డి-వోటర్: సందేహం, ప్రజాస్వామ్యం, వైకల్యం, మరణం

కాదేర్ అలీ ఇంకెప్పుడూ నాతో మాట్లాడలేరు.

నవంబర్‌ 2025లో, నేను చివరిసారి అతన్ని కలిసినప్పుడు అతి కష్టం మీద నాతో మాట్లాడగలిగారు. ఆ చిన్న రేకుల ఇంట్లో, అతని బలహీనమైన దగ్గు శబ్దం మాత్రమే గరగరమని వినిపించింది. ఇంటి ముంగిట్లో, కొన్ని కోడిపిల్లలను తరుముతోన్న ఒక పుంజు చేస్తున్న శబ్దం కూడా అశుభంగా తోచింది. ఇంటి లోపల, మంచంపట్టి ఉన్న కాదేర్, ఆ చెక్క మంచం మీద ఎటూ కదలలేని పరిస్థితిలో చాలా దారుణంగా కనిపించారు.

అంతకుముందు అతను సహాయం లేకుండా నడవగలిగేవారు. గుర్తున్న గత విషయాలను గురించి తన బలహీనమైన స్వరంతో కొంచెం కొంచెం మాట్లాడగలిగేవారు. కానీ నవంబర్ నాటికి అతను పూర్తిగా మంచం పట్టారు. అతని పక్షవాతం తీవ్రమవడంతో చేతులు కదపలేని పరిస్థితి వచ్చింది. స్పృహలోనే ఉన్నప్పటికీ, తాను పుట్టిన భూమిలో జీవించే హక్కు కోసం ఇన్నాళ్ళూ ధైర్యంగా పోరాడినట్టే తన ప్రాణాల కోసం కూడా పోరాడుతున్నారు.

“సుమారు పదిహేను రోజుల క్రితం అతనికి జ్వరం వచ్చింది. ఆయన శరీరంలో రక్తం శాతం పడిపోతూ ఉంది.” కాదేర్ కొడుకు, 33 ఏళ్ళ షహిదుల్ ఇస్లామ్, అసొమ్‌లోని గమారీగురీ గ్రామంలో ఉన్న వారి ఇంటి వరండాలో నిలబడి మాతో మాట్లాడుతున్నారు. “ఇప్పుడాయన తినలేకపోతున్నాడు. మాట్లాడలేకపోతున్నాడు. కదలలేకపోతున్నాడు. ఇంకా ఎంతకాలం మా మధ్య బతికుంటాడో మాకు తెలియటంలేదు,” అన్నారతను.

కాదేర్ స్పృహలోనే ఉన్నారు. ఏదో ఆశను పట్టుకున్నవాడిలా, పూర్తిగా కళ్ళు తెరిచి చూస్తున్నారు. అయితే, ఆ ప్రయత్నం అతని ఇంటికి ఉన్న ఒకే ఒక్క తలుపు గుండా, అలాగే రేకుల పైకప్పులోని చిన్న పగులు గుండా లోపలికి ప్రవేశించిన సూర్యుని చివరి కిరణాలలా క్షణికంగా మారింది.

మేం చూసివచ్చిన కొన్ని రోజులకే, 2025 నవంబర్ 18న కాదేర్ మరణించారు. ఆయన వయసు 66 ఏళ్ళు.

నేను చివరిసారి అక్కడికి వెళ్ళినప్పుడు, షహిదుల్ మాట్లాడిన మాటలు గుర్తున్నాయి. “ఆయన్ని ఆసుపత్రిలో చేర్చితే, ఆ ఖర్చులు మేం భరించలేం. ఉచిత చికిత్స తీసుకోవాలంటే, ఆయన దగ్గర ఆయుష్మాన్ భారత్ కార్డు లేదు.” పని కోసం వలస వెళ్ళే షహిదుల్, అనారోగ్యం పాలైన తన తండ్రి బాగోగులు చూసుకోవడానికి 10 నెలలకు పైగా ఇంట్లోనే ఉండిపోయారు. దాంతో, అప్పటికే తీవ్ర మానసిక ఒత్తిడి, ఆర్థిక ఇబ్బందుల్లో ఉన్న ఈ కుటుంబం, అదనంగా ప్రతి నెలా రూ.20,000 ఆదాయాన్ని కోల్పోయింది.

కాదేర్‌కి తొలిసారి 2019లో స్ట్రోక్ వచ్చిన సమయంలో కేరళలోని కాఫీ తోటలకో, అరుణాచల్‌లో డ్రైవర్లుగా పని చేయడానికో వలస వెళ్ళే అతని ముగ్గురు కొడుకులూ ఇంట్లోనే ఉన్నారు. కానీ వాళ్ళప్పుడు తమ తండ్రిని ఆసుపత్రికి తీసుకెళ్ళలేదు. ఎందుకంటే, వాళ్ళకు ఇంకా పెద్ద సమస్యలే వచ్చిపడ్డాయి. ఫారినర్స్ ట్రిబ్యునల్ (ఎఫ్‌టి) ప్రకటించిన ‘సందేహాస్పద’, లేదా డి-వోటరు హోదాకు వ్యతిరేకంగా, కాదేర్ తన కేసును పోరాడుతున్నారు. బొర్‌పేటాలో ఉన్న ఎఫ్‌టి, అతని భార్యలైన యాభై ఏళ్ళు దాటిన మోర్జినా ఖాతూన్, 46 ఏళ్ళ అజిమోన్ నెసాలను అప్పటికే విదేశీయులుగా ప్రకటించింది.

ఎఫ్‌టి ఇచ్చిన తీర్పును గువాహాటీ హైకోర్టులో సవాలు చేసే పనిలో వారు నిమగ్నమై ఉన్నారు. అదే సమయంలో నవీకరించిన నేషనల్ రిజిస్టర్ ఆఫ్ సిటిజన్స్ (ఎన్ఆర్‌సి) తుది ముసాయిదా విడుదలైంది. అందులో వాళ్ళ కుటుంబ సభ్యులందరి పేర్లూ తొలగించబడ్డాయి.

“డి-వోటరు కేసులను సవాలు చేసే హడావిడిలో ఉండటంతో ఆయనను ఆసుపత్రికి తీసుకువెళ్ళాలనే ఆలోచన మాకు రాలేదు,” 33 ఏళ్ళ మొహిదుల్ ఇస్లామ్ చెప్పారు. వారికి బంధుత్వమేదీ లేకపోయినా, మొహిదుల్‌ను ఆ కుటుంబం ఒక 'మనవడు'లాగా చూసుకుంటుంది. “అదేమీ తీవ్రమైన స్ట్రోక్ కాదు. స్థానికంగా ఉండే నాటు వైద్యుడు ‘శరీరానికి ఒకవైపు వచ్చే ఆ అనారోగ్యానికి’ చికిత్స చేయగలడని గ్రామస్తులు సూచించారు. దాంతో, మేం ఆయన్ని అక్కడికి తీసుకువెళ్ళాం. చికిత్స తరువాత ఆయన ఆరోగ్యం నిలకడగా ఉన్నట్టనిపించింది, కానీ పక్షవాతం మాత్రం తగ్గలేదు.”

కాదేర్‌పై, అతని కుటుంబంపై 1997లోనే విచారణలు మొదలుయ్యాయి. స్థానిక సముదాయాల మధ్య దశాబ్దానికి పైగా జరిగిన సంఘర్షణలూ, హింసాత్మక ఊచకోతల తరువాత, ఆ ఏడాదే రాష్ట్ర వోటర్ల జాబితాను లోతుగా సవరించాలని, ‘శుభ్రపరచాలని’ భారత ఎన్నికల కమిషన్ ఆదేశించింది. దేశ పౌరులు కానివారిని గుర్తించి, వోటర్ల జాబితా నుండి వారిని తొలగించడానికి చేపట్టిన ఈ కసరత్తులో రాష్ట్రంలోని ముస్లిములూ, హిందూ మైనారిటీలే ఎక్కువగా ‘సందేహాస్పద’ వోటర్లుగా గుర్తించబడ్డారు. అప్పటి వరకూ అసొమ్ నివాసితులైన ఎందరినో అక్రమ వలసదారులుగా అనుమానించారు.

జాబితాలో వారి పేర్లకు జతచేయబడిన ‘డి’ అనే అక్షరం, వారి సందేహాస్పద పౌరసత్వాన్ని ప్రకటించింది. 1997లో రాష్ట్రంలో సందేహాస్పద పౌరులుగా ప్రకటించబడిన దాదాపు 3.7 లక్షల మందిలో కాదేర్, అతని భార్యలు కూడా ఉన్నారు. ఆ ఒక్క అక్షరం, వారి గుర్తింపుకి కళంకంగా మారింది. దేశ ప్రజాస్వామ్య ప్రక్రియలో పాల్గొనే వారి హక్కును లాగేసుకుంది.

తన చిన్నప్పటి నుంచి వెదురు వ్యాపారం, తోళ్ళ సరఫరాలో మంచిగా సంపాదిస్తున్న తన తండ్రి జీవితంలో మార్పులు ఎప్పుడు మొదలయ్యాయో షహిదుల్ గుర్తుచేసుకున్నారు. “నేను 10వ తరగతిలో ఉన్నప్పుడు [2010లో], నా తండ్రీ, ఇద్దరు తల్లులూ డి-వోటర్లు అని తెలిసింది. ఆయన నిరంతరం ఎందుకంత ఆందోళనగా ఉండేవాడో అప్పుడే నాకు అర్థమైంది. వీలైనంత సంపాదించడానికి, ఎక్కువ డబ్బు ఆదా చేయడానికి ఆయన ఎంతో కష్టపడ్డాడు. మాకు విద్యను అందించడానికి ప్రయత్నిస్తూనే, వస్తువులు కొనే విషయంలో మాత్రం చాలా జాగ్రత్తగా ఉండేవాడు. ఆయన ఎంత త్వరగా ముసలివాడైపోతున్నాడో అన్న విషయం అప్పుడే నేను గమనించాను,” షహిదుల్ తెలిపారు.

“నా కేసూ, నా భార్యల ‘విదేశీయుల’ కేసులతో పోరాడుతూ నేను అనారోగ్యం పాలయ్యాను,” అసొమ్‌లోని బక్సా జిల్లాలో ఉన్న తన ఇంటిని నేను సందర్శించిన ఒకానొక సందర్భంలో, తీవ్ర అస్వస్థతకు గురైన కాదేర్ వాపోయారు. 2019లో తాను పోరాడిన ఎఫ్‌టి కేసు గురించి ప్రస్తావిస్తూ, “నేను మళ్ళీ వోటు వేయడానికి మరో ఐదేళ్ళు వేచి ఉండాలి,” అన్నారాయన.

2018లో, అంటే డి-వోటరుగా వర్గీకరించబడిన దాదాపు 21 ఏళ్ళ తరువాత కాదేర్‌కీ, అతని భార్యలకూ ఎఫ్‌టి నుండి నోటీసులు అందాయి. ఆ సమయంలో, ఆయన వంటివారు దాదాపు 100 మంది ఉన్నారు. అక్రమ వలసదారుల అంశంపై చాలాకాలంగా చెలరేగుతున్న సామాజిక, రాజకీయ అశాంతికి ప్రతిస్పందనగా 1964లో రాష్ట్రంలో ఫారినర్స్ ట్రిబ్యునళ్ళు ఏర్పాటు చేశారు. సరిహద్దు పోలీసు దళాలు గానీ, ఎన్నికల కమిషన్ గానీ తమ ముందుకు తీసుకువచ్చిన కేసులలో, ‘విదేశీయులు’గా అనుమానించబడే వ్యక్తి పౌరసత్వంపై ఈ ఫారినర్స్ ట్రిబ్యునళ్ళు తమ అభిప్రాయాన్ని వ్యక్తం చేస్తాయి.

“2005 వరకు, సదరు నిందితులు ‘విదేశీయులు’ అని నిర్ధారించడానికి ఫిర్యాది - కేంద్ర ప్రభుత్వం - స్పష్టమైన, ఆమోదయోగ్యమైన సాక్ష్యాలను అందించాల్సి ఉండేది,” గువాహాటీ హైకోర్టు న్యాయవాది ఒలియుల్లా లస్కర్ వివరించారు. “అయితే, ఈ 1983 చట్టాన్ని, ఆ తరువాత వెలువడిన సుప్రీంకోర్టు తీర్పు [2005] కొట్టివేసింది. రుజువులు సమర్పించే భారాన్ని నిందితులపైనే వేసింది.”

ఎఫ్‌టిలో ఎన్ని విచారణలకు హాజరయ్యారో కాదేర్‌కి ఖచ్చితంగా గుర్తులేదు. అతనికి తెలిసిందల్లా, ప్రతి నెలా అక్కడికి వెళ్ళి న్యాయవాదులనూ, వివిధ ప్రభుత్వ కార్యాలయాలనూ సందర్శించి, తన పూర్వీకుల వారసత్వాన్ని నిరూపించే పత్రాలను సేకరించడం మాత్రమే.

“మాకు నోటీసులు అందిన తరువాత అతను అకస్మాత్తుగా మారిపోయాడు. ఒక రోజు పనికి వెళ్తే, ఆ తర్వాతి రెండు రోజులూ ఇంట్లోనే ఉండేవాడు,” అతని భార్య అజిమోన్ గుర్తుచేసుకున్నారు. “మా దగ్గర ఉన్న డబ్బంతా ఖర్చు పెట్టడమే కాకుండా, ఆ మూడు కేసులను వాదించడానికి మా 8 బిఘాల భూమిని కూడా అమ్మేశాం. 1951 ఎన్ఆర్‌సి మొదలుకొని అన్ని పత్రాలనూ, వోటర్ల జాబితాలనూ ఏర్పాటు చేయడానికి మాకు చాలా ఖర్చయింది,” ఆమె తెలిపారు.

పౌరసత్వ విచారణలో ఉన్నవారు - వారి తండ్రులైనా, వారైనా - 1966కి ముందు వోటు వేసి ఉంటే, వారి ధృవీకరించబడిన వోటరు జాబితా కాపీలను సమర్పించడం తప్పనిసరి. వీటితో పాటు ఇతర చట్టపరమైన పత్రాలన్నిటినీ, సదరు అధికారులు ధృవీకరించడం కూడా తప్పనిసరి.

1951 ఎన్ఆర్‌సిలో, కాదేర్ తండ్రి యాకూబ్ అలీ వయసు తొమ్మిదేళ్ళుగా నమోదైంది. అయితే, 1967 వోటరు జాబితాలో అతని వయసు 38 ఏళ్ళుగా నమోదైంది. అంతేకాకుండా, 1951 ఎన్ఆర్‌సిలో కాదేర్ తాత రంజాన్ అలీ పేరు ‘రంజాన్’ అని కాకుండా, గ్రామస్తులందరూ పిలిచే ‘రజిద్ఫా బీబీ’గా నమోదైంది. రజిద్ఫా, రంజాన్ ఒకే వ్యక్తి అని నిరూపించడంలో కాదేర్ విఫలమయ్యారని ఎఫ్‌టి అభిప్రాయపడింది. 1951 ఎన్ఆర్‌సిలో రజిద్ఫా కొడుకు యాకూబ్ అలీగా జాబితా చేయబడిన వ్యక్తి, కాదేర్ తండ్రి కాదని కూడా ఎఫ్‌టి తేల్చింది.

ఇటువంటి అవకతవకలను ఉదహరిస్తూ నవంబర్ 2019లో బొర్‌పేటా జిల్లాలోని ఎఫ్‌టి (నం.8), కాదేర్‌ “జనవరి 1, 1966 నుండి మార్చి 24, 1971ల మధ్య విదేశీయుడు,” అని ప్రకటించింది. దాంతో, అసొమ్‌ ఒప్పందం (1985) ప్రకారం కాదేర్ విధిని నిర్ణయించారు. దీనికి తోడు, 1955 పౌరసత్వ చట్టాన్ని సవరించడానికి, త్రైపాక్షిక ఒప్పందం కూడా అమలులోకి వచ్చింది. భారతీయ పౌరసత్వం కోసం నిర్ణయించబడిన కటాఫ్ తేదీ ఆధారంగా, కాదేర్ లాంటి వోటర్లను పదేళ్ళ పాటు వోటర్ల జాబితా నుండి తొలగించింది. అలా తన వోటు హక్కును కోల్పోయిన కాదేర్ అసొమ్‌లో నివసించడానికి అర్హులైనప్పటికీ, 2029 ఎన్నికల నాటికి - అప్పటికీ అతను బతికి ఉంటే - అతని వోటు హక్కును పునరుద్ధరిస్తారు.

“ఇక్కడ నా ఉనికిని నేను నిరూపించుకోగలిగాను, కానీ వాళ్ళు నా భార్యల పత్రాలను తిరస్కరించి, వారిని విదేశీయులుగా ప్రకటించారు. ఎఫ్‌టి తీర్పును సవాలు చేయడానికి నేను గువాహాటీ హైకోర్టుకు వెళ్ళాను. ఈ ప్రక్రియలో నేను ప్రతిదీ కోల్పోయాను.” ఇక్కడ కాదేర్ తన వ్యాపారంలో ఎదుర్కొన్న నష్టాలను గురించి, భూమి, నగదు రూపాలలో ఎంతెంత కోల్పోయిందీ ప్రస్తావిస్తున్నారు. స్ట్రోక్ వచ్చిన తరువాత, అనారోగ్యం రూపంలో అతనికి చివరి, అతి ముఖ్యమైన నష్టం వాటిల్లింది.

“ఎఫ్‌టి కోర్టులో జరిగిన ప్రతి విచారణలో మాకు మేముగా సాక్షులను సేకరించి, వారి దారి ఖర్చులను భరించి, న్యాయవాదుల రుసుము చెల్లించాల్సి వచ్చింది. ఈ ప్రక్రియలో మేం నిరుపేదలమయ్యాం. ఇది జరిగిన ఏడాది లోపే అతను [కాదేర్] చాలా ఒత్తిడికి గురయ్యాడు. ఒక రోజు ఏకంగా కుప్పకూలిపోయాడు,” అజిమోన్ గుర్తుచేసుకున్నారు. వాళ్ళ పొరుగింట్లో ఉండే 67 ఏళ్ళ బాసేత్ అలీ కూడా ఇదే మాట అన్నారు. “ఒకప్పుడు వాళ్ళు బాగానే బతికేవాళ్ళు. కానీ డి-వోటరు కేసులను సవాలు చేయడంతో, వాళ్ళు వ్యాపారం దగ్గర నుండి ఆరోగ్యం వరకు ప్రతీదీ కోల్పోయారు. అనారోగ్యం పాలయ్యాక, అతను తిరిగి కోలుకోలేకపోయాడు.”

క్షీణిస్తున్న కాదేర్ ఆరోగ్యం నెమ్మదిగా అతన్ని పనికి దూరమయ్యేలా చేసింది. కుటుంబం చాలావరకు షహిదుల్ ఆదాయంపైనే ఆధారపడాల్సి వచ్చింది. కానీ, కాదేర్ దృఢనిశ్చయంతో ఉండేవారు. అలాంటి పరిస్థితిలో కూడా బొర్‌పేటా పట్టణానికి ఆటోలో, అక్కడి నుండి బస్సులో ప్రయాణించి, తన గ్రామానికి 135 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న గువాహాటీకి వెళ్ళేవారు. “అలా, అన్ని ఆందోళనలను ఎదుర్కొంటుండటంతో, అతని పక్షవాతం తీవ్ర స్థాయికి చేరింది,” అజిమోన్ చెప్పారు.

దేశంలోని రాజకీయ పరిస్థితి కూడా అదే స్థాయిలో ఉంది. డిసెంబర్ 2014 నుండి అమలులోకి వచ్చిన నేషనల్ రిజిస్టర్ ఆఫ్ సిటిజన్స్ అప్‌డేషన్ ప్రాజెక్ట్, ఆగస్టు 2019 నాటికి ఫలితాలనిచ్చింది. కాదేర్, ఎఫ్‌టితో తన కేసును పరిష్కరించుకోవడానికి సరిగ్గా మూడు నెలల ముందు, తుది జాబితాను ప్రచురించారు. నేషనల్ రిజిస్టర్ నుండి మినహాయించిన 1.9 మిలియన్లకు పైగా వ్యక్తులలో అతని కుటుంబంలోని 11 మంది సభ్యులూ ఉన్నారు. వారి మినహాయింపును నిర్ధారిస్తూ జారీ చేసిన తిరస్కరణ స్లిప్ అందుకున్న తరువాత, అపీల్ చేసుకోవడానికి 120 రోజుల సమయం ఇచ్చారు. ఆపై, అసొమ్‌ ఫారినర్స్ ట్రిబ్యునల్ వారి పౌరసత్వాన్ని నిర్ణయిస్తుంది.

“మేం ఎన్ఆర్‌సి పత్రాలను కూడా ఏర్పాటు చేసుకోవాల్సి వచ్చింది,” షహిదుల్ చెప్పారు. “వారసత్వ రుజువులు, పంచాయతీల లింకేజ్ సర్టిఫికెట్లు, వోటరు జాబితాల ధృవీకరించిన కాపీలు, ఇలాంటి అవసరమైన పత్రాలన్నీ మా దగ్గర ఉండటంతో, ఎన్ఆర్‌సి మొదటి ముసాయిదాలో మా పేర్లు చేర్చబడ్డాయి. కానీ, మా తల్లిదండ్రులపై డి-వోటరు కేసులు ఉండటంతో, తుది ముసాయిదాలో మా కుటుంబ సభ్యులందరినీ తొలగించారు.”

2015-2017 మధ్య కాలంలో, కాదేర్‌తో పాటు అతని కుటుంబ సభ్యులందరూ ఎన్ఆర్‌సి పత్రాల కోసం పరుగులు పెట్టారు. వారి వారసత్వ డేటాను కనుగొనడానికి బొర్‌పేటా కలెక్టరేట్‌కు, ఎన్ఆర్‌సి హెల్ప్ డెస్క్‌ల చుట్టూ తిరిగాల్సివచ్చింది. అజిమోన్, తన తండ్రికి చెందిన భూమి పత్రాలలో తన పేరును చేర్చాల్సి వచ్చింది. అయితే, ఆ పత్రాలు డి-వోటరు కేసులకు అవసరమైన పత్రాలకు భిన్నంగా ఉండటంతో, ఈ సుదీర్ఘ ప్రక్రియలోనే వాళ్ళ ఓపిక మొత్తం హరించుకుపోయింది.

ఇదిలా ఉండగా డి-వోటర్లను, వారి వారసులను, లేదా ఎఫ్‌టిలలో కేసులు పెండింగ్‌ ఉన్న వ్యక్తులను ఎన్ఆర్‌సిలో చేర్చరాదని సుప్రీంకోర్టు జూలై 2, 2018న ఆదేశించింది. దాంతో, కాదేర్ 11 మంది కుటుంబ సభ్యుల పేర్లనూ తొలగించారు. అంటే, ఈ కుటుంబం మరో విడత విచారణలు ఎదుర్కోవాలి. అయితే, ఈ గందరగోళం మధ్య కాదేర్ తన పౌరసత్వ కేసును గెలిచినప్పటికీ, అతనికి పెద్దగా ఓదార్పు లభించలేదు. అజిమోన్, మోర్జినా కేసులు హైకోర్టులో కొనసాగుతూనే ఉన్నాయి. వాళ్ళు ప్రస్తుతానికి బెయిల్‌పై బయటికి వచ్చారు.

కాదేర్‌కి 2023లో రెండవసారి స్ట్రోక్ వచ్చింది. దాంతో, వాళ్ళు అతన్ని మళ్ళీ నాటు వైద్యుల దగ్గరికి తీసుకు వెళ్ళారని మొహిదుల్ చెప్పారు. “అయితే, డి-వోటరుకు ప్రభుత్వం తరఫున ఎటువంటి సహాయమూ అందదు. వృద్ధాప్య పెన్షన్ ఉండదు. ఉచిత చికిత్సా ఉండదు. వైద్య చికిత్స చాలా ఖరీదైన వ్యవహారం కావడంతో, మేం మళ్ళీ మూడు నెలల పాటు నాటు వైద్యాన్ని ప్రయత్నించాం.”

అప్పటికీ కాదేర్ పరిస్థితి మెరుగుపడకపోవడంతో, వాళ్ళు గంటకు పైగా ప్రయాణించి, బొర్‌పేటా జిల్లా కేంద్రంలోని ఫక్రుద్దీన్ అలీ అహ్మద్ మెడికల్ కాలేజ్-ఆసుపత్రికి అతన్ని తీసుకు వెళ్ళారు. అయితే, అతను కోలుకునే అవకాశం లేదని అక్కడి వైద్యులు తెలిపారు. అప్పటి నుండి కాదేర్ ఇంట్లోనే ఉండి వెదురు కర్ర సహాయంతో తిరుగుతూ ఉండేవారు.

జూన్ 2025లో అక్రమ వలసదారులను బహిష్కరించాలనే లక్ష్యంతో ప్రభుత్వం రూపొందించిన ‘పుష్ బ్యాక్’ [తిరిగి వెనక్కి పంపే] ప్రణాళిక వల్ల, అసొమ్‌లో తీవ్ర ఉద్రిక్తత పరిస్థితులు నెలకొన్నాయి. మే, 2025లో భారతదేశం-బంగ్లాదేశ్ సరిహద్దుల మధ్య ఉన్న ఎవరికీ నిర్దేశించని భూమిలో వందమందికి పైగా ప్రజలు చిక్కుకుపోయారు. వారిలోని కొందరు ఇప్పటికీ పౌరసత్వ కేసులతో సతమతమవుతున్నారు. ఇవన్నీ కాదేర్‌ని మరింత ఆందోళనకు గురిచేశాయి. ఎందుకంటే, అతని భార్యలను కూడా పరాయిదేశానికి గెంటివేసే అవకాశాలు ఉన్నాయి కాబట్టి. వారి పౌరసత్వం గురించి ఎవరైనా ఏదైనా ప్రశ్నిస్తే చాలు, అతనికి ఏడుపు తన్నుకు వచ్చేది. చివరికి, ఆ బాధే అతని ప్రాణాలను బలిగొంది.

పౌరసత్వంతో కాదేర్‌కున్న 28 ఏళ్ళ బంధం అతని వైకల్యానికీ, చివరకు అతని మరణానికీ దారితీసింది. ఇప్పటికీ అతని భార్యల జాతీయత వివాదంలో చిక్కుకునే ఉంది. పౌరసత్వ విచారణల నీడ ఇంకా ఈ కుటుంబాన్ని వెంటాడుతోంది. “మేం ఇంకా ఆందోళనలోనే బతుకుతున్నాం,” అన్నారు షహిదుల్. “నా తల్లిదండ్రులు విదేశీయులైపోతే, అప్పుడు మా పరిస్థితి ఏంటి?”

అనువాదం: వై. కృష్ణ జ్యోతి