দিল্লীৰ প্ৰতিবাদস্থলীৰ পুথিভঁৰালটো

এমাহৰ ভিতৰতে আৰক্ষীয়ে তিনিবাৰকৈ পুথিভঁৰালটো উঠাই দিয়াৰ চেষ্টা কৰিলে যদিও প্ৰতিবাৰেই প্ৰতিৰোধ আগতকৈ দুগুণ হ’ল।

২০২৬ চনৰ ২০ জুনত, এটা মীম পে’জৰ পৰা যুৱ-আন্দোলনলৈ ৰূপান্তৰিত হোৱা ককৰোচ্চ জনতা পাৰ্টিয়ে পৰীক্ষাৰ প্ৰশ্নকাকত ফাদিল আৰু অনিয়মৰ বিৰুদ্ধে সোচ্চাৰ হৈ দিল্লীৰ যন্তৰ মন্তৰত এক অৱস্থান ধৰ্মঘটৰ আহ্বান জনায়, য’ত তেওঁলোকে কেন্দ্ৰীয় শিক্ষা মন্ত্ৰী ধৰ্মেন্দ্ৰ প্ৰধানৰ পদত্যাগৰ দাবী তোলে৷ এই প্ৰতিবাদস্থলীতেই অল ইণ্ডিয়া ষ্টুডেণ্টছ ফেডাৰেচনে চমুকৈ এআইএছএফ এটা পুথিভঁৰাল স্থাপন কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়, যাৰ উদ্দেশ্য আছিল অত্যন্ত স্পষ্ট।

এআইএছএফৰ ৰাষ্ট্ৰীয় অধ্যক্ষ বিৰাজ দেৱাংগই কয়, ‘‘আগন্তুক কেইটামান দিনৰ বাবে যন্তৰ মন্তৰেই প্ৰতিবাদকাৰীসকলৰ বাবে নিগাজী ঠাই হৈ পৰিছিল৷ গোটেই দিনটো চিঞৰি চিঞৰি শ্ল’গান দিয়া হয়, বক্তৃতা শুনা হয়। কিন্তু ইয়াৰ মাজতো এক আচুতীয়া সময় নিজৰ হাতত ৰৈ যায়৷ এনে পৰিস্থিতিত সেই সময়খিনিত কিতাপতকৈ উত্তম সংগী আন একো হ’ব নোৱাৰে৷ প্ৰতিবাদী ছাত্ৰসকলে যাতে সাহিত্যৰ মাজেৰে নিজৰ সামাজিক-ৰাজনৈতিক চেতনাক আৰু অধিক শাণিত কৰি তুলিব পাৰে, সেয়াই আছিল আমাৰ মূল লক্ষ্য৷’’

প্ৰতিবাদী ছাত্ৰসকলে এখন কাঠৰ মেজ আনি তাৰ ওপৰত ৰঙা কাপোৰ এখন আঁৰি দিছিল, য’ত লিখা আছিল: ‘প্ৰধানে পদত্যাগ কৰিবই লাগিব’৷ প্ৰথমটো দিনত “আমাৰ ওচৰত শিৱাজী মহাৰাজ, ভগৎ সিং আৰু বাবাচাহেব আম্বেদকাৰ সম্পৰ্কীয় কিতাপ আছিল,” প্ৰতিদিনে পুথিভঁৰালটো পৰিচালনা কৰা ২০ বছৰীয়া প্ৰতিবাদী ছাত্ৰ মোহিতে কয়, “বিপ্লৱী সাহিত্য অবিহনে কৰা প্ৰতিবাদ হৈছে আদৰ্শহীন নেতাৰ দৰে৷ সাহিত্যই প্ৰতিবাদকাৰীক কেনেকৈ প্ৰতিৰোধ কৰিব লাগে আৰু বিদ্ৰোহৰ শিখা প্ৰজ্বলিত কৰি ৰাখিব লাগে, তাৰেই পথ প্ৰদৰ্শন কৰে৷”

পুথিভঁৰালটোত প্ৰেমচান্দৰ সাহিত্যকর্ম, শিশু সাহিত্য আৰু বিজ্ঞানীসকলৰ আত্মজীৱনীয়েও ঠাই পাইছিল৷ “আমাৰ সমাজত বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰ চৰ্চা ক্ৰমে হ্রাস পাই আহিছে,” মোহিতে পুনৰ কয়, “সেয়েহে আমি ভাবিলো যে এনেধৰণৰ কিতাপো আমাৰ ওচৰত থকাটো প্ৰয়োজন৷”

যি কি নহওক, এআইএছএফে পুথিভঁৰালটো গঢ়ি তোলাৰ লগে লগে দিল্লী আৰক্ষীৰ বিষয়াসকলে ইয়াক অবৈধ আখ্যা দি আপত্তি দৰ্শালে৷ “আমি বুজাই ক’লো যে এইটো এটা মুক্ত পুথিভঁৰাল আৰু ইয়াৰ সৈতে কোনো ধৰণৰ ব্যৱসায়িক উদ্দেশ্য জড়িত হৈ থকা নাই, কিছু পৰৰ যুক্তি-তৰ্কৰ অন্তত আৰক্ষীৰ দলটো উভতি গ’ল,” দেৱাংগই এইদৰে কয়৷

আৰক্ষীয়ে এই পুথিভঁৰালটো পতাত এনেদৰে বিধি-পথালি দিছিল যদিও সফল নহ’ল।

তাৰ পৰৱৰ্তী ১০-১২ দিনত প্ৰতিবাদস্থলীত উপস্থিত থকা শুভাকাংক্ষীসকলে উপহাৰ দিয়া কিতাপেৰে ক্ৰমান্বয়ে থূপটো পাহাৰসদৃশ হৈ গৈ থাকিল৷ কাষতে থকা নামপঞ্জীত ন-ন পঞ্জীয়নেৰে আটাইবোৰ পৃষ্ঠা ভৰি পৰিল৷ কিন্তু ২ জুলাইত আৰক্ষী পুনৰ ঘূৰি আহিল। “এইবাৰ তেওঁলোকে ক’লে, ‘ইয়াত হেঁচা-ঠেলা হ’ব পাৰে আৰু পুথিভঁৰালটো থকাৰ বাবে মানুহৰ অসুবিধা হৈছে’, কিন্তু প্ৰতিবাদকাৰীসকলে লগে লগে একত্ৰিত হৈ ক’লে যে ইয়াৰ পৰা কাৰো একো সমস্যা হোৱা নাই” দেৱাংগই সেই ঘটনা মনত পেলাই এইদৰে কয়৷

মোহিতৰ দৰেই কেৱল প্ৰথম নামটো ব্যৱহাৰ কৰা ২০ বছৰীয়া বিশাল সেই সময়ত পুথিভঁৰালটিৰ পৰিচালনাৰ দায়িত্বত আছিল৷ “আৰক্ষীৰ সমস্যা থাকিব পাৰে, কিন্তু এই পুথিভঁৰালটো ৰাইজৰ বাবেহে, সেয়েহে আমি ইয়াক বন্ধ কৰিবলৈ অমান্তি হ’লো” তেওঁ এইদৰে কয়৷

অৱশ্যে, এইবাৰ আৰক্ষী দলটো কেৱল যুক্তি-তৰ্ক কৰিয়েই আঁতৰি নগ’ল৷ “তোমালোক নেতা হ’ব বিচাৰিছা নহয়!,” আৰক্ষী বিষয়া এজনে বিশালক ইতিকিং কৰি এইবুলি কৈ অৱশেষত তেওঁক আটক কৰিলে৷ কেৱল নিজৰ ফোনত সমগ্ৰ ঘটনাটো ৰেকৰ্ডিং কৰি থকাৰ বাবেই বিশালৰ সতীৰ্থ বিট্টুকো চোলাৰ ক’লাৰত ধৰি চোঁচৰাই লৈ যোৱা হ’ল৷

“আৰক্ষীয়ে ভগৎ সিং, শিৱাজী মহাৰাজ আৰু বাবাচাহেব আম্বেদকাৰৰ কিতাপসমূহৰ অৱমাননা কৰিলে৷ আমাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় নায়কসকলক জনোৱা এই অপমানৰ বাবে তেওঁলোকে ক্ষমা খুজিবই লাগিব” দেৱাংগই এইদৰে কয়৷

হিন্দু উগ্ৰবাদীৰ হাতত প্ৰাণ হেৰুৱাবলগীয়া হোৱা গোবিন্দ পানচাৰেৰ শিৱাজী মহাৰাজ বিষয়ক মাৰাঠী গ্ৰন্থৰ হিন্দী অনুবাদ শিৱাজী কৌন থে, বিপ্লৱী নেতা আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় স্বয়ংসেৱক সংঘৰ বৈচাৰিক প্ৰভেদ বিশ্লেষণ কৰা ‘ভগৎ সিং বনাম আৰএছএছ’, আৰু বি আৰ আম্বেদকাৰৰ ৰচনাৱলীসমূহ এই কিতাপৰ সংগ্ৰহত অন্তর্ভুক্ত আছিল৷

“আমি বিশ্বাস কৰো যে এজন ব্যক্তিৰো মন যদি এনেধৰণৰ কিতাপে চুই যাব পাৰে, তেওঁ আৰু দহজনৰ আগত ইয়াৰ বিষয়ে ক’ব৷ এইদৰেই ক্ৰমান্বয়ে এক বৃহৎ পৰিৱৰ্তনৰ সূচনা হয়,” মোহিতে এইদৰে কয়৷

বিশাল আৰু বিট্টুৱে জনোৱা মতে আটক কৰাৰ পিছত আৰক্ষীয়ে তেওঁলোকক গালি-গালাজ পাৰে আৰু শাৰীৰিক নিগ্ৰহ চলোৱাৰ উপৰিও দীঘলীয়া আইনী গোচৰত ফঁচাই থোৱাৰ ভাবুকিও প্ৰদান কৰে৷ পিছত এআইএছএফৰ সতীৰ্থসকল থানাত উপস্থিত হৈ তেওঁলোকক অবৈধভাৱে আটক কৰা বুলি তীব্ৰ প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰাৰ পিছতহে দুয়োকে মুকলি কৰি দিয়া হয়৷

“আৰক্ষীৰ কাৰণে মই অলপো ভয় খোৱা নাছিলোঁ৷ মোৰ ভয় হৈছিল কেৱল মা-দেউতাই এইবোৰ কথা গম পাই যায় বুলিহে”, বিশালে এইদৰে কয়৷

বিশাল ৰাজস্থানৰ এখন সৰু গাঁৱৰ ল’ৰা৷ তেওঁৰ পিতৃ এজন খেতিয়ক আৰু মাতৃ গৃহিণী। তেওঁলোকৰ তিলমাত্ৰ ধাৰণাও নাই যে পুত্ৰই বিপ্লৱী বাটত খোজ দিছে৷ “যদি তেওঁলোকে এই কথা গম পায়, তেন্তে মোক হয়তো দিল্লীত থাকিবলৈকে নিদিব,” বিশালে এইদৰে কয়৷

তথাপিও প্ৰতিবাদস্থলীলৈ ঘূৰি অহাৰ পিছতেই বিশালে প্ৰথমেই যিটো কাম কৰিলে, সেয়া হ’ল পুথিভঁৰালটো পুনৰাই সাজি তোলা৷ কমিউনিষ্ট পাৰ্টি অব্ ইণ্ডিয়াৰ সৈতে জড়িত এআইএছএফে কিতাপবোৰ ঘূৰাই আনিবলৈ সক্ষম হ’ল আৰু পুথিভঁৰালটো পূৰ্বৰ দৰেই সক্ৰিয় কৰি তুলিলে৷ পৰৱৰ্তী কেইটামান দিনৰ ভিতৰতে নামপঞ্জীত পঞ্জীয়নৰ সংখ্যাই ১,৫০০ অতিক্ৰম কৰিলে৷

২০ জুলাইত ককৰোচ জনতা পাৰ্টিয়ে অল ইণ্ডিয়া ষ্টুডেণ্টছ এছ’ছিয়েচন (এআইএছএ) আৰু এআইএএছএফৰ দৰে ছাত্ৰ সংগঠনসমূহৰ সৈতে মিলি সংসদ ভৱনলৈ এক শান্তিপূৰ্ণ সমদলৰ আহ্বান জনায়৷

এই ঘটনাৰ ঠিক ২৫ দিনৰ পূৰ্বৰে পৰা লাডাখৰ পৰিৱেশ কৰ্মী সোনম ৱাংচুক আৰু বিপ্লৱী ছাত্ৰনেতা নেহা বৰা, মনীষ কুমাৰ আৰু আমিন অমিতোজে একেই দাবীক লৈ অৰ্থাৎ পৰীক্ষা আৰু ৰাজ্যিক নিযুক্তি প্ৰক্ৰিয়াত স্বচ্ছতা আৰু জবাবদিহিতা নিশ্চিত কৰাৰ দাবীত যন্তৰ মন্তৰত অনশন কাৰ্যসূচী ৰূপায়ণ কৰি আছিল৷

আৰক্ষী আৰু নিৰাপত্তাৰক্ষীৰ প্ৰবল উপস্থিতিৰ মাজতেই দহ হাজাৰৰো অধিক লোকে, যাৰ অধিকাংশই আছিল যুৱক-যুৱতী, যন্তৰ মন্তৰৰ ৰাজপথ উত্তাল কৰি তুলিলে৷ দিনটোৰ সময় আগবঢ়াৰ লগে লগে শান্তিপূৰ্ণ প্ৰতিবাদকাৰীসকলৰ উত্তাল শ্ল’গানৰ বিপৰীতে কন্দুৱা গেছ আৰু লাঠিচাৰ্জৰ হুলস্থূলীয়া কিৰিলি ভাঁহি উঠিল৷ লাঠিৰ কোবত বহু প্ৰতিবাদকাৰীৰ মূৰ ফালি তেজ বৈ আহিল। কম বয়সীয়া যুৱতীসকলৰ সাজ-পোছাক ফালি পেলোৱা হ’ল, আনকি নাবালক ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলো ইয়াৰ পৰা ৰেহাই নাপালে৷ কাশ্মীৰত বহুতকে দৃষ্টিহীন কৰাৰ বাবে কুখ্যাত পেলেট বন্দুকৰ গুলীত কমেও তিনিজন প্ৰতিবাদকাৰী আঘাতপ্ৰাপ্ত হ’ল৷

এই সমগ্ৰ প্ৰক্ৰিয়াটোত পুথিভঁৰালটি একেবাৰে ধ্বংস হৈ গ’ল। “আৰক্ষীয়ে মেজখন আৰু কিতাপবোৰ দলিয়াই পেলাই দিলে,” বিশালে কৈ গ’ল, “ইয়াৰ ওপৰত থকা তম্বুখনো তেওঁলোকে ফালি-চিৰি পেলালে৷ আমি পোষ্টাৰ আৰু বেনাৰেৰে পুথিভঁৰালটো সজাই তুলিছিলো, সেইবোৰো নষ্ট কৰি পেলোৱা হ’ল৷ ইয়াত যে এটা পুথিভঁৰাল আছিল, সেয়া জনাৰ কোনো উপায় নাথাকিল৷”

অৱশ্যে গুৰুতৰ আঘাত, আৰক্ষীৰ তাণ্ডৱ আৰু এনে ধৰণৰ নৃশংস দমন-নিপীড়ন সত্ত্বেও প্ৰতিবাদকাৰীসকল পুনৰ যন্তৰ মন্তৰলৈ ঘূৰি আহিল আৰু ঠাইডোখৰ পুনৰ দখল কৰিলে৷ একেটা নিশাৰ ভিতৰতে বিশালে ঠিক সেই একেটা স্থানতে মেজ এখনত কিতাপসমূহ সজাই তোলাত ব্যস্ত হৈ পৰিল৷ কিতাপৰ সংখ্যা হয়তো সিমান বেছি নাছিল, কিন্তু তেওঁ নিজৰ প্ৰতিবাদ স্পষ্ট কৰি তুলিছিল৷ “প্ৰতিবাদকাৰীসকল যিমান দিনলৈকে ইয়াত থাকিব, পুথিভঁৰালটোও ইয়াতেই থাকিব,” সেই নিশাই তেওঁ এই প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল৷ অৱশেষত তেওঁৰ কথাটো সত্য প্ৰমাণিত হ’ল৷

পাঁচদিন পিছত অৰ্থাৎ ২৫ জুলাইত ক্ৰমবৰ্ধমান হেঁচা আৰু প্ৰতিবাদৰ ওচৰত সেও মানি পৰি প্ৰধানে পদত্যাগ কৰে৷ ছাত্ৰ-বিপ্লৱী আৰু প্ৰতিবাদকাৰীসকলে নিজৰ এই বিজয় উল্লাসেৰে উদযাপন কৰিলে৷ এআইএছএফৰ কৰ্মীসকলে নীৰৱে পুথিভঁৰালটো সামৰিলে আৰু অৱশিষ্ট কিতাপসমূহ নিজৰ কৰ্মীসকলৰ মাজত বিতৰণ কৰি দিলে৷

“কিতাপলৈ বাৰু কোনোবাই ভয় কৰেনে? কিতাপলৈ ভয় কৰাটো হ’ল কাপুৰুষৰ লক্ষণ’’, দেৱাংগৰ এই প্ৰশ্নটোত লুকাই আছিল আৰু অলেখটা প্ৰশ্ন৷