ഡി-യുടെ പര്യായങ്ങൾ: ഡൗട്ട്, ഡെമോക്രസി, ഡിസബിലിറ്റി, ഡെത്ത്

കാദെർ അലി ഇനി ഒരിക്കലും എന്നോട് സംസാരിക്കില്ല.

2025 നവംബറിൽ ഞാൻ കാദെറിനെ അവസാനമായി കണ്ടപ്പോഴും അദ്ദേഹത്തിന് അധികമൊന്നും സംസാരിക്കാനുള്ള ആരോഗ്യമുണ്ടായിരുന്നില്ല. കാദെർ താമസിച്ചിരുന്ന, തകരഷീറ്റ് മേഞ്ഞ ചെറിയ വീടിനുള്ളിൽ അദ്ദേഹം ചുമയ്ക്കുന്നതിന്റെ ദുർബലമായ ശബ്ദം മാത്രം തങ്ങിനിന്നു. വീട്ടുമുറ്റത്ത് ഒരു പൂവൻകോഴി കോഴിക്കുഞ്ഞുങ്ങളെ ഓടിക്കുന്ന ശബ്ദംപോലും അന്ന് ഏതോ ദുർനിമിത്തംപോലെ തോന്നിച്ചിരുന്നു. വീടിനകത്ത് ഒരു മരക്കട്ടിലിൽ കിടന്നിരുന്ന കാദെർ തീർത്തും അവശനായി കാണപ്പെട്ടു.

നേരത്തെ അദ്ദേഹത്തിന് പരസഹായം കൂടാതെ നടക്കാനും പഴയ കാര്യങ്ങൾ ഓർത്തെടുക്കാനും ദുർബലമായ ശബ്ദത്തിലാണെങ്കിലും കുറച്ച് നേരമെങ്കിലും സംസാരിക്കാനുമൊക്കെ സാധിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ നവംബർ ആയപ്പോഴേക്കും അദ്ദേഹം തീർത്തും കിടപ്പിലാകുകയും തളർവാതം മൂർച്ഛിച്ച് കൈകൾ അനക്കാൻപോലും കഴിയാത്ത സ്ഥിതിയാകുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ അപ്പോഴും അദ്ദേഹം സ്വബോധം കൈവിടാതെ ജീവനുവേണ്ടി പൊരുതിക്കൊണ്ടിരുന്നു; സ്വദേശത്ത് ജീവിക്കാനുള്ള അവകാശത്തിനായി വർഷങ്ങളോളം പോരാടിയ അതേ ചങ്കൂറ്റവുമായി.

"ഏതാണ്ട് പതിനഞ്ച് ദിവസം മുൻപ് അദ്ദേഹത്തിന് പനി ബാധിക്കുകയും ശരീരത്തിലെ രക്തത്തിന്റെ അളവ് കുറഞ്ഞ് തുടങ്ങുകയും ചെയ്തു," കാദെറിന്റെ മകൻ 33 വയസ്സുകാരൻ സഹീദുൾ ഇസ്‌ലാം പറഞ്ഞു. അസമിലെ ഗാമാറിഗുരി ഗ്രാമത്തിലുള്ള കാദെറിന്റെ വീടിന്റെ വരാന്തയിൽവെച്ച് സംസാരിക്കുകയായിരുന്നു ഞങ്ങൾ. "ഇപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന് ഭക്ഷണം കഴിക്കാനോ സംസാരിക്കാനോ അനങ്ങാനോ സാധിക്കുന്നില്ല. അദ്ദേഹം എത്ര ദിവസംകൂടി ഞങ്ങളോടൊപ്പമുണ്ടാകുമെന്ന് പറയാനാകാത്ത അവസ്ഥയാണ്," സഹീദുൾ പറഞ്ഞു.

ഏതോ പ്രതീക്ഷയിൽ വിശ്വാസമർപ്പിച്ചെന്നപോലെ കാദെർ അപ്പോഴും സ്വബോധത്തോടെ കണ്ണ് തുറന്നുകിടന്നു. എന്നാൽ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ വീടിന്റെ ഒരേയൊരു വാതിലിലൂടെയും തകരഷീറ്റിലുണ്ടായിരുന്ന വിടവിലൂടെയും അരിച്ചിറങ്ങിയിരുന്ന അസ്തമയ സൂര്യന്റെ അവസാന കിരണങ്ങൾപോലെ ആ പ്രതീക്ഷയും നിമിഷായുസ്സായി തീർന്നു.

ഞങ്ങൾ കാദെറിനെ സന്ദർശിച്ച് ഏതാനും ദിവസങ്ങൾക്കുള്ളിൽ, 2025 നവംബർ 18-ന്, അദ്ദേഹം മരണപ്പെട്ടു. അപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന് 66 വയസ്സായിരുന്നു പ്രായം.

ഞാൻ അവസാനമായി കാദെറിനെ കാണാൻ പോയ സമയത്ത് സഹീദുൽ പറഞ്ഞത് എനിക്ക് ഇപ്പോഴും ഓർമ്മയുണ്ട്. "അദ്ദേഹത്തെ ആശുപത്രിയിൽ കിടത്തി ചികിത്സിക്കാനാവശ്യമായ പണം ഞങ്ങൾക്ക് താങ്ങാനാകില്ല. സൗജന്യ ചികിത്സ ലഭിക്കാനാണെങ്കിൽ അദ്ദേഹത്തിന് ആയുഷ്മാൻ ഭാരത് കാർഡുമില്ല." സാധാരണയായി ജോലി തേടി മറ്റു സ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് കുടിയേറി സഞ്ചരിക്കാറുള്ള സഹീദുൽ ഏകദേശം 10 മാസമായി തന്റെ രോഗിയായ അച്ഛനെ ശുശ്രൂഷിക്കാൻ വീട്ടിൽത്തന്നെ തുടരുകയായിരുന്നു. അതോടെ, കടുത്ത വൈകാരിക, സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിയിലൂടെ കടന്നുപോയിരുന്ന ആ കുടുംബത്തിന് മാസവരുമാനത്തിൽ 20,000 രൂപ കുറവ് വരാനും തുടങ്ങി.

2019-ലാണ് കാദെറിന് ആദ്യത്തെ പക്ഷാഘാതം ഉണ്ടായത്. സാധാരണഗതിയിൽ കേരളത്തിലെ കാപ്പിത്തോട്ടങ്ങളിൽ ജോലി ചെയ്യാനോ അരുണാചലിൽ ഡ്രൈവർ ജോലിയ്‌ക്കോ കുടിയേറാറുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ മൂന്ന് ആണ്മക്കളും ആ സമയത്ത് വീട്ടിലുണ്ടായിരുന്നു. പക്ഷെ അന്ന് അവർ അച്ഛനെ ആശുപത്രിയിൽ കൊണ്ടുപോയില്ല. കാരണം, അവർ അതിലും വലിയ പ്രതിസന്ധി അഭിമുഖീകരിക്കുന്ന സമയമായിരുന്നു അത്. കാദെർ തന്റെ "ഡൗട്ട്ഫുൾ" (സംശയാസ്‌പദം) അഥവാ ഡി-വോട്ടർ പദവി ചോദ്യം ചെയ്തുകൊണ്ട് ഫോറിനേഴ്സ് ട്രൈബ്യൂണലിൽ (എഫ്.ടി) കേസ് നടത്തിയിരുന്ന കാലം. ബാർപ്പെട്ടയിലെ എഫ്.ടി അതിനകം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യമാരായ 46 വയസ്സുകാരി അസിമോൻ നെസയെയും അൻപതുകളിലെത്തിയ മൊർസിന ഖാത്തൂനെയും വിദേശികളായി പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നു.

എഫ്.ടി-യുടെ വിധി ചോദ്യം ചെയ്ത് ഗുവാഹത്തി ഹൈക്കോടതിയിൽ കേസ് നടത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയും ആ സമയത്ത് പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ട, പരിഷ്കരിച്ച ദേശീയ പൗരത്വ രജിസ്റ്ററിന്റെ (നാഷണൽ രജിസ്റ്റർ ഓഫ് സിറ്റിസൺസ്- എൻ.ആർ.സി) കരട് പട്ടികയിൽനിന്ന് കുടുംബാംഗങ്ങൾ എല്ലാവരുടെയും പേരുകൾ നീക്കം ചെയ്യപ്പെടുകയും ചെയ്ത ഘട്ടത്തിലാണ് കാദെറിന് അസുഖം ബാധിച്ചത്.

"ഡി-വോട്ടർ കേസുകൾ നടത്തുന്ന തിരക്കിനിടയിൽ അദ്ദേഹത്തെ ആശുപത്രിയിൽ കൊണ്ടുപോകുന്ന കാര്യം ചിന്തിക്കാൻ ഞങ്ങൾക്ക് സാവകാശം ലഭിച്ചില്ലെന്നതാണ് സത്യം," 33 വയസ്സുകാരൻ മൊഹീദുൽ ഇസ്ലാം പറഞ്ഞു. കാദെറിന്റെ കുടുംബാംഗമല്ലെങ്കിലും മൊഹീദുലിനെ അവർ 'കൊച്ചുമകൻ' ആയാണ് കാണുന്നത്. "അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായ പക്ഷാഘാതം അത്രയ്ക്ക് ഗുരുതരമായിരുന്നില്ല. "ഒരുവശത്തെ ബാധിക്കുന്ന രോഗത്തിന്" നാട്ടുവൈദ്യന്റെ ചികിത്സ മതിയാകുമെന്ന് നാട്ടുകാർ പറഞ്ഞു. ഞങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തെ അവിടെ കൊണ്ടുപോകുകയും ചികിത്സയ്ക്ക് ശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ നില മെച്ചപ്പെടുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശരീരം തളർന്നത് മാറ്റിയെടുക്കാനായില്ല."

1997-ലാണ് കാദെറിന്റെയും കുടുംബത്തിന്റെയും ദുരിതപർവം ആരംഭിക്കുന്നത്. അസമിലെ വിവിധ ഗോത്രവിഭാഗങ്ങൾക്കിടയിൽ ഒരു ദശാബ്ദത്തോളം നീണ്ടുനിന്ന സംഘർഷങ്ങളുടെയും ക്രൂരമായ കൂട്ടക്കൊലകളുടെയും പശ്ചാത്തലത്തിൽ, സംസ്ഥാനത്തെ വോട്ടർ പട്ടികയിൽ തീവ്രപരിഷ്കരണം അഥവാ "ശുദ്ധീകരണം" നടത്താൻ ഇന്ത്യൻ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷൻ തീരുമാനിച്ചത് ആ വർഷമാണ്. ഇന്ത്യൻ പൗരന്മാരല്ലാത്തവരെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, വോട്ടർ പട്ടികയിൽനിന്ന് നീക്കം ചെയ്യാനുള്ള ആ ഉദ്യമത്തിന്റെ ഫലമായി മുസ്ലിം, ഹിന്ദു ന്യൂനപക്ഷ സമുദായങ്ങളിൽനിന്നുള്ള വലിയൊരു വിഭാഗം വോട്ടർമാർ ഡൗട്ട്ഫുൾ വോട്ടർമാരായി മുദ്രകുത്തപ്പെട്ടു- അതായത് അനധികൃത കുടിയേറ്റക്കാരെന്ന് സംശയിക്കപ്പെടുന്ന അസം നിവാസികൾ.

വോട്ടർപ്പട്ടികയിൽ ഇത്തരക്കാരുടെ പേരിന് കൂടെ ചേർത്ത 'ഡി' എന്ന അക്ഷരം അവരുടെ പൗരത്വത്തെ തന്നെ സംശയമുനയിലാക്കി. 1997-ൽ, കാദെറും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യമാരും ഉൾപ്പെടെ ഏകദേശം 3.7 ലക്ഷം ആളുകൾ ഇത്തരത്തിൽ പ്രതിസന്ധിയിലകപ്പെട്ടു. "ഡൗട്ട്ഫുൾ വോട്ടർ" എന്ന ലേബൽ അവരുടെ സ്വത്വത്തിൽ ചാപ്പ കുത്തുക മാത്രമല്ല, രാജ്യത്തെ ജനാധിപത്യ പ്രക്രിയയിൽ പങ്കെടുക്കാനുള്ള അവരുടെ അവകാശത്തെയും തട്ടിപ്പറിച്ചു.

താൻ വളർന്നുവന്ന കാലത്ത്, അച്ഛൻ മുളയും മൃഗത്തോലും വിതരണം ചെയ്യുന്ന കച്ചവടം വിജയകരമായി നടത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നതും പിന്നെ പതിയെ അച്ഛന്റെ ജീവിതം മാറിമറിഞ്ഞതും സഹീദുൾ ഓർത്തെടുക്കുന്നു. "ഞാൻ 10-ആം ക്ലാസ്സിൽ പഠിക്കുമ്പോഴാണ് [2010-ൽ] എന്റെ അച്ഛനും രണ്ട് അമ്മമാരും ഡി-വോട്ടർമാരാണ് എന്ന് ഞാൻ ആദ്യമായി തിരിച്ചറിയുന്നത്. അച്ഛൻ എന്തുകൊണ്ടാണ് നിരന്തരം സമ്മർദ്ദത്തിലായിരുന്നതെന്ന് അന്ന് ഞാൻ മനസ്സിലാക്കി, അദ്ദേഹം കഠിനമായി ജോലി ചെയ്ത് കഴിയാവുന്നത്ര പണം സ്വരുക്കൂട്ടുമായിരുന്നു. ഞങ്ങളെ പഠിപ്പിക്കാൻ അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചുവെങ്കിലും, ഞങ്ങൾക്ക് പല സാധനങ്ങളും വാങ്ങിത്തരുന്നതിന് മുൻപ് അദ്ദേഹം ഒരുപാട് ചിന്തിക്കുമായിരുന്നു," സഹീദുൾ പറഞ്ഞു. "അപ്പോഴാണ് എത്ര പെട്ടെന്നാണ് അച്ഛന് വയസ്സാകുന്നതെന്ന് ഞാൻ ശ്രദ്ധിച്ചത്."

"എന്റെ ഭാര്യമാരോടും ഫോറിനേഴ്‌സ് കേസുകളോടും പോരാടി എനിക്ക് വയ്യാതായി," ബക്‌സാ ജില്ലയിലുള്ള കാദെറിന്റെ വീട് ഞാൻ ഒരിക്കൽ സന്ദർശിച്ചപ്പോൾ അദ്ദേഹം അവശതയോടെ എന്നോട് പറഞ്ഞു. "ഇനിയും അഞ്ചുവർഷംകൂടി കാത്തിരുന്നാലേ എനിക്ക് വോട്ട് ചെയ്യാൻ സാധിക്കൂ," 2019-ൽ അദ്ദേഹം നടത്തിയ എഫ്.ടി കേസ് പരാമർശിച്ച് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.

2018-ൽ, ഡി-വോട്ടർമാരായി തരം തിരിക്കപ്പെട്ട് ഏകദേശം 21 വർഷത്തിനുശേഷം, കാദെറിനും ഭാര്യമാർക്കും എഫ്.ടി-യുടെ അറിയിപ്പ് ലഭിച്ചു. ആ സമയത്ത് അസമിൽ ഏകദേശം 100 എഫ്.ടി-കൾ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നു. അനധികൃത കുടിയേറ്റക്കാരെച്ചൊല്ലി അസമിൽ ദീർഘകാലമായി നിലനിന്നിരുന്ന സാമൂഹിക, രാഷ്ട്രീയ അസ്ഥിരതയുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ 1964-ലാണ് സംസ്ഥാനത്ത് ഫോറിനേഴ്സ് ട്രൈബ്യൂണലുകൾ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടത്. അതിർത്തി പൊലീസോ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷനോ 'വിദേശികൾ' എന്ന് സംശയിച്ച് ട്രൈബ്യൂണലിൽ ഹാജരാക്കുന്ന വ്യക്തികളുടെ പൗരത്വം സംബന്ധിച്ച് അഭിപ്രായം രേഖപ്പെടുത്തുകയായിരുന്നു ഇത്തരം ട്രൈബ്യൂണലുകളുടെ ചുമതല.

"2005 വരെ, ഒരു കുറ്റാരോപിതൻ വിദേശിയാണെന്ന് സ്ഥാപിക്കാനായി വ്യക്തവും വിശ്വാസയോഗ്യവുമായ തെളിവുകൾ ഹാജരാകാനുള്ള ബാധ്യത സ്റ്റേറ്റിനായിരുന്നു," ഗുവാഹത്തി ഹൈക്കോടതിയിലെ അഭിഭാഷകനായ ഒലിയുല്ലാ ലസ്‌കർ പറയുന്നു. "എന്നാൽ 2005-ലെ വിധിയിലൂടെ സുപ്രീം കോടതി, 1983-ലെ നിയമം റദ്ദാക്കുകയും തെളിവ് ഹാജരാക്കാനുള്ള ബാധ്യത കുറ്റാരോപിതരിൽ നിക്ഷിപ്തമാക്കുകയും ചെയ്തു."

താൻ എത്ര തവണ എഫ്.ടി ഹിയറിങ്ങുകൾക്ക് പോയിട്ടുണ്ടെന്ന് കാദെറിന് കൃത്യമായ കണക്കുണ്ടായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ എല്ലാ മാസവും താൻ ഹിയറിങ്ങുകൾക്ക് പോയിരുന്നതും തന്റെ പൂർവിക പൈതൃകം സ്ഥാപിക്കാനുള്ള രേഖകൾ സമാഹരിക്കാനായി അഭിഭാഷകരെ കാണുകയും വിവിധ സർക്കാർ ഓഫീസുകൾ കയറിയിറങ്ങുകയും ചെയ്തിരുന്നതും അദ്ദേഹത്തിന് നല്ല ഓർമ്മയുണ്ട്.

"എഫ്.ടി-യുടെ അറിയിപ്പുകൾ കിട്ടിയതിൽപ്പിന്നെ അദ്ദേഹം ആളാകെ മാറി. ഒരു ദിവസം ജോലിയ്ക്ക് പോയാൽ പിന്നെ രണ്ടുദിവസം വീട്ടിൽ നിൽക്കുന്ന സ്ഥിതിയായി," കാദെറിന്റെ ഭാര്യ അസിമോൻ ഓർത്തെടുക്കുന്നു. "ഞങ്ങളുടെ കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന പണവും 8 ബീഗ നിലം വിറ്റുകിട്ടിയ പണവുമെല്ലാം 3 കേസുകൾ നടത്താൻ ചിലവാക്കി. 1951-ലെ എൻ.ആർ.സിയും അതിനുശേഷമിങ്ങോട്ടുള്ള എല്ലാ വോട്ടർ പട്ടികകളും ഉൾപ്പെടെയുള്ള രേഖകൾ ശരിയാക്കാനായി വലിയൊരു തുകതന്നെ ഞങ്ങൾക്ക് ചിലവായി," അവർ പറഞ്ഞു.

പൗരത്വ വിചാരണ നേരിടുന്നവർ 1966-നു മുൻപ് വോട്ട് ചെയ്തിട്ടുള്ളവരാണെങ്കിൽ സ്വന്തം പേർ ഉൾപ്പെട്ടിട്ടുള്ള വോട്ടർപ്പട്ടികയുടേയോ അല്ലെങ്കിൽ അവരുടെ പിതാവിന്റെ പേരുൾപ്പെട്ടിട്ടുള്ള വോട്ടർ പട്ടികയുടേയോ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തിയ പകർപ്പുകൾ പൗരത്വത്തിന്റെ തെളിവായി ഹാജരാക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഇതുകൂടാതെ, വോട്ടർപ്പട്ടികയും മറ്റ് നിയമരേഖകളും അത് പുറപ്പെടുവിക്കുന്ന അധികാരി സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുകയും വേണം.

1951-ലെ ദേശീയ പൗരത്വ രജിസ്റ്ററിൽ കാദെറിന്റെ പിതാവ് യാക്കൂബ് അലിയുടെ പ്രായം 9 വയസ്സായാണ് കാണിച്ചിരിക്കുന്നത്; എന്നാൽ 1967-ലെ വോട്ടർ പട്ടികയിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രായം 37 ആണ്. അതുകൂടാതെ, 1951-ലെ എൻ.ആർ.സി-യിൽ കാദെറിന്റെ മുത്തച്ഛൻ റംസാൻ അലിയുടെ പേര് റംസാൻ എന്നതിന് പകരം റജിദ്ഫാ ബീബി എന്നാണ് രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്; അക്കാലത്ത് ഗ്രാമീണർ അങ്ങനെയാണ് അദ്ദേഹത്തെ അഭിസംബോധന ചെയ്തിരുന്നത്. റജിദ്ഫയും റംസാനും ഒരേ വ്യക്തിയാണെന്ന് തെളിയിക്കാൻ കാദെറിന് കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല എന്നായിരുന്നു എഫ്.ടി-യുടെ നിലപാട്. അതുപോലെ 1951-ലെ എൻ.ആർ.സി-യിൽ റജിദ്ഫയുടെ മകൻ യാക്കൂബ് വ്യക്തി കാദെറിന്റെ പിതാവല്ലെന്നും എഫ്.ടി നിർണ്ണയിച്ചു.

ഇത്തരം അപാകതകൾ കണക്കിലെടുത്ത്, കാദെർ "1966 ജനുവരി 1 മുതൽ 1971 മാർച്ച് 24 വരെയുള്ള കാലയളവിൽ വിദേശിയായിരുന്നു" എന്ന് 2019 നവംബറിൽ ബർപേട്ട ജില്ലയിലുള്ള 8-ആം നമ്പർ എഫ്.ടി വിധി പ്രഖ്യാപിച്ചു. അതിനാൽ, കാദെറിന്റെ പൗരത്വം 1985-ലെ അസം കരാർപ്രകാരം നിർണ്ണയിക്കേണ്ടിയിരുന്നു. പൗരത്വം അനുവദിക്കാനായി നിശ്ചയിച്ച കട്ട്-ഓഫ് തീയതിയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ, കാദെറിനെപ്പോലെയുള്ള വോട്ടർമാരെ 10 വർഷത്തേയ്ക്ക് വോട്ടർപ്പട്ടികയിൽനിന്ന് നീക്കം ചെയ്യാൻ കരാറിൽ വ്യവസ്ഥ ചെയ്തിരുന്നു. വോട്ടവകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടെങ്കിലും കാദെറിന് അസമിൽ ജീവിക്കാൻ അർഹതയുണ്ടായിരുന്നു; 2029-ൽ ജീവനോടെയുണ്ടെങ്കിൽ അദ്ദേഹത്തിന് വോട്ടവകാശം പുനഃസ്ഥാപിച്ച് കിട്ടുമെന്നും വിധിയിൽ വ്യവസ്ഥ ചെയ്തു.

"ഞാൻ ഇവിടത്തുകാരനാണെന്ന് എനിക്ക് സ്ഥാപിക്കാൻ കഴിഞ്ഞു, പക്ഷെ അവർ എന്റെ ഭാര്യമാരുടെ രേഖകൾ തള്ളിക്കളയുകയും അവരെ വിദേശികളായി പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന്, എഫ്.ടി-യുടെ ഉത്തരവ് ചോദ്യം ചെയ്ത് ഞാൻ ഗുവാഹത്തി ഹൈക്കോടതിയെ സമീപിച്ചു. കേസ് നടത്തുന്നതിനിടെ എനിക്ക് സർവ്വതും നഷ്ടമായി," തന്റെ കച്ചവടവും ഭൂമിയും പൈസയുമെല്ലാം നഷ്ടപ്പെട്ടതിനെക്കുറിച്ച് കാദെർ പറഞ്ഞു. ഒടുവിൽ സംഭവിച്ചതും എന്നാൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടതുമായ നഷ്ടം പക്ഷാഘാതത്തിന് ശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോഗ്യം ക്ഷയിച്ചതാണ്.

ഓരോ തവണ ഫോറിനർ കോടതിയിൽ ഹിയറിംഗ് നടക്കുമ്പോഴും ഞങ്ങൾ സാക്ഷികളെ കൊണ്ടുപോവുകയും അവരുടെ ചിലവുകളും അഭിഭാഷകരുടെ ഫീസും കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്യേണ്ടിവന്നിരുന്നു. ഈ പ്രക്രിയ തുടർന്നതോടെ ഞങ്ങൾ സാമ്പത്തികമായി തകർന്നു. ഒരു വർഷത്തിനുള്ളിൽ അദ്ദേഹം മാനസികസമ്മർദം താങ്ങാനാകാതെ ഒരുനാൾ കുഴഞ്ഞ് വീണു," അസിമോൻ പറഞ്ഞു. അവരുടെ അയൽവാസി, 67 വയസ്സുകാരനായ ബാസ്സത് അലി ഇതിനോട് യോജിച്ചു. "അവർ സാമാന്യം മോശമല്ലാത്ത രീതിയിൽ ജീവിച്ചുപോവുകയായിരുന്നു. എന്നാൽ ഡി-വോട്ടർ കേസുകൾ നടത്താൻ തുടങ്ങിയതോടെ അവരുടെ കച്ചവടംമുതൽ ആരോഗ്യംവരെ എല്ലാം നഷ്ടമായി. രോഗം ബാധിച്ചതിൽപ്പിന്നെ അദ്ദേഹത്തിന് ഒരിക്കലും ആരോഗ്യം തിരിച്ചുപിടിക്കാനായില്ല.

രോഗബാധിതനായതോടെ കാദെറിന് ക്രമേണ ജോലിയ്ക്ക് പോകാൻ കഴിയാതെയായി. സഹീദുളിന്റെ വരുമാനംമാത്രം ആശ്രയിച്ച് ഏറെ ബുദ്ധിമുട്ടിയാണ് കുടുംബം കഴിഞ്ഞുപോയിരുന്നത്. എന്നാൽ, കാദെർ അപ്പോഴും നിശ്ചയദാർഢ്യത്തോടെത്തന്നെ മുന്നോട്ട് പോയി. വയ്യാത്ത അവസ്ഥയിലും അദ്ദേഹം ഗ്രാമത്തിൽനിന്ന് ബർപേട്ട പട്ടണംവരെ ഓട്ടോയിലും പിന്നീടങ്ങോട്ട് ബസിലുമായി 135 കിലോമീറ്റർ സഞ്ചരിച്ച് ഗുവാഹത്തിയിൽ പോയിവന്നു. "കടുത്ത മാനസികസമ്മർദം മൂലം, അദ്ദേഹത്തിന്റെ തളർവാതം വീണ്ടും ഗുരുതരമായി," അസിമോൻ പറയുന്നു.

സംസ്ഥാനത്തെ രാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യവും നാൾക്കുനാൾ കലുഷിതമാകുകയായിരുന്നു. ദേശീയ പൗരത്വ രജിസ്റ്റർ പുതുക്കാനായി 2014 ഡിസംബറിൽ തുടങ്ങിയ പദ്ധതി 2019 ഓഗസ്റ്റിൽ അവസാനിച്ചു. എഫ്.ടി-യിലെ കേസ് കാദെർ വിജയിക്കുന്നതിന് മൂന്നുമാസം മുൻപ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച അന്തിമ പൗരത്വപ്പട്ടികയിൽ, കാദെറിന്റെ കുടുംബത്തിലെ 11 അംഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെ 1.9 ദശലക്ഷം ആളുകൾ രജിസ്റ്ററിൽനിന്ന് ഒഴിവാക്കപ്പെട്ടു. പട്ടികയിൽനിന്ന് നീക്കം ചെയ്തത് സംബന്ധിച്ച് അറിയിപ്പ് കിട്ടിയതിനുശേഷം 120 ദിവസത്തിനുള്ളിൽ അപ്പീൽ സമർപ്പിക്കാൻ ഇക്കൂട്ടർക്ക് അവസരം നൽകിയിരുന്നു. പിന്നീട് അസമിലെ ഫോറിനേഴ്സ് ട്രൈബ്യൂണൽ അവരുടെ വിധി നിർണ്ണയിക്കുമെന്നും വ്യവസ്ഥ ചെയ്തിരുന്നു.

"എഫ്.ടി-യിലെ കേസിന് പുറമെ, എൻ.ആർ.സി-യ്ക്ക് വേണ്ടിയും ഞങ്ങൾ രേഖകൾ കണ്ടെത്തേണ്ടിയിരുന്നു," സഹീദുൾ പറയുന്നു. "പൈതൃകം സ്ഥാപിക്കുന്ന തെളിവുകൾ, പഞ്ചായത്ത് നൽകിയ ലിങ്കേജ് സർട്ടിഫിക്കറ്റുകൾ, വോട്ടർപ്പട്ടികകളുടെ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തിയ പകർപ്പുകൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള രേഖകളെല്ലാം ഹാജരാക്കിയിരുന്നതിനാൽ എൻ.ആർ.സി-യുടെ ആദ്യ കരടുപട്ടികയിൽ ഞങ്ങളുടെ പേരുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ പിന്നീട്, ഞങ്ങളുടെ അച്ഛനമ്മമാരുടെ പേരിലുള്ള ഡി-വോട്ടർ കേസുകളുടെ പേരിൽ ഞങ്ങളുടെ കുടുംബത്തെയൊന്നാകെ അന്തിമ പട്ടികയിൽനിന്ന് നീക്കം ചെയ്യുകയായിരുന്നു."

2015-നും 2017-നും ഇടയിലുള്ള കാലയളവിൽ കാദെറും കുടുംബാംഗങ്ങളും അവരുടെ എൻ.ആർ.സി രേഖകൾ സംഘടിപ്പിക്കാനുള്ള നെട്ടോട്ടത്തിലായിരുന്നു. പൈതൃകം തെളിയിക്കുന്ന രേഖകൾക്കായി അവർക്ക് ബർപെട്ട കലക്ടറേറ്റിലും എൻ.ആർ.സി ഹെല്പ് ഡെസ്കുകളിലും പോകേണ്ടിവന്നു. അസിമോന് തന്റെ പിതാവിന്റെ ഭൂരേഖകളിൽ അവരുടെ പേര് ഉൾപ്പെടുത്തേണ്ടിവന്നു. എൻ.ആർ സി-യ്ക്ക് വേണ്ട രേഖകൾ ഡി-വോട്ടർ കേസുകൾക്ക് ആവശ്യമായ രേഖകളിൽനിന്ന് വ്യത്യസ്തമായിരുന്നതിനാൽ, രേഖകൾ സമാഹരിക്കാനുള്ള നീണ്ട പ്രക്രിയ വളരെയധികം ആയാസകരവും ദുഷ്കരവുമായിരുന്നു.

പിന്നീട്, ഡി-വോട്ടർമാരുടെയും അവരുടെ പിൻഗാമികളുടെയും അഥവാ എഫ്.ടി-കൾ പരിഗണിക്കുന്ന കേസിൽ ഉൾപ്പെട്ട ആളുകളുടെ പേരുകൾ എൻ.ആർ.സി-യിൽ ഉൾപ്പെടുത്തില്ലെന്ന് 2018 ജൂലൈ 2-ലെ വിധിന്യായത്തിൽ സുപ്രീം കോടതി പ്രഖ്യാപിച്ചതോടെ കാദെറിന്റെ 11 കുടുംബാംഗങ്ങളുടെ പേര് പട്ടികയിൽനിന്ന് പുറത്തായി. അദ്ദേഹവും കുടുംബവും വീണ്ടും വിചാരണകൾക്ക് വിധേയരാകേണ്ട സ്ഥിതിയായി. കാദെറിന്റെ പൗരത്വ കേസിൽ വിജയിക്കാനായത് കുടുംബത്തിന് വലിയ ആശ്വാസമേകിയില്ല എന്നതാണ് വാസ്തവം. അസിമോന്റെയും മൊർസിനയുടെയും കേസുകൾ ഇപ്പോഴും ഹൈക്കോടതിയിൽ തുടരുന്നു; ഇരുവരും നിലവിൽ ജാമ്യത്തിലാണ്.

2023-ൽ കാദെറിന് രണ്ടാമതും പക്ഷാഘാതമുണ്ടായി. അതിനുശേഷം കുടുംബാംഗങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തെ വീണ്ടും നാട്ടുവൈദ്യന്റെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുപോയെന്ന് മൊഹീദുൾ പറയുന്നു. "ഡി-വോട്ടർക്ക് വാർധക്യ പെൻഷനോ സർക്കാർ ചിലവിൽ ചികിത്സയോ ലഭിക്കില്ല. ചികിത്സാചെലവ് വളരെ കൂടുതലായതിനാൽ, പിന്നെയുമൊരു 3 മാസം കൂടി ഞങ്ങൾ നാട്ടുവൈദ്യന്റെ ചികിത്സയെ തന്നെആശ്രയിച്ചു."

എന്നാൽ കാദെറിന്റെ സ്ഥിതി മെച്ചപ്പെടാതിരുന്നപ്പോൾ കുടുംബം അദ്ദേഹത്തെ ഗ്രാമത്തിൽനിന്ന് ഒരു മണിക്കൂറിലധികം യാത്രയുള്ള, ബർപ്പെട്ട ജില്ലാ ആസ്ഥാനത്തുള്ള ഫക്രുദ്ദീൻ അലി അഹമ്മദ് മെഡിക്കൽ കോളേജ് ആൻഡ് ഹോസ്പിറ്റലിൽ കൊണ്ടുപോകുകയുണ്ടായി, എന്നാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോഗ്യം ഇനി മെച്ചപ്പെടാൻ സാധ്യതയില്ലെന്നായിരുന്നു ഡോക്ടർമാരുടെ അഭിപ്രായം. അതിനുശേഷം കാദെർ ഒരു മുളവടിയിൽ ഊന്നി നീങ്ങി വീട്ടിൽത്തന്നെ തുടർന്നു.

2025 ജൂണിൽ, അനധികൃത കുടിയേറ്റക്കാരെ നാടുകടത്തുന്നതിന്റെ ഭാഗമായി സർക്കാർ "പുഷ് ബാക്ക്" (നിർബന്ധിതപൂർവ്വം തിരികെ അയക്കുക) പദ്ധതി നടപ്പായത് സംസ്ഥാനത്ത് വീണ്ടും സംഘർഷത്തിന് ഇടയാക്കി. 2025 മേയിൽ, നൂറിലധികം ആളുകളെ സർക്കാർ ഇന്ത്യയ്ക്കും ബംഗ്ലാദേശിനുമിടയിലെ നോ മാൻസ് ലാൻഡിൽ ഉപേക്ഷിച്ചിരുന്നു. പൗരത്വ കേസുകൾ നടത്തിക്കൊണ്ടിരുന്ന ചിലരും അക്കൂട്ടത്തിലുണ്ടായിരുന്നു. തന്റെ ഭാര്യമാരെയും ഇത്തരത്തിൽ ഇന്ത്യയിൽനിന്ന് പുറത്താക്കിയേക്കാമെന്നത് കാദെറിനെ വല്ലാതെ അലട്ടി. അവരുടെ പൗരത്വത്തെക്കുറിച്ച് ആരെങ്കിലും ചോദ്യം ഉന്നയിക്കുമ്പോൾ അദ്ദേഹം കരയാൻ തുടങ്ങുമായിരുന്നു. ഈ ആധി ഒടുവിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവനെടുത്തു.

പൗരത്വം തെളിയിക്കാനുള്ള കാദെറിന്റെ 28 വർഷം നീണ്ട പോരാട്ടം ശാരീരികപരിമിതിയിലേയ്ക്കും ഒടുവിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണത്തിലേയ്ക്കും നയിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യമാരുടെ പൗരത്വം ഇപ്പോഴും തർക്കവിഷയമാണ്; പൗരത്വ വിചാരണയുടെ ഭീഷണമായ നിഴൽ ഈ കുടുംബത്തെയൊന്നാകെ ഗ്രസിച്ചിരിക്കുന്നു, "ഞങ്ങൾ എല്ലായ്പ്പോഴും ആശങ്കയിലാണ്," സഹീദുൾ പറയുന്നു. "എന്റെ അച്ഛനമ്മമാരെ വിദേശികളായി പ്രഖ്യാപിച്ചാൽ പിന്നെ ഞങ്ങളുടെ സ്ഥിതിയെന്താകും?"

പരിഭാഷ: പ്രതിഭ ആര്‍. കെ.