ತರಗತಿ ಕೋಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತಿ

ಆಗಸ್ಟ್ 9, 2023. ನಂಗುನೇರಿ: ಸರ್ಕಾರಿಶಾಲೆಯೊಂದರ 11ನೇತರಗತಿಯದಲಿತವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಚಿನ್ನದೊರೈ, ಪ್ರಬಲಜಾತಿಯಸಹಪಾಠಿಗಳುನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಜಾತಿಕ್ರೌರ್ಯವನ್ನುಪ್ರಶ್ನೆಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿಅವರದಾಳಿಗೆತುತ್ತಾಗಿಅಂಗವಿಕಲನಾದನು.

ಫೆಬ್ರವರಿ 12, 2025. ಶಿವಗಂಗೈ: ಶಿವಗಂಗೈಸರ್ಕಾರಿಕಾಲೇಜಿನಬಿಎಸ್‌ಸಿಮೂರನೇವರ್ಷದವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಅಯ್ಯಸ್ವಾಮಿ ಕೇವಲ ಬೈಕ್‌ ಓಡಿಸಿದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಭೀಕರ ಹಲ್ಲೆಗೆ ತುತ್ತಾದರು. ಅವರು ಹೇಗೋ ಅಲ್ಲಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು. "ನಿನ್ನ ಜಾತಿಯವನೊಬ್ಬ ನಮ್ಮ ಎದುರು ಗಾಡಿ ಓಡಿಸುವ ಧೈರ್ಯ ಹೇಗೆ ಮಾಡಿದ?" ಎನ್ನುವದು ಹಲ್ಲೆಕೋರರ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿತ್ತು

ಮಾರ್ಚ್ 10, 2025: ಅರಿಯನಾಯಕೀಪುರಂ: ಉದಯೋನ್ಮುಖಕಬಡ್ಡಿಚಾಂಪಿಯನ್ಆಗಿದ್ದದೇವೇಂದ್ರರಾಜ್ಅವರದಲಿತತಂಡಆಟದಲ್ಲಿಗೆದ್ದಿದ್ದನ್ನುಸಹಿಸಲಾಗದೆಮೇಲ್ಜಾತಿಯಜನರುಅವರಮೇಲೆಭೀಕರವಾಗಿಹಲ್ಲೆನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ.

ಜುಲೈ 31, 2025. ಆರುಮುಗಮಂಗಲಂ: ಬೇರೆಜಾತಿಯಹುಡುಗಿಯನ್ನುಪ್ರೀತಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿಕವಿನ್ಸೆಲ್ವಗಣೇಶ್ಎಂಬಯುವಕನನ್ನುಭೀಕರವಾಗಿಹತ್ಯೆಮಾಡಲಾಯಿತು.

ತಮಿಳುನಾಡಿನಶಾಲಾ-ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ, ಜಾತಿಆಧಾರಿತ ತಾರತಮ್ಯಇಂದಿಗೂ ಅಂತ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ. ಅದುಕೇವಲ ತನ್ನರೂಪವನ್ನಷ್ಟೇ ಬದಲಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಕೆಲವುಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದುಹೆಚ್ಚು ಸುಸಂಸ್ಕೃತರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವುಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂಬಹಿರಂಗವಾಗಿಯೇ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿದೆ.

ಹಲವುಊರುಗಳಲ್ಲಿ ಬದುಕಿನಪ್ರತಿ ಮಗ್ಗುಲಿನಲ್ಲೂನಿಮಗೆ ಜಾತಿಯಗುರುತು ಎದ್ದುಕಾಣುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಆಗುರುತಿನ ಜೊತೆಗೇವಿಭಜನೆಯೂ ಇರುತ್ತದೆ. ದಲಿತ ಮತ್ತುದಮನಿತ ಸಮುದಾಯದವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಇಂದಿಗೂಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರನ್ನುಇಂದಿಗೂ ನಿಂದನಾತ್ಮಕಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಲೇವಡಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದುಸಾಲದೆನ್ನುವಂತೆ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿಅವರನ್ನು ಶಿಕ್ಷಕರುಅವರಿಂದ ಶೌಚಾಲಯಗಳನ್ನುಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಶಾಲೆ, ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿ, ದೇವಾಲಯ, ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹೀಗೆಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಡೆಗೂಜಾತಿ ತನ್ನಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ "ಸ್ವತಂತ್ರ" ಸ್ತಂಭಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವಸಂಸತ್ತು, ನ್ಯಾಯಾಂಗ, ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತುಅಧಿಕಾರಶಾಹಿ ಜಾತಿಯನ್ನುನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡುವಬದಲಿಗೆ, ಹಲವು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟುಬಲಪಡಿಸುತ್ತಿವೆ.

“ಈಗೆಲ್ಲ ಯಾರು ಜಾತಿ ನೋಡ್ತಾರೆ?” ಎನ್ನುವುದು ಜನರ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಆದರೆ ಸತ್ಯ ಏನೆಂದರೆ ಜಾತಿ ಹತ್ಯೆ, ದಲಿತರ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದಂಚಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಹಲ್ಲೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ.

ಪ್ರಸ್ತುತ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಅನ್ಯಾಯವನ್ನು ನಾವು ದಾಖಲಿಸಲೇಬೇಕು. ಒಂದು ವೇಳೆ ಈ ದೌರ್ಜನ್ಯವನ್ನು ನಾವು ದಾಖಲಿಸದೆ ಹೋದರೆ ಇತಿಹಾಸ ಅಳಿಸಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ; ದಮನಿತರ ಪ್ರೀತಿ, ಜೀವನ, ಹೋರಾಟ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿರೋಧಗಳು ಈ ಹಿಂದೆ ಹೇಗೆ ಅಳಿಸಿಹೋಗಿವೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಇದೂ ಮರೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಬೌದ್ಧ ಯುಗವನ್ನು "ಕತ್ತಲೆ ಯುಗ" ಎಂದು ಹೇಗೆ ಕರೆಯಲಾಯಿತು ಅಥವಾ ಚೋಳರ ಕಾಲದ ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಬದಲು ಅದನ್ನು ಹೇಗೆ ವೈಭವೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ಇಲ್ಲಿ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ದಮನಿತ ಜನರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನೂ ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಪ್ರಬಲ ಶಕ್ತಿಗಳು ಮುಚ್ಚಿಹಾಕುತ್ತಲೇ ಬಂದಿವೆ.

ಇಂದಿಗೂ ಅನೇಕ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ, ಸಮಾಜದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಜನರಿಗೆ ಚಪ್ಪಲಿ ಹಾಕಲು, ದೇವಸ್ಥಾನದ ಒಳಗೆ ಹೋಗಲು, ಅಥವಾ ಸ್ಮಶಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ದಮನಿತ ಜಾತಿಯ ಮಕ್ಕಳು ಮೇಲ್ಜಾತಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಂದ ನಿರಂತರ ಅಪಮಾನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಅವರಿಗೆ ನಿರಾಕರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರ ದಾಸೋಹದಂತಹ ಯೋಜನೆಗಳಡಿ ಅವರ ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಸಿಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಇಂತಹ ಅಂಚಿನ ಸಮುದಾಯಗಳ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದರೂ ಅವರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಫೇಲ್‌ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಅವರು ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಪ್ರೀತಿಸಿದರೆ ಅಂತಹ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು “ನಕಲಿ” ಅಥವಾ “ನಾಟಕ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ - ಇದೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿಯೊಳಗಿನ ʼಲವ್‌ ಜಿಹಾದ್‌ʼಎನ್ನುವ ಸುಳ್ಳು ನಿರೂಪಣೆ.

ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ನಾನು ಜಾತಿ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಎದುರಿಸಿದವನು. ಆದರೆ ನಾನು ಕೆಮೆರಾ ಹಿಡಿದು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ತನಕ ಮತ್ತು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್‌ ಹಾಗೂ ಪೆರಿಯಾರ್‌ ಅವರ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಓದುವ ತನಕ ಈ ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿಯ ಕುರಿತು ಅರಿವು ಇದ್ದಿರಲಿಲ್ಲ. ಇವರನ್ನು ಓದಿದ ನಂತರ ನನಗೆ ಈ ಸಮಾಜ ಅರ್ಥವಾಗತೊಡಗಿತು. ಆ ಕ್ಷಣದಿಂದ ನಾನು ನನ್ನ ಸಮಾಜದೊಂದಿಗೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕಲು ಆರಂಭಿಸಿದೆ.

ಕಾಲೇಜು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನಾನು ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ತಂಡದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದೆ. ಆದರೆ ತಂಡದ ಸಹ ಆಟಗಾರರು ನನ್ನನ್ನು ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಆಡಲು ಬಿಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಸದಾ ಇತರರು ಆಡುವುದನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಹೊತ್ತು ಕಳೆಯವುದು ನನ್ನ ಕೆಲಸವಾಗಿತ್ತು. ಆಟದ ಕೌಶಲಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನನಗೆ ಅವಕಾಶವೇ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ - ಆಡಲು ಅವಕಾಶ ಸಿಗದೆ ಕಲಿಯುವುದಾದರೂ ಹೇಗೆ?

ಜಾತಿಬೇಧ ಹಲವು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ಅದು ನನಗೆ ಆಡಲು ಅವಕಾಶ ಕೊಡಲಿಲ್ಲ, ನಂತರ ಅದನ್ನೇ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ನಾನು ಆಡಲು ಸಮರ್ಥನಲ್ಲಅಥವಾ ನನಗೆ ಅರ್ಹತೆಯಿಲ್ಲ ಎಂದಿತು.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿಯೆನ್ನುವುದು ಕೂಡಾ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿದೆ; ಜಾತಿ ತಾರತಮ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುತ್ತಿರುವ 'ಎವಿಡೆನ್ಸ್' ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ರಾಜ್ ಪ್ರಕಾರ, ಕಳೆದ ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡು 65 ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ‘ಮರ್ಯಾದೆಗೇಡು’ ಹತ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ, ಆದರೂ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಎಂಟು ಪ್ರಕರಣಗಳು ಮಾತ್ರ ಸಂತೃಸ್ತರ ಪರ ತೀರ್ಪುಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಂಡಿವೆ.

ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಲಿನ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಸಮಾನರಾಗಿ ನೋಡುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಮೂಲಭೂತ ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯ. ಆದರೂ ನಮ್ಮ ಸಮಾಜ ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಎತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ ಎನ್ನುವುದು ನನಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಯಾರದಾರೂ ಏನನ್ನಾದರೂ ಸಾಧಿಸಿದರೆ ಅವರ ಘನತೆಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿಎಸಗಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರ ಪ್ರತಿಷ್ಟೆಯನ್ನು ಹಾಳಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಅವರ ಮನೆಗಳನ್ನು ಬುಲ್ಡೋಜರ್‌ ಬಳಸಿ ನೆಲಸಮ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

2022ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಪುದುಕ್ಕೊಟ್ಟೈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವೇಂಗೈವಯಲ್ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ, ದಲಿತರು ವಾಸವಿರುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ನೀರಿನ ಟ್ಯಾಂಕಿಗೆ ಮಾನವ ಮಲವನ್ನು ಹಾಕಲಾಗಿತ್ತು, ಇದನ್ನು ಮೇಲ್ಜಾತಿಯ ಜನರು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆಂದು ಆರೋಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಘಟನೆಯಿಂದಾಗಿ ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಇತರ ಆಚರಣೆಗಳೂ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ಬಂದವು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಟೀ ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿನ "ಎರಡು-ಲೋಟಗಳ ಪದ್ಧತಿ" (ದಲಿತರಿಗೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಲೋಟಗಳು) ಮತ್ತು ದಲಿತರು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಯ್ಯನಾರ್ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸದಂತೆ ತಡೆಯುವುದು ಸೇರಿವೆ.

ಇಲ್ಲಿ ವಾಸವಿರುವುದು ಕೇವಲ 12 ದಲಿತ ಕುಟುಂಬಗಳು. ಹೊಣೆಗಾರರೇ ಸಿಗದ ಈ ಘಟನೆಯಿಂದಾಗಿ ಇದೀಗ ಊರಿನ ಜನರು ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿದ್ದಾರೆ. ವೇಂಗೈವಯಲ್ ತಲುಪಲು ಊರಿನ ದಲಿತರು 12 ಪೊಲೀಸ್ ಚೆಕ್‌ಪೋಸ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ದಾಟಬೇಕು ಮತ್ತು ಪತ್ರಕರ್ತರಿಗೆ ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಶೋಷಿತ ಜನರಿಗೆ ನ್ಯಾಯ ಸಿಕ್ಕುವುದು ಕೊನೆಯಿಲ್ಲದ ಹೋರಾಟದ ನಂತರವೇ.

ನಾನಿದನ್ನು ಬರೆದು ಮುಗಿಸುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ (ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2025) ತಿರುಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಒಳಚರಂಡಿ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವಾಗ ಮೃತರಾಗಿದ್ದು, ಇದರೊಂದಿಗೆ ಈ ಮರಣ ಚಕ್ರ ತಿರುಗುವುದು ಮುಂದುವರೆದಿದೆ.

ಜುಲೈ 31, 2025 ರಂದು ಕವಿನ್ ಸೆಲ್ವಗಣೇಶ್ ಅವರನ್ನು ‘ಮಾರ್ಯಾದೆ’ ಹತ್ಯೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರೂರವಾಗಿ ಕೊಲೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅವರಿಗೆ ಕೇವಲ 27 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು. ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಪದವೀಧರರಾಗಿದ್ದ ಅವರು ಚೆನ್ನೈಯಲ್ಲಿ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ಪೋಷಕರಾದ ಎಸ್. ತಮಿಳ್‌ಸೆಲ್ವಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ತೂತುಕುಡಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಏರಲ್ ತಾಲೂಕಿನ ಆರುಮುಗಮಂಗಲಂನ ತರ್ಕು ಮಾಡ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಕವಿನ್ ಮತ್ತು ಸುಭಾಷಿಣಿ ಶಾಲಾ ದಿನಗಳ ಸ್ನೇಹಿತರು, ಆ ಸ್ನೇಹ ಮುಂದೆ ಪ್ರೀತಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದಿತ್ತು. ಒಂದು ದಿನ, ಕವಿನ್ ತನ್ನ ತಾತನ ಆರೋಗ್ಯ ವಿಚಾರಿಸಲು ಹೋಗಿದ್ದಾಗ ಸುಭಾಷಿಣಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿದ್ದ - ಸುಭಾಷಿಣಿ ಅದೇ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧ ವೈದ್ಯೆಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಂದು ದಿನ, ಕವಿನ್ ತನ್ನ ತಾತನ ಆರೋಗ್ಯ ವಿಚಾರಿಸಲು ಹೋಗಿದ್ದಾಗ ಸುಭಾಷಿಣಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿದ್ದರು - ಸುಭಾಷಿಣಿ ಅದೇ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧ ವೈದ್ಯರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.

ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ ಸುಭಾಷಿಣಿಯವರ ಸಹೋದರನಾದ ಸುಜಿತ್‌ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು, ʼನಮ್ಮ ಅಪ್ಪ ಅಮ್ಮ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಬೇಟಿಯಾಗಬೇಕಂತೆ ಬನ್ನಿʼಎಂದು ಕವಿನ್‌ ಅವರನ್ನು ಕರೆದ. ಸುಜಿತ್‌ ತನ್ನ ಬೈಕಿನಲ್ಲೇ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದ. ಇಬ್ಬರೂ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಕೇವಲ ಎರಡು ಬೀದಿಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ದಾಟಿದ್ದರು, ಅಲ್ಲಿ ಸುಜಿತ್‌ ಬೈಕ್‌ ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ಚಾಕು ತೆಗೆದು ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರೂರವಾಗಿ ಕವಿನ್‌ ಅವರನ್ನು ಕೊಲೆ ಮಾಡಿದ್ದ.

ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯವೆಂದರೆ ಕವಿನ್, ಸುಭಾಷಿಣಿ ಮತ್ತು ಸುಜಿತ್ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಆಪ್ತ ಸ್ನೇಹಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಹಾಗಿದ್ದರೂ, ಸುಜಿತ್ ಕವಿನ್ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುವಾಗ, "ಒಬ್ಬ ಪಳ್ಳಾರ್‌ [ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ] ಹುಡುಗ ನಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಹುಡುಗಿಯ ಮೇಲೆ ಕಣ್ಣು ಹಾಕುತ್ತಾನೆಯೇ? ಇನ್ನು ನನ್ನ ಅಪ್ಪ ಅಮ್ಮನಿಗೆ ನೆಮ್ಮದಿ ಸಿಗಲಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದ.

ಇವು ಕವಿನ್‌ ಅವರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಮೊದಲು ಕವಿನ್‌ ಆಡಿದ ನಿಖರ ನುಡಿಗಳು ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಂದ ಹಾಗೆ ಸುಜಿತನ ಅಪ್ಪ ಮತ್ತು ಅಮ್ಮ ಇಬ್ಬರೂ ಪೊಲೀಸರು.

ಕವಿನ್‌ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ಪದವೀಧರರಾಗಿದ್ದರು. ಶಿಕ್ಷಣ, ಉದ್ಯೋಗ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿರತೆ ಜಾತಿಯನ್ನು ಅಳಿಸಿಹಾಕಬಹುದು ಎನ್ನುವ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಭ್ರಮೆಯಲ್ಲಿ ಸಮಾಜ ಬದುಕುತ್ತಿದೆ. ಕವಿನ್ ಅವರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅದು ಎಂತಹ ಸುಳ್ಳು ಎನ್ನುವುದು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸಾಬೀತಾಗಿದೆ.

ಕವಿನ್‌ ಸಾವಿನ ನಂತರ ನಾನು ನಡೆದಾಡುವ ಹೆಣದಂತಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಜಾತಿ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಕೊಲೆಯಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾದರೆ ನಿಮ್ಮೊಳಗೆ ಬಹಳ ಬದಲಾವಣೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ನಿಮ್ಮ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಭಾವ, ಸ್ಪಷ್ಟತೆ, ಕೊನೆಗೆ ನಿಮ್ಮ ಗುರುತನ್ನ ಸಹ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ನಾನು ಇಂತಹ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಎದುರುಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದ ದಿನಗಳಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಮರಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತೇನೆ. ಇಂತಹವುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವುದು ಬಹಳ ಕಷ್ಟ ಮತ್ತು ನೋವಿನ ಸಂಗತಿ.

ಈ ನೋವು ಕೇವಲ ಕವಿನ್‌ ಅಥವಾ ಅವರ ಕುಟುಂಬದ್ದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಈ ಘಟನೆಯಿಂದಾಗಿ ನನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಒಂದು ಭಾಗ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಬದಲಾಗಲಿದೆ. ಕವಿನ್‌ ಕೇವಲ ಸಂತ್ರಸ್ತ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಅವರೊಬ್ಬ ಬೆಳಕಾಗಿದ್ದರು, ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಸಾಂಗತ್ಯದ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ತನ್ನವರಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷತಾ ಭಾವವನ್ನು ಮೂಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಜೊತೆಗಾರನಾಗಿದ್ದರು, ಅವರ ಸಾಂಗತ್ಯದಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ನಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಅರಿವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರಿಂದಾಗಿಯೇ ಅವರ ಸಾವು ನಮ್ಮ ಪಾಲಿಗೆ ತುಂಬಲಾರದ ನಷ್ಟ. ಈ ಕೊಲೆಯಿಂದಾಗಿ ಈ ಜಗತ್ತು ಒಂದು ಜೀವವನ್ನಷ್ಟೇ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ, ಜೊತೆಗೆ ಅದು ಇತರರ ಬದುಕನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು.

ಇದು ನಾನು ನೋಡಿದ ಮೂರನೇ ʼಮರ್ಯಾದೆಗೇಡು ಹತ್ಯೆʼ. ಬಹುತೇಕ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಹಿಂದೆಯಷ್ಟೇ ಪ್ರವೀಣ್‌ ಮತ್ತು ಪಲ್ಲಿಕರಣೈ ಅವರ ಹತ್ಯೆಯ ಕುರಿತು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದೆ. ಕವಿನ್‌ ಅವರ ಕೊಲೆ ಈ ಕ್ರೌರ್ಯದ ಕನ್ನಡಿಯಂತಿತ್ತು. ಅವರಿಬ್ಬರ ಮೇಲೆ ಯಾವ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಹಲ್ಲೆ ನಡೆಸಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದರೆ, ಅವರ ಅಮ್ಮಂದಿರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳ ಮುಖವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿರುವಷ್ಟು. ಇವು ಕೇವಲ ಕೊಲೆಗಳಲ್ಲ. ಸಮಾಜದಿಂದ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಒರೆಸಿ ಹಾಕುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ.

ಇದೆಲ್ಲದರ ನಡುವೆಯೂ ನನ್ನೊಳಗೆ ಉಳಿದುಹೋಗಿರುವುದು ಕವಿನ್ ತಾಯಿಯ ಧೈರ್ಯ. ಅವರು ಊಹಿಸಲೂ ಅಸಾಧ್ಯವಾದ ನೋವಿನ ಮಧ್ಯೆಯೂ, ಪದಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗದಂತಹ ಶಾಂತ ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಬಹುಶಃ ಹತ್ತಾರು ವರ್ಷ ಶಿಕ್ಷಕಿಯಾಗಿ ತರಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಲಿತ ತಾಳ್ಮೆ ಅವರಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಬಂದಿರಬಹುದು. ಕವಿನ್ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ನಂತರ ನಾನು ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿದ್ದೆ. ಅವರ ಮನೆಯ ತುಂಬ ಮೌನ ಮತ್ತು ದುಃಖ ಆವರಿಸಿತ್ತು. ಅವರ ಹತಾಶೆಯಿತ್ತು, ನಿಜ, ಆದರೆ ತಮ್ಮ ಮಗನಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಸತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡುವ ದೃಢನಿಶ್ಚಯವೂ ಅವರಲ್ಲಿತ್ತು.

ಜಾತಿ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಬರೆಯುತ್ತಿರುವ ಹಿರಿಯ ಪತ್ರಕರ್ತರಾದ ಕಾಮ್ರೆಡ್ ಜಯರಾಣಿಯವರು ನನಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು, “ನಮ್ಮ ಸಮಾಜ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಬದಲಾಗಿಲ್ಲ ಕಾಮ್ರೆಡ್. ಈಗಿನ ಏಕೈಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೆಂದರೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಸಿಸಿಟಿವಿ‌ ಇರುವುದರಿಂದ ಕೆಲವು ಸತ್ಯಗಳು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿವೆ.” ಉಡುಮಲೈ ಶಂಕರ್ ಅವರ ಪ್ರಕರಣದಂತೆ, ಕವಿನ್ ಅವರ ಪ್ರಕರಣವೂ ವಿಡಿಯೋ ಸಾಕ್ಷ್ಯವಿದ್ದ ಕಾರಣಕ್ಕಷ್ಟೇ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು ಎನ್ನುವುದು ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿತ್ತು. ಇಂತಹ ಎಷ್ಟೋ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಯಾರಿಗೂ ತಿಳಿಯದಂತೆ ಮುಚ್ಚಿಹೋಗುತ್ತವೆ. “ಈಗ ಮರ್ಯಾದೆಗೇಡು ಹತ್ಯೆ ಎನ್ನುವುದು ಒಂದು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಾಗಿಬಿಟ್ಟಿದೆ” ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು. “ಹಬ್ಬಗಳು ಅಥವಾ ಆಚರಣೆಗಳಂತೆ, ಇದು ಕೂಡ ಈಗ ಸಹಜ ಎಂಬಂತಾಗಿದೆ.”

ಅಂತರ್ಜಾತಿ ಪ್ರೇಮ ಅಥವಾ ಸಮಾಜದ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳನ್ನು ಮೀರುವುದಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಗುವ ಈ "ಶಿಕ್ಷೆ" ಎನ್ನುವುದು ಈಗ ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೃತ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ. ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳ (ದೌರ್ಜನ್ಯ ತಡೆ) ಕಾಯಿದೆಯ ಅಂಶಗಳಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಕಾನೂನು ಪರಿಣಾಮಗಳಾಗಲಿ ಅವರ ಆಲೋಚನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ; ಅವರ ಮನಸ್ಥಿತಿಗಳು ಬದಲಾಗುವುದೇ ಇಲ್ಲ.

ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಉದಯದ ನಂತರ ಈ ಜಾತಿವಾದಿ ಮನಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣತೊಡಗಿದೆ. ಇನ್ನೂ ಸರಿಯಾಗಿ ಬುದ್ಧಿ ಬಲಿಯದ ಸಣ್ಣ ಹುಡುಗರು ತಮ್ಮ ಅಕ್ಕ-ತಂಗಿಯರ ಪ್ರೇಮಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಕುರಿತು ತೀರಾ ಸಾಮಾನ್ಯವೆಂಬಂತೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇದು ನಾವು ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ಜಗತ್ತಿನ ಕ್ರೂರ ವಾಸ್ತವ.

ತಿರುನೆಲ್ವೇಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ತುರ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಭಾಗ ಸದಾ ಗಿಜಿಗುಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ತಮಿಳುನಾಡಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತಿರುನೆಲ್ವೇಲಿಯಲ್ಲಿ, ದಲಿತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಯುವಕರು ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ಹಿಂಸಾಚಾರಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾದ ಸುದ್ದಿಗಳು ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ನಿಲ್ಲುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿನ ಐಸಿಯು ಸದಾ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಎಷ್ಟು ಗಂಭೀರವಾಗಿದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ನಾನು ದೇವೇಂದ್ರರಾಜ್‌ ಅವರ ಭೇಟಿಗೆಂದು ಹೋಗಿದ್ದಾಗ, ಎಂದಿನಂತೆ ಪೊಲೀಸರು ತಡೆದು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರು. ಎಡಪಂಥೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಒಡನಾಡಿಗಳು ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರವಷ್ಟೇ ನನಗೆ ಒಳಗೆ ಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದ್ದು. ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಪೊಲೀಸರು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಸುರಿಮಳೆಗೈದರು, ಅಲ್ಲಿ ಹಾಜರಿದ್ದ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಅಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದೆ ಹೋಗಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಯಿಂದಾಗಿ ಅಂದು ದೇವೇಂದ್ರರಾಜ್ ಅವರ ತಂದೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಮಧುರೆಗೆ ತೆರಳಿ, ಮರುದಿನ ಹಿಂತಿರುಗಿ ಅವರ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿಕೊಂಡೆ.

ಸಂತ್ರಸ್ತ ಯುವಕನ ತಂದೆ ತಂಗ ಗಣೇಶ್ ತೂತುಕುಡಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕರುಂಗುಲಂ ತಾಲೂಕಿನ ಅರಿಯಾನಾಯಕಪುರಂನ ವಲ್ಲಕುಲಂ ಗ್ರಾಮದವರು. ಅವರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು, “ಮಗನನ್ನು ಬಸ್ಸಿಗೆ ಹತ್ತಿಸಿ ಮನೆಗೆ ತಲುಪುವ ಮೊದಲೇ ಆ ಸುದ್ದಿ ನನಗೆ ತಲುಪಿತ್ತು; ಪಕ್ಕದ ಹಳ್ಳಿಯ ಮೂರು ಜನರು ಅವನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಯಿತು. ನಾನು ತಕ್ಷಣ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಧಾವಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದೆ. ಅಂದು ನಾನು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದರೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಇನ್ನೂ ಕೆಟ್ಟದಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಬಹುಶಃ ನನ್ನ ಮಗ ಬದುಕುಳಿಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲವೇನೋ.”

ಅವರು ಮಾರ್ಚ್ 10, 2025ರಂದು ದೇವೇಂದ್ರರಾಜ್ ಅವರ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ದಾಳಿ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಘಟನೆಯ ಮೂಲ ನೆರೆಯ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಬಡ್ಡಿ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ದಲಿತ ತಂಡ ಎರಡೂ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿತ್ತು.

ಜಾತಿ ಹಿಂಸಾಚಾರವನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಲು ದಲಿತ ತಂಡವೊಂದು ಗೆದ್ದಿದೆ ಎನ್ನುವುದೇ ಸಾಕಾಗಿತ್ತು. ದೇವೇಂದ್ರರಾಜ್ ಪರೀಕ್ಷೆ ಬರೆಯಲೆಂದು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರಿದ್ದ ಬಸ್ಸನ್ನು ತಡೆದು, ಅವರನ್ನು ಹೊರಗೆಳೆದು ಚೂರಿಯಿಂದ ಇರಿದಿದ್ದಾರೆ. ದೇವೇಂದ್ರರಾಜ್ ತಂದೆ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದರೆ ನನಗೆ ಮೈ ನಡುಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಹಿಂಸಾಚಾರ ಕೇವಲ ಆಟದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಆಗಿದ್ದಲ್ಲ. ಇದು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು. ಕಬಡ್ಡಿಯಲ್ಲಿ ದಲಿತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೊಬ್ಬ ಮೇಲ್ವರ್ಗದ ಹುಡುಗರ ಮೇಲೆ ಜಯಗಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಆಲೋಚನೆಯೇ ಈ ಕ್ರೂರ ಕೃತ್ಯದ ಹಿಂದಿರುವ ಅಸಲಿ ಸತ್ಯ. ವಿಪರ್ಯಾಸವೆಂದರೆ, ದೇವೇಂದ್ರರಾಜ್ ತನ್ನ ಊರಿನ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಬಡ್ಡಿ ಆಟಗಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ವೈದ್ಯರು ತಿಳಿಸಿದ ಪ್ರಕಾರ, ದೇವೇಂದ್ರರಾಜ್ ಅವರ ತಲೆ ಮತ್ತು ಕೈಗಳ ಮೇಲೆ ಆಳವಾದ ಗಾಯಗಳಾಗಿದ್ದವು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗಾಯವು ಅತ್ಯಂತ ತೀವ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ಬೆರಳುಗಳು ಭಾಗಶಃ ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಅವು ಸರಿಯಾಗಲು ಎರಡರಿಂದ ಮೂರು ತಿಂಗಳು ಬೇಕಾಗಬಹುದು. "ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಸರ್ಜರಿ ಮಾಡುವ ಮೊದಲು ಬೆರಳುಗಳು ಸರಿಯಾಗಿ ಕೂಡಿಕೊಂಡಿರಬೇಕು" ಎಂದು ವೈದ್ಯರು ಹೇಳಿದರು.

ದೇವೇಂದ್ರರಾಜ್ ತನ್ನ ಹೆತ್ತವರ ಹಿರಿಯ ಮಗ. "ನಾನು ಇಟ್ಟಿಗೆ ಭಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ನನಗೆ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳು. ದೇವೇಂದ್ರರಾಜ್ ನನ್ನ ಹಿರಿಯ ಮಗ, ಅವನು ಪಾಳಯಂಕೋಟೈ ಎನ್ನುವಲ್ಲಿರುವ ಶಾಲೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಇನ್ನೊಬ್ಬಳು ಮಗಳು. ನಾನು ಮತ್ತು ನನ್ನ ಪತ್ನಿ ಇಬ್ಬರೂ ಪ್ರತಿದಿನ ಭಟ್ಟಿಗೆ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತೇವೆ" ಎಂದು ತಂಗ ಗಣೇಶ್ ಹೇಳಿದರು.

ಅವರು ತಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಕುರಿತು ಮೆಲುದನಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ ಹೀಗೆ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು: "ಚಿಕ್ಕವನಿದ್ದಾಗ ನನಗೆ ಜಾತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಅರಿವಿರಲಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಯಾವ ಶಿಕ್ಷಕರೂ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅಥವಾ ಪೆರಿಯಾರ್ ಬಗ್ಗೆ ಎಂದೂ ಮಾತನಾಡಲಿಲ್ಲ. 10ನೇ ತರಗತಿಯ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ನಂತರ, ನಮ್ಮ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ನಾನು ಮೋಟಾರ್ ಮೆಕ್ಯಾನಿಕ್ಸ್ ಕಲಿಯಲು ಐಟಿಐಗೆ [ವೃತ್ತಿಪರ ತಾಂತ್ರಿಕ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆ] ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದೆ. ಅದರ ಪ್ರವೇಶ ಶುಲ್ಕ 650 ರೂಪಾಯಿ, ಅದನ್ನು ಹೊಂದಿಸುವುದು ಕೂಡ ಅಂದು ಕಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು. ನನ್ನ ಅಮ್ಮ ಬೇರೆಯವರಿಂದ ಹಣವನ್ನು ಸಾಲ ತಂದಿದ್ದರು."

"ಆ ಹಣವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಒಂದಿಷ್ಟು ಕಲಿಯುವ ಹಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದೆ. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದಾಗ ಎರಡು, ಮೂರು ಜನರನ್ನು ಕರೆದು ಸೀಟುಗಳು ಖಾಲಿಯಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಅವರು ನಮ್ಮನ್ನು ಹೊರಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿ ಗೇಟಿಗೆ ಬೀಗ ಹಾಕಿದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ನಾನೂ ಒಬ್ಬನಾಗಿದ್ದೆ. ಯಾಕೆ ಹೀಗಾಯಿತು ಎಂಬುದು ನನಗೆ ಅರ್ಥವಾಗಲಿಲ್ಲ. ನಾನು ಆ ಗೇಟಿನ ಮುಂದೆ ನಿಂತು ಅತ್ತೆ. ನನಗೆ ಅಂಕಗಳು ಕಡಿಮೆ ಇತ್ತು ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು, ಆದರೆ ಅದು ನಿಜವಾಗಿದ್ದರೆ ನನಗೆ ಮೊದಲೇ ಅಡ್ಮಿಷನ್ ಕಾರ್ಡ್ (ಪ್ರವೇಶ ಪತ್ರ) ಏಕೆ ಸಿಕ್ಕಿತ್ತು? ಆ ಪ್ರಶ್ನೆ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನನ್ನನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಲೇ ಇತ್ತು."

ತಿರುನೆಲ್ವೇಲಿಯ ನಂಗುನೇರಿಯಲ್ಲಿನ ಮನೆಯನ್ನು ತಲುಪುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಆ ಬೀದಿ ನಿರ್ಜನವಾಗಿತ್ತು. ಚಿನ್ನದೊರೈ ಅವರ ಮನೆಗೆ ಬೀಗ ಹಾಕಲಾಗಿತ್ತು. ಮನೆಯ ವರಾಂಡದ ತುಂಬೆಲ್ಲಾ ರಕ್ತದ ಕಲೆಗಳು ಹರಡಿದ್ದವು, ಒಣಗಿದ ರಕ್ತದ ನಡುವೆ ಕೈಗಳ ರಕ್ತಸಿಕ್ತ ಗುರುತುಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ನಾವು ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ರಕ್ತದ ಗಾಢ ವಾಸನೆ ಅಲ್ಲಿ ಆವರಿಸಿತ್ತು. ಚಿನ್ನದೊರೈಯವರ ರಕ್ತ ಅಲ್ಲೆಲ್ಲ ಹರಡಿದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ಅವನ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಬ್ಯಾಗಿನ ಒಳಗೆ, ನಮಗೆ ನೂರಕ್ಕೆ ನೂರು ಅಂಕಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಉತ್ತರ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯೋಪಾಧ್ಯಾಯರಿಗೆ ಬರೆದ ಅಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಪತ್ರವೊಂದು ಸಿಕ್ಕಿತು. ಚಿನ್ನದೊರೈ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ 11ನೇ ತರಗತಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದ; ಆತ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಸಾಧನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಒಬ್ಬ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದ. ಅವನ ಈ ಸಮರ್ಪಣಾ ಮನೋಭಾವವು ಶಿಕ್ಷಕರಿಂದ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯೋಪಾಧ್ಯಾಯರಿಂದ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತ್ತು. ಒಮ್ಮೆ ಮುಖ್ಯೋಪಾಧ್ಯಾಯರು ಶಾಲೆಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ, ಚಿನ್ನದೊರೈಯ ಕಠಿಣ ಪರಿಶ್ರಮವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಆತನಂತೆ ನೀವೂ ಆಗಬೇಕು ಎಂದು ಇತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದ್ದರು.

ಆದರೆ ಚಿನ್ನದೊರೈ ದಲಿತ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಆತನ ಈ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಪ್ರಬಲ ಜಾತಿಯ ಸಹಪಾಠಿಗಳಿಗೆ ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆತನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಯಲು ಇದೇ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು.

ಚಿನ್ನದೊರೈ ತನ್ನ ಸಹಪಾಠಿಗಳಿಂದ ನಿರಂತರ ಕಿರುಕುಳವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮತ್ತು ಹಲವು ಬಾರಿ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗದೆ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಇರಲು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದ. ಕೊನೆಗೆ, ಮುಖ್ಯೋಪಾಧ್ಯಾಯರು ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಆತನ ಕಳವಳಗಳನ್ನು ಆಲಿಸಿ, ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಆತನಿಂದ ಲಿಖಿತ ಪತ್ರವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಅಂದು ಮೂವರು ಮೇಲ್ಜಾತಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಶಿಸ್ತು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.

ಅದೇ ರಾತ್ರಿ, ಮೂವರು ಅಪ್ರಾಪ್ತ ವಯಸ್ಕರು ಮತ್ತು ನಾಲ್ವರು ವಯಸ್ಕರು ಸೇರಿದಂತೆ ಏಳು ಮಂದಿ ಮೇಲ್ವರ್ಗದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಚಿನ್ನದೊರೈ ಮನೆಗೆ ಹೋದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಮೂವರು ಒಂದೇ ಕುಡುಗೋಲಿನಿಂದ ಆತನ ಮೇಲೆ ಪದೇ ಪದೇ ಹಲ್ಲೆ ನಡೆಸಿ ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದರು. ಆತನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಮುಂದಾದ ಆತನ ತಂಗಿಯೂ ಗಾಯಗೊಂಡಳು. ಆ ದಾಳಿಯ ಕ್ರೌರ್ಯವು ಕಲ್ಪನೆಗೂ ನಿಲುಕದಂತಿತ್ತು. ಈ ದುರಂತವು ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಜಾತಿ ದ್ವೇಷದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ದಲಿತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಅನುಭವಿಸುವ ಹಿಂಸಾಚಾರವನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಚಿನ್ನದೊರೈ ಮತ್ತು ಅವನ ತಂಗಿಯನ್ನು ತಿರುನೆಲ್ವೇಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಬಿಗಿ ಭದ್ರತೆಯ ನಡುವೆ ಐಸಿಯು ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಅನುಮತಿ ನಿರಾಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಕೊನೆಗೆ ಆತನ ಕ್ಷೇಮ ವಿಚಾರಿಸಲು ಬಂದ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು 'ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ನಿರ್ಮೂಲನಾ ರಂಗ'ದ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರೊಂದಿಗೆ ಒಳಗೆ ಹೋದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ನೋಡಿದರೆ ಅವನ ಅವನ ಕೈಕಾಲು ಮತ್ತು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಆಳವಾದ ಗಾಯಗಳಿದ್ದವು; ಇತ್ತೀಚೆಗಷ್ಟೇ ನಡೆದ ಆಪರೇಷನ್‌ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅವನ ಇಡೀ ದೇಹ ಪ್ಲಾಸ್ಟರ್‌ ಬ್ಯಾಂಡೇಜಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿತ್ತು. ಅವನು ಗುಣಮುಖನಾಗುವ ಕುರಿತು ನನಗೆ ಆತಂಕವಿತ್ತು. ಆದರೆ ಆ ನೋವಿನ ನಡುವೆಯೂ ಅವನು ಬೀರಿದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ನಗು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಭರವಸೆ ಮೂಡಿಸಿತು.

ನೋವಿನ ನಡುವೆಯೂ ಹಟದಿಂದ ಮಾತನಾಡಿದ ಚಿನ್ನದೊರೈ, ತಾನು ಅಪೂರ್ಣ ಕಾಗದವನ್ನು ಮುಖ್ಯೋಪಾಧ್ಯಾಯರಿಗೆ ನೀಡಿದ ದಿನವೇ ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಈ ದಾಳಿ ನಡೆಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.

ಅವನಿಗೆ ಒಂದಷ್ಟು ಸಾಂತ್ವನದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ, ಕೆಲವು ಫೋಟೊಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಭಾರ ಹೃದಯದಿಂದ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಬಂದೆ. ಅವನ ತಾಯಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುವುದು ಇನ್ನೂ ಕಷ್ಟದ ಕೆಲಸವಾಗಿತ್ತು. ಚಿನ್ನದೊರೈ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದ ಕೆಲವು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮನೆಗಳಲ್ಲೇ ಮನೆಗೆಲಸದವರಾಗಿ ದುಡಿಯುತ್ತಾ, ಅವರು ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಒಬ್ಬಂಟಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ನೀಡಿದ್ದರು. ತಾವು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಮನೆಯ ಮಕ್ಕಳೇ ಇಂತಹ ಹಿಂಸಾಚಾರವನ್ನು ಎಸಗಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಅವರಿಗೆ ನಂಬಲು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ದಣಿದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಮೌನವಾಗಿದ್ದರು. ನಾನು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟೆ.

ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತಿಯೆನ್ನುವುದು ಎಷ್ಟು ಆಳವಾಗಿ ಬೇರೂರಿದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಈ ಘಟನೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಮಗೆ ತೋರಿಸಿದೆ.

ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಪೆರಿಯಾರ್ ಅವರನ್ನು ಓದಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ನಂತರವಷ್ಟೇ ನನಗೆ ಅರ್ಥವಾಗಿದ್ದು, ಅಂದು ನನ್ನನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ್ದು ಅಂಕಗಳ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಜಾತಿ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಎನ್ನುವುದು. ಇಂದಿಗೂ ಸಹ, ನಾನು ಶಾಲಾ-ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ನಡೆಸುವ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳ ಮೂಲಕ ಅನೇಕ ಯುವಕರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತೇನೆ ಮತ್ತು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂವಹನ ನಡೆಸುತ್ತೇನೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕುರಿತಾದ ಅರಿವು ಇಂದಿಗೂ ನೋವಿನ ಸಂಗತಿಯಾಗುವಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಿರುವುದನ್ನು ನಾನು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.

"ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಆತಂಕ ತರುವ ವಿಷಯವೆಂದರೆ ಮೀಸಲಾತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಅವರಿಗಿರುವ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ. ಅವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಇದನ್ನು ನಕಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಮೀಸಲಾತಿಯು ದಲಿತ ಮತ್ತು ಆದಿವಾಸಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಿವಿಲೇಜ್ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬುವಂತೆ ಸಮಾಜವು ಅವರ ಆಲೋಚನಾ ಕ್ರಮವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದೆ. ಇಂದಿನ ನಮ್ಮ ಯುವಜನತೆಯ ಸ್ಥಿತಿ ಹೀಗಿದೆ."‌

ನಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಈ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಪಾಠಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಗಿದೆ. ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾನೂನು ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಕುರಿತು ಬೋಧಿಸುವುದು ಅಪರೂಪವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅವರ ವಿಚಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುವುದನ್ನು ಅಸಂಬದ್ಧ ಅಥವಾ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಎಂದು ನೋಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಹಲವಾರು ಕಾನೂನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿದಾಗ ನನಗೆ ಈ ಸತ್ಯದ ಅರಿವಾಯಿತು.

ಶಾಲಾ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ರೂಪಿಸಬೇಕಾದ ಸ್ಥಳಗಳು, ಆದರೆ ಇಂತಹ ಜಾಗಗಳೂ ಕೂಡ ಜಾತಿ ತಾರತಮ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳೇನೋ 'ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ಒಂದು ಪಾಪ' ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಅದರ ಅರ್ಥ ನಿಜ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಏನಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಅದರ ಸರಿಯಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸಂದರ್ಭವೇನು ಎಂಬುದನ್ನು ಒಬ್ಬ ಶಿಕ್ಷಕರೂ ವಿವರಿಸುವುದನ್ನು ನಾನು ನೋಡಿಲ್ಲ.

ನಾನು ಕಳೆದ ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಕೆಮೆರಾ ಕಣ್ಣಿನ ಮೂಲಕ ಜಾತಿ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಎಸ್‌ಸಿ ಮತ್ತು ಎಸ್‌ಟಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಫೋಟೊಗ್ರಫಿ ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದು, ಅವರ ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ಅವರೊಂದಿಗಿನ ನಿರಂತರ ಸಂವಹನದ ಮೂಲಕ ಅವರು ಶಾಲಾ ಮತ್ತು ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಶೋಷಣೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನನಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.

ಜಾತಿ ದೌರ್ಜನ್ಯವನ್ನು ಎದುರಿಸಿದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೂ ನಿರಂತರ ಮಾನಸಿಕ ಯಾತನೆ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಆಘಾತವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದನ್ನು ನಾನು ಗಮನಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ಅವರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕಾರವಾಗಲಿ, ಅವರನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಧ್ವನಿಯಾಗಲಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು. ಇದನ್ನು ನಾನೇಅನುಭವಿಸಿ ಕಂಡಿದ್ದೇನೆ. 11ನೇ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ನನ್ನ ಸಹಪಾಠಿಗಳು ನಾನು ಮಾಡದ ತಪ್ಪಿಗಾಗಿ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಸುಳ್ಳು ಆರೋಪ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಅಂದು ಅವರು ಯಾಕೆ ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದರೆನ್ನುವುದು ಅರ್ಥವಾಗದೆಕಣ್ಣೀರು ಹಾಕಿದ್ದೆ. ಈ ಘಟನೆ ನನ್ನನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ನೋಯಿಸಿತ್ತು. ಕಡೆಗೆ ನಾನು ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದೆ. ಮತ್ತೆ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುವ ಆಲೋಚನೆಯೇ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಆಗ ನನ್ನಮ್ಮ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ನನ್ನ ಪರವಾಗಿ ವಾದಿಸಿ ಆ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಿದರು.

ಮುಂದೆ ನಾನು ಕಾಲೇಜು ಓದುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಲಿನ ಮಂಡಳಿಯು ನನ್ನ 72,000 ರೂಪಾಯಿಗಳ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನವನ್ನು ನೀಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿತು. ಈ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರಿಸಿದಾಗ, "ನಮ್ಮ ತೆರಿಗೆ ಹಣ ನಿಮ್ಮ ಖರ್ಚುಗಳಿಗೆ ಯಾಕೆ ಭರಿಸಬೇಕು?" ಎಂದು ಕೇಳಿ ನನ್ನನ್ನು ಅಲ್ಲಿಂದ ಕಳುಹಿಸಿಬಿಟ್ಟರು. ಆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ ನನ್ನ ಹಕ್ಕಾಗಿತ್ತು ಎನ್ನುವುದು ಆಗ ನನಗೆ ತಿಳಿದಿರಲೇ ಇಲ್ಲ. ಫೋಟೊಗ್ರಫಿಯ ಮೂಲಕ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ, ಆ ಅನುಭವಗಳಿಂದ ರಾಜಕೀಯ ಅರಿವು ಪಡೆದ ಮೇಲೆ ಹಾಗೂ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಪೆರಿಯಾರ್ ಅವರ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಓದಿದ ನಂತರವಷ್ಟೇ ನನಗೆ ಈ ಸಮಾಜದ ಜಾತ್ಯಾಧಾರಿತ ಸ್ವರೂಪ ಅರ್ಥವಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿಂದ ನನ್ನ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನಾನು ಗುರುತಿಸತೊಡಗಿದೆ.

ದಮನಿತ ಸಮುದಾಯಗಳ ಕುರಿತು ವರದಿ ಮಾಡುವುದು, ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಅರಿವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ನನಗೆ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಹೊರಿಸಲಾದ ಸುಳ್ಳು ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಹೊರಿಸಿದ್ದು ಮತ್ತು ನನಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದು ನಾನು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗೆಸೇರಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಎನ್ನುವುದು ಅರಿವಿಗೆ ಬಂತು. ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಯಾವುದಾದರೂ ವಸ್ತು ಕಾಣೆಯಾದಾಗ ಮೊದಲು ಅನುಮಾನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವವರೇ ಈ ದಮನಿತ ವರ್ಗದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು. ಸುಳ್ಳು ಆರೋಪಗಳಿಂದಾಗಿ ಅನೇಕರು ನಿರಂತರ ಮಾನಸಿಕ ಯಾತನೆಯಲ್ಲಿ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇಂದಿಗೂ ಸಹ, ಶಿಕ್ಷಕರು ಪೌರಕಾರ್ಮಿಕರ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಶೌಚಾಲಯ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಲು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಿರುವ ವರದಿಗಳು ಹೊರಬರುತ್ತಿವೆ.

ಶಾಲಾ-ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ತಾರತಮ್ಯ ಇಂದಿಗೂ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ. ನಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಇದನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ವಿಫಲವಾಗಿದೆ. ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಎಂದೂ ಜಾತಿ ಪಿಡುಗನ್ನು ಸಮಾಜದಿಂದ ಕಿತ್ತೆಸೆಯುವ ಯೋಜನೇ ಇದ್ದಿರಲೇ ಇಲ್ಲ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬಂದು 75 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರವೂ, ನಾವು ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡುವ ಬದಲು ಅದನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದೇವೆ.

ಜರ್ಮನಿ ಕಡೆಗೊಮ್ಮೆ ನೋಡಿ, ಅವರು ನಾಜಿ ಆಡಳಿತದ ನಂತರ, ತಮ್ಮ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಡಲಿಲ್ಲ; ಅವುಗಳಿಗೆ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾದರು. ಶಿಕ್ಷಣ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಮತ್ತು 'ಡೆನಾಜಿಫಿಕೇಶನ್' (ನಾಜಿ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ನಿರ್ಮೂಲನೆ) ಇಡೀ ಪೀಳಿಗೆಯು ದ್ವೇಷವನ್ನು ಮರೆಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದವು. ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರು ಮಾಡಿದ ಅಪರಾಧಗಳಿಗಾಗಿ ಕ್ಷಮೆಯಾಚಿಸಲು ಕಲಿಸಲಾಯಿತು. ಸಮಾಜವೊಂದು ಗುಣಮುಖವಾಗುವುದು ಹೀಗೆ

ಈ ಅನ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಮೆಟ್ಟಿ ನಿಲ್ಲಲು ಅಪಾರವಾದ ಮಾನಸಿಕ ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಶಕ್ತಿ ಬೇಕು. ಮರುಕಳಿಸಬಹುದಾದ ಜಾತಿ ದೌರ್ಜನ್ಯದ ಭಯದಿಂದಾಗಿ ಅನೇಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮೌನವಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ನೋವನ್ನು ಒಳಗೇ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಮುಂದೆ ಸಾಗಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಚಿನ್ನದೊರೈ ತನ್ನ ಜೀವದ ಮೇಲಾದ ದಾಳಿಯಿಂದ ಹೇಗೊ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ. ನಂತರ ಅವನು ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ "ನನಗೆ ನೋವುಂಟು ಮಾಡಿದವರು ಕೂಡ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಓದಿ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ತಲುಪಬೇಕು" ಎಂದು ಹೇಳಿದ. ಅವನ ಈ ಕ್ಷಮಾಗುಣ ಅವನಲ್ಲಿನ ಮುಗ್ಧತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಈ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಸಮಾಜ ಇಂತಹ ಮುಗ್ಧರ ಕ್ಷಮೆಗೆ ಅರ್ಹವಲ್ಲ.

ಫೆಬ್ರವರಿ 12, 2025 ರಂದು ಶಿವಗಂಗೈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಾನಮಧುರೈ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮೇಲಪ್ಪಡವೂರು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ದಲಿತ ಯುವಕನ ಮೇಲೆ ಮೇಲ್ಜಾತಿಯ ಗಂಡಸರು ಬರ್ಬರ ದಾಳಿ ಎಸಗಿದರು. ಅವರು ಯುವಕನನ್ನು ತಡೆದು ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ಜಾತಿ ನಿಂದನೆ ಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲದೆ, "ನಿಮ್ಮಂತಹ ಜಾತಿಯವರಿಗೆ ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಗಾಡಿ ಓಡಿಸುವಷ್ಟು ಸೊಕ್ಕೆ?" ಎನ್ನುತ್ತಾ ಹಲ್ಲೆ ಮಾಡಿದ್ದರು.

ಶಿವಗಂಗೈ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾಲೇಜಿನ ಬಿ.ಎಸ್ಸಿ ಮೂರನೇ ವರ್ಷದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾದ ಸಂತ್ರಸ್ತ ಅಯ್ಯಸಾಮಿಯವರನ್ನು ಮಧುರೆಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಎರಡು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದ್ದೆ. ಆ ಘಟನೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡು ಅವರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು, "ನನ್ನನ್ನು ಅಡ್ಡಗಟ್ಟಿದ ಅವರು ʼಒಬ್ಬ ಪರೈಯಾರ್‌ ಹುಡುಗನಿಗೆ ಬುಲೆಟ್‌ [ಮೋಟಾರ್‌ ಬೈಕ್]‌ ಬೇಕಾ? ಅದನ್ನು ನಮ್ಮ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಓಡಾಡಿಸುವಷ್ಟು ಧೈರ್ಯವೇ ನಿನಗೆ?ʼಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ನನ್ನ ಕುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಕುಡುಗೋಲಿನಿಂದ ದಾಳಿ ಎಸಗಿದರು. ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಾನು ಕೈ ಎತ್ತಿದೆ. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಕೈಗೆ ಗಾಯವಾಯಿತು. ಬೈಕನ್ನು ಅಲ್ಲೇ ಬಿಟ್ಟು ಓಡಿದಾಗ, ಅವರು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಚಾಕುವನ್ನು ಎಸೆದರು. ಅದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ನನ್ನ ಫೋನ್ ಆ ಚಾಕುವನ್ನು ತಡೆಯಿತು; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನನ್ನ ಕಾಲು ತುಂಡಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ."

ನಂತರ ತಮ್ಮ ಮನೆಯನ್ನೂ ಆ ದಾಳಿಕೋರರು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾಗಿ ಅಯ್ಯಸಾಮಿಯ ಅಣ್ಣ ಹೇಳಿದರು. "ನಮ್ಮ ಏಳಿಗೆ ಬಹಳ ಕಾಲದಿಂದ ಅವರ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಚುಚ್ಚುತ್ತಿತ್ತು" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು.

ನಮ್ಮ ಮಾತುಕತೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯಸಾಮಿ ತಾನು ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಓದಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಲುಪಲು ದೃಢಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದರು.

ಹಲವು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಶೋಷಿತ ಜನರು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಏಳಿಗೆ ಹೊಂದಿದಾಗ ಮೇಲ್ಜಾತಿಗಳಿಂದ ತೀವ್ರ ಪ್ರತಿರೋಧಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ, ದಲಿತರ ಧ್ವನಿ ಸುದ್ದಿಮನೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದು ಅಪರೂಪ. ಜೊತೆಗೆ ದಮನಿತ ಸಮುದಾಯಗಳ ಕಥೆಗಳು ಸುದ್ದಿಯ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳಾಗುವುದು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಸುದ್ದಿ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ದಲಿತರ ಪಾಲು ಶೂನ್ಯ.

ಖ್ಯಾತ ಪತ್ರಕರ್ತ ಪಿ. ಸಾಯಿನಾಥ್ ಅವರು ಈ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಸವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಹೇಳುವಂತೆ, "ಭಾರತ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಹಿಷ್ಕಾರದ ಮನೋಭಾವವುಳ್ಳ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೆಂದರೆ ಮಾಧ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಎನ್ನುವುದರಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ. ನೀವು ಶಾಸಕಾಂಗ, ನ್ಯಾಯಾಂಗ, ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಅಥವಾ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವಲಯ ಹೀಗೆ ಇತರ ಯಾವುದೇ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದು; ಅಲ್ಲಿ ದಲಿತರ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಎಷ್ಟೇ ಕನಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಹೆಸರಿಗಾದರೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಕನಿಷ್ಠ ಹಾಳಾಗಿ ಹೋಗಲಿ, ಔಷಧಿಗೆ ಬೇಕೆಂದರೂ ಇಲ್ಲಿ ನಿಮಗೆ ದಲಿತ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಕಾಣದು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈವರೆಗೆ ಇಬ್ಬರು ದಲಿತರು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವರಾಗಿ ದಲಿತರು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿರುವುದನ್ನು ನಾವು ನೋಡಿದ್ದೇವೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ದಲಿತ ಕುಲಪತಿಗಳು ಇದ್ದಾರೆ. ಹಲವರು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ದಲಿತರು ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ (ಯಾವುದೇ ಮೀಸಲಾತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಇವರು ಈ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಲುಪಿದ್ದಾರೆ, ಅಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಮೆರಿಟ್ಟಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ ಬರುವುದಿಲ್ಲ).

ಅದೇನೇ ಇರಲಿ. ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದೈನಿಕಗಳಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ಉಪಸಂಪಾದಕರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ದಲಿತ ಸಮದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸಿಗಬಹುದೇ ಎಂದು ಹುಡುಕಿ ನೋಡಿ. ಅಥವಾ ಒಬ್ಬರಾದರೂ ದಲಿತ ಆಂಕರ್‌ ಸಿಗುತ್ತಾರೆಯೇ ನೋಡಿ. ಹಾಗೊಂದು ವೇಳೆ ನೀವು ಹುಡುಕಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರೆ ನಿಮಗೆ ಬಹುತೇಕ ನಿರಾಶೆಯಾಗುವುದು ಪಕ್ಕಾ! ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ನೀಡುವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಲಿಖಿತ ಕ್ರೌರ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿರೋಧವಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಕೋಟಾ ಅಥವಾ ಮೀಸಲಾತಿ ಇಲ್ಲ. ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂವೇದನೆಯೆನ್ನುವುದು ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದ ಕೇವಲ ಕಪಟ ನಾಟಕ.

ಇಂತಹ ವಾಸ್ತವಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ನಮ್ಮಂತಹವರು ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಗ ಪಡೆದ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿರುತ್ತೇವೆ. ಅಂದರೆ ಅತ್ಯಂತ ಅಪರೂಪದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಾಗಿರುತ್ತೇವೆ. ಜೊತೆಗೆ ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ದೊಡ್ಡ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಹೊರೆಯೂ ಇರುತ್ತದೆ.

ಈ ಸ್ಟೋರಿಯನ್ನು ಮೂಲತಃ ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ವರದಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ಅನುವಾದ: ಶಂಕರ. ಎನ್. ಕೆಂಚನೂರು