খৰিৰ ধোঁৱাত আচ্ছন্ন দিল্লীৰ দৰিদ্ৰসকলৰ জীৱন

‘‘বুটলি অনা খৰিৰ টুকুৰাবোৰ এতিয়া আৰু কোনেও বিক্ৰী নকৰে,’’ ৰুবিনা বিবিয়ে এইদৰে কয়৷ ‘‘নিজৰ চুলহা (মাটিৰ চৌকা) জ্বলাবলৈকে তেওঁলোকে সেইবোৰ ৰাখি থয়’’, নিজৰ জুগ্গী (জুপুৰীঘৰ)টোৰ বাহিৰত বহি তেওঁ এখন কাঠৰ তক্তা ভাঙি আছিল। সেইখন আচলতে এখন দুৱাৰৰ ভগ্নাংশ আছিল।

‘‘য়ে দো লগ জায়েংগে (পাঁচজনীয়া পৰিয়ালটোৱে এসাজ খাবলৈ এনে দুখন তক্তা লাগিব),”ৰুবিনাই এইদৰে কয়৷ ২০২৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহত ইৰাণৰ সৈতে আমেৰিকা-ইজৰাইলৰ যুদ্ধ আৰম্ভ কৰাৰ পিছৰে পৰা ৰন্ধন গেছৰ দাম আকাশলংঘী হৈ পৰিছে৷ এতিয়া মাত্ৰ দুই কিলোগ্ৰামৰ এটা চিলিণ্ডাৰৰ দাম ৪০০ৰ পৰা ৫০০ টকা হৈছেগৈ৷ এই মূল্য যুদ্ধৰ পূৰ্বে চোৰাং বজাৰত তেওঁলোকে দিয়া দামতকৈ দুগুণতকৈও অধিক৷

আৱৰ্জনা গোটোৱা এই পৰিয়ালটোৰ বাবে এতিয়া খৰিৰ টুকুৰাকেইটাই হৈ পৰিছে ৰন্ধা-বঢ়াৰ একমাত্ৰ ভৰসা৷ এসপ্তাহত তেওঁলোকে কেনেবাকৈ পাঁচ কিলোগ্ৰামমান খৰি বুটলিবলৈ সক্ষম হয়, ‘‘নহ’লে আমি প্ৰতি কেজিত পাঁচ টকাকৈ দি খৰি কিনি আনো,’’ ৰুবিনাই কয়৷

তেওঁ উত্তৰ-পশ্চিম দিল্লীৰ ভালছৱাত আৱৰ্জনা গোটোৱা লোকসকলৰ এটা বস্তিত বাস কৰে৷ এই বস্তিৰ প্ৰায় আটাইবোৰ মানুহেই পশ্চিমবংগৰ পশ্চিম মেদিনীপুৰ জিলাৰ পৰা অহা প্ৰথম আৰু দ্বিতীয় প্ৰজন্মৰ প্ৰব্ৰজনকাৰী৷ তেওঁলোক থাকে তিনি-চাৰি মহলাৰ ঘৰৰ দৰে উচ্চতাৰ জাবৰৰ দমৰ কাষত। পৰিয়ালৰ পুৰুষসকলে ৰাস্তা-ঘাট, আৱাসিক এলেকা আৰু পৌৰ নিগমৰ আৱৰ্জনা পেলোৱা ঠাইৰ পৰা জাবৰ বুটলি আনে৷ আনহাতে মহিলাসকলে প্লাষ্টিকৰ বটল, পেকেট, ৰবৰ, কাঁচ, থাৰ্মকল আদি বাছি পৃথক কৰে৷ সেইবোৰ পিছত পেলনীয়া বস্তু কিনা-বেচা কৰা ব্যৱসায়ীক বিক্ৰী কৰা হয়৷

দিল্লীৰ গৰমৰ দিনৰ বৰষুণজাকে অস্থায়ী জুপুৰীৰে ভৰা এই বস্তি অঞ্চলটোত কৃত্ৰিম বানৰ সৃষ্টি কৰিছে৷ চৌদিশে পেলাই থোৱা আৱৰ্জনাৰ দমবোৰৰ পৰা এক তীব্ৰ, দুৰ্গন্ধ ওলাই সমগ্ৰ পৰিৱেশটো দুৰ্গন্ধময় কৰি তুলিছে৷ ঘৰবোৰৰ মাজৰ ঠেক গলিবোৰত পুনৰ ব্যৱহাৰযোগ্য জাবৰেৰে ভৰ্তি বস্তাবোৰ এটাৰ ওপৰত আনটো জাপি থোৱা আছে৷ এই গলিবোৰ গৈ যিবোৰ ঠেক অকোৱা-পকোৱা পথত মিলিছে, সেয়া ইমানেই ঠেক যে মানুহবোৰে কেৱল এজন এজনকৈ শাৰী পাতিহে অহা-যোৱা কৰিব পাৰে৷

জুবেদা বিবিয়ে পাৰিক এটা চুকত জমা কৰি থোৱা খৰিৰ টুকুৰাবোৰ দেখুৱালে৷ পশ্চিম মেদিনীপুৰৰ বানপুৰা গাঁৱৰ পৰা অহা এই প্ৰব্ৰজনকাৰী জুবেদাই কয়, “ডাঙৰ ডাঙৰ ঘৰৰ মানুহবোৰে আমাক এইবোৰ পেলাই দিবলৈ কয়৷’’

বিগত কেইটামান মাহত আৱাসিক এলেকাবোৰৰ পৰা জাবৰ বুটলি থকাৰ সময়তে জুবেদাৰ স্বামী শ্বাহজাহান খানে ভঙা আচবাব (ফাৰ্নিচাৰ) আদিৰ দৰে পেলাই দিয়া কাঠবোৰলৈ তীক্ষ্ণ দৃষ্টি ৰাখি আহিছে যাতে সেইবোৰ ঘৰৰ পাকঘৰত খৰি হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায়৷

এতিয়া ৰন্ধন গেছ খুব হিচাপত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। দুই কিলোগ্ৰাম গেছৰ এটা চিলিণ্ডাৰেৰে জুবেদাৰ পৰিয়ালটোৰ প্ৰায় এসপ্তাহ চলে৷ ইয়াক কেৱল ভাত ৰান্ধিবলৈ, খাদ্য গৰম কৰিবলৈ অথবা গাখীৰ উতলাবলৈহে ব্যৱহাৰ কৰা হয়৷ বাকী বেছিভাগ ৰন্ধা-বঢ়াৰ কাম খানে গোটাই অনা খৰিৰ টুকুৰাবোৰৰ ওপৰতে নিৰ্ভৰ কৰে৷

‘‘যেতিয়া আমি জ্বলাবলৈ খৰি বিচাৰি নাপাওঁ, তেতিয়া আমাৰ বাবে ৰন্ধা-বঢ়া কৰাটো কঠিন হৈ পৰে’’, ত্ৰিশ বছৰীয়া দম্পতীহালে এইদৰে কয়৷ তেনে পৰিস্থিতিত তেওঁলোকে জীয়াই থাকিবলৈ ৰছী আৰু বল্লি (খুঁটা) দি সাজি লোৱা নিজৰ জুপুৰী ঘৰটোৰে অংশবোৰ খুলি চৌকাত জ্বলাবলৈ বাধ্য হয়৷

‘‘আমি ৰছীবোৰ কাটি দি কেইটামান বল্লি সোলোকাই আনো৷ তাৰ পিছত সেইবোৰকে খৰি হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰি অলপ ভাত ৰান্ধো,’’ জুবেদাই কয়৷ অৱশ্যে ঘৰটো ধৰি ৰখা খুঁটাবোৰৰ ভিতৰত তেওঁলোকে অতি সাৱধানে কেৱল কেইটামান খুঁটাহে কাটি উলিয়াই লয়৷

কাষৰ জুপুৰীটোতে তেওঁৰ ননদ ৰুখচানা বিবিয়ে দুপৰীয়াৰ সাঁজৰ বাবে মাছ-ভাত ৰান্ধি আছে৷ তেওঁলোকে কিছু বছৰৰ পূৰ্বে ঘৰৰ পুৰণি খুঁটাবোৰ সলাই নতুন খুঁটা লগাওঁতে সাঁচি থোৱা পুৰণি বল্লি কেইটাৰে চৌকাৰ জুইকুৰা জ্বলাইছে৷

‘‘চৌকা জ্বলাবলৈকে আমি এইবোৰ সাঁচি থৈছিলোঁ,’’ তেওঁৰ স্বামী মুজিমাৰ মীৰে এইদৰে কয়৷ ত্ৰিশ বছৰীয়া এই যুৱকজনে প্ৰতিদিনে পুৱাৰ সময়খিনি প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ বুৰাৰীৰ এটা জাবৰ পেলোৱা স্থানত আৱৰ্জনা বুটলিয়েই কটায়৷ কাষৰ জুপুৰীটোৰ পৰা ভাহি অহা বঙালী গানৰ তীব্ৰ শব্দৰ মাজতেই তেওঁ পাৰিক কয়, ‘‘পৌৰ নিগমৰ ট্ৰাকবোৰে কঢ়িয়াই অনা জাবৰৰ মাজত প্ৰায়ে ভঙা চকী, খাট আৰু দুৱাৰ আদিও আহে৷’’

কেৰাচিন তেলৰ দাম অত্যধিক বাঢ়িছে। কিন্তু কেৰাচিন নহ’লে আকৌ খৰিৰে জুই একুৰা ধৰাটো সহজ কথা নহয়৷ সেইবাবে মহিলাসকলে জুইকুৰা জ্বলাবলৈ পেলাই দিয়া প্লাষ্টিকৰ সৰু পেকেট আৰু চিপচৰ পেকেট ব্যৱহাৰ কৰে৷ ‘‘মই প্ৰথমে দুটা বা তিনিটা প্লাষ্টিকৰ পেকেট জ্বলাই লওঁ আৰু তাৰ পিছত চৌকাত খৰিখিনি সুমুৱাই দিওঁ,’’ পূৰ্ব মেদিনীপুৰ জিলাৰ ব্ৰজলাল চ’ক গাঁৱৰ পৰা অহা ৫৫ বছৰীয়া চুফিয়া বিবিয়ে এইদৰে কয়৷

প্লাষ্টিক জ্বলোৱাৰ ফলত ওলোৱা বিষাক্ত ধোঁৱাই চৌপাশৰ গোটেই পৰিৱেশটো চানি ধৰিছে৷ মাত্ৰ কেইমিটাৰমান আঁতৰতে থকা আৱৰ্জনাৰ পাহাৰটোৰো বহু ঠাইত সৰু-সুৰাকৈ জুই জ্বলি আছে, যাৰ পৰা একেৰাহে বিষাক্ত, অপকাৰী ৰাসায়নিক পদাৰ্থ আৰু অতি সূক্ষ্ম ধূলিকণাবোৰ বায়ুমণ্ডললৈ নিৰ্গত হ’ব ধৰিছে৷

প্ৰচণ্ড গৰমৰ দিনকেইটাত জাবৰ সংগ্ৰহ কৰাৰ পৰিমাণ আৰু সেইবোৰ বাছি পৃথক কৰা সময়, দুয়োটাই কমি যায়৷ যিবোৰ পৰিয়ালে মাহে ১০,০০০ ৰ পৰা ১৫,০০০ টকা পৰ্যন্ত উপাৰ্জন কৰিব পাৰিছিল, গৰমৰ এই সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ আয় আধা হৈ পৰে বুলি তেওঁলোকে জানিবলৈ দিয়ে৷

‘‘এই প্ৰচণ্ড গৰমত আমাৰ উপাৰ্জন ইমান কমি যোৱাৰ পিছত আমি কেনেকৈনো প্ৰতি সপ্তাহতে গেছ ভৰাবলৈ ৫০০ টকাকৈ খৰচ কৰিম? তাৰোপৰি ল’ৰা-ছোৱালীৰ স্কুলৰ মাচুল, টিউচনৰ ফীজ আৰু যে কত কি খৰচ আছে!’’ নিজৰ দোপাট্টাখনেৰে কপালৰ ঘামখিনি মচি মচি জুবেদাই স্বগঃতোক্তি কৰে৷

‘‘আমি বঙালী মানুহবোৰে ভাত ৰান্ধোতেই চাউলৰ লগতে আলুকেইটাও একেটা পাত্ৰতে দি দিওঁ৷ ভাতো সিজি যায় আৰু লগতে আলুকেইটাও সিজে৷ তাৰ পিছত আমি আলুখিনি উলিয়াই লৈ তাৰে ভৰ্তা বনাওঁ,’’ তেওঁ লগতে কয়৷

“খৰি ৰাহি কৰিবলৈ এতিয়া আমি দিনত এবাৰেও ৰান্ধো।”