ದೆಹಲಿಯ ಬಡ ವಲಸಿಗರ ಮನೆಯ ಒಲೆ ಉರಿಯುವುದು ಬಳಸಿ ಬಿಸಾಕಿದ ಮರದ ತುಂಡುಗಳಿಂದ

ಒಮ್ಮೆ ಬಾಗಿಲಾಗಿದ್ದ ಮರದ ಹಲಗೆಯನ್ನು ಒಡೆಯುತ್ತಾ, ತಮ್ಮ ಜುಗ್ಗಿ (ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಮನೆ)ಯ ಹೊರಗೆ ಕುಳಿತಿರುವ ರುಬೀನಾ ಬೀಬಿ, "ಈಗ ಯಾರೂ ತಾವು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಮರದ ತುಂಡುಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ", ಅದರ ಬದಲು "ತಮ್ಮ ಒಲೆಗಳನ್ನು ಉರಿಸಲು ಅದನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ." ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

"ಯೇ ದೋ ಲಗ್ ಜಾಯೆಂಗೆ [ಇಂತದ್ದು ಎರಡು ಬೇಕಾಗುತ್ತೆ]"- ಅಂದರೆ ಐದು ಜನರಿರುವ ನಮ್ಮ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಅಡುಗೆ ಮಾಡೋಕೆ ಈ ತರಹದ್ದು ಎರಡು ಹಲಗೆ ಬೇಕಾಗುತ್ತದ್ದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ರುಬೀನಾ. ಫೆಬ್ರವರಿ 2026 ರಲ್ಲಿ ಇರಾನ್ ಮೇಲಿನ ಯುಎಸ್-ಇಸ್ರೇಲ್ ಯುದ್ಧ ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗಿನಿಂದ ಎಲ್‌ಪಿಜಿ ಗ್ಯಾಸ್‌ನ ಬೆಲೆ ಗಗನಕ್ಕೇರಿದೆ. ಈಗ ಎರಡು ಕಿಲೋಗ್ರಾಂನ ಸಿಲಿಂಡರ್‌ಗೆ 440 ರಿಂದ 500 ರೂಪಾಯಿ ಖರ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಯುದ್ಧಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಅವರು ಕಾಳಸಂತೆಯಲ್ಲಿ (ಬ್ಲಾಕ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್) ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಹಣದ ದುಪ್ಪಟ್ಟಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.

ಕಸ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವವರ ಕುಟುಂಬಗಳು ಅಡುಗೆ ಮಾಡಲು ಈಗ ಮರದ ತುಂಡುಗಳು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿವೆ. ಒಂದು ವಾರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಐದು ಕಿಲೋಗಳಷ್ಟು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಶಕ್ತರಾಗಬಹುದು, ಅಥವಾ “ನಾವು ಒಂದು ಕೆಜಿಗೆ ಐದು ರೂಪಾಯಿಯಂತೆ ಕೊಟ್ಟು ಸೌದೆಯನ್ನು ಖರೀದಿಸುತ್ತೇವೆ,” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ರುಬೀನಾ.

"ಅವರು ವಾಯುವ್ಯ ದೆಹಲಿಯ ʼಭಲ್ಸ್ವಾʼದಲ್ಲಿರುವ ಕಸ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಗುಂಪಿನವರಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಬಹುತೇಕರೆಲ್ಲರೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ʼಪಶ್ಚಿಮ್ ಮೇದಿನಿಪುರ್ʼ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಬಂದ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ತಲೆಮಾರಿನ ವಲಸಿಗರು. ಅವರು ಮೂರು-ನಾಲ್ಕು ಮಹಡಿಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದು ನಿಂತಿರುವ ಬೃಹತ್ ಕಸದ ರಾಶಿಯ (ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಫಿಲ್) ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪುರುಷರು ರಸ್ತೆಗಳು, ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಮುನ್ಸಿಪಾಲಿಟಿ ಕಸದ ತೊಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಹಿಳೆಯರು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬಾಟಲಿಗಳು, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ ಕವರ್‌ಗಳು, ರಬ್ಬರ್, ಗ್ಲಾಸ್, ಥರ್ಮಕೋಲ್ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತಾರೆ; ನಂತರ ಇವುಗಳನ್ನು ಗುಜುರಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ."

"ದೆಹಲಿಯ ಬೇಸಿಗೆಕಾಲದ ಮಳೆಯು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಗುಡಿಸಲುಗಳ ಈ ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೀರು ನಿಲ್ಲುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. ಇದರ ಸುತ್ತಲೂ ಸುರಿದಿರುವ ಕಸದಿಂದ ಅತಿಯಾದ ದುರ್ನಾತ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ. ಮನೆಗಳ ನಡುವಿನ ಕಿರಿದಾದ ಗಲ್ಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಕಸದ ಗೋಣಿಗಳನ್ನು ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದರಂತೆ ಜೋಡಿಸಿಡಲಾಗಿದೆ. ಇವು ಇಕ್ಕಟ್ಟಾದ ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡು, ಇಲ್ಲಿ ನಿವಾಸಿಗಳು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬರ ಹಿಂದೆ ಒಬ್ಬರಾಗಿ ಸರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲೆಂಬಂತೆ ಮಾತ್ರ ನಡೆಯುವ ಹಾಗಿರುತ್ತದೆ."

ಒಂದು ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಟ್ಟಿರುವ ಮರದ ತುಂಡುಗಳ ರಾಶಿಯನ್ನು 'ಪಾರಿ' ತಂಡಕ್ಕೆ ತೋರಿಸುತ್ತಾ, "ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಮನೆಗಳ ಜನ ನಮಗೆ ಇವುಗಳನ್ನು ದೂರ ಎಸೆದುಬಿಡಲು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ," ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಮೇದಿನಿಪುರದ ಬನ್‌ಪುರ ಗ್ರಾಮದಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದ ʼಜುಬೇದಾ ಬೀಬಿʼ.

ಕಳೆದ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳಿಂದ, ವಸತಿ ಸಮುಚ್ಚಯಗಳಿಂದ (ರೆಸಿಡೆನ್ಶಿಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿ) ಕಸವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವಾಗ, ಜುಬೇದಾ ಅವರ ಪತಿ ಷಾಜಹಾನ್ ಖಾನ್ ಅವರು ಒಲೆ ಉರಿಸಲು ಬಳಸಬಹುದಾದ ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಬಿಸಾಕಿದ ಮುರಿದ ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳಂತಹ ಮರದ ವಸ್ತುಗಳಿಗಾಗಿ ಹುಡುಕುತ್ತಾರೆ.

ಎಲ್‌ಪಿಜಿಯನ್ನು ಈಗ ಬಹಳ ಮಿತವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ – ಎರಡು ಕಿಲೋದ ಗ್ಯಾಸನ್ನು ಜುಬೇದಾ ಅವರ ಕುಟುಂಬ ಸುಮಾರು ಒಂದು ವಾರ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು – ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಕೇವಲ ಅನ್ನ ಬೇಯಿಸಲು, ಆಹಾರವನ್ನು ಬಿಸಿ ಮಾಡಲು ಅಥವಾ ಹಾಲನ್ನು ಕಾಯಿಸಲು ಮಾತ್ರ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಡುಗೆಯು ಖಾನ್ ಅವರು ಸಂಗ್ರಹಿಸಬಹುದಾದ ಮರದ ತುಂಡುಗಳ ಮೇಲೆಯೇ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ.

“ನಮಗೆ ಉರಿಸಲು ಮರದ ತುಂಡುಗಳು ಸಿಗದಿದ್ದಾಗ, ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ,” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಈ ಮೂವತ್ತರ ಹರೆಯದ ದಂಪತಿಗಳು. ಅಂತಹ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಹಗ್ಗಗಳು ಮತ್ತು 'ಬಲ್ಲಿಗಳು' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಕಂಬದಂತಹ ಆಧಾರಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಗುಡಿಸಲುಗಳ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಬಿಚ್ಚಿ ಒಲೆ ಉರಿಸಲು ಬಳಸುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಗೆ ಸಿಲುಕುತ್ತಾರೆ."

“ನಾವು ಹಗ್ಗಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಕೆಲವು ಬಲ್ಲಿಗಳನ್ನು (ಆಧಾರದ ಕಂಬಗಳು) ಬಿಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ. ಆ ಮರದ ತುಂಡುಗಳನ್ನೇ ಬಳಸಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಅನ್ನ ಬೇಯಿಸುತ್ತೇವೆ,” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಜುಬೇದಾ. ಆದರೆ ಕತ್ತರಿಸುವಾಗ ಬಹಳ ಎಚ್ಚರದಿಂದ ಇರುವ ಅವರು, ಕೇವಲ ಕೆಲವು ಕಂಬಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಬಹಳ ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾರೆ"

ಪಕ್ಕದ ಗುಡಿಸಲಿನಲ್ಲಿ, ಅವರ ನಾದಿನಿಯಾದ ರುಖ್ಸಾನಾ ಬೀಬಿ, ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಹೊಸ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಹಾಕಿದಾಗ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಹಳೆಯ 'ಬಲ್ಲಿಗಳನ್ನು' ಉರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಅಡುಗೆಯಾದ 'ಮಾಚ್ ಭಾತ್' (ಮೀನು ಮತ್ತು ಅನ್ನ) ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

“ಅವುಗಳನ್ನು ನಾವು ಒಲೆ ಉರಿಸಲೆಂದೇ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಟ್ಟಿದ್ದೆವು,” ಎಂದು ಅವರ ಪತಿ ʼಮುಜಿಮರ್ ಮೀರ್ʼ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. 30 ವರ್ಷದ ಇವರು, ಸುಮಾರು ಐದು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಬುರಾರಿಯ ಕಸದ ಡಂಪಿಂಗ್ ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಸ ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾ ತಮ್ಮ ಬೆಳಗಿನ ಸಮಯವನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪಕ್ಕದ ಗುಡಿಸಲಿನಿಂದ ಜೋರಾಗಿ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿದ್ದ ಬಾಂಗ್ಲಾ ಸಂಗೀತದ ಸದ್ದಿನ ನಡುವೆಯೇ 'ಪಾರಿ' (PARI) ತಂಡಕ್ಕೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಅವರು, “ಮುನ್ಸಿಪಾಲಿಟಿ ಟ್ರಕ್‌ಗಳು ಹೊತ್ತು ತರುವ ಕಸದ ಜೊತೆಗೆ ಮುರಿದ ಕುರ್ಚಿಗಳು, ಮಂಚಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಗಿಲುಗಳು ಸಹ ಬರುತ್ತವೆ” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ದುಬಾರಿ ಬೆಲೆಯ ಸೀಮೆಎಣ್ಣೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಮರದ ತುಂಡುಗಳಿಂದ ಒಲೆ ಉರಿಸುವುದು ಸುಲಭವಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರು, ಒಲೆ ಉರಿಸಲು ಎಸೆದ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕವರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಚಿಪ್ಸ್ ಪೊಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. “ನಾನು ಮೊದಲು ಎರಡು ಅಥವಾ ಮೂರು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕವರ್‌ಗಳನ್ನು ಉರಿಸಿ, ನಂತರ ಸೌದೆಯನ್ನು ಒಲೆಗೆ ಇಡುತ್ತೇನೆ” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ʼಪೂರ್ವ ಮೇದಿನಿಪುರʼ ಜಿಲ್ಲೆಯ ʼಬ್ರಜಲಾಲ್ ಚಾಕ್ʼ ಗ್ರಾಮದ 55 ವರ್ಷದ ಸೂಫಿಯಾ ಬೀಬಿ.

ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಸುಡುವುದರಿಂದ ಬರುವ ವಿಷಕಾರಿ ಹೊಗೆಯು ಸುತ್ತಲೂ ಆವರಿಸಿದೆ – ಕೇವಲ ಕೆಲವು ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಕಸದ ರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಬೆಂಕಿ ಉರಿಯುತ್ತಿದ್ದು, ಅವು ವಿಷಕಾರಿ ಹಾಗೂ ಹಾನಿಕಾರಕ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕಣಗಳನ್ನು (ಪಾರ್ಟಿಕ್ಯುಲೇಟ್ ಮ್ಯಾಟರ್) ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ.

ಕಡು ಬೇಸಿಗೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕಸ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸಲು ಕಳೆಯುವ ಸಮಯ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ತಿಂಗಳಿಗೆ 10,000 ರೂ.ನಿಂದ 15,000 ರೂ.ವರೆಗೆ ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕುಟುಂಬಗಳ ಆದಾಯ ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆಯಂತೆ.

“ಈ ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಸಂಪಾದನೆಯೇ ಇಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಿರುವಾಗ, ಪ್ರತಿ ವಾರ ಗ್ಯಾಸ್ ಸಿಲಿಂಡರ್ ತುಂಬಿಸಲು ನಾವು 500 ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಖರ್ಚು ಮಾಡಲು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ? ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಶಾಲೆಯ ಫೀಸು, ಟ್ಯೂಷನ್ ಫೀಸು ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಎಷ್ಟೋ ಇತರ ಖರ್ಚುಗಳೂ ಇವೆ” ಎಂದು ಜುಬೇದಾ ತಮ್ಮ ದುಪಟ್ಟಾದಿಂದ ಬೆವರನ್ನು ಒರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಮಾತು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾ “ನಾವು ಬಂಗಾಳಿಗಳು ಅನ್ನ ಬೇಯಿಸುವ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲೇ ಆಲೂಗಡ್ಡೆಗಳನ್ನೂ ಹಾಕುತ್ತೇವೆ. ಅನ್ನದ ಜೊತೆಗೆ ಆಲೂಗಡ್ಡೆಯೂ ಬೇಯುತ್ತದೆ. ನಂತರ ನಾವು ಆಲೂಗಡ್ಡೆಯನ್ನು ಹೊರಗೆ ತೆಗೆದು 'ಭರ್ತಾ' (ಗೊಜ್ಜು/ಚಟ್ನಿ) ಮಾಡುತ್ತೇವೆ” ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಜುಬೇದಾ.

“ನಮ್ಮ ಬಳಿ ಇರುವ ಮರದ ತುಂಡುಗಳು ಹೆಚ್ಚು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಬರಲಿ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ನಾವು ದಿನಕ್ಕೆ ಒಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಅಡುಗೆ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ.”