ପତି କହନ୍ତି । ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ଦଉଡ଼ିରେ ବନ୍ଧା ହୋଇଥିବା ଏବଂ ଖୁଣ୍ଟ ଭଳି ଢିରା ଦିଆଯାଇ ସେମାନଙ୍କ ଅସ୍ଥାୟୀ ଘର ତିଆରିରେ ଲାଗିଥିବା ବଲ୍ଲି କୁ ବାହାର କରି ଆଣନ୍ତି ।

“ଆମେ ଦଉଡ଼ି କାଟି ଦେଇ କେଇଟା ବଲ୍ଲି କାଢ଼ି ନେଉ । ତାକୁ (ଜାଳେଣି ଭାବେ) ବ୍ୟବହାର କରି ଆମେ କିଛି ଭାତ ରାନ୍ଧି ନେଉ,” ଜୁବେଦା କହନ୍ତି । ସେମାନେ ସାବଧାନତାର ସହିତ କେବଳ ଅଳ୍ପ କେତେକ ଢିରା କାଠ କାଟି ଆଣନ୍ତି ।

ପଡ଼ିଶା କୁଡ଼ିଆରେ, ତାଙ୍କ ଭାଉଜ ରୁଖସାନା ବିବି ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଭୋଜନ ଲାଗି ମାଛ୍ ଭାତ୍ (ମାଛ ଓ ଭାତ) ରାନ୍ଧୁଛନ୍ତି । କିଛି ବର୍ଷ ତଳେ, ତାଙ୍କ ଘରର ବଲ୍ଲି ବଦଳାଇବା ସମୟରୁ ସେ ସାଇତି ରଖିଥିବା କେଇଟା ପୁରୁଣା ବଲ୍ଲିକୁ ଚୁଲିରେ ଜାଳ ରୂପେ ବ୍ୟବହାର କରୁଛନ୍ତି ।

“ଆମେ ଚୁଲ୍ଲାରେ ଜାଳିବା ଲାଗି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସାଇତି ରଖିଥିଲୁ,” କହନ୍ତି ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ମୁଜିମାର ମୀର । ସବୁଦିନ ସକାଳେ ସେଠାରୁ ପ୍ରାୟ ପାଞ୍ଚ କିଲୋମିଟର ଦୂର ବୁରାରିର ଅଳିଆ ଗଦାରୁ ବାଛି ବାଛି ଜିନିଷ ଗୋଟାନ୍ତି ଏହି ୩୦ ବର୍ଷୀୟ ଯୁବକ ଜଣକ । ପାଖ କୁଡ଼ିଆରୁ ଖୁବ୍ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଶୁଭୁଥିବା ବଙ୍ଗାଳି ସଙ୍ଗୀତର ଶବ୍ଦ ଭିତରେ ‘ପରୀ’କୁ ସେ କହନ୍ତି “ମ୍ୟୁନିସିପାଲିଟି ଟ୍ରକରେ ଭର୍ତ୍ତି ହୋଇ ଅଳିଆ ଗଦାକୁ ଆସୁଥିବା ଅଳିଆରେ ଭଙ୍ଗା ଚଉକି, ଖଟ ଏବଂ ଦୁଆର ପ୍ରଭୃତି ଥାଏ ।”

ଘରେ ମହଙ୍ଗା କିରାସିନି ନଥିବା ବେଳେ କାଠରେ ନିଆଁ ଧରାଇବା ଏତେ ସହଜ ନୁହେଁ, ଏବଂ ମହିଳାମାନେ ଏଥିପାଇଁ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ପାଉଚ ଏବଂ ଚିପ୍ ପ୍ୟାକେଟ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି । “ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ଦୁଇ ତିନିଟା ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ରାପର ଜାଳି ଦିଏ ଏବଂ ତାକୁ ଚୁଲ୍ଲାରେ ରଖି ତା ଉପରେ କାଠ ଦେଇଦିଏ,” ପୂର୍ବ ମେଦିନୀପୁର ଜିଲ୍ଲାର ବ୍ରଜଲାଲ ଛକରୁ ଆସିଥିବା ୫୫ ବର୍ଷୀୟା ସୁଫିଆ ବିବି କହନ୍ତି ।

ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ଜାଳିବା ଯୋଗୁଁ ବାହାରୁଥିବା ବିଷାକ୍ତ ଧୂଆଁ ଚାରିଆଡ଼କୁ ବ୍ୟାପି ଯାଏ - କେଇ ମିଟର ଦୂରରେ ଆବର୍ଜନା ସ୍ତୁପରେ ଜଳୁଥିବା ଅନେକ ଛୋଟ ଛୋଟ ଚୁଲିରୁ ବାହାରେ ବିଷାକ୍ତ ଏବଂ କ୍ଷତିକାରକ ରାସାୟନିକ ଦ୍ରବ୍ୟ ଏବଂ ସୂକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତୁ କଣିକା ।

ଉତ୍ତପ୍ତ ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳରେ ଅଳିଆ ସଂଗ୍ରହ କମି ଯାଏ ଏବଂ ସଂଗୃହୀତ ଅଳିଆକୁ ଅଲଗା ଅଲଗା କରି ରଖିବାରେ ଏ ସମୟ ଲାଗେ । ଅନ୍ୟ ସମୟରେ ମାସକୁ ୧୦,୦୦୦ରୁ ୧୫,୦୦୦ ଟଙ୍କା ଉପାର୍ଜନ କରୁଥିବା ପରିବାର ଲୋକେ କହନ୍ତି, ଏ ସମୟରେ ସେମାନଙ୍କ ରୋଜଗାର ଅଧା ହୋଇଯାଏ ।

“ଗରମ ଦିନରେ ଆମ ରୋଜଗାର ଏତେ କମ୍ ହେଉଥିବା ବେଳେ ଆମେ ଗ୍ୟାସ ଭରିବାରେ ସପ୍ତାହକୁ ୫୦୦ ଟଙ୍କା କେମିତି ଖର୍ଚ୍ଚ କରିପାରିବୁ? ତା ସାଙ୍ଗକୁ ସ୍କୁଲ ଫି’, ଟ୍ୟୁସନ ଫି’ ଏବଂ ଆହୁରି ଅନେକ ଖର୍ଚ୍ଚ ବି ରହିଛି,” ତାଙ୍କ ଦୁପଟ୍ଟାରେ ଝାଳ ପୋଛୁ ପୋଛୁ କହନ୍ତି ଜୁବେଦା ।

“ଆମେ ବଙ୍ଗାଳିମାନେ ଭାତ ହାଣ୍ଡିରେ ଆଳୁ ରଖିଦେଉ । ଭାତ ରାନ୍ଧି ହେବା ସହିତ ଆଳୁ ବି ସିଝି ଯାଏ । ତା’ପରେ ଆମେ ଆଳୁ ବାହାର କରି ଭର୍ତ୍ତା କରୁ,” କଥା ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇ ସେ କହନ୍ତି ।

“ଆମେ ଦିନକୁ ଥରେ ରାନ୍ଧୁ, ଯେମିତି କି ଆମ ପାଖରେ ଥିବା କାଠ ଟୁକୁଡ଼ାରେ ବେଶୀ ଦିନ କାମ ଚଳିଯିବ ।”