ଇରାନରେ ଯୁଦ୍ଧବିରତି, ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶରେ କାଠ ନିଆଁ

ଦେବେଶ୍ୱରୀଙ୍କର ସ୍କୁଲ ସମୟ ଶେଷ ହୁଏ ଅପରାହ୍ନ ୨ଟାରେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ କାମ ସରେନାହିଁ । କାନ୍ଧରେ ବ୍ୟାଗ୍ ଝୁଲାଇ, ଏବଂ ସୂତା କପଡ଼ାର ଓଢ଼ଣିରେ ମୁଣ୍ଡକୁ ଢାଙ୍କି, ୪୦ ଡିଗ୍ରୀ ସେଲସିୟସ୍ ଗରମରେ ସେ ବାହାରକୁ ଗୋଡ଼ କାଢ଼ନ୍ତି । ନା, ଘରକୁ ଫେରିବା ଲାଗି ନୁହେଁ, ବରଂ କାଠ ଖୋଜିବା ଲାଗି । “ମୁଁ ଏହି ପ୍ରାଥମିକ ବିଦ୍ୟାଳୟର ଜଣେ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ,” ସେ କହନ୍ତି । “କିନ୍ତୁ ମୋ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ସେମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଭୋଜନ ପାଉଛନ୍ତି ବୋଲି ମୋତେ ହିଁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବାକୁ ହୁଏ । ତେଣୁ, ଏବେ ମୁଁ ଜାଳେଣି କାଠ ଖୋଜିବାକୁ ଯିବି ।”

ଲକ୍ଷ୍ନୌ ଉପକଣ୍ଠ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ, ମାଲ ବ୍ଲକ୍ ଅନ୍ତର୍ଗତ ରୁଦନ ଖେଡ଼ା ପ୍ରାଥମିକ ସ୍କୁଲର ଭାରପ୍ରାପ୍ତ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ, ୪୮ ବର୍ଷୀୟା ଦେବେଶ୍ୱରୀ ନେଗୀ । ସ୍କୁଲର ସମସ୍ତ ପାଞ୍ଚ ଜଣ ଯାକ କର୍ମଚାରୀ ମହିଳା । ଦୁଇ ଜଣ ସହକାରୀ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ଏବଂ ତିନି ଜଣ ରଷୋଇୟା – ପିଲାଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଭୋଜନ ପ୍ରସ୍ତୁତକାରୀ ପାଚିକା ।

କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଭୋଜନ ଯୋଜନାରେ ସମଗ୍ର ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶର ୧,୪୧,୦୦୦ରୁ ଅଧିକ ସରକାରୀ ପ୍ରାଥମିକ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ପ୍ରାଥମିକ ସ୍କୁଲର ୧୫ ନିୟୁତରୁ ଅଧିକ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀ ପ୍ରତିଦିନ ସଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ପୁଷ୍ଟିକର ଖାଦ୍ୟ ପାଇବାକୁ ହକଦାର । ଏଥିପାଇଁ ପ୍ରାୟ ସବୁ ସ୍କୁଲକୁ ଏଲପିଜି ସଂଯୋଗ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି । ହେଲେ, ଇରାନ ସହିତ ଆମେରିକା-ଇସ୍ରାଏଲର ଯୁଦ୍ଧ ଯୋଗୁଁ ଉପୁଜିଥିବା ଏଲପିଜି ଅଭାବ କାରଣରୁ ଛୋଟପିଲାଙ୍କ ଲାଗି ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଏହି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୋଜନା ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି । ବହୁସଂଖ୍ୟକ ସ୍କୁଲ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଛି, କିନ୍ତୁ ଠିକ୍ କେତୋଟି ସ୍କୁଲରେ ଏ ସଂକଟ ଦେଖାଦେଇଛି ବୋଲି ପ୍ରଶ୍ନ ଉପରେ ସରକାରୀ ନିରବତା ଲାଗି ରହିଛି ।

ଆଜିକୁ ପ୍ରାୟ ମାସେ ହେଲା, ସବୁଦିନ ସ୍କୁଲ ଛୁଟି ହେବା ପରେ, ଦେବେଶ୍ୱରୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଚାରି ଜଣ ନିଜ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିବା ବଦଳରେ ଜାଳେଣି କାଠ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଲାଗି ଗାଁ ସାରା ଘୂରି ବୁଲନ୍ତି । “ଆମେ ଏଠାକାର ଗ୍ୟାସ୍ ଏଜେନସି ଓ କାଠ ବିକ୍ରେତାମାନଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟ ଚାହିଁଥିଲୁ । ଏମିତି କି ଆମେ ଗାଁର ପ୍ରଧାନଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିଥିଲୁ- ହେଲେ ଏଭଳି କଷ୍ଟକର ସମୟରେ କେହି ଆମକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ଅବସ୍ଥାରେ ନାହାଁନ୍ତି,” ନେଗୀ ‘ପରୀ’କୁ କହନ୍ତି ।

ଦିନେ ସହଜରେ ଜାଳେଣି କାଠ ମିଳିଯାଉଥିଲା, ହେଲେ ଆଜିକାଲି ଲକ୍ଷ୍ମୌ ନଗର ଅଞ୍ଚଳର ବ୍ୟାବସାୟିକ ସଂସ୍ଥାର କ୍ରେତାମାନେ ଏହାକୁ ଅକ୍ତିଆର କରିନେଇଛନ୍ତି । “ଆମେ ଆମ ପାଖରେ ଥିବା ସବୁ କାଠ ବିଭିନ୍ନ ରେସ୍ତୋରାଁ ଓ ହୋଟେଲକୁ ବିକ୍ରି କରି ଦେଇଛୁ । ଏମିତି ନୁହେଁ ଯେ, ଆମେ ଶିକ୍ଷକ ଓ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହୁଁ, କିନ୍ତୁ ଆମ ପାଖରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଇପାରିବା ଭଳି କାଠ ନାହିଁ,” ସ୍ଥାନୀୟ ଜାଳେଣି କାଠ ବିକ୍ରେତା ଧର୍ମେଶ ଯାଦବ କହନ୍ତି । “ଯାହା ଅଳ୍ପ କିଛି ରହିଯାଏ, ତାହା ଆମ ନିଜର ନିତିଦିନିଆ କାମରେ ଲାଗେ । ନହେଲେ, ଆମେ କ’ଣ ଖାଇବୁ ?”

ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ବି ଜାଳେଣି କାଠ ସଂଗ୍ରହରେ ଲାଗି ପଡ଼ନ୍ତି । ଏମିତି କି ସ୍କୁଲ ଛାତ ସହ ଘଷି ହେଉଥିବା ଗଛର ଡାଳକୁ ଭାଙ୍ଗି ଛୋଟବଡ଼ କାଠ ଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିଏ ଆଣନ୍ତି ।

ରାଜେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ରୁଦାନ ଖେଡ଼ା ଗାଁର ପ୍ରଧାନ, ହନୁମାନ ‘ପରୀ’କୁ କହନ୍ତି, “ଗତ ବର୍ଷ ଅଗଷ୍ଟ ମାସ ଯାଏଁ ମୁଁ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଭୋଜନ କାମ ତଦାରଖ କରୁଥିଲି। ତା’ପରେ ମୁଁ ଏହି ଦାୟିତ୍ୱ ମ୍ୟାଡାମଙ୍କୁ (ଦେବେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ) ଦେଇଦେଲି । ଆମେ ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ ଘରେ କାଠ ନିଆଁରେ ରୋଷେଇ କରୁଥିବା ବେଳେ ଜାଳେଣି କାଠ ମିଳିଯିବା କଥା । କି ସମସ୍ୟା ରହିଛି, ତାହା ମୁଁ ସ୍କୁଲକୁ ଯାଇ ଦେଖିବି । ଗଲା ୧୫ ଦିନ ହେଲା ମୁଁ ସ୍କୁଲକୁ ଯାଇପାରିନି ।” କେବଳ ନିଜର ପ୍ରଥମ ନାମ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି ଏହି ଦଳିତ ଦମ୍ପତି ।

ଏବେ ଖୋଲା ଜାଗାରେ, ମିଟ୍ଟି କା ଚୁଲ୍ଲା (କାଠ ଚୁଲି)ରେ ଜାଳେଣି କାଠ, ପ୍ଲାଇ ବା ପରସ୍ତ ପରସ୍ତ କାଠପଟା ଏବଂ ଆଉ ଯାହା କିଛି ଜଳିପାରିବ, ସେ ସବୁ ଦେଇ ରୋଷେଇ କରାଯାଉଛି । ରଷୋଇୟା ଆଜି ତେହରି – ଆଳୁ ଓ ସୋୟାବିନ (ଶୀତଦିନେ ମଟର) ପଡ଼ିଥିବା ଭାତ- ରାନ୍ଧିଛନ୍ତି । ଚକମକ କରୁଥିବା ଷ୍ଟିଲ ଥାଳି ମଝିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର ତେହରି ସ୍ପଷ୍ଟ ବାରି ହୋଇ ପଡୁଛି । ରୁଦାନ ଖେଡ଼ାର ପିଲାମାନେ ଏହି ଭୋଜନକୁ ବେଶ୍ ଖୁସିରେ ଖାଇବା ଭଳି ଲାଗୁଛନ୍ତି, ଆଉ କେତେ ଜଣ ତ ନିଜ ନିଜର ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ଟିଫିନ୍ ଡବାରେ ଏହା ଖାଇବାକୁ ପସନ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି ।

“କାଠରେ ଠିକ୍ ଭାବରେ ନିଆଁ ଧରିବାକୁ ୧୫ ମିନିଟ୍ ଲାଗେ ଏବଂ ତା’ପରେ ଆମେ ରନ୍ଧାରନ୍ଧି ଆରମ୍ଭ କରୁ । ଜାଳେଣି ଅଭାବ ଯୋଗୁଁ ଆଜିକାଲି ଆମେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ରାନ୍ଧୁଛୁ,” ସ୍କୁଲର ରଷୋଇୟା ୫୭ ବର୍ଷର ଛୋଟି କହନ୍ତି । ସେ ଜଣେ ଦଳିତ ସଂପ୍ରଦାୟର ମହିଳା, ଯିଏ କି କେବଳ ନିଜର ପ୍ରଥମ ନାମ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି ଏବଂ ଏହି କାମ ବାବଦରେ ମାସକୁ ୨,୦୦୦ ଟଙ୍କା ରୋଜଗାର କରନ୍ତି । “ଆମେ ମଧ୍ୟ ପିଲାଙ୍କ ପାଇଁ ତିଆରି କରୁଥିବା ଏହି ଭୋଜନ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଖୁଆଇବା ପରେ ଖାଉ,” ସେ କହନ୍ତି ।

ସ୍କୁଲର ଜଣେ ୪ର୍ଥ ଶ୍ରେଣୀ ଛାତ୍ରୀ, ୧୦ ବର୍ଷୀୟା ପ୍ରିୟଙ୍କା ଗୌତମ କହନ୍ତି ଯେ, କେବଳ ସ୍କୁଲରେ ହିଁ ତାଙ୍କୁ ତେହରି ଖାଇବାକୁ ମିଳିଥାଏ, ଯାହା ତାଙ୍କର ଅତି ପ୍ରିୟ ଖାଦ୍ୟ । “ଆମ ଘରେ ଏହା କେବେ ବି ହୁଏ ନାହିଁ । ଥରେ ମାଆ ରାନ୍ଧିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ, ହେଲେ ଆମେ ଏଠି ଯେମିତି ତେହରି ଖାଉ, ସେମିତିକା ହେଲା ନାହିଁ,” ‘ପରୀ’କୁ ସେ କହନ୍ତି । ତାଙ୍କର ୧୫ ଓ ୧୯ ବର୍ଷ ବୟସର ଦୁଇ ଜଣ ବଡ଼ଭାଇ ଅଛନ୍ତି, ଉଭୟ ଅଧାରୁ ସ୍କୁଲ ଛାଡ଼ିଛନ୍ତି ।

ସ୍କୁଲ ଛୁଟି ହେବା ପରେ ଆମେ ପ୍ରିୟଙ୍କାଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲୁ । ସେ ଘର ଭିତରକୁ ଦୌଡ଼ି ଯାଇ ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କ କାନରେ ଚୁପଚୁପ୍ କରି କହିଲେ, “ସେମାନେ ଆଜି ତେହରି କରିଥିଲେ । ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଟିଫିନ୍ (ବାକ୍ସ)ରେ ଅଳ୍ପ ନେଇ ଆସିଛି ।”

“ରାତିରେ ରୋଷେଇ କରିବା ଲାଗି ଆମକୁ ଜାଳେଣି କାଠ ସଂଗ୍ରହ କରିବାକୁ ପଡ଼େ,” ତାଙ୍କ ମାଆ, ୪୭ ବର୍ଷୀୟା ରୂପକଲା କହନ୍ତି । “ମୁଁ ରୋଟି କରିବି ଏବଂ ଦିନରୁ କିଛି ଡାଲି ବଳି ଯାଇଛି । ପ୍ରିୟଙ୍କାକୁ ଦିନରେ ଖାଇବାକୁ ମିଳିଯାଉଥିବାରୁ ମୁଁ ଖୁସି କାରଣ, ଏଠି ଅନେକ ଦିନ ଆମେ ଦିନବେଳା ଖାଉନାହିଁ,” ଶାନ୍ତ ସ୍ୱରରେ ସେ କହନ୍ତି । “ଆମେ ସକାଳୁ ଡେରିରେ ଜଳଖିଆ ଖାଉ, ପ୍ରାୟ ୧୦ଟା ପାଖାପାଖି, ଏବଂ ତା’ପରେ ଥରକୁ ଥର ଚା’ ପିଇ ସାରା ଦିନ କାଟି ଦେଉ । କିନ୍ତୁ ରାତିରେ ଆମେ ରାନ୍ଧି କରି ଖାଉ।”

ରୂପକଲା ଏବଂ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ କୃଷି ଶ୍ରମିକ ଭାବେ କାମ କରି ଦିନକୁ ୧୭୫ ଟଙ୍କା ରୋଜଗାର କରନ୍ତି ।

ଦେବେଶ୍ୱରୀ ନେଗୀ କହନ୍ତି, “ଯଦି ଏହି ପରିସ୍ଥିତି ଲାଗି ରହେ, ଯେ କୌଣସି ଦିନ ଆମ ସ୍କୁଲରେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଭୋଜନ ବନ୍ଦ ହୋଇଯିବ।” ଏବଂ ଏହା ସହିତ, ଯେଉଁ ଗୋଟିକ ଭୋଜନ ଉପରେ ଏହି ୧୦୩ ପିଲା ନିର୍ଭର କରନ୍ତି, ତାହା ବି ବନ୍ଦ ହୋଇଯିବ ।