ಇರಾನ್‌ ಯುದ್ಧದ ಬಿರುಗಾಳಿಗೆ ಆರಿದ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಶಾಲೆಗಳ ಒಲೆ

ದೇವೇಶ್ವರಿಯವರ ತರಗತಿಗಳು ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 2 ಗಂಟೆಗೆ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅವರ ಆ ದಿನದ ಕೆಲಸ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಮುಗಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ಭುಜದ ಮೇಲೆ ಚೀಲವೊಂದನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಂಡು, ಸುಡುವ 40 ಡಿಗ್ರಿ ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ತಲೆಗೆ ಕಾಟನ್‌ ದುಪ್ಪಟ್ಟಾ ಹೊದ್ದುಕೊಂಡು ಶಾಲೆಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಅವರು ಹೊರಟಿದ್ದು ಮನೆಗಲ್ಲ, ಸೌದೆಗೆ. "ನಾನು ಈ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯ ಟೀಚರ್.‌ ನನ್ನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಬಿಸಿಯೂಟ ಸಿಗುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕೂಡಾ ನನ್ನ ಜವಾಬ್ದಾರಿ. ಹೀಗಾಗಿ ಸೌದೆ ತರಲು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೇನೆ" ಎಂದು ಅವರು ವಿವರಿಸಿದರು.

48 ವರ್ಷದ ದೇವೇಶ್ವರಿ ನೇಗಿ ಅವರು ಲಕ್ನೋದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಮಲ್ ಬ್ಲಾಕ್‌ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ರುದನ್ ಖೇರಾ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯ ಶಿಕ್ಷಕಿ-ಪ್ರಭಾರಿ. ಇಲ್ಲಿನ ಐವರು ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳೂ ಮಹಿಳೆಯರೇ. ಇಬ್ಬರು ಸಹಾಯಕ ಶಿಕ್ಷಕಿಯರು ಮತ್ತು ಮೂವರು ರಸೋಯಿಯಾಂ (ಅಡುಗೆಯವರು ) – ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಬಿಸಿಯೂಟವನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಕೇಂದ್ರದ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಬಿಸಿಯೂಟ ಯೋಜನೆಯಡಿ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದಾದ್ಯಂತ 1,41,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿನ 15 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ (1.5 ಕೋಟಿ) ಅಧಿಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತಾಜಾ ಹಾಗೂ ಬೇಯಿಸಿದ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಯುಕ್ತ ಊಟವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅರ್ಹರು. ಈ ಯೋಜನೆಯಿರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಎಲ್‌ಪಿಜಿ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಇರಾನ್ ವಿರುದ್ಧ ಅಮೆರಿಕ-ಇಸ್ರೇಲ್ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಯುದ್ಧದಿಂದ ಉಂಟಾಗಿರುವ ಎಲ್‌ಪಿಜಿ ಕೊರತೆಯು ಮಕ್ಕಳ ಪಾಲಿನ ಈ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ. ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಗಳು ಇದರಿಂದ ಬಾಧಿತವಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಹೀಗೆ ತೊಂದರೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿರುವ ಶಾಲೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯೆಷ್ಟು ಎನ್ನುವ ಕುರಿತು ಸರ್ಕಾರಿ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮೌನ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ.

"ಸುಮಾರು ಒಂದು ತಿಂಗಳಿನಿಂದ ದೇವೇಶ್ವರಿ ಹಾಗೂ ಇತರ ನಾಲ್ವರು, ಶಾಲೆ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುವ ಬದಲು ಸೌದೆ ಹುಡುಕಲು ಊರಿನ ಒಂದೊಂದು ಕಡೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತಾರೆ. "ಗ್ಯಾಸ್‌ ಏಜನ್ಸಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಕಟ್ಟಿಗೆ ಮಾರಾಟಗಾರರ ಬಳಿ ಸೌದೆ ಅಥವಾ ಗ್ಯಾಸ್‌ ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದೇವೆ. ನಮ್ಮ ಗ್ರಾಮ ಪ್ರಧಾನರಿಗೂ ಮನವಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೆವು - ಆದರೆ ಈ ಕಷ್ಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲ" ಎಂದು ನೇಗಿಯವರು ಪಾರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು.

ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೌದೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಈಗ ಅವೆಲ್ಲ ಲಕ್ನೋ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಪಾಲಾಗುತ್ತಿದೆ. "ನಾವು ನಮ್ಮಲ್ಲಿದ್ದ ಅಷ್ಟೂ ಸೌದೆಯನ್ನು ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ ಮತ್ತು ಹೋಟೆಲ್ಲುಗಳಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದ್ದೇವೆ. ಶಿಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಬಾರದು ಎಂದೇನಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಕೊಡುವಷ್ಟು ನಮ್ಮ ಬಳಿ ಇಲ್ಲ" ಎಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಸೌದೆ ಪೂರೈಕೆದಾರ ಧರ್ಮೇಶ್ ಯಾದವ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ಉಳಿದಿರುವ ಒಂದಷ್ಟು ಸೌದೆ ನಮ್ಮ ದೈನಂದಿನ ಬಳಕೆಗೆ ಬೇಕು. ಸೌದೆಯಿಲ್ಲದೆ ನಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವುದು ಹೇಗೆ?"

ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೂ ಕೂಡ ಸೌದೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಕೈಜೋಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶಾಲೆಯ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಗೆ ತಾಗುವ ಮರದ ಕೊಂಬೆಗಳಿಂದ ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಕಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ಮುರಿದು ತರುತ್ತಾರೆ.

ರುದನ್ ಖೇರಾ ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಧಾನ್‌ ಆಗಿರುವ ರಾಜೇಶ್ವರಿಯವರ ಪತಿ ಹನುಮಾನ್, ಪಾರಿ ಜೊತೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ "ನಾನು ಕಳೆದ ವರ್ಷದ ಆಗಸ್ಟ್ ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಬಿಸಿಯೂಟದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೆ. ನಂತರ ಆ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಮೇಡಂ (ದೇವೇಶ್ವರಿ) ಅವರಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಿದೆ. ನಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ನಾವು ಸೌದೆ ಒಲೆಯಲ್ಲೇ ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವುದು. ಹೀಗಾಗಿ ಮನೆಗೂ ಸೌದೆ ಬೇಕು. ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿನ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನಹರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಕಳೆದ 15 ದಿನಗಳಿಂದ ನನಗೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ" ಎಂದರು. ಈ ದಲಿತ ದಂಪತಿಗಳು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬಳಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ.

ಈಗ ಬಯಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಮಣ್ಣಿನ ಒಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಡುಗೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಒಲೆಗೆ ಸೌದೆ, ಪ್ಲೈವುಡ್‌ ಹೀಗೆ ಸುಡಬಹುದಾದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತುಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಡುಗೆಯವರು ಇಂದು ತೆಹರಿ ತಯಾರಿಸಿದ್ದಾರೆ - ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ಮತ್ತು ಸೋಯಾಬೀನ್ (ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಬಟಾಣಿಯೊಂದಿಗೆ) ಮತ್ತು ಅಕ್ಕಿ ಸೇರಿಸಿ ಮಾಡುವ ಬಾತ್‌ ರೀತಿಯ ಆಹಾರ. ಹೊಳೆಯುವ ಸ್ಟೀಲ್ ತಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಡಿಸಿದ ಗಾಢ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ತೆಹರಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ರುದನ್ ಖೇರಾದ ಮಕ್ಕಳು ಈ ಊಟವನ್ನು ಇಷ್ಟಪಟ್ಟು ಸವಿಯುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ಕೆಲವು ಮಕ್ಕಳು ತಾವು ಮನೆಯಿಂದ ತಂದ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ ಟಿಫನ್‌ ಬಾಕ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತೆಹರಿ ಹಾಕಿಸಿಕೊಂಡು ತಿನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು.

"ಸೌದೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಉರಿಯಲು 15 ನಿಮಿಷ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಬೆಂಕಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಉರಿಯಲು ಆರಂಭಿಸಿದ ನಂತರವೇ ನಾವು ಅಡುಗೆ ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ. ಇಂಧನ ಕೊರತೆಯ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ದಿನಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ತಿನಿಸನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ" ಎಂದು ಶಾಲೆಯ ಅಡುಗೆಯವರಾದ 57 ವರ್ಷದ ಛೋಟಿ ಹೇಳಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಹೆಸರನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬಳಸುವ ದಲಿತ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿದ್ದು, ಈ ಕೆಲಸದ ಮೂಲಕ ಅವರು ತಿಂಗಳಿಗೆ 2,000 ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಗಳಿಸುತ್ತಾರೆ. "ನಾವೂ ಈ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ತಯಾರಿಸುವ ಊಟವನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅವರಿಗೆ ಬಡಿಸಿಯಾದ ನಂತರ ನಾವು ತಿನ್ನುತ್ತೇವೆ" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು.

ನಾಲ್ಕನೇ ತರಗತಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿ, 10 ವರ್ಷದ ಪ್ರಿಯಾಂಕಾ ಗೌತಮಳಿಗೆ ತೆಹರಿಯೆಂದರೆ ಇಷ್ಟ. ಆದರೆ ಇದು ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದು ಅವಳ ದೂರು. "ಇದನ್ನ ಯಾವತ್ತೂ ನಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿಲ್ಲ. ಒಮ್ಮೆ ಅಮ್ಮ ಮಾಡೋದಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿನ ರುಚಿ ಬಂದಿರಲಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಅವಳು ಪಾರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದಳು. ಅವಳಿಗೆ 15 ಮತ್ತು 19 ವರ್ಷದ ಇಬ್ಬರು ಅಣ್ಣಂದಿರಿದ್ದಾರೆ. ಇಬ್ಬರೂ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಅರ್ಧದಲ್ಲೇ ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಶಾಲೆ ಮುಗಿದ ನಂತರ ನಾವು ಪ್ರಿಯಾಂಕಳ ಮನೆಗೆ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಹೋದೆವು. ಅಲ್ಲಿ ಅವಳು ಓಡುತ್ತಾ ಒಳಗೆ ಹೋಗಿ ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ "ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಇವತ್ತು ತೆಹರಿ ಮಾಡಿದ್ದರು. ನಿನಗೆ ಅಂತ ನಾನು ಸ್ವಲ್ಪ ಟಿಫಿನ್‌ [ಬಾಕ್ಸ್‌]ನಲ್ಲಿ ತಂದಿದ್ದೇನೆ" ಎಂದು ಪಿಸುಗುಟ್ಟಿದಳು.

"ರಾತ್ರಿ ಅಡುಗೆಗೆ ನಾವು ಸೌದೆ ತರಲೇಬೇಕು" ಎಂದು 47 ವರ್ಷದ ತಾಯಿ ರೂಪಕಲಾ ಗೌತಮ್ ಹೇಳಿದರು. "ಇವತ್ತು ರೊಟ್ಟಿ ಮಾಡೋಣ ಎಂದುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಮಾಡಿದ ದಾಲ್‌ ಸ್ವಲ್ಪ ಇದೆ. ಪ್ರಿಯಾಂಕಾಳಿಗೆ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟ ಸಿಗುತ್ತಿರುವುದು ನೆಮ್ಮದಿ ತರುವ ವಿಷಯ. ಏಕೆಂದರೆ ನಾವು ಕೆಲವು ದಿನ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಊಟವನ್ನೇ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಸಣ್ಣ ದನಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದರು. "ನಾವು ಬೆಳಗ್ಗೆ ತಡವಾಗಿ, ಸುಮಾರು 1 ಗಂಟೆಗೆ ತಿಂಡಿ ತಿನ್ನುತ್ತೇವೆ. ಮತ್ತೆ ಆಗಾಗ ಚಹಾ ಕುಡಿಯುತ್ತಾ ದಿನ ಕಳೆಯುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ರಾತ್ರಿ ಊಟ ಮಾಡದಿರುವುದಿಲ್ಲ."

ರೂಪಕಲಾ ಮತ್ತು ಅವರ ಗಂಡ ಕೃಷಿ ಕೂಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರಾಗಿದ್ದು ದಿನಕ್ಕೆ 175 ರೂಪಾಯಿ ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.

“ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹೀಗೇ ಮುಂದುವರೆದರೆ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಬಿಸಿಯೂಟ ಯಾವ ಕ್ಷಣಕ್ಕೂ ನಿಲ್ಲುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ದೇವೇಶ್ವರಿ ನೇಗಿ. ಮತ್ತು ಇದರೊಂದಿಗೆ ಬಿಸಿಯೂಟವನ್ನೇ ನಂಬಿಕೊಂಡಿರುವ ಈ ಶಾಲೆಯ 103 ಮಕ್ಕಳ ಪಾಲಿಗೆ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟವೂ ಇಲ್ಲವಾಗುತ್ತದೆ.