‘আমাৰ অবৰ্তমানতো জীয়াই থাকক টাই তুৰুং’

নাগালেণ্ডৰ সীমান্তৱৰ্তী অসমৰ যোৰহাট জিলাৰ এখন নিৰিবিলি টাই তুৰুং গাওঁ - নাম পহু কটীয়া শ্যাম তুৰুং। চৰকাৰী নথি-পত্ৰই নামটো টিপমিয়া হাবি গাওঁ বুলি আছে। একা-বেকা পুৰণি বোকাময় আলিবাট। ঘন অৰণ্য আৰু তাৰ মাজে মাজে পৰম্পৰাগত চাংঘৰ। ঘৰে ঘৰে সন্মুখত বাগিচা, চাৰিওফালে বাঁহৰ বেৰে গাঁওখনৰ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্যত সুৱগা চৰাইছে। এইখন গাঁৱৰে ৭৭ বছৰীয়া কৃষক অনন্ত তুৰুং, যিয়ে নিজৰ মাতৃভাষা টাই তুৰুঙৰ শব্দৰ ভঁৰাল গঢ়ি তোলাৰ এক ব্যতিক্ৰমী কামত দীৰ্ঘদিন ধৰি লাগি আছে।

“ভাষা হৈছে এখন বোৱতী নৈ। কেতিয়াও একে নাথাকে। কিন্তু এনেকুৱাও হ’ব নালাগে যে হঠাতে সকলো সলনি হৈ ই মৰি যাওক,” তেওঁ কয়। মনৰ অন্তঃকৰণেৰে এই বিশ্বাসকেই সৰোগত কৰি এইজন উপান্ত কৃষকে নিজৰ মাতৃভাষাৰ সংৰক্ষণ আৰু নথিভূক্তিকৰণৰ বাবে জীৱনৰ পাঁচোটাৰো অধিক দশক উচৰ্গা কৰিছে। নিজৰ তুৰুং জনগোষ্ঠীৰ শিপাৰ সন্ধান কৰা, টাই তুৰুং ভাষাৰ শব্দবোৰ সংগ্ৰহ কৰা, শব্দৰ উৎপত্তিমূল বুজাৰ চেষ্টা কৰা, ব্যাকৰণ চৰ্চা আৰু কেবাবাৰো হোৱা প্ৰব্ৰজন তথা সাংস্কৃতিক সংমিশ্ৰণে ভাষাটোক কেনেকৈ সমৃদ্ধ কৰিছে আৰু ৰেহ-ৰূপ সলনি কৰিছে - এই আটাইবোৰ দিশ সামৰি অনন্ত তুৰুঙে দীৰ্ঘদিন ধৰি কিতাপে-পত্ৰই লিখি আহিছে আৰু বিদ্যায়তনিক গৱেষণাতো সহায় কৰি আহিছে।

এই আটাইখিনি কাম তেওঁ কৰিছে নিজৰ ৫ বিঘা খেতিমাটিৰ পৰা হোৱা সামান্য উপাৰ্জনেৰে। একেবাৰে নিজা খৰচত। এখন ভেঞ্চাৰ স্কুলত চৰকাৰী স্বীকৃতি নোপোৱা শিক্ষক হিচাপে আৰু প্ৰশাসনিক কাম-কাজ চোৱা-চিতাৰ নামত জীৱনটোৰ দুকুৰিৰো অধিক সময় সেৱা আগবঢ়োৱাৰ পিছতো তেওঁ কোনোদিনে প্ৰাপ্যখিনি নাপালে। অৱশেষত চৰকাৰী অনুদান আহিল আৰু তেওঁক কেৰাণীৰ চাকৰি দিয়া হ’ল। কিন্তু তেতিয়া তেওঁৰ অৱসৰলৈ মাত্ৰ তিনি মাহহে বাকী আছিল। কিন্তু তেনে কঠিন পৰিস্থিতিতো ভাগি নপৰি তেওঁ সমান্তৰালভাৱে নিজৰ ভাষাটো সংৰক্ষণৰ বাবে যি কাম নিৰন্তৰ কৰি আছিল, সেয়া অব্যাহত ৰাখিলে।

টাই তুৰঙক ২০১১ চনৰ ভাষা লোকপিয়লৰ তথ্যত সুকীয়া ভাষা হিচাপে পঞ্জীভুক্ত কৰা হোৱা নাই। বৰঞ্চ ভাষাটোক বৃহত্তৰ ভাষাগোষ্ঠী টাই ভাষা গোটৰ ভিতৰতে ৰখা হৈছে। সেয়ে চৰকাৰী পৰিসংখ্যা চাই এই ভাষা দৈনন্দিন জীৱনত ব্যৱহাৰ কৰা লোকৰ প্ৰকৃত সংখ্যা জানিব পৰা নাযায়। কেইবছৰমান আগতে একাংশ গৱেষকে এই বিষয় লৈ অনন্ত তুৰুঙৰ কাষ চাপিছিল, তেওঁ তেতিয়া পদ্ধতিগতভাৱে ক্ষেত্ৰভিত্তিক কাম আৰম্ভ কৰিছিল। তেওঁ গাঁৱৰ প্ৰতিঘৰ পৰিয়াললৈ গৈ তথ্য গোটাইছিল। আন গাঁৱলৈ চিঠি লিখি ভাষাটো কোৱা মানুহৰ সংখ্যা টুকি ৰাখিছিল। তেওঁ অৱশেষত এই সিদ্ধান্তত উপনীত হৈছিল যে তেওঁলোকৰ ভাষাটো এক বিলুপ্তপ্ৰায় ভাষা। কিয়নো ভাষাটো বৰ্তমান কোৱা মানুহৰ সংখ্যা মাত্ৰ ১,৪৫৬ জন। আঙুলিৰ মূৰত গণিব পৰা এই মুষ্টিমেয় টাই তুৰুংভাষী লোক অসমৰ ছখন ভিন্ন গাঁৱত আৰু অৰুণাচলৰ কেইটামান পৰিয়ালৰ মাজতে সীমাবদ্ধ হৈ ৰৈছে।

ভাষাৰ এই বিলুপ্তি আৰু সাংস্কৃতিক দিশত উছন হৈ যোৱাটো অনিবাৰ্য আছিল। কিয়নো তেওঁ চকুৰ আগতেই টাই তুৰুং ভাষাৰ পৰম্পৰাগত গীত-মাত যেনে লোকগীত, নিচুকণি গীত আৰু তাৰ সমান্তৰালভাৱে তেওঁলোকৰ স্বকীয় পৰিচয় বহন কৰা নৃত্যৰূপ হেৰাই যোৱা দেখিছে। আকৌ জীৱিকাৰ সন্ধানত প্ৰব্ৰজন কৰা পৰিয়ালবোৰে পেটৰ তাড়নাত আন ভাষা আঁকোৱালি ল’বলগীয়া হোৱাত নিজৰ ভাষাটোৰ চৰ্চা পিছ পৰি ৰৈছে। তদুপৰি নতুন প্ৰজন্মই নিজৰ থলুৱা গীত-মাত এৰি অসমীয়াতে বিহু গাইছে, নাচিছে – সেয়াও তেওঁ দেখিছে। মুঠৰ ওপৰত ভাষাটো এনেকৈয়ে চৰ্চাৰ পৰা আঁতৰি গৈছে। তথাপি অনন্ত তুৰুঙে একাণপতীয়াকৈ লাগি ভাষাটোৰ শব্দবোৰ স্মৃতিৰ গহ্বৰৰ পৰা তুলি আনিছে, সংগ্ৰহ কৰিছে আৰু তাক এখন হাতেলিখা গ্ৰন্থৰ আকাৰ দিছে।

তেওঁৰ এই হাতেলিখা শব্দপুথি তুৰুং গা ডুম এক বিস্তৃত শব্দৰ ভঁৰাল। তাত মানুহৰ শৰীৰৰ অংগ-প্ৰত্যংগ, জীৱ-জন্তুৰ নাম, প্ৰকৃতিৰ বিভিন্ন উপাদান আদি দৈনন্দিন ব্যৱহৃত শব্দবোৰ তুৰুং ভাষাত আছে। তাৰ লগে লগে আছে অসমীয়া আৰু ইংৰাজী অনুবাদ। ভৱিষ্যত প্ৰজন্মৰ বাবে এখন টাই তুৰুং অভিধান আৰু ব্যাকৰণ সাজু কৰি তোলাৰ কামত তেওঁ ব্ৰতী। কোনো প্ৰতিদানৰ আশা নকৰাকৈ এটা ভাষাৰ ভঁৰাল গঢ়ি তোলা অনন্ত টুৰুঙৰ এই অভিযান সন্দৰ্ভত তেওঁৰ পত্নী ৬৩ বছৰীয়া ভানুমতী তুৰুঙে কয়, “তেওঁৰ ওচৰত এই শব্দপুথিখনৰ এটা ডাঙৰ সংস্কৰণ আছিল। সেইখন প্ৰকাশৰ বাবে দহ বছৰমান আগতে তেওঁ অসম সাহিত্য সভাক পাণ্ডুলিপি জমা দিছিল। আশা কৰিছিলো যে সেইখন কোনোবাদিনা প্ৰকাশ পাব। এতিয়াও সেই আশা পূৰণ হোৱা নাই।”

নিজৰ এই মিছনক লৈ অনন্ত তুৰুং অৱশ্যে দৃঢ়প্ৰতিজ্ঞ, “আমাৰ অবৰ্তমানত তুৰুং ভাষাটো জীয়াই থাকিব লাগিব।”

*গাঁৱৰ নামবোৰ লোকপিয়লত থকা নামৰ সৈতে নিমিলিব পাৰে, কিয়নো এনে নামবোৰ চুবুৰী হিচাপেহে চলি আহিছে।

পাৰিৰ বিপন্ন ভাষা প্ৰকল্প চমুকৈ ই.এল.পি. আজিম প্ৰেমজী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ দ্বাৰা সমৰ্থিত এক পদক্ষেপৰ অংশ। এই প্ৰকল্পৰ উদ্দেশ্য হৈছে এনে ভাষা কোৱা সাধাৰণ লোকৰ মাত-কথা আৰু অভিজ্ঞতাৰ জৰিয়তে বিলুপ্তিৰ উপক্ৰম ঘটা ভাৰতীয় ভাষাসমূহ সংৰক্ষণ আৰু নথিভুক্তকৰণ।