‘ଡି’ର ଅର୍ଥ: ସନ୍ଦେହ, ଗଣତନ୍ତ୍ର, ଅକ୍ଷମତା ଓ ମୃତ୍ୟୁର କାଳଚକ୍ରରେ ପେଶି ହେଉଥିବା ନାଗରିକତ୍ଵ

କାଦେର ଅଲ୍ଲୀ ଆଉ ଏବେ ମୋ ସହ ଆଦୌ କଥା ହେବେ ନାହିଁ ।

ଶେଷ ଥର ପାଇଁ ୨୦୨୫ ନଭେମ୍ବର ମାସରେ ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଭେଟିଲି, ସେ କଥା କହିବା ଅବସ୍ଥାରେ ନଥିଲେ । ଟିଣ ଛାତ ଥିବା ଛୋଟ ଘରଟି ଭିତରେ ତାଙ୍କର କଫ ଘଡ଼ ଘଡ଼ ସ୍ଵରରୁ କେବଳ କ୍ଷୀଣ ଶବ୍ଦ ବାହାରୁଥିଲା । ଏପରିକି ଘର ସାମ୍ନାରେ କୁକୁଡ଼ାଗୁଡ଼ିକୁ ଗୋଡ଼ାଉଥିବା ଗଞ୍ଜାର କକ୍ କକ୍ ଶବ୍ଦ ଅନିଷ୍ଟକାରକ ଶୁଭୁଥିଲା । ଘର ଭିତରେ ଗୋଟିଏ କାଠ ଖଟ ଉପରେ ପଡ଼ି ରହିଥିବା କାଦେର ଅତି ମାତ୍ରାରେ ରୋଗାକ୍ରାନ୍ତ ଦିଶୁଥିଲେ।

ତା’ ପୂର୍ବରୁ ସେ କୌଣସି ସାହାଯ୍ୟ ନନେଇ ଚାଲି ପାରୁଥିଲେ, ଅତୀତର କଥା ମନେ ପକେଇ ପାରୁଥିଲେ ଓ ତାଙ୍କ ଦୁର୍ବଳ ସ୍ଵରରେ କିଛିଟା କଥା କହୁଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ନଭେମ୍ବର ସୁଦ୍ଧା ସେ ଶଯ୍ୟାଶାୟୀ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ପକ୍ଷାଘାତ ଅତି ଖରାପ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲା ଓ ସେ ତାଙ୍କ ହାତକୁ ସାମାନ୍ୟ ଘୁଞ୍ଚେଇ ପାରୁ ନଥିଲେ । ତେବେ କାଦେର ସଚେତନ ଥିଲେ, ନିଜ ଜନ୍ମ ସ୍ଥାନରେ ରହିବାର ଅଧିକାର ପାଇଁ ଦୀର୍ଘ ବର୍ଷର ଲଢ଼େ ଇ ଜାରି ରଖିଥିବା ଭଳି ଜୀବନ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ସାହସର ସହ ସଂଘର୍ଷ କରୁଥିଲେ ।

“ପ୍ରାୟ ପନ୍ଦର ଦିନ ତଳେ ତାଙ୍କୁ ଜର ହେଲା ଓ ତାଙ୍କର ରକ୍ତ ସ୍ତର କମିବାକୁ ଲାଗିଲା” । କାଦେରଙ୍କ ୩୩-ବର୍ଷୀୟ ପୁଅ ଶହିଦୁଲ ଇସଲାମ ଆସାମର ଗମାରିଗୁରି ଗାଁରେ ଥିବା ସେମାନଙ୍କ ଘରର ବାରଣ୍ଡା ଉପରେ ଠିଆ ହେଇ ଆମକୁ କହୁଥିଲେ । “ସେ ଖାଇ ପାରୁନାହାନ୍ତି, ଏବେ କଥା କହିବା କି ହଲଚଲ ହୋଇ ପାରୁନାହାନ୍ତି । ସେ ଆଉ କେତେ ଦିନ ଆମ ସହିତ ରହିବେ ଆମେ ସେ ବିଷୟରେ ନିଶ୍ଚିତ ନୁହଁ” ।

କାଦେର ସଚେତନ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଆଖି ଦୁଇଟି ଖୋଲି ରଖିଥିଲେ ସତେ ଯେମିତି କୌଣସି ଆଶାକୁ ବାନ୍ଧି ରଖିଛନ୍ତି । ତେବେ ତାହା ଘରର ଟିଣ ଛାତର ଫାଟ ଓ ଏକମାତ୍ର ଦୁଆର ଦେଇ ଆସୁଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଅନ୍ତିମ କିରଣ ପରି କ୍ଷଣସ୍ଥାୟୀ ଥିଲା ।

ଆମେ ଯେବେ ଯାଇଥିଲୁ ତାହାର କିଛି ଦିନ ଭିତରେ କାଦେର ଚାଲିଗଲେ । ସେଦିନ ଥିଲା ନଭେମ୍ବର ୧୮, ୨୦୨୫ । ତାଙ୍କ ବୟସ ହେଇଥିଲା ୬୬.

ସେହି ଶେଷ ଥର ମୁଁ ଯାଇଥିବା ବେଳେ ଶହିଦୁଲ ମୋ ସହିତ ଯେଉଁ କଥା ହୋଇଥିଲେ ତାହା ମୋର ମନେ ଅଛି । “ତାଙ୍କୁ ଡାକ୍ତରଖାନାରେ ରଖିବା ଖର୍ଚ୍ଚ ଆମେ ଆଉ ତୁଲେଇ ପାରିବୁ ନାହିଁ । ମାଗଣା ଚିକିତ୍ସା ପାଇବା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଆୟୁଷ୍ମାନ ଭାରତ କାର୍ଡ ନାହିଁ” । କାମ କରିବା ପାଇଁ ଶହିଦୁଲ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୋଇ ଅନ୍ୟତ୍ର କାମ କରନ୍ତି, ତେବେ ରୋଗାକ୍ରାନ୍ତ ବାପାଙ୍କ ଯତ୍ନ ନେବା ପାଇଁ ସେତେବେଳେ ସେ ଦଶମାସ ହେଲା ଘରେ ରହିଥିଲେ । ଆବେଗିକ ଓ ଆର୍ଥିକ ଦୁଃସ୍ଥିତି ଭିତରେ ରହିଥିବା ଗୋଟିଏ ପରିବାର ପାଇଁ ତାହା ମାସକୁ ୨୦,୦୦୦ ଟଙ୍କା ଆୟ ଭାବେ ଅଧିକ କ୍ଷତି ।

୨୦୧୯ରେ କାଦେରଙ୍କୁ ପ୍ରଥମ ଷ୍ଟ୍ରୋକ ହେଇଥିଲା । ତାଙ୍କର ତିନି ଜଣ ଯାକ ପୁଅ ଯେଉଁମାନେ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହେଇ କେରଳର କଫି ପ୍ଲାଣ୍ଟେସନକୁ, ନଚେତ ଅରୁଣାଚଳରେ ଡ୍ରାଇଭର ଭାବେ କାମ କରିବାକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଘରେ ଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ବାପାଙ୍କୁ ଚିକିତ୍ସା ପାଇଁ ସେତେବେଳେ ହସ୍ପିଟାଲ ନେଲେ ନାହିଁ । ସେମାନଙ୍କର ଆହୁରି ବଡ଼ ଚିନ୍ତା ଥିଲା । କାଦେର ‘ସନ୍ଦେହଜନକ’ ବା ଡି-ଭୋଟର ସ୍ଥିତି ପାଇଁ ଫରେନରସ’ ଟ୍ରିବୁନାଲରେ ତାଙ୍କ କେସ ଲଢୁଥିଲେ । ବାରପେଟାରେ ରହିଥିବା ଫରେନରସ’ ଟ୍ରିବୁନାଲ ପକ୍ଷରୁ ତାଙ୍କର ଦୁଇ ପତ୍ନୀ ୪୬-ବର୍ଷୀୟା ଅଜିମନ ନେସା ଓ ପୂର୍ବ-ପଚାଶ ବୟସର ମାର୍ଜିନା ଖାତୁନଙ୍କୁ ବିଦେଶିନୀ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରାଯାଇ ସାରିଥିଲା ।

ଏନଆରସି ବା ଜାତୀୟ ନାଗରିକ ତାଲିକାର ସଂଶୋଧିତ ଶେଷ ତାଲିକା ପ୍ରକାଶ ପାଇ ସାରିଥିଲା ଓ ସେଥିରୁ ସେମାନଙ୍କ ପରିବାରର ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଁ ବାଦ ପଡ଼ିଥିବାରୁ ଗୌହାଟିସ୍ଥିତ ହାଇକୋର୍ଟରେ ସେମାନେ ସେହି ନିଷ୍ପତିକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରିବା ପାଇଁ ପଦକ୍ଷେପ ନେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିଲେ ।

“ଡି-ଭୋଟର କେସ କରିବା ମଝିରେ ଲଟକି ରହିଥିବାରୁ ଆମେ ତାଙ୍କୁ ହସପିଟାଲ ନେବା କଥା ଭାବିଲୁ ନାହିଁ”, କହନ୍ତି ୩୩-ବର୍ଷୀୟ ମହିଦୁଲ ଇସଲାମ । ସେ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ପର୍କୀୟ ହୋଇ ନଥିଲେ ବି ମହିଦୁଲଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ପରିବାର ପକ୍ଷରୁ ନାତି ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । “ତାହା ଗୋଟିଏ ବଡ଼ ଷ୍ଟ୍ରୋକ ନଥିଲା । ଗାଁ ଲୋକେ କହିଲେ କି ସ୍ଥାନୀୟ ବୈଦ୍ୟ ଶରୀରର ‘ଏକ-ପାଖ ଅସୁସ୍ଥତା’ର ଚିକିତ୍ସା କରିଦେଇ ପାରିବ । ଆମେ ତାଙ୍କୁ ସେଠାକୁ ନେଇଗଲୁ, ଚିକିତ୍ସା ପରେ ତାଙ୍କ ଅବସ୍ଥା ଭଲ ରହିଲା, କିନ୍ତୁ ସେ ପକ୍ଷାଘାତ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ରହିଲେ” ।

କାଦେର ଓ ତାଙ୍କ ପରିବାରର ବିଚାରଣ ୧୯୯୭ରେ ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ଯେଉଁ ବର୍ଷ ଭାରତୀୟ ନିର୍ବାଚନ କମିସନଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଏକ ଦଶନ୍ଧି ଧରି ବିଭିନ୍ନ ଜାତିଗତ ଗୋଷ୍ଠୀଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଗଣ୍ଡଗୋଳ ଓ ହିଂସ୍ର ହଣାକଟା ଘଟିବା ପରେ ପରେ ରାଜ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ ତାଲିକା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂଶୋଧନ ବା ‘ପୁରା ସଫା’ କରିବା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆ ଯାଇଥିଲା । ଅଣ-ନାଗରିକମାନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ଓ ସେମାନଙ୍କ ନାମକୁ ତାଲିକାରୁ ହଟାଇବା ପାଇଁ ଯେଉଁ ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଗଲା, ତଦ୍ୱାରା ବହୁ ପରିମାଣର ମୁସଲମାନ ଓ ହିନ୍ଦୁ ସଂଖ୍ୟାଲଘୁ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟର ସନ୍ଦେହଜନକ ଭୋଟର ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ କରି ଦିଆଗଲା । ଆସାମର ନାଗରିକମାନେ ଅବୈଧ ପ୍ରବାସୀରେ ପରିଣତ ହେଲେ ।

ତାଲିକାରେ ସ୍ଥାନିତ ନାମ ନିକଟରେ ଇଂରାଜୀ ଅକ୍ଷର ‘ଡି’ ଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ତାହା ସେମାନଙ୍କ ନାଗରିକତ୍ଵକୁ ସନ୍ଦେହାଚ୍ଛନ୍ନ କଲା । ୧୯୯୭ରେ ରାଜ୍ୟରେ ଏହି ଭଳି ୩.୭ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କାଦେର ଓ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ନାଁ ରହିଲା । ସେମାନଙ୍କ ପରିଚୟକୁ ଏଭଳି ଚିହ୍ନିତ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଦେଶର ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଧାରାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କ ଅଧିକାରକୁ ଛଡେଇ ନେବା ସହ ତାହା ସେମାନଙ୍କୁ କଳଙ୍କିତ କଲା ।

ସହିଦୁଲ ମନେ ପକାନ୍ତି ସେ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କ ସେ ବଡ଼ ହେଉଥିବା ଦିନଗୁଡ଼ିକୁ ଯେତେବେଳେ ସେ ବାଉଁଶ ବ୍ୟବସାୟ ଓ ଚମଡ଼ା ଯୋଗାଣ କରି ଜଣେ ସଫଳ ବେପାରୀ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଜୀବନ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା । “ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ୧୦ ଶ୍ରେଣୀରେ [୨୦୧୦ ରେ] ପଢୁଥିଲି, ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ମୁଁ ଜାଣିଲି ଯେ ମୋ ବାପା ଓ ଦୁଇ ମା’ “ଡି-ଭୋଟର’ ଥିଲେ । ସେତେବେଳେ ହିଁ ମୁଁ ବୁଝିଲି କାହିଁକି ମୋ ବାପା ସବୁବେଳେ ଚାପଗ୍ରସ୍ତ ରହୁଥିଲେ । ଯେତେ ସମ୍ଭବ ରୋଜଗାର କରିବା ଓ ସଞ୍ଚୟ କରିବା ପାଇଁ ସେ କଠିନ ପରିଶ୍ରମ କରୁଥିଲେ । ଆମକୁ ପଢ଼େଇବା ପାଇଁ ସେ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ସହ ବହୁତ ସତର୍କ ହୋଇ ସେ ଜିନିଷପତ୍ର କିଣୁଥିଲେ”, କହନ୍ତି ସହିଦୁଲ । “ସେତେବେଳେ ହିଁ ସେ ଖୁବ ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କ ବୟସ ବଢୁଥିବା ମୁଁ ଲକ୍ଷ କଲି” ।

“ମୋ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ସହ ଲଢ଼ିବା ଓ ମୋ ବିଦେଶୀ କେସ ଲଢ଼ି ଲଢ଼ି ମୁଁ ଅସୁସ୍ଥ ହେଇଗଲି”, ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ ଯାଇଥିବା କାଦେର ମୋତେ ଆସାମର ବକ୍ସା ଜିଲ୍ଲାସ୍ଥିତ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଯିବା ଭିତରେ ଥରେ କହିଥିଲେ । “ମୁଁ ପୁଣି ଥରେ ଭୋଟ ଦେବା ପୂର୍ବରୁ ମୋତେ ଆଉ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ଅପେକ୍ଷା କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ” । ସେ ୨୦୧୯ ରେ ଲଢ଼ିଥିବା ଫରେନରସ’ ଟ୍ରିବୁନାଲ କେସ ସଂକ୍ରାନ୍ତରେ କହୁଥିଲେ ।

‘ଡି-ଭୋଟର’ ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ ହେବାର ୨୧ ବର୍ଷ ପରେ ୨୦୧୮ରେ, କାଦେର ଓ ତାଙ୍କର ଦୁଇ ପତ୍ନୀ ଫରେନରସ’ ଟ୍ରିବୁନାଲ ପକ୍ଷରୁ ନୋଟିସ ପାଇଲେ । ସେତେବେଳେ ଆସାମରେ ସେମାନଙ୍କ ଭଳି ଶତାଧିକ ଲୋକ ଥିଲେ । ବେଆଇନ ଅନୁପ୍ରବେଶକାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଧରି ଚାଲିଥିବା ସାମାଜିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ବିଶୃଙ୍ଖଳା ଯୋଗୁଁ ରାଜ୍ୟରେ ୧୯୬୪ରେ ଫରେନରସ’ ଟ୍ରିବୁନାଲଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା । ସୀମା ଆରକ୍ଷୀ ବାହିନୀ ବା ନିର୍ବାଚନ କମିଶନଙ୍କ ଜଣେ ଫରେନର ଭାବେ ସନ୍ଦେହ କରି ଅଣାଯାଉଥିବା କେସଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ସେମାନେ ମତ ଦେଉଥିଲେ ।

“୨୦୦୫ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଭିଯୋଗକାରୀ, ରାଜ୍ୟ ପକ୍ଷରୁ ଅଭିଯୁକ୍ତ ଯେ ଜଣେ ବିଦେଶୀ ତାହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ରମାଣ ସହ ପ୍ରମାଣିତ କରିବା ଦରକାର ପଡୁଥିଲା”, କହନ୍ତି ଗୌହାଟି ହାଇକୋର୍ଟର ଜନୈକ ଆଇନଜୀବୀ ଓଲିଉଲ୍ଲାହ ଲସ୍କର । “ତେବେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ରାୟ (୨୦୦୫), ୧୯୮୩ନିୟମକୁ ଖାରଜ କଲା, ଯଦ୍ଵାରା ପ୍ରମାଣ କରିବାର ଦାୟିତ୍ଵ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇ ଅଭିଯୁକ୍ତମାନଙ୍କ ଉପରେ ନ୍ୟସ୍ତ ହେଲା” ।

ଫରେନରସ’ ଟ୍ରିବୁନାଲରେ ସଠିକ ଭାବେ କେତୋଟି ଶୁଣାଣି ବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ରହିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା କାଦେର ଆଉ ତାହା ମନେ ପକେଇ ପାରୁ ନଥିଲେ । ସମୁଦାୟ ଭାବେ ସେ କେବଳ ଜାଣିଥିଲେ ଯେ ସେ ପ୍ରତି ମାସରେ ସେଠାକୁ ଯାଉଥିଲେ ଓ କେତେକ ଓକିଲଙ୍କ ପାଖକୁ ମଧ୍ୟ ଯାଉଥିଲେ ଏବଂ ଏକାଧିକ ସରକାରୀ ଅଫିସକୁ ଯାଇ ତାଙ୍କର ବଂଶାନୁକ୍ରମ ସମ୍ପର୍କିତ ନଥିପତ୍ର ସଂଗ୍ରହ କରୁଥିଲେ ।

“ଆମକୁ ନୋଟିସ ମିଳିଲା ପରେ ସେ ହଠାତ ବଦଳି ଗଲେ । ସେ ଦିନକ ପାଇଁ କାମ କରିବାକୁ ଯିବେ ଓ ତା’ ପର ଦୁଇଦିନ କୁଆଡ଼େ ନଯାଇ ଘରେ ରହିବେ”, ମନେ ପକାନ୍ତି ପତ୍ନୀ ଅଜିମନ । “ତିନିଟି ଯାକ କେସ ଲଢ଼ିବା ପାଇଁ ଆମ ପାଖରେ ଯାହା କିଛି ଟଙ୍କା ଥିଲା ଖର୍ଚ୍ଚ କରିଦେଲୁ ଓ ୮-ବିଘା ଜମି ବିକ୍ରି କରିଦେଲୁ । ୧୯୫୧ର ଜାତୀୟ ନାଗରିକ ତାଲିକା ଓ ତା’ ପରର ସମସ୍ତ ଭୋଟର ତାଲିକା ସଂଗ୍ରହ କରିବାକୁ ଆମକୁ ଭୀଷଣ ଖର୍ଚ୍ଚାନ୍ତ ହେବାକୁ ପଡ଼ିଲା”, କହନ୍ତି ଅଜିମନ ।

ଯେଉଁମାନଙ୍କର ନାଗରିକତ୍ଵ ବିଚାରଣ ଚାଲିଛି ସେମାନଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେମାନଙ୍କ ବାପା କିମ୍ବା ନିଜର ନାଁ ଥିବା ଭୋଟର ତାଲିକାର ପ୍ରମାଣିତ ନକଲ ଆଣି ଦାଖଲ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ – ଯଦି ସେମାନେ ୧୯୬୬ ପୂର୍ବରୁ ଭୋଟ ଦେଇଥିବେ । ଏଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆଇନଗତ ଦଲିଲ ସବୁକୁ ଦେଉଥିବା କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ପ୍ରମାଣିତ କରି ଆଣିବାକୁ ହେବ ।

୧୯୫୧ ଏନଆରସିରେ କାଦେରଙ୍କ ବାପା ୟେକୁବ ଅଲ୍ଲୀଙ୍କ ବୟସ ୯ ବର୍ଷ ବୋଲି ରେକର୍ଡ କରାଯାଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ୧୯୬୭ ଭୋଟର ତାଲିକାରେ ତାଙ୍କ ବୟସ ୩୮ ବର୍ଷ ବୋଲି ଦର୍ଶାଉଛି । ଏହା ବ୍ୟତୀତ ୧୯୫୧ ଏନଆରସିରେ କାଦେରଙ୍କ ଜେଜେ ବାପା ରମଜାନ ଅଲ୍ଲୀଙ୍କ ନାମ ରାଜିଦଫା ବିବି ଭାବେ ଭର୍ତ୍ତି କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁ ନାଁରେ ଗାଁ ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ଡାକୁଥିଲେ । ଯାହାକୁ ଘେନି ଫରେନରସ’ ଟ୍ରିବୁନାଲ ମତବ୍ୟକ୍ତ କଲେ କି ରାଜିଦଫା ଓ ରମଜାନ ସମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ବୋଲି ପ୍ରମାଣିତ କରିବାରେ କାଦେର ବିଫଳ ହେଲେ । ସେମାନଙ୍କ ସର୍ବଶେଷ ନିଷ୍ପତ୍ତିରେ କୁହାଗଲା କି ୧୯୫୧ ଏନଆରସିରେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ୟେକୁବ ଅଲ୍ଲୀ, ରାଜିଦଫାଙ୍କ ପୁଅ କାଦେରଙ୍କ ବାପା ନୁହନ୍ତି ।

ଏଭଳି ଅନିୟମିତାର ଉଲ୍ଲେଖ କରି ବାରପେଟା ଜିଲ୍ଲାର ଫରେନରସ’ ଟ୍ରିବୁନାଲ (ନମ୍ବର ୮) ୨୦୧୯ ନଭେମ୍ବରରେ ଘୋଷଣା କଲେ ଯେ କାଦେର ହେଲେ “ଜାନୁଆରୀ ୧, ୧୯୬୬ରୁ ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୪, ୧୯୭୧ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଧାରାରେ ଜଣେ ବିଦେଶୀ” । ତେଣୁ କାଦେରଙ୍କ ଭାଗ୍ୟ ଆସାମ ଆକୋର୍ଡ ବା ବୁଝାମଣା (୧୯୮୫) ଅନୁଯାୟୀ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେଲା । ଏହି ତ୍ରିପାକ୍ଷିକ ରାଜିନାମା ଅନୁଯାୟୀ ୧୯୫୫ର ନାଗରିକ ନିୟମକୁ ମଧ୍ୟ ସଂଶୋଧନ କରାଗଲା । ନାଗରିକତ୍ଵ ପ୍ରଦାନର ଏହି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ତାରିଖ ଆଧାରରେ କାଦେରଙ୍କ ଭଳି ଭୋଟଦାତାମାନଙ୍କ ନାମ ୧୦ ବର୍ଷ ପାଇଁ ଭୋଟର ତାଲିକାରୁ କାଢ଼ି ଦିଆଗଲା । ଫଳରେ ଅସିଦ୍ଧ ନାଗରିକତ୍ଵ ସମ୍ପନ୍ନ କାଦେର ଆମାମରେ ରହିବା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ ବି ୨୦୨୯ରେ ଯାଇ ଭୋଟ ଦେବା ଅଧିକାର ଫେରି ପାଇବେ – ଯଦି ବଞ୍ଚିଥିବେ ।

“ମୁଁ ଏଠାରେ ମୋର ଉପସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରି ପାରିଲି, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ମୋ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କର ନଥିପତ୍ରକୁ ଖାରଜ କରିଦେଲେ ଓ ସେମାନଙ୍କୁ ବିଦେଶୀ ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ । ମୁଁ ଗୌହାଟି ହାଇକୋର୍ଟରେ ଏହି ଫରେନରସ’ ଟ୍ରିବୁନାଲ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କଲି । ଏହି କ୍ରମରେ ମୁଁ ମୋର ସବୁ କିଛି ହରେଇଲି” । କାଦେର ସେମାନଙ୍କ ବ୍ୟବସାୟର କ୍ଷତି, ଜମି ଓ ଟଙ୍କା ଆଦି ହରାଇବା ସମ୍ପର୍କରେ କହୁଥିଲେ । ଶେଷ ଓ ସର୍ବାଧିକ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷତି ଥିଲା ଷ୍ଟ୍ରୋକ ହେବା ପରେ ତାଙ୍କର ବିପନ୍ନ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ।

“ଫରେନର କୋର୍ଟରେ ପ୍ରତିଥରର ଶୁଣାଣି ଅର୍ଥ ଆମକୁ ସାକ୍ଷୀ ଯୋଗାଡ଼ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ସେମାନଙ୍କ ଖର୍ଚ୍ଚ ସହ ଓକିଲଙ୍କ ଦେୟ ବହନ କରିବାକୁ ହେବ । ଏହି ଧାରା ଆମକୁ ଦରିଦ୍ର କରିଦେଲା । ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ଭିତରେ ସେ ଏତେ ଚାପଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଗଲେ ଯେ ଦିନେ ଚେତା ହରାଇଲେ”, କହନ୍ତି ଅଜିମନ । ସେମାନଙ୍କର ପଡ଼ୋଶୀ ୬୭-ବର୍ଷ ବୟସ୍କ ବସେତ ଅଲ୍ଲୀ ଏଥିରେ ସହମତ ହୁଅନ୍ତି । “ସେମାନେ ଭଲରେ ରହୁଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ‘ଡି-ଭୋଟର କେସ ଲଢ଼ିବା ପାଇଁ ସେମାନେ ବ୍ୟବସାୟଠାରୁ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁ କିଛି ହରାଇଲେ । ସେ ଅସୁସ୍ଥ ହେଇଗଲା ପରେ, ସେଥିରୁ ସେ ଭଲ ହେଲେ ନାହିଁ” ।

ଖରାପ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ଯୋଗୁଁ ଧୀରେ ଧୀରେ କାଦେର କାମ ବନ୍ଦ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ । ପରିବାର ପାଇଁ ତାହା କଷ୍ଟକର ସମୟ ଥିଲା, ଅଧିକାଂଶ ଭାବେ ସେମାନେ ସହିଦୁଲଙ୍କ ରୋଜଗାର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ଏପରିକି ସେଭଳି ସମୟରେ ପ୍ରଥମେ ବାରପେଟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଟୋରେ ଓ ସେଠାରୁ ବସ୍‌ ଯୋଗେ ୧୩୫ କି. ମି. ଦୂରରେ ଥିବା ଗୌହାଟିକୁ ଯିବାକୁ ପଡୁଥିଲା । “ମାନସିକ ଚାପ ଦେଇ ଗତି କରିବା ଯୋଗୁଁ, ହଁ, ତାଙ୍କ ପକ୍ଷାଘାତ ଅବସ୍ଥା ଅଧିକ ଖରାପ ହେଲା”, କହନ୍ତି ଅଜିମନ ।

ରାଜନୈତିକ ଅବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ତଦ୍ରୁପ ଥିଲା । ଡିସେମ୍ବର ୨୦୧୪ରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଜାତୀୟ ନାଗରିକ ତାଲିକା (ଏନଆରସି)ର ସଂଶୋଧନ ଯୋଜନାର ଫଳ ମିଳିଲା ୨୦୧୯ ଅଗଷ୍ଟରେ । ସର୍ବଶେଷ ତାଲିକା ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ ପାଇଲା, ଯାହାର ତିନି ମାସ ପୂର୍ବରୁ ଫରେନରସ’ ଟ୍ରିବୁନାଲରେ କାଦେରଙ୍କ କେସର ନିଷ୍ପତ୍ତି ହୋଇଥିଲା, ଓ ତାଙ୍କର ୧୧ ଜିଣିଆ ପରିବାର ସମେତ ୧ କୋଟି ୯୦ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କ ନାଁ ସେହି ରେଜିଷ୍ଟରରୁ ହଟାଇ ଦିଆଯାଇଥିଲା । ସେମାନଙ୍କ ନାଁ ହଟି ଯାଇଥିବା କଥାକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରୁଥିବା ଖାରଜ ପତ୍ର ପାଇବାର ୧୨୦ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଅପିଲ କରିବା ଦରକାର ଥିଲା । ଏବଂ ତଦ୍ୱାରା ଆସାମର ଫରେନରସ’ ଟ୍ରିବୁନାଲ ସେମାନଙ୍କ ନାଗରିକତାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିବ ।

“ଏନଆରସି ପାଇଁ ଆମକୁ ପୁଣି ନଥିପତ୍ର ବି ଯୋଗାଡ଼ କରିବାର ଥିଲା”, କହନ୍ତି ସହିଦୁଲ । ‘‘ଆମର ନାଁ ଏନଆରସିର ପ୍ରଥମ ତାଲିକାରେ ଥିଲା, କାରଣ ଦରକାର ମୁତାବକ ବଂଶାନୁଗତ ପ୍ରମାଣ, ପଞ୍ଚାୟତ ପକ୍ଷରୁ ପ୍ରଦତ୍ତ ସଂଯୋଗ ପ୍ରମାଣପତ୍ର, ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇଥିବା ଭୋଟର ତାଲିକା ଆଦି ସମସ୍ତ କାଗଜପତ୍ର ଆମର ଥିଲା । କିନ୍ତୁ ସର୍ବଶେଷ ତାଲିକାରୁ ଆମ ପରିବାରର ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଁ ହଟାଇ ଦିଆ ଯାଇଥିଲା କାରଣ ଆମ ବାପା ମା’ଙ୍କର ବିରୁଦ୍ଧରେ ‘ଡି-ଭୋଟର’ କେସ ହୋଇଥିଲା’’ ।

୨୦୧୫ରୁ ୨୦୧୭ ମଧ୍ୟରେ କାଦେର ଓ ତାଙ୍କ ପରିବାର ସଦସ୍ୟମାନେ ଏନଆରସିର ଦରକାର ମୁତାବକ କାଗଜପତ୍ର ସଂଗ୍ରହ କରିବା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଲାଗିଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କ ବଂଶାନୁଗତ ପ୍ରମାଣପତ୍ର ସଂଗ୍ରହ କରିବା ପାଇଁ ବାରପେଟାସ୍ଥିତ ଜିଲ୍ଲାପାଳଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ଓ ଏନଆରସି ସାହାଯ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ଯିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ଅଜିମନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କ ଜମିଜମା ରେକର୍ଡ଼ରେ ତାଙ୍କ ନାଁ ପୂରେଇବା ଦରକାର ଥିଲା । ଏହି ଲମ୍ବା କାର୍ଯ୍ୟଧାରା ବେଶ କ୍ଳାନ୍ତିକର, ବିଶେଷ କରି ଯେତେବେଳେ ‘ଡି-ଭୋଟର’ ପାଇଁ ଦରକାର କାଗଜପତ୍ରଠାରୁ ଏଥି ପାଇଁ ଦରକାର କାଗଜପତ୍ର ପୁରା ଅଲଗା ଥିଲା ।

ତା’ ପରେ ଜୁଲାଇ ୨, ୨୦୧୮ରେ ସୁପ୍ରିମ କୋର୍ଟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ ଯେ ‘ଡି-ଭୋଟର’ ଓ ସେମାନଙ୍କ ବଂଶଧରମାନେ କିମ୍ବା ଯେଉଁ ଲୋକମାନଙ୍କ କେସ ଫରେନରସ’ କୋର୍ଟରେ ଚାଲିଛି, ସେମାନଙ୍କୁ ଏନଆରସିରେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କରାଯିବ ନାହିଁ, ଏବଂ ତା’ ଦ୍ଵାରା କାଦେରଙ୍କର ୧୧ ଜଣ ପରିବାର ସଦସ୍ୟଙ୍କ ନାଁକୁ ବାଦ ଦେଇ ଦିଆଗଲା । ଯାହାର ଅର୍ଥ ହେଲା ଯେ ଏହି ପରିବାର ପାଇଁ ପୁଣି ଥରେ ଆଉ ଏକ ପରୀକ୍ଷା । ଏହି ସବୁ କେଳେଙ୍କାରି ଭିତରେ କାଦେରଙ୍କ ନାଗରିକତ୍ଵ ଗୃହୀତ ହୋଇଯିବା ଅବଶ୍ୟ କିଛିଟା ଶାନ୍ତ୍ୱନା ଆଣିଦେଲା । ତେବେ ଅଜିମନ ଓ ମର୍ଜିନାଙ୍କ କେସ ଏବେ ହାଇକୋର୍ଟରେ ଚାଲିଛି, ଓ ସେମାନେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଜାମିନରେ ଅଛନ୍ତି ।

୨୦୨୩ରେ କାଦେରଙ୍କୁ ଦ୍ଵିତୀୟ ଷ୍ଟ୍ରୋକ ହେଲା । ତା’ ପରେ ପରେ, ମହିଦୁଲଙ୍କ କହିବା ଅନୁଯାୟୀ, ସେମାନେ ପୁଣି ଥରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ଥାନୀୟ ବୈଦ୍ୟଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଗଲେ । “ଜଣେ ‘ଡି-ଭୋଟର’ଙ୍କୁ କୌଣସି ସାହାଯ୍ୟ ମିଳେ ନାହିଁ, ନା ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟ ଭତ୍ତା ମିଳେ, ନା ଚିକିତ୍ସା ପାଇଁ କୌଣସି ସରକାରୀ ସାହାଯ୍ୟ । ଡାକ୍ତରୀ ଚିକିତ୍ସାରେ ବହୁତ ଖର୍ଚ୍ଚ ହେଉଥିବାରୁ ଆମେ ପୁଣି ଥରେ ବୈଦ୍ୟଙ୍କ ନିକଟରେ ପ୍ରାୟ ତିନି ମାସ ଚିକିତ୍ସା କଲୁ” ।

କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ କାଦେରଙ୍କ ଅବସ୍ଥାରେ କୌଣସି ଉନ୍ନତି ହେଲାନାହିଁ, ଗାଁଠାରୁ ଏକ ଘଣ୍ଟାରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଲାଗୁଥିବା ବାରପେଟା ଜିଲ୍ଲା ମୁଖ୍ୟାଳୟରେ ଥିବା ଫକିରୁଦ୍ଦିନ ଅଲ୍ଲୀ ଆହମଦ ମେଡ଼ିକାଲ କଲେଜ ଓ ହସ୍ପିଟାଲକୁ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ନେଲେ । ତେବେ ସେଠାରେ ଡାକ୍ତରମାନେ ସେ ସୁସ୍ଥ ହେବାର କୌଣସି ସମ୍ଭାବନା ଦେଖିଲେ ନାହିଁ । ସେବେଠାରୁ କାଦେର ଘରେ ରହିଲେ, ଗୋଟିଏ ବାଉଁଶ ବାଡ଼ିକୁ ଆଶ୍ରା କରି ଢଳିଢ଼ାଳି ଚାଲବୁଲ କଲେ ।

ଜୁନ ୨୦୨୫ରେ ତଥାକଥିତ ଅବୈଧ ପ୍ରବାସୀମାନଙ୍କୁ ବହିଷ୍କାର କରିବା ଦିଗରେ ସରକାରଙ୍କ ‘ପଛ ଘୁଞ୍ଚା’ ନୀତି ଆସାମରେ ଭୀଷଣ ଝାମେଲା ସୃଷ୍ଟି କଲା । ରାଜ୍ୟ ପକ୍ଷରୁ ଶତାଧିକ ଲୋକଙ୍କୁ ମେ ୨୦୨୫ରେ ଭାରତ ଓ ବାଂଲାଦେଶ ସୀମା ମଧ୍ୟସ୍ଥ ‘ନୋ ମ୍ୟାନ୍ସ ଲ୍ୟାଣ୍ଡ’ ବା ନିର୍ଜ୍ଜନ ଅଞ୍ଚଳରେ ଶତାଧିକ ଲୋକଙ୍କୁ ଅସହାୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଛାଡ଼ି ଦିଆଗଲା । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେତେକ ସେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନାଗରିକତ୍ଵ କେସ ଲଢୁଥିଲେ । ତାହା କାଦେରଙ୍କୁ ଚିନ୍ତିତ କଲା – କାରଣ ବର୍ତ୍ତମାନ ହୁଏତ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀମାନଙ୍କୁ ବିଦେଶ ଭୂମିକୁ ପଠେଇ ଦିଆଯାଇପାରେ । ସେମାନଙ୍କର ନାଗରିକତ୍ଵ ନେଇ ଯେ କୌଣସି ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବା ମାତ୍ରେ ସେ କାନ୍ଦି ଉଠୁଥିଲେ । ସେହି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ତାଙ୍କ ଜୀବନ ନେଇଗଲା ।

ନାଗରିକତ୍ଵ ଘେନି କାଦେରଙ୍କ ଅସହାୟତା ଅବସ୍ଥା ତାଙ୍କ ଜୀବନର ୨୮ ବର୍ଷ ନେଇଗଲା ଓ ଅକର୍ମଣ୍ୟତାରେ ସରିଲା, ଏବଂ ଶେଷକୁ ତାଙ୍କ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ନେଇଗଲା । ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କର ଜାତୀୟତା ବିବାଦୀୟ ହୋଇ ରହିଥିବା ବେଳେ ନାଗରିକତାର କଳା ଛାଇ ସେମାନଙ୍କ ପରିବାରକୁ ଘେରି ରହିଛି । “ଆମେ ଚିନ୍ତାରେ ରହିଛୁ”, କହନ୍ତି ସହିଦୁଲ । “ଯଦି ଆମ ବାପା ମା’ ବିଦେଶୀ ହୋଇଯିବେ, ଆମର କ’ଣ ହେବ?”

ଅନୁବାଦ: ଓଡ଼ିଶାଲାଇଭ୍‍