ദില്ലിയിലൊരു ലൈബ്രറി: അറസ്റ്റിന് വഴങ്ങാതെ

ഒരു മാസത്തിനിടെ മൂന്ന് തവണയാണ് ലൈബ്രറി അടച്ചുപൂട്ടാൻ പോലീസ് ശ്രമിച്ചത്, എന്നാൽ ഓരോ തവണയും പൂർവാധികം ഊർജ്ജസ്വലമായി ലൈബ്രറി തുടർന്നു.

ഒരു മീം പേജിൽനിന്ന് തുടങ്ങി അതിവേഗം ഒരു യുവജന മുന്നേറ്റമായി വളർന്ന കോക്രോച്ച് ജനതാ പാർട്ടി 2026 ജൂൺ 20-ന് ഡൽഹിയിലെ ജന്തർ മന്തറിൽ ഒരു പ്രതിഷേധസമരം സംഘടിപ്പിച്ചു. ചോദ്യപ്പേപ്പർ ചോർച്ചയിലും മറ്റ് ക്രമക്കേടുകളിലും നടന്ന അഴിമതിയുടെ ഉത്തരവാദിത്വം ഏറ്റെടുത്ത് കേന്ദ്ര വിദ്യാഭ്യാസ മന്ത്രിയായ ധർമേന്ദ്ര പ്രധാൻ രാജിവെക്കണമെന്നതായിരുന്നു പ്രതിഷേധക്കാരുടെ ആവശ്യം. പ്രതിഷേധത്തോടനുബന്ധിച്ച് സമരവേദിയ്ക്ക് സമീപം ഒരു ലൈബ്രറി തുടങ്ങാൻ ഓൾ ഇന്ത്യാ സ്റ്റുഡന്റസ് ഫെഡറേഷൻ (എ.ഐ.എസ്.എഫ്) തീരുമാനിച്ചു. അതിനു പിന്നിലെ ലക്‌ഷ്യം വളരെ ലളിതമായിരുന്നു.

"അടുത്ത കുറച്ച് ദിവസത്തേയ്ക്ക് പ്രതിഷേധക്കാരുടെ ആസ്ഥാനം ജന്തർ മന്തറായിരിക്കും," എ.ഐ.എസ്.എഫിന്റെ ദേശീയ പ്രസിഡന്റായ വിരാജ് ദേവാംഗ് പറഞ്ഞു. "ദിവസത്തിലുടനീളം എല്ലാവരും മുദ്രാവാക്യം വിളിക്കുകയും പ്രസംഗങ്ങൾക്ക് കാതോർക്കുകയും ചെയ്യും. എന്നാലും അവിടെയുള്ളവർക്ക് ഒരുപാട് ഒഴിവുസമയവും ലഭിക്കും. അത്തരം സാഹചര്യങ്ങളിൽ പുസ്തകങ്ങളേക്കാൾ മികച്ച കൂട്ടുകാർ വേറെയില്ല. സമരക്കാർക്കും വിദ്യാർത്ഥികൾക്കും പുസ്തകങ്ങൾ ലഭ്യമാക്കി അവരുടെ സാമൂഹിക, രാഷ്ട്രീയ അവബോധം മെച്ചപ്പെടുത്താൻ സഹായിക്കുക എന്നതായിരുന്നു ഞങ്ങളുടെ ഉദ്ദേശം."

ഇതിനുപിന്നാലെ, വിദ്യാർത്ഥി പ്രവർത്തകർ ഒരു തടിമേശ സമരസ്ഥലത്തെത്തിച്ച് അതിന്മേൽ "പ്രധാൻ പടിയിറങ്ങണം' എന്ന് എഴുതിയ ഒരു ചുവന്ന തുണി വിരിച്ചിട്ടു. ലൈബ്രറി തുടങ്ങി ആദ്യത്തെ ദിവസം, "ഞങ്ങളുടെ പക്കൽ ശിവാജി മഹാരാജ്, ഭഗത് സിംഗ്, ബാബാസാഹേബ് അംബേദ്ക്കർ എന്നിവരെക്കുറിച്ചുള്ള പുസ്തകങ്ങളാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്," ലൈബ്രറിയുടെ ദൈനംദിനപ്രവർത്തനങ്ങൾ നിയന്ത്രിച്ചിരുന്ന വിദ്യാർത്ഥി പ്രവർത്തകരിൽ ഒരാളായ 20 വയസ്സുകാരൻ മോഹിത് പറഞ്ഞു. "വിപ്ലവാത്മക സാഹിത്യത്തിൻ്റെ അകമ്പടിയില്ലാത്ത ഒരു സമരം എന്നത് പ്രത്യയശാസ്ത്രത്തിന്റെ പിൻബലമില്ലാത്ത ഒരു നേതാവിനെ പോലെയാണ്. എങ്ങനെ പ്രതിരോധിക്കണം, എന്തിനെതിരെ പ്രതിഷേധിക്കണം എന്ന് സമരക്കാർ മനസ്സിലാക്കുന്നത് സാഹിത്യത്തിലൂടെയാണ്."

ഇതുകൂടാതെ, ലൈബ്രറിയുടെ പുസ്തകശേഖരത്തിൽ പ്രേംചന്ദിന്റെ കൃതികൾ, ബാലസാഹിത്യ കൃതികൾ, ശാസ്ത്രജ്ഞരുടെ ആത്മകഥകൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള കൃതികളുമുണ്ടായിരുന്നു. "നമ്മുടെ സമൂഹം ഇന്ന് ശാസ്ത്രാവബോധത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ വളരെ പുറകിലാണ്," മോഹിത് കൂട്ടിച്ചേർത്തു. "അതുകൊണ്ട് ശാസ്ത്രാവബോധം വളർത്താനുതകുന്ന പുസ്തകങ്ങളും ലൈബ്രറിയിൽ ഉൾപ്പെടുത്താൻ ഞങ്ങൾ നിശ്ചയിച്ചു.

എന്നാൽ, എ.ഐ.എസ്.എഫ് സമരവേദിയിൽ ലൈബ്രറി സജ്ജീകരിച്ചതിന് പിന്നാലെ അത് നിയമവിരുദ്ധമാണെന്ന വാദമുന്നയിച്ച് ഡൽഹി പോലീസ് എതിർത്തു. "ഈ ലൈബ്രറിയിൽ എല്ലാവർക്കും പ്രവേശിക്കാമെന്നും പുസ്തകങ്ങൾ വിൽപനയ്ക്ക് വെച്ചിരിക്കുകയല്ലെന്നും ഞങ്ങൾ അവരെ അറിയിച്ചു." ദേവാങ്‌ വിശദീകരിച്ചു. "കുറച്ചുനേരം ഞങ്ങളോട് തർക്കിച്ചശേഷം പോലീസ് തിരികെപ്പോയി."

പക്ഷെ ലൈബ്രറി നീക്കം ചെയ്യാനുള്ള പോലീസിന്റെ ശ്രമങ്ങൾ അവിടംകൊണ്ട് അവസാനിച്ചില്ല.

അടുത്ത 10-12 ദിവസത്തിനിടെ, സമരവേദിയിലെത്തിയ അഭ്യുദയകാംക്ഷികൾ സംഭാവനയായി തന്ന പുസ്തകങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെ ലൈബ്രറിയിലെ പുസ്തകശേഖരം വളർന്നു. ലൈബ്രറിയിൽ വെച്ചിരുന്ന രജിസ്റ്ററിലും എൻട്രികൾ നിറഞ്ഞുകവിഞ്ഞു. എന്നാൽ, ജൂലൈ 2-നു പോലീസ് വീണ്ടുമെത്തി. "ഈ ലൈബ്രറിയിൽ ആൾത്തിരക്ക് കാരണം അപകടം ഉണ്ടാകാൻ സാധ്യതയുണ്ടെന്ന് പലരും ആശങ്കയുന്നയിക്കുന്നുണ്ട്," എന്നായിരുന്നു ഇത്തവണ പോലീസുകാരുടെ വാദം, ദേവാംഗ് ഓർത്തെടുത്തു. "പക്ഷെ പെട്ടെന്നുതന്നെ സമരക്കാർ അവിടെ ഒത്തുകൂടി തങ്ങൾക്ക് അങ്ങനെയൊരു ആശങ്കയില്ലെന്ന് വിശദീകരിച്ചു."

മോഹിതിനെപ്പോലെ, തന്റെ പേരിന്റെ ആദ്യഭാഗം മാത്രം ഉപയോഗിക്കാൻ താത്പര്യപ്പെടുന്ന 20 വയസ്സുകാരൻ വിശാൽ ആണ് ആ സമയത്ത് ലൈബ്രറി നിയന്ത്രിച്ചിരുന്നത്. "അവിടെ ലൈബ്രറി പ്രവർത്തിക്കുന്നതുകൊണ്ട് പൊലീസിന് കുഴപ്പമുണ്ടായിരിക്കാം, പക്ഷെ ലൈബ്രറി ജനങ്ങൾക്കുള്ളതാണ്," അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. "അത് നീക്കം ചെയ്യാൻ ഞങ്ങൾ സമ്മതിച്ചില്ല."

എന്നാൽ ഇത്തവണ ഡൽഹി പോലീസ് വാദപ്രതിവാദത്തിനുശേഷം മടങ്ങിപ്പോകാൻ ഒരുക്കമായിരുന്നില്ല. "നിങ്ങൾക്കല്ലേ നേതാവാകേണ്ടിയിരുന്നത്," എന്ന് പുച്ഛത്തോടെ ആക്ഷേപിച്ച് ഉദ്യോഗസ്ഥരിൽ ഒരാൾ വിശാലിനെ കസ്റ്റഡിയിലെടുത്തു. ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ ഈ നടപടി ഫോണിൽ പകർത്തിയതിന് വിശാലിന്റെ സഹപ്രവർത്തകനായ ബിട്ടുവിനെയും പോലീസ് കോളറിൽ പിടിച്ച് വലിച്ചിഴയ്ക്കുകയുണ്ടായി.

"ഭഗത് സിംഗ്, ശിവാജി മഹാരാജ്, ബാബാസാഹേബ് അംബേദ്ക്കർ തുടങ്ങിയവരുടെ പുസ്തകങ്ങളാണ് അവർ നശിപ്പിച്ചത്," ദേവാംഗ് പറഞ്ഞു. "നമ്മുടെ നാടിൻറെ ചരിത്രനായകരെ അപമാനിച്ചതിന് അവർ മാപ്പ് പറയണം."

ഹിന്ദു തീവ്രവാദികൾ കൊലപ്പെടുത്തിയ ഗോവിന്ദ് പൻസാരെ ശിവാജി മഹാരാജിനെക്കുറിച്ചെഴുതിയ മറാത്തി പുസ്തകത്തിന്റെ ഹിന്ദി പരിഭാഷയായ 'ശിവാജി കോൻ ഥേ?', വിപ്ലവകാരിയായ നേതാവായിരുന്ന ഭഗത് സിംഗിന്റെയും രാഷ്ട്രീയ സ്വയംസേവക് സംഘിന്റെയും ആശയധാരകൾ തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം പരിശോധിക്കുന്ന 'ഭഗത് സിംഗ് വേഴ്‌സസ് ആർ.എസ്.എസ്', ബി.ആർ അംബേദ്കറുടെ കൃതികളുടെ സമാഹാരം ഉൾപ്പെടെയുള്ള പുസ്തകങ്ങളാണ് ലൈബ്രറിയിലുണ്ടായിരുന്നത്.

"ഇങ്ങനെയൊരു പുസ്തകം വായിക്കുന്നത് ഒരാൾ മാത്രമാണെങ്കിൽപ്പോലും, അയാൾ അതേപ്പറ്റി 10 പേരോട് പറയുമെന്നാണ് ഞങ്ങൾ കരുതുന്നത്. അങ്ങനെയാണ് പടിപടിയായുള്ള മാറ്റം ഉണ്ടാകുന്നത്," മോഹിത് പറഞ്ഞു.

എന്നാൽ തങ്ങളെ പിടിച്ചുവെച്ച് അപമാനിക്കുകയും മർദ്ദിക്കുകയും ചെയ്തതിന് പുറമേ, ദീർഘകാലം കോടതിയിൽ കേസുമായി കയറിയിറങ്ങേണ്ടി വരുമെന്ന് പൊലീസ് ഭീഷണിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്‌തെന്ന് വിശാലും ബിട്ടുവും പറയുന്നു. ഇരുവരുടെയും എ.ഐ.എസ്.എഫുകാരായ സുഹൃത്തുക്കൾ പോലീസ് സ്റ്റേഷനിലെത്തി ബഹളംവെച്ചപ്പോൾ മാത്രമാണ് പോലീസ് അവരെ വിട്ടയച്ചത്.

"പോലീസിനെ എനിക്ക് പേടിയുണ്ടായിരുന്നില്ല," വിശാൽ പറഞ്ഞു. "എന്റെ അച്ഛനമ്മമാർ വിവരമറിയുമോ എന്നായിരുന്നു എന്റെ പേടി."

രാജസ്ഥാനിലെ ഒരു ചെറിയ ഗ്രാമത്തിൽനിന്നാണ് വിശാൽ വരുന്നത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അച്ഛൻ ഒരു കർഷകനും അമ്മ വീട്ടമ്മയുമാണ്-തങ്ങളുടെ മകൻ ഒരു വിദ്യാർത്ഥി ആക്ടിവിസ്റ്റാണെന്ന് അവർക്ക് യാതൊരു ധാരണയുമില്ല. "ഈ വിവരം അറിഞ്ഞാൽ അവർ എന്നെ ഡൽഹിയിൽ നിൽക്കാൻ സമ്മതിക്കില്ല," അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.

എന്നിട്ടും സമരവേദിയിൽ മടങ്ങിയെത്തിയ വിശാൽ ആദ്യം ചെയ്തത് ലൈബ്രറി പുനഃസ്ഥാപിക്കുകയാണ്. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ വിദ്യാർത്ഥി സംഘടനയായ എ.ഐ.എസ്.എഫ് വീണ്ടും പുസ്തകങ്ങൾ എത്തിച്ച് ലൈബ്രറിയുടെ പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. അടുത്ത കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾകൊണ്ട് ലൈബ്രറിയുടെ രജിസ്റ്ററിലെ എൻട്രികളുടെ എണ്ണം 1,500 കടന്നു.

ജൂലൈ 20-നു, കോക്രോച്ച് ജനതാ പാർട്ടി, ആൾ ഇന്ത്യാ സ്റ്റുഡൻറ്സ് അസോസിയേഷൻ (എ.ഐ.എസ്.എ), എ.ഐ.എസ്.എഫ് എന്നിവ ഉൾപ്പെടെയുള്ള വിദ്യാർത്ഥി സംഘടനകളുമായി ചേർന്ന് പാർലമെന്റിലേക്ക് സമാധാനപരമായ ഒരു മാർച്ച് നടത്താൻ ആഹ്വാനം ചെയ്തു.

അതിന് മുൻപുള്ള 25 ദിവസങ്ങളിലായി, ലഡാക്കിൽനിന്നുള്ള പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകനായ സോനം വാങ്ചുക്കും വിദ്യാർത്ഥി പ്രവർത്തകരായ നേഹാ ബോറ, മനീഷ് കുമാർ, ആമീൻ അമിതോജ് എന്നിവരും ജന്തർ മന്തറിൽ നിരാഹാരം നടത്തിവരികയായിരുന്നു. പരീക്ഷകളിലും സർക്കാർ നിയമനങ്ങളിലും സുതാര്യതയും ഉത്തരവാദിത്വവും ഉറപ്പാക്കുക എന്ന ആവശ്യം ഉന്നയിച്ചായിരുന്നു അവരുടെ സമരം.

ജന്തർ മന്തർ പരിസരത്തെ കനത്ത പോലീസ് സന്നാഹങ്ങൾക്കിടയിലും ആയിരക്കണക്കിനാളുകൾ - പ്രധാനമായും യുവജനങ്ങൾ - തെരുവുകളിലേയ്ക്ക് ഒഴുകിയെത്തി. സമയം കടന്നുപോകവേ, മുദ്രാവാക്യങ്ങളുടെ സ്ഥാനത്ത് കണ്ണീർവാതക ഷെല്ലിന്റെ സീൽക്കാരവും സമാധാനപരമായി പ്രതിഷേധിച്ചിരുന്നവരുടെ നേരെ നടന്ന ലാത്തിച്ചാർജിന്റെ ആക്രോശവും അന്തരീക്ഷത്തിൽ മുഴങ്ങി. പലരുടെയും തല പൊട്ടി ചോരയൊഴുകി. യുവതികളുടെ വസ്ത്രങ്ങൾ പോലീസുകാർ വലിച്ചുകീറി. പ്രായപൂർത്തിയാകാത്ത വിദ്യാർത്ഥികളെപ്പോലും അവർ വെറുതെ വിട്ടില്ല. കാശ്മീരിൽ ഒരുപാട് പേരുടെ കാഴ്ച കവർന്നെടുത്ത കുപ്രസിദ്ധമായ പെല്ലറ്റ് ഗൺ കൊണ്ടുള്ള ആക്രമണത്തിൽ കുറഞ്ഞത് മൂന്ന് വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് പരിക്കേറ്റു.

സമരം അടിച്ചമർത്താനുള്ള പോലീസ് നടപടികൾക്കിടെ ലൈബ്രറിയും തകർന്നു. "പോലീസുകാർ ഇവിടെയുണ്ടായിരുന്ന മേശയും പുസ്തകങ്ങളും വലിച്ചെറിഞ്ഞു," വിശാൽ പറഞ്ഞു. "ലൈബ്രറിയുടെ മേൽക്കൂര അവർ കീറിയെറിഞ്ഞു. ഞങ്ങൾ പോസ്റ്ററുകളും ബാനറുകളുമെല്ലാംവെച്ച് ലൈബ്രറി അലങ്കരിച്ചിരുന്നു. അതും അവർ നശിപ്പിച്ചു. അവിടെ അങ്ങനെ ഒരു ലൈബ്രറി ഉണ്ടായിരുന്നു എന്നുപോലും തിരിച്ചറിയാൻ സാധിക്കാത്ത വിധം അവർ എല്ലാം നശിപ്പിച്ചു."

എന്നാൽ പരിക്കുകളും ക്രൂരമായ അടിച്ചമർത്തലുകളും തകർച്ചയും വകവെക്കാതെ പ്രതിഷേധക്കാർ ജന്തർ മന്തറിൽ മടങ്ങിയെത്തി സമരം പുനരാരംഭിച്ചു. അതേ രാത്രി അതേ സ്ഥലത്ത് മേശപ്പുറത്ത് പുസ്തകങ്ങൾ അടുക്കിവെക്കുന്ന തിരക്കിലായിരുന്നു വിശാൽ. മുൻപത്തെ അപേക്ഷിച്ച് പുസ്തകങ്ങളുടെ എണ്ണം കുറവായിരുന്നു, പക്ഷെ അദ്ദേഹമൊരു പ്രഖ്യാപനം നടത്തുകയായിരുന്നു. "പ്രതിഷേധക്കാർ ഇവിടെ ഉള്ളിടത്തോളം ലൈബ്രറിയും ഇവിടെ ഉണ്ടാകും," ആ രാത്രി അദ്ദേഹം വാക്ക് നൽകി. അത് സത്യവുമായി.

അഞ്ച് ദിവസത്തിനുശേഷം, ജൂലൈ 25-ന്, പൊതുജന സമ്മർദ്ദത്തിന് വഴങ്ങി പ്രധാൻ രാജിവെച്ചു. വിദ്യാർത്ഥി പ്രവർത്തകരും പ്രതിഷേധക്കാരും വിജയാഘോഷത്തിലമർന്നു. എ.ഐ.എസ്.എഫ് ആക്ടിവിസ്റ്റുകൾ നിശബ്ദരായി ലൈബ്രറിയുടെ പ്രവർത്തനം അവസാനിപ്പിച്ച് ശേഷിക്കുന്ന പുസ്തകങ്ങൾ തങ്ങളുടെ പ്രവർത്തകർക്കിടയിൽ വിതരണം ചെയ്തു.

"ആരാണ് പുസ്തകങ്ങളെ ഭയക്കുക?" ദേവാംഗ് ചോദിച്ചു. "പുസ്തകങ്ങളെ ഭയക്കുകയെന്നത് ഭീരുത്വത്തിന്റെ ലക്ഷണമാണ്."