ನಗರದ ಶಾಲಾ ತರಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದ ಅನಾವರಣ

“ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ಬಾಲ್ಕನಿ ಮತ್ತು ಮಾಳಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಹಾರವನ್ನು ಬೆಳೆದರೆ, ತಿನ್ನಲು ನಮಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಆಹಾರ ಸಿಗುತ್ತದೆ.”

ನಾವು ತರಗತಿಯೊಂದರಲ್ಲಿದ್ದೇವೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದ ಬಗ್ಗೆ ನಗರದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂವೇದನಾಶೀಲತೆಯನ್ನು ಮೂಡಿಸಲು ನಮ್ಮನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಹೇಳಿಕೆಯು ಶಬ್ದರಹಿತ ಬಾಂಬ್‌ನಂತಿತ್ತು. ನಾವಿದನ್ನು ಹೀಗೆಯೇ ಬಿಟ್ಟರೆ, ಸರಿಪಡಿಸಲಾಗದ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ – ಇದು, ಅರಿವಿಲ್ಲದಂತೆಯೇ ʼಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರನ್ನೂʼ ಅರ್ಹ ಯುವ ಭಾರತೀಯ ವರ್ಗದ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ, ನಾವು ಅದನ್ನು ಯಾವುದಾದರೂ ಅರ್ಥಗರ್ಭಿತ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆಯ ಕಿಡಿ ಹೊತ್ತಿಸಲು ಬಳಸಬಹುದು. ಬಾಲ್ಕನಿ, ಮಾಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ತೆರೆದ ಜಾಗಗಳಿಲ್ಲದ ಮನೆಗಳಿವೆಯೇ?

ಪೀಪಲ್ಸ್‌ ಆರ್ಘೈವ್‌ ಆಫ್‌ ರೂರಲ್‌ ಇಂಡಿಯಾ[PARI (ಪರಿ)]ದ ಶಿಕ್ಷಣ ಶಾಖೆಯಾದ ʼಪರಿ ಶಿಕ್ಷಣʼವು ಈ ಕ್ಷಣದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ರೂಢಿಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತೃತಗೊಳಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತದೆ. ಪರಿಯ ಕಥಾನಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ನಾವು, ನಗರದ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ಅಂಚಿಗೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ಸಮುದಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡು ಅವುಗಳನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸಿ, ಆ ಬಗ್ಗೆ ಅವರಲ್ಲಿ ಸಹಾನುಭೂತಿ ಮೂಡುವುದನ್ನು ಬಯಸುತ್ತೇವೆ. ಇದೇ ರೀತಿ, ಗ್ರಾಮೀಣ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಜೀವನಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಭಾಗೀದಾರರಾಗಬೇಕೆಂಬುದು ನಮ್ಮ ಆಶಯ. ಶಿಕ್ಷಣದ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದ ಸಮಾಜದ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಮರಿಯಾ ಮಾಂಟಿಸೋರಿ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ನಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲಿನ ವಿವಿಧ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಗಳನ್ನು ನೋಡುವ, ಆಲಿಸುವ ಹಾಗೂ ಕಲಿಯುವ ಅವಕಾಶವು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.

ನಮ್ಮ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ʼಜಾಗತಿಕ ನಾಗರಿಕʼರನ್ನಾಗಿಸುವ ಧಾವಂತದಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳ ಆಚೆಗಿನ ಭಾರತದಿಂದ ದೂರವಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅನೇಕ ಭಾರತಗಳೆಡೆಗಿನ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ, ಪಠ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಸ್ಥಾನದ ನಿರಾಕರಣೆಯಿಂದ ನಾವು, ಅವುಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಮಹತ್ವವಿಲ್ಲವೆಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ʼಪರಿʼಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಸಂಪಾದಕರಾದ ಪಿ. ಸಾಯಿನಾಥ್‌, ಹೀಗೆನ್ನುತ್ತಾರೆ: ʼತಮ್ಮದೇ ದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶೀಯರಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಇಡೀ ಪೀಳಿಗೆಯೊಂದಿದೆ.ʼ

ಶಾಲಾ ತರಗತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಠ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪಾರಸ್ಪರಿಕ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು, ಅಂತರ್‌ಸಂಪರ್ಕಗಳ ವಿವರಣೆ, ಮತ್ತು ರೂಢಮಾದರಿಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದು ʼಪರಿʼಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಶಿಕ್ಷಣಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೂಲವೆನಿಸಿದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಶೋಚನೀಯ, ಬಡ ಹಾಗೂ ವಿಲಕ್ಷಣ ಅಸ್ತಿತ್ವವೇನಿಲ್ಲ, ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಅದು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರಿಗೂ ಅನೇಕ ಪಾಠಗಳನ್ನು ಕಲಿಸುವ ಜೀವಂತ, ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ಮತ್ತು ರೋಚಕ ಸ್ಥಳವೆಂಬ ವಿಷಯವನ್ನು ನಾವು ಕಥಾನಕಗಳು ಮತ್ತು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುತ್ತೇವೆ.

ʼಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕ ಕಲಿಕೆʼಯನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞ ಕರ್ಟ್‌ ಹಾನ್‌ ಹೀಗೆನ್ನುತ್ತಾರೆ: “ಮನವೊಲಿಕೆ, ಬಲವಂತ ಮತ್ತು ಆಕರ್ಷಣೆಯೆಂಬ ಮೂರು ರೀತಿಗಳಿಂದ ಯುವಜನರನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.” ಪರಿ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನಾವು, ತರ್ಕದೊಂದಿಗೆ ಮನವೊಲಿಸಲು, ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಯೊಂದಿಗೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಲು ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಕಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಆಕರ್ಷಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತೇವೆ.

ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾನತೆಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿರುವ ಭಾರತದಂತಹ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಾಸ್ತವಗಳ ಚರ್ಚೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯಿದೆ. ನಮ್ಮಲ್ಲಿನ ಅಸಮಾನತೆಯ ಸ್ತರವು ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತಲೂ ಅಧಿಕವಾಗಿದೆ – ಅಗ್ರ ಶ್ರೇಣಿಯ ಶೇಕಡ 10ರಷ್ಟು ಭಾರತೀಯರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆದಾಯದ ಶೇಕಡ 55ರಷ್ಟನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.

ಅಂಚಿಗೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ಸಮುದಾಯದವರ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಲು ಈಗಾಗಲೇ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳೊಂದಿಗೆ ನಾವು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಮಾತನಾಡತೊಡಗಿದೆವು. ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು, ರೈತರು, ಕುರಿಗಾಹಿಗಳು ಮುಂತಾದವರ ಜೀವಿತ ಅನುಭವಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕಲಿಕೆಯನ್ನು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿದ ಕಾರಣ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಶಾಲಾ ವಿಹಾರಗಳು ʼಪರಿʼ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕಥಾನಕಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟವು.

ಬೋಧನೆಯ ಸಲುವಾಗಿ, ತರಗತಿಗಳಿಗೆ ʼಪರಿʼಯ ಪತ್ರಕರ್ತರಾಗಿ ತೆರಳುವ ನಾವು, ನಮ್ಮದೇ ಆದ ರಿಪೋರ್ಟಿಂಗ್‌ ಉಪಾಖ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಬೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಸಮ್ಮಿಳಿತಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಹೀಗೆ ಕೇವಲ ಇತರರ ಕಥಾನಕಗಳನ್ನು ಮರುನಿರೂಪಿಸುವ ಬದಲು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ನೈಜತೆಯನ್ನು ತರಬಹುದು. ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷದ ಕಿರಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂವಹಿಸುವ ಹಾಗೂ ಬಹುತೇಕ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಿಂದಲೂ ಸ್ನಾತಕ ಮತ್ತು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆಯುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ವಿಧಾನವೆಂಬುದನ್ನು ನಾವು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ.

ಪಿಎಚ್‌.ಡಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೊಬ್ಬರ ಮಾತು ಹೀಗಿದೆ: “ಕ್ಷೇತ್ರ ಕಾರ್ಯವು ಅವಶ್ಯ. ನನ್ನ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಕರಡು ಬರಹಗಳು ಸಂಶೋಧನಾ ಲೇಖನಗಳಂತಿದ್ದವು. ʼಪರಿʼ ಮೂಲಕ ಈ ಕಥಾನಕಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಲಿತೆನಲ್ಲದೆ, ಬರೆಯುವಾಗ, ನಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಬದಲಿಗೆ, ನಮ್ಮ ವಿಷಯವನ್ನು ಕುರಿತ ಕಥಾನಕಗಳನ್ನು ಹೇಳುವ ರೀತಿಯನ್ನು ಸಹ ಅರಿತೆ.” ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಬರಹದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿನ ಸಂಪಾದಕರ ಟಿಪ್ಪಣಿಯಲ್ಲಿ ಇವನ್ನು ಹಾಗೂ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನದನ್ನು ಓದಬಹುದು. ಇದು ಈ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವಲ್ಲಿನ ನಮ್ಮ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಭಾಗವೆನಿಸಿದೆ.”

ಶಾಲೆಯ ಉಪಾಧ್ಯಾಯರೊಬ್ಬರು, ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ನ ಮುಗಿತಾಯದ ನಂತರ ಹೀಗೆಂದರು: “ನಮ್ಮ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸಮಾಜದ ಬಗ್ಗೆ ಉತ್ತಮ ಅರಿವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಈಗಿನ ಅವಶ್ಯಕತೆಯೂ ಹೌದು.”

ʼಪರಿʼ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ತಂಡವು ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳ ಸಿಂಧುತ್ವವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ವತಃಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಮೀರಿ ಸಾಗುವಂತೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತದೆಯಲ್ಲದೆ, ವಿಷಯವನ್ನು ಕುರಿತ ಘನತೆ, ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಗೌರವವನ್ನು ಆಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ. ನಾವು ತೊಡಗುವಿಕೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತೇವೆ. ಇದರಿಂದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಹೊರ ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ತೆರಳಿ, ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆಯಲ್ಲದೆ, ಅವಲೋಕನಕ್ಕೂ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಬರೆಯುವಾಗ, ತರಕಾರಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಅಥವಾ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಟ್ಟಿಯಿಳಿಸಬೇಕು, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ದತ್ತಾಂಶಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಳಸಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ನಾವು ಅವರಿಗೆ ತೋರಿಸುತ್ತೇವೆ. ತಮ್ಮ ಮಾಹಿತಿಯ ಮಾನ್ಯತೆಗಾಗಿ ಜನಗಣತಿಯ ದಾಖಲೆಯ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಅವರು ಕಲಿಯುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿನ ಅದರ ಮಹತ್ವದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಅವರಿಗೆ ಅರಿವು ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಈ ಎಲ್ಲವೂ ಶಿಕ್ಷಣದ ʼಸ್ಥಳೀಕರಣʼಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ʼಪರಿʼ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೊದಲ ಯೋಜನೆಯೊಂದರ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯು ಹೀಗಿದೆ: ʼವಲಸೆಯ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆ.ʼ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವಲಸೆಬಂದ ತಮ್ಮ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಜನರ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ವಿವರಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಬೇಕಿತ್ತು. ವಿಷಯದ ಆಯ್ಕೆ, ಒಪ್ಪಿಗೆ ಮುಂತಾದುವುಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ʼಚೀಟ್‌ ಶೀಟ್‌ʼ (ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನ ʼWrite for PARIʼ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಇದು ಲಭ್ಯವಿದೆ) ಅನ್ನು ಅವರಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.

ನಿರೀಕ್ಷೆಯಂತೆ, ಬಹುತೇಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವಲಸಿಗರ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವಿರಲಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಅವರು ಮನೆಯಿಲ್ಲದ ಸೋಮಾರಿಗಳು ಹಾಗೂ ಅನಕ್ಷರಸ್ಥರು ಅಥವಾ ದುರಾಸೆಯುಳ್ಳ ಅವಿಶ್ವಸನೀಯರು ಎಂಬ ರೂಢಿವಾದಿ ಕಲ್ಪನೆಯಿತ್ತು. ಅವರಿಗೆ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಬರೆಯಬಹುದೆಂಬ ಖಾತರಿಯಿತ್ತು.

ಸಂದರ್ಶನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ, ತಾವು ಯಾರನ್ನು ಕೇವಲ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಮಿಕರು, ಅಡಿಗೆಯವರು, ಕಾವಲುಗಾರರು, ಮನೆಕೆಲಸದವರು, ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಚಾಲಕರು ಮುಂತಾಗಿ ಭಾವಿಸಿದ್ದರೋ ಅವರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಅನೇಕರಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಕುತೂಹಲವುಂಟಾಯಿತು. ಯೋಜನೆಯು ʼಕಾವಲುಗಾರ,ʼ ʼಧೋಬಿ,ʼ ಎಂಬ ಕೆಲಸದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ʼದೀದಿ,ʼ ʼಭೈಯಾʼ ಎಂಬ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಪದಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರವೇ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಜನರೊಂದಿಗೆ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವರನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಿತು.

ಅವರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹೆಸರು ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದರೆಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರ, ಆದರೆ ಇದು ಮಾತುಕತೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಸಹ ತೆರೆಯಿತು. ಹೀಗಾಗಿ, ಬಿಹಾರ್‌ನ ʼರಾಮುʼ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಬಿಹಾರದ ಬೈಕಬಿಶನ್‌ಪುರ್‌ನ ರಾಮಚಂದ್ರನ್‌ ದೇವ್‌ ಆಗಿದ್ದರು. ಈ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ, ಬಡ ರೈತರು ಮತ್ತು ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಧುಬನಿ ಕಲೆಯ ಅತ್ಯಂತ ನುರಿತ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ, ಆತನು ಕೇವಲ ಅಡಿಗೆಯವನಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ಕುಟುಂಬದ ಸಾಲ, ಬಾಲ ಕಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ಧತಿ, ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಕುರಿತ ಕನಸು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಅಥವಾ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೆತ್ತವರನ್ನು ನೋಡಲಾಗದೆ ವರ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಮನೆಯಿಂದ ದೂರವುಳಿದ ಒಂಟಿತನ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ವ್ಯಥೆಯಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಅರಿತುಕೊಂಡರು.

ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ತಮಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಜನರನ್ನು ಕುರಿತ ನಮ್ಮ ಅಲ್ಪ ತಿಳುವಳಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅವರಿಗೆ ಮನವರಿಕೆಯಾಯಿತು. ಹದಿನೆಂಟು ವರ್ಷದ ಪುಲಿನಾ, ತನ್ನ ಸಂದರ್ಶಕ, ಹನ್ನೊಂದನೇ ತರಗತಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಿಂತಲೂ ಅಷ್ಟೇನೂ ಹಿರಿಯಳಲ್ಲ. ಆಕೆಯು ಅವರ ಮನೆಕೆಲಸಗಾರಳು. ನೂಡಲ್‌ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಕೇಜಿಂಗ್‌ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಬೇರೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಅರಸುತ್ತಾ, ಪುಲಿನಾ, ಅಸ್ಸಾಂನ ತನ್ನ ಮನೆಯಿಂದ ಕೇರಳ, ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿಗೆ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಅನಾಥೆ ಪುಲಿನಾ, ತನ್ನ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರಿಯ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ವೆಚ್ಚಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣದ ಖರ್ಚನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ.

ಈ ಕಥಾನಕಗಳ ಆಲಿಸುವಿಕೆಯು ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತರುತ್ತದೆ, ಹದಿನೇಳು ವರ್ಷದವರು ಹೀಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ:

“ಇತರೆ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಗೂಗಲ್‌ ಮತ್ತು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ʼಪರಿʼ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ಗಳಿಗೆ ನಾವೇ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕು. ಗ್ರಾಮೀಣ ವಲಸೆಗಾರರ ಸಂದರ್ಶನದಿಂದ ನಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಬೃಹತ್‌ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಕಂದರದ ಬಗ್ಗೆ ನನಗೆ ಅರಿವಾಯಿತು

“ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನು ಐದು ಸಾವಿರ ರೂ.ಗಳ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಂಪಾದನೆಗಾಗಿ ಸಾವಿರಾರು ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರಯಾಣಿಸುವುದಾದರೂ ಹೇಗೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನನ್ನ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಇದು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಮನಮುಟ್ಟುವಂತಿದ್ದು, ನನಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿತು.”

“…ಆದಾಯದ ಅಸಮಾನತೆ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಸಮತೋಲನ, ಸರ್ಕಾರಿ ಸುಧಾರಣೆಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಪಿಡುಗುಗಳಂತಹ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಾನು ಗ್ರಹಿಸತಕ್ಕ ವಿಷಯಗಳೆನಿಸಿವೆ.”

ನಾವು ನಿಮಗೊಂದು ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇವೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತೇವೆ. ವಿವಿಧ ಬೆಳೆಗಳ ಕೃಷಿಯನ್ನು, ನಾವು ತಿನ್ನುವ ಆಹಾರವನ್ನು ಬೆಳೆಯುವ ಸ್ತ್ರೀ ಮತ್ತು ಪುರುಷರನ್ನು, ನಮಗೆ ಹಾಲನ್ನು ತರುವ ಎಮ್ಮೆ ಮೇಯಿಸುವವರನ್ನು ಮತ್ತು ನಮಗೆ ನೀರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯನ್ನು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುವ ನದಿಗಳು ಹಾಗೂ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ಹತ್ತಿರ ವಾಸಿಸುವ ಜನರನ್ನು ನೋಡಿ. “ನಾನು, ನನ್ನ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಅವರ ಹಕ್ಕುಗಳು ಏನೆಂದು ವಿವರಿಸಿ, ಪ್ರಭಾವಿ ಜನರಿಗೆ ಅವರು ಭಯಪಡದಂತೆ ಮಾಡಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನ ಸಮುದಾಯದ ಭಿಕ್ಷಾಟನೆಯ ಅವಲಂಬನವನ್ನು ಮತ್ತು ಹುಡುಗಿಯರಿಗೆ ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹದ ಮಾಡುವ ಅವರ ಒತ್ತಾಯವನ್ನು ಸಹ ಬದಲಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆʼ ಎಂದರು ಜಮುನ.

ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಈ ಭೂರಹಿತ ಶ್ರಮಿಕರ ಹಸಿವನ್ನು ನೀಗಿಸುವ ಸಿಬು ಲೈಯಾ ಅವರ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯ ತೋಟವನ್ನು ನಾವು ನಿಮಗೆ ತೋರಿಸಬಹುದು. ಅಥವಾ ರಸ್ತೆಯ ಕೆಲಸಗಾರ್ತಿ ಪೆಮ ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಮೂರು ವರ್ಷದ ಮಗ ನ್ಗೊಡುಪ್‌ ಅವರ ಫೋಟೋ ಕಥೆಯನ್ನು ನಿಮಗೆ ತೋರಿಸಬಹುದು. ಲೆಹ್‌ ಪದುಮ್‌ ಎತ್ತರದ ಹೆದ್ದಾರಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಕಠಿಣ ಹಾಗೂ ಭಯಾನಕವಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಈಕೆಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತ, ಮಗನು ಆಟವಾಡಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾನೆ.

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಾವು ಉಪಾಧ್ಯಾಯರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

“ಜಾತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಅತಿಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡಬೇಡಿ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ನಮ್ಮ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಅದರ ಅರಿವಿಲ್ಲ.”

“ಆದರೆ ಅವರಿಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿರುವ ಪೂರ್ವಗ್ರಹಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸಬೇಕಲ್ಲವೆ?”

“ಹೌದು, ಆದರೆ ನಾವು ಅವರಿಗೆ ಅಸಮಾಧಾನನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಲು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ.”

ಶಿಕ್ಷಕರು ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಉಪನ್ಯಾಸ ಸಮಯವನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ತರಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮನ್ನು ನಂಬುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ʼಕಾರ್ಯಸೂಚಿʼಯ ಬಗೆಗಿನ ಅವರ ಸಂಶಯವನ್ನು ದೂರಮಾಡುವುದು ಸುಲಭವಲ್ಲ. ʼಪರಿʼಯು ಲಾಭರಹಿತವಾಗಿದ್ದು, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದೇಣಿಗೆಗಳಿಂದಲೇ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ ಹಾಗೂ ನಮ್ಮ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ ಅನ್ನು ಉಚಿತವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದೆಂಬ ವಿಷಯಗಳು ಸಹಾಯಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ, ಇದನ್ನು ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿಸಲು ಸಹ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಉಪಾಧ್ಯಾಯರ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಕಾಲಮಾನದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಾದ ಜಾತಿ, ಅಸಮಾನತೆ, ಅನ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಅವರ ತರಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಸಂಚಾಲಿತರಾಗಲು ಮತ್ತು ನಿಜಜೀವನದ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಅವರು ಶಕ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಉಪಾಧ್ಯಾಯರೊಬ್ಬರು, ನಮಗೆ ಹೀಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ: “ನಾನು ಹಾಗೂ ನನ್ನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಎಂದಿಗೂ ನೋಡದ ಹಾಗೂ ಕೇಳದ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಅದರ ಜನರನ್ನು ಪರಿಯು ನಮಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ನಮ್ಮ ಈ ಅಜ್ಞಾನವು ಮುಜುಗರದ ವಿಷಯವೇ ಸರಿ. ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಾಫರ್‌ಗಳ ಶಾಯಿ ಮೆತ್ತಿದ ಬೆರಳುಗಳು, ಕುಥಂಪಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿಯ ಸೀರೆಯ ನೇಯ್ಗೆ ಹಾಗೂ ಮಡಿಕೆಗಳನ್ನು ನಾವು ನೋಡಿದೆವು; ಭಾಷೆಗಳು ಸಹ ನಶಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಇತಿಹಾಸದ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರ ಉಲ್ಲೇಖವಿಲ್ಲವೆಂಬುದನ್ನು ನಾವು ಅರಿತುಕೊಂಡೆವು”

ಲಾಕ್‌ಡೌನ್‌ ಸಮಯದಲ್ಲಿನ ವಲಸೆಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಕಥಾನಕಗಳನ್ನು ಮಕ್ಕಳು ಓದಿದರು. ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಬಗ್ಗೆ ದೂರದರ್ಶನ ಅಥವಾ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದದ್ದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಷಯಗಳಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿದು ಅವರು ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತರಾದರು.

ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ತೊಡಗುವಿಕೆ, ಅನ್ವೇಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಹಾನುಭೂತಿಯನ್ನು ನಾವು ಸಂಚಾಲಿತಗೊಳಿಸುತ್ತೇವೆ. ಯುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೊಬ್ಬನು ಹೀಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾನೆ: “ಪರಿಯ ಮೂಲಕ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಜೀವನವನ್ನು ಹಾಗೂ ನಾವು ಕಡೆಗಣಿಸುವ ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಲಿನ ಜನರನ್ನು ಅರಿಯತೊಡಗಿದೆವು. ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಹಾನುಭೂತಿ ಮೂಡಿತು.”

ಪರಿ ಶಿಕ್ಷಣ ತಂಡವು, ವಿಶಾಖ ಜಾರ್ಜ್‌ (ಸಂಪಾದಕಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ), ಅದಿತಿ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್‌ (ಹಿರಿಯ ವಿಷಯ ಸಂಪಾದಕಿ) ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿ ಡೇವಿಡ್‌ (ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಪಾದಕಿ) ಅವರುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಲಿಂಗ, ಲೈಂಗಿಕತೆ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಕುರಿತ ಅಂತರ್‌ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಿಂತಕರ ಚಾವಡಿಯೆನಿಸಿದ ನಿರಂತರ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ನಿಂದ (www.nirantar.net) ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುವ ದಿ ಥರ್ಡ್‌ ಐ (www.thethirdeyeportal.in) ಪೋರ್ಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಈ ಲೇಖನವು (ಕೊಂಚ ವಿಭಿನ್ನ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ) ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿತು.

ಅನುವಾದ: ಶಂಕರ. ಎನ್. ಕೆಂಚನೂರು