ବୁମ ବୁମ ମଟ୍ଟକାରାର: ‘ଆମେ ଏବେ ବି ଅନ୍ଧାରରେ’

୨୦୧୭ ରେ ଆୟୋଜିତ ମୋର ଫଟୋ ପ୍ରଦର୍ଶନୀ ଯୋଗୁ” ମୁଁ ‘ପରୀ’ ପାଇଁ କାମ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲି। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ପ୍ରଦର୍ଶନୀ ମୋତେ ଜଣେ ଦୃଶ୍ୟକଳା ଶିଳ୍ପୀ ରୂପେ ପରିଚିତ କରାଇଲା, ତାହା ଭାନବିଲ ରେବତୀ ଓ ଶିଳ୍ପୀ ନଟରାଜନଙ୍କ ବିନା ହୋଇନଥାନ୍ତା। ୨୦୦୪ର ସୁନାମୀ ପରେ ନରିକ୍କୁରାବର ଓ ବୁମ ବୁମ ମଟ୍ଟକାରାର ଗୋଷ୍ଠୀର ପିଲାମାନଙ୍କୁ ନେଇ ରେବତୀ ଭାନବିଲ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ମୁଁ ଥୁରାଭିକ୍କାଡୁ ଓ ଅନାନକାଡୁ ବସ୍ତିର ପିଲା ଓ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଜାଣିଲି, ଏବଂ ମୁଁ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ଅନୁଭବ କଲି ଯେ ମୋତେ ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନ ବିଷୟରେ ଲେଖିବାକୁ ଓ ସେମାନଙ୍କ ଫଟୋ ଉଠାଇବାକୁ ପଡ଼ିବ।

ବୁମ ବୁମ ମଟ୍ଟକାରାରମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ଅନୁସୂଚିତ ଜନଜାତି ବର୍ଗର, ଓ ସେମାନେ ଆଡ଼ିୟାନସ (ଆଥିୟାନସ ଭାବେ ମଧ୍ୟ) ଭାବେ ପରିଚିତ ଓ ସୂଚିତ। ‘ବୁମ ବୁମ’ ଶବ୍ଦ ମଟ୍ଟକାରାରମାନେ ପାଟିରେ କରୁଥିବା ଶବ୍ଦ କିମ୍ବା ଉରୁମି ଗାଈଚରାଳିମାନେ ଏକ ଦୁଇ-ମୁଣ୍ଡିଆ ଘଡ଼ି ଆକାରର ବାଜାରୁ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ଶବ୍ଦ। ସେହି ନାଁ ସେମାନେ ବଳଦଟିଏକୁ ସଜେଇ ଓ ତାକୁ ମାଧ୍ୟମ କରି ଭବିଷ୍ୟବାଣୀ କରୁଥିବା ପେଷାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।

ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ହୋଇଯିବା ପରେ ବୁମ ବୁମ ମଟ୍ଟକାରାରମାନେ ଅନ୍ଧାରରେ ରହନ୍ତି। ଆଉ ଏକ ପ୍ରକାରର ଅନ୍ଧାର ତାଞ୍ଜାଭୁର ଜିଲ୍ଲା ଅନ୍ତର୍ଗତ ଥାରାଭିକ୍କାଡୁ ଗାଁର ଶେଷଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏହି ବସ୍ତିଗୁଡ଼ିକରେ ସେମାନଙ୍କ ଦିନଗୁଡ଼ିକୁ ଢାଙ୍କି ରଖିଥାଏ। ଗତ ସାତ ବର୍ଷ ଧରି ତାମିଲନାଡୁର ଯେଉଁ ଭାନବିଲ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ସେମାନଙ୍କ ପିଲାମାନେ ପଢ଼ିବାକୁ ଯାଆନ୍ତି ସେଠାକୁ ପରିଦର୍ଶନରେ ଯିବାବେଳେ ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନକୁ ପିଛା କରି ମୁଁ ମୋ ନିଜ ଆଖିରେ ତାହା ଦେଖିଛି।

“ରାତି ହେଉଛି ଆମର ସର୍ବାଧିକ ସଂଘର୍ଷର ସମୟ”, କହନ୍ତି ମୂରଲୀ। “ବ୍ୟାଙ୍କ ଆରପଟେ ମାତ୍ର ୫୦୦ ମିଟର ଦୂରରେ ବିଦ୍ୟୁତ ଆଲୋକ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଏପଟେ ନାହିଁ”, ସେ ଯୋଗ କରି କହନ୍ତି। ଖାଲି ବିଦ୍ୟୁତ ନୁହେଁ, ସେପଟେ ଯଥେଷ୍ଟ ପିଇବା ପାଣି ମଧ୍ୟ ମିଳେ, “ଆମେ କେନାଲ କୂଳରେ ରହୁଛୁ, ଆମ ବସ୍ତି ପଛ ପଟକୁ ପୋଖରୀଟିଏ ଅଛି। ଏହି ସ୍ଥାନଟି ଆଗରୁ ବହୁତ ଜଙ୍ଗଲିଆ ଥିଲା”, ମୂରଲୀ ଆହୁରି କହନ୍ତି।

ଏଠାରେ ୨୫ ବର୍ଷ ଧରି ରହୁଥିବା ବାରବୁଲା ଆଦିବାସୀମାନଙ୍କ ପ୍ରାୟ ୫୦ ପରିବାର, ଯେଉଁମାନେ ଜୀବନ ବଞ୍ଚେଇବାକୁ ଆବର୍ଜ୍ଜନା ବାଛିବା ଓ ବିକିବା ଭଳି ସଂଘର୍ଷପୂର୍ଣ୍ଣ କାମ କରି ରୋଜଗାର କରନ୍ତି, ବିଦ୍ୟୁତ ନଥିବାରୁ ତାହା କେବଳ ସେମାନଙ୍କ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନକୁ ନୁହେଁ, ବରଂ ସେମାନଙ୍କ ନିରାପତ୍ତା ଓ ଉନ୍ନତିକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ।

ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବେ ସେମାନଙ୍କ ଗାଁର ନାଁ ଏମଜିଆର ନଗର ଦିଆଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ଉଚ୍ଚ ଜାତିର ଲୋକେ ଏହାକୁ ଅପମାନଜନକ ଭାବେ କହନ୍ତି: “ରାରାକ୍କୁଟ୍ଟାଇ”, ଅର୍ଥାତ ବାହାରର ବା ଜାତିରୁ ବାହାର କରି ଦିଆଯାଇଥିବା ଲୋକ।

ତାଙ୍କ ଗୋଷ୍ଠୀର ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଭଳି ୨୧-ବର୍ଷୀୟ ମୂରଲୀ ମଧ୍ୟ ସର୍ବନିମ୍ନ ଆଶ୍ରୟ ଓ ଆରାମଜନକ ଭାବେ କଚ୍ଚା କୁଡ଼ିଆରେ ରହନ୍ତି। ୮-୧୦ ଜଣିଆ ପରିବାର ଏକାଠି କମ୍ ଜାଗାରେ ରହନ୍ତି – ନୂଆ ବାହା ହେଇଥିବା ସ୍ଵାମୀ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଅନ୍ୟ ବୟସ୍କମାନଙ୍କ ସହିତ ସବୁ ବୟସର ଛୋଟ ପିଲାମାନେ ମଧ୍ୟ।

ଯୁବତୀ ବୟସର ମୁଥୁକୁମାରୀଙ୍କୁ ବିନା ବିଦ୍ୟୁତ ଶକ୍ତିରେ ତାଙ୍କ ଘର ଓ ରୋଷେଇ କାମ କରିବାକୁ ବେଶ୍ ସଂଘର୍ଷ କରନ୍ତି। “ଆମେ ଖାଇବା ଜିନିଷ କିଣି ଆଣୁ। କାରଣ ଇଡଲି କି ଦୋସା ବନେଇବାକୁ ବିରି ଓ ଚାଉଳ ବତୁରେଇ ବାଟିବା ପାଇଁ ମିକ୍ସି ଓ ରଖିବା ପାଇଁ ଫ୍ରିଜ ଦରକାର”, କହନ୍ତି ତିନିଟି ଛୋଟପିଲାଙ୍କ ୨୨-ବର୍ଷୀୟା ମା’।

ତାଙ୍କ ପଡୋଶୀ ସେଲଭି ପ୍ରାୟ ତିନି ଦଶନ୍ଧି ତଳେ ତାଙ୍କ ବାପା ମା’ଙ୍କ ସହ ଏଠାକୁ ଆସିଥିବାରୁ ସେ ଏଇଠାରେ ହିଁ ବଡ଼ ହୋଇଛନ୍ତି। “ସ୍ଵିଚ କେମିତି ମାରିବାକୁ ହୁଏ ଆମେ ଜାଣିନୁ”, ସାଧାରଣ ବିଦ୍ୟୁତ ବ୍ୟବହାର କେମିତି କରିବାକୁ ପଡ଼େ ସେକଥା ଜଣେଇବାକୁ ସେ କହନ୍ତି। ସରକାର ସେମାନଙ୍କୁ ଟିଭି, ମିକ୍ସି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ ସାମଗ୍ରୀ ଦେଇଥିଲେ, “କିନ୍ତୁ ବିନା ବିଦ୍ୟୁତ ଶକ୍ତିରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଆମେ କ’ଣ କରିବୁ?”, ପଚାରନ୍ତି ସେଲଭି। “ଆମେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବିକିଦେଲୁ”।

ଏହି ବସତିରେ ଜନ୍ମ ହେଇ ବଡ଼ ବଡ଼ ହୋଇସାରିଥିବା ଝିଅମାନଙ୍କର ଜଣେ ମା’ ନିଲାମ୍ମଲ ମନେ ପକାଇ କହନ୍ତି ଯେ ସେ ଛୋଟବେଳେ ପାଠ ପଢ଼ିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ବାପା ମା’ ୟାଡ଼େ ସ୍ୟାଡ଼େ ବୁଲୁଥିବାରୁ ସେ ପଢ଼ି ପାରିଲେନି। ତେବେ ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଉଜ୍ଜ୍ଵଳ ହୋଇଉଠେ ସେ ଯେତେବେଳେ ପାଙ୍ଗୁନି (ମାର୍ଚ୍ଚ-ଏପ୍ରିଲ) ଓ ଚିଥିରାଇ (ଅପ୍ରିଲ-ମେ) ମାସରେ ମନ୍ଦିର ଉତ୍ସବ ପାଳନ ସମୟରେ ହେଉଥିବା ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପ୍ରଦର୍ଶନ ବିଷୟରେ କହନ୍ତି।

“ପନ୍ଦର ଦିନ, ୧୫ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର! ସେହି ସମାଗମରେ ସାରା ଗାଁର ଲୋକେ ଏକାଠି ହୁଅନ୍ତି। ଆଲୁଅ ଜଳେଇବା ପାଇଁ ଆମେ ଗୋଟେ ଜେନେରେଟର ଆଣୁ। ପୋଙ୍ଗଲର ପଞ୍ଚମ ଦିନରୁ ଦୁଇ ଦିନ ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘର ଓ ରାସ୍ତାକୁ ଆଲୋକିତ କରିବା ପାଇଁ ଆମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଘରୁ ଟଙ୍କା ସଂଗ୍ରହ କରୁ, ଏବଂ ପିଲାମାନେ ବହୁତ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି”, ସେ ଆମକୁ କହନ୍ତି।

ଯେତେବେଳେ ଗାଁ ଲୋକେ ଟେଲିଭିଜନ ପାଇଲେ ପିଲାମାନେ ଖୁସିରେ ନାଚି ଉଠିଲେ। “ଆମ ପିଲାମାନେ ଭାରି ଖୁସି ହେଇଗଲେ”, ସେ କହନ୍ତି। “କିନ୍ତୁ ବିନା ବିଦ୍ୟୁତ ଶକ୍ତିରେ ଟେଲିଭିଜନଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ଘରେ ରହିଲା। ମୂଷା ତାର କାଟି ଛିଣ୍ଡେଇ ଦେଲେ ଓ ସେଗୁଡ଼ିକ ନଷ୍ଟ ହେଇଗଲା। ଆମେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ୬୦୦ ଟଙ୍କାରେ ବିକିଦେଲୁ”, ସେ ପୁଣି କହନ୍ତି।

ବିଦ୍ୟୁତ ଶକ୍ତି ଅଭାବ କଥା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବାଧେ, କିନ୍ତୁ ମହିଳାମାଙ୍କୁ ତାହା ଅଧିକ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ। ଯୁବତୀ ଝିଅମାନଙ୍କୁ ଏଥିରୁ ତ୍ରାହି ଦେବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ବାହା କରେଇ ଦିଆଯାଏ। ବାହା ହେଇଯାଇଥିବା ଯେଉଁ ଝିଅମାନେ ଏଠାକୁ ଆସନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠାକାର ଅନ୍ଧକାର ଯୋଗୁଁ, ଅତି ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ପିଲା ପ୍ରସବ କାଳରେ ଅବସ୍ଥା ଅତି କଷ୍ଟକର ହୁଏ, କାରଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରସବ ଘରେ କରାଯାଇଥାଏ।

ମୋର ପିଲାଦିନର ମଦୁରାଇ କଥା ମନେପଡ଼େ ଯେଉଁଠି ମୋ ପରିବାର ରହିବା ପାଇଁ ସବୁବେଳେ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାୟୀ ଜାଗା ଖୋଜୁଥାଏ। ଆମର ଗୋଟିଏ ପକ୍କା ଘର ତୋଳିବା ଦରକାର ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ତାହା ସହଜ କଥା ନଥିଲା। ଛୋଟ ବେଳେ ମୁଁ ସ୍କୁଲ ଯାଉଥିବା ସମୟରେ ରାସ୍ତାର ବତୀଖୁଣ୍ଟ ତଳେ ପଢୁଥିଲି। ମୁଁ ନବମ ଶ୍ରେଣୀରେ ପଢ଼ିଲା ବେଳକୁ ଯାଇ ଆମ ଘରକୁ ବିଦ୍ୟୁତ ସଂଯୋଗ ଆସିଲା। ବେଳେବେଳେ ମୁଁ ପାଖରେ ରହୁଥିବା ଦାଦାଙ୍କ [ପେରିଆପ୍ପାଙ୍କ] ଘରକୁ ଯାଇ ରହୁଥିଲି ଯେଉଁଠି ବିଦ୍ୟୁତ ସଂଯୋଗ ଥିଲା ଓ ମୁଁ ପଢ଼ି ପାରୁଥିଲି। ପଢନ୍ତୁ: ଲାଇଫ ଅଫ ମାଇଁ ମଦର – ବତୀଖୁଣ୍ଟର ଆଲୁଅରେ

ନରିକ୍କୁରାବର ଓ ବୁମ ବୁମ ମଟ୍ଟକାରାର ଗୋଷ୍ଠୀର ଯେଉଁମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ଭେଟିଲି ସେମାନେ ସମସ୍ତେ କହିଲେ ଯେ ସମୁଚିତ ଘରଟିଏ ମିଳିବା ଏବେ ବି କଷ୍ଟକର। ନିଲାମ୍ମଲଙ୍କର ବହୁ ଦିନ ହେଲା ଭଲ ଘରଟିଏ ଥିବା କଥା ତାଙ୍କର ମନେ ପଡ଼େନି। “ବର୍ଷା ହେଲେ ଆମେ ବସଷ୍ଟାଣ୍ଡରେ ଶୋଇଯାଉଥିଲୁ, ଆମ ପାଖରେ ତମ୍ବୁ ନଥିଲା”।

ନରିକ୍କୁରାବରମାନେ ମୂଳତଃ ହେଉଛନ୍ତି ଶିକାରୀ-ସଂଗ୍ରହକାରୀ – ସର୍ବାଧିକ ପଛୁଆ ବର୍ଗ ଭାବେ ବହୁତ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚିହ୍ନିତ ହେଉଥିଲେ, ଏବଂ ବହୁ ବିଳମ୍ବରେ ଅନୁସୂଚିତ ଜନଜାତି ରୂପେ ୨୦୧୬ରେ ସ୍ଵୀକୃତି ପାଇଲେ।

ଦୀର୍ଘ ଦିନର ସଂଘର୍ଷ ପରେ ଶେଷକୁ ଏହି ସମୁଦାୟଙ୍କୁ ୨.୨୫ ସେଣ୍ଟ (ମୋଟାମୋଟି ୧,୦୦୦ ବର୍ଗଫୁଟ) ଜମି ଘର ତିଆରି କରିବା ପାଇଁ ଦିଆଯିବ ବୋଲି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ମିଳିଲା। ସେଥିପାଇଁ ଅର୍ଥ ବରାଦ କରାଗଲା ଓ ନିର୍ମାଣ କାମ ୨୦୨୪ ସାଧାରଣ ନିର୍ବାଚନ ପରେ ଆରମ୍ଭ ହେବାର ଥିଲା।

୨୦୧୮ରେ ତାମିଲନାଡୁ ଉପକୂଳରେ ବାତ୍ୟା ଗଜା ମାଡ଼ ହୋଇ ବହୁ କ୍ଷୟକ୍ଷତି ହେଲା ପରେ ଏହି ସମୁଦାୟ ସେମାନଙ୍କର ଦାବିକୁ ଆହୁରି ଜୋରଦାର କଲେ। “ସେମାନେ (ରାଜ୍ୟ) ଶେଷରେ ଆମକୁ ପଟ୍ଟା (ଭୂମି ଅଧିକାର କାଗଜାତ) ଦେଲେ। କିନ୍ତୁ ଆମେ ଏହି ଜମିରେ ଏବେ ସୁଦ୍ଧା ବି ଘର କରି ପାରିନୁ”, କହନ୍ତି ୫୨ବର୍ଷ ବୟସର ମୁରୁଗସେନ। କେବଳ ଘର ନୁହେଁ, ଏହି ସମୁଦାୟର ଗୋଟିଏ ମନ୍ଦିର, ମନ୍ଦିର ଉତ୍ସବ ଓ ଆହୁରି ବହୁତ କିଛି ଦରକାର ବୋଲି ସେ କହନ୍ତି।

ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ କୌଣସି ପୂଜାବିଧି କରିବାକୁ, କି ମନ୍ଦିରରେ ପଶିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ। ସେମାନଙ୍କୁ କେବଳ ଦୂରରୁ ମନ୍ଦିରର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଦେଖିବାକୁ କୁହାଯାଏ, ସେମାନେ ମନ୍ଦିରକୁ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଗଲାବେଳେ ଉଚ୍ଚ ଜାତିର ଲୋକେ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କରୁଥିବା ଜାତିଆଣ ଭେଦଭାବ କଥା କହିଲେ।

ରାଜ୍ୟ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ବୁମ ବୁମ ମଟ୍ଟକାରାର ପିଲାମାନେ ସାମାଜିକ ବାସନ୍ଦର ସାମ୍ନା କରନ୍ତି। ଅନ୍ୟମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ‘ଅପରିଷ୍କାର’ ବୋଲି ବିଚାର କରି ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ବସିବାକୁ ମନା କରନ୍ତି। ପାଣିର ସାଧାରଣ ଆବଶ୍ୟକତା ପାଇଁ ସଂଘର୍ଷ କରୁଥିବାରୁ ଗାଧେଇବା ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ବିଳାସ। ଗାଧୋଇବା, ସଫାସଫି କରିବା ଓ ପିଇବା ପାଇଁ ପାଣି ଆଣିବାକୁ ସ୍ଥାନୀୟ ବାସିନ୍ଦାଙ୍କୁ ପ୍ରାୟ ଅଧା କି.ମି. ବାଟ ଚାଲିଚାଲି ଯିବାକୁ ପଡ଼େ। ଷାଠିଏଟି ପରିବାର ମାତ୍ର ଦୁଇଘଣ୍ଟାରେ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପାଣି ଆଣିବା ଦରକାର ଥିବାରୁ, ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ପାଣି ପାଇଁ କନ୍ଦଳ ହୁଏ। ପ୍ରାୟତଃ, ସେମାନେ ଗୋଟିଏ ପାତ୍ରରେ ଅଧା ପାଣି ପାଆନ୍ତି, ଓ ସେତିକିରେ ପୁରା ପରିବାରର ରୋଷେଇ ଓ ପିଇବା ପରି ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକତା ତୁଲେଇବାକୁ ପଡ଼େ।

ପେରିୟାନାୟକୀ ହେଉଛନ୍ତି ବନାବିଲ ଟ୍ରଷ୍ଟର ଜଣେ ଟ୍ୟୁସନ ଶିକ୍ଷକ। ଗୋଟିଏ ବେସରକାରୀ ସଂସ୍ଥା ଭାବେ ଏହି ଟ୍ରଷ୍ଟ ସାରା ରାଜ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ରହୁଥିବା ଏହି ବାରବୁଲା ସମୁଦାୟ ପାଇଁ କାମ କରେ। ପଢନ୍ତୁ: ବନାବିଲ: ରେନବୋ ଇନ୍ ଦ ଷ୍ଟର୍ମସ ଅଫ ଲକଡାଉନ ଲାଇଫ

“ଏଠାକାର [ଥୁରାଭିକ୍କାଡୁ ଓ ଅନାନକାଡୁ ବସ୍ତିର] ଅଧିକାଂଶ ପିଲା ଅଷ୍ଟମ ଶ୍ରେଣୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପଢ଼ାନ୍ତି ଏବଂ ତା’ପରେ ସେମାନଙ୍କ ବାପା ମା’ ଏଠାରେ ରହୁନଥିବାରୁ ଓ ସବା ବଡ଼ ପିଲା ଭାବେ ସେମାନେ ଏକା ସବୁ କଥା ବୁଝିବୁଝି କରିପାରୁ ନଥିବାରୁ କାମ କରିବାକୁ ଯାଆନ୍ତି। ସେମାନେ ଖାଲି ବୋତଲ ଗୋଟାନ୍ତି, ଭିକ ମାଗନ୍ତି, ଦୁଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ବଞ୍ଚେଇବା ପାଇଁ ଛୋଟ ଛୋଟ କଣ୍ଢେଇ ବିକନ୍ତି, ନଚେତ ଢୋଲ ବଜେଇବା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି।

ମନାମେଳକୁଡ଼ିର ପେରିୟାନାୟକୀ ୧୨ କ୍ଳାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପଢ଼ିଛି। ସେହି ଯୁବ ଶିକ୍ଷକ ଜଣକ ଜାଣିଲେ ଯେ ବିନା ବିଦ୍ୟୁତରେ ପିଲାମାନେ ପାଠ ପଢ଼ିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ନୁହନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଭିତରୁ କେବଳ ତିନି ଜଣ ଦଶମ ଶ୍ରେଣୀ ପାସ କରିବାକୁ ସକ୍ଷମ ହେଲେ।

“କିରୋସିନ ବତୀ ଆମ ପାଇଁ ସବୁ କିଛି”, ସେ କହନ୍ତି। “ଆମେ ସନ୍ଧ୍ୟା ପ୍ରାୟ ସାତଟା ବେଳକୁ ବତୀ ଲଗାଉ, ଓ ସମସ୍ତେ ୮ଟା ସୁଦ୍ଧା ରାତିଖିଆ ସାରି ଦିଅନ୍ତି। ତା’ପରେ ଆମେ ବତୀ ଲିଭେଇ ଦେଉ ଓ ଶୋଇଯାଉ। କିଛି ପଢ଼ାପଢ଼ି ହୁଏ ନାହିଁ”।

ତେବେ ମୂରଲୀଙ୍କ ଭାଗ୍ୟ ଭଲ ଯେ ତାଙ୍କ ବାପା ଶିକ୍ଷାର ଗୁରୁତ୍ଵ ବୁଝିଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ନିହାତି ପାଠ ପଢ଼େଇବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମୂରଲୀ ଯେ ଆଦିବାସୀ ଶ୍ରେଣୀର ତାହା ପ୍ରମାଣ କରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ନିକଟରେ କୌଣସି ସାର୍ଟିଫିକଟେ ନଥିବାରୁ ସେ ପାଠ ପଢ଼ିବାକୁ ଅନୁସୂଚିତ ଜନଜାତି ଭାବେ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ କୋଟା ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ବିବେଚିତ ହେଲେନାହିଁ।

“ବିନା ସାର୍ଟିଫିକଟେରେ ମୁଁ ପାଇବାକୁ ଥିବା ବୃତ୍ତି ମତେ ମିଳି ପାରିଲା ନାହିଁ। ଆମ କେସ୍‌କୁ ବିଚାର କରିବା ପାଇଁ ମୁଁ ଆଉ ବାପା ବହୁତ ଅଫିସ ବୁଲିଲୁ”, କହନ୍ତି ମୂରଲୀ। କିନ୍ତୁ ଅଫିସ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତାମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ବିରକ୍ତି ଓ ଅବଜ୍ଞାର ସହ ଦେଖନ୍ତି, ସେ ଯୋଗକରି କହନ୍ତି। ସେମାନେ କହିବେ, “ଆରେ ତୁମେ ତ ପ୍ୟାଣ୍ଟ ସାର୍ଟ ପିନ୍ଧିଛ”, “ଓଃ, ମୁଁ ଯାହା ଦେଖୁଛି, ତୁମେ ତ ଗାଧେଇଛ”।

କଥା ହେଲା ଯେ ବାପା ପୁଅ ତାମିଲ କହି ପାରୁଥିବାରୁ ତାହା ସେମାନଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଗଲା: “ତୁମେ ତ ତାମିଲ ଏତେ ଭଲ ଭାବେ କହି ପାରୁଛ! ମୁଁ କେମିତି ଜାଣିବି ଯେ ତୁମେ ଏହି ଜାତି/ଗୋଷ୍ଠୀର ବୋଲି? ମୁଁ କେମିତି ବିଶ୍ଵାସ କରିବି? ପ୍ରଥମ କଥା ହେଲା ତୁମେ ଗୋଟିଏ ଜାତି ବି ନୁହଁ”। ସେମାନଙ୍କୁ ସାର୍ଟିଫିକେଟ ଦିଆଗଲା ନାହିଁ।

ମୂରଲୀ କହି ଚାଲନ୍ତି ଯେ ସେମାନଙ୍କ ବାସ୍ତବତା ଜୟ ଭୀମରେ ଦେଖା ଯାଇଥିବା ଅବସ୍ଥାଠାରୁ କିଛି ଅଲଗା ନୁହେଁ। (ଜୟ ଭୀମ ହେଉଛି ଗୋଟିଏ ଅବହେଳିତ ଗୋଷ୍ଠୀ ପ୍ରତି ପୋଲିସର ପକ୍ଷପାତ ଓ ରାଷ୍ଟ୍ରର ହିଂସ୍ର ଆଚରଣ ସମ୍ପର୍କିତ ଏକ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର)

“ସେମାନେ ଆମକୁ ସାପ-ଧରାଳି ଓ ମୂଷା-ଧରାଳି ବୋଲି କହନ୍ତି ଏବଂ ସାର୍ଟିଫିକେଟ ଦେବାକୁ ମନା କରି ଦିଅନ୍ତି କାରଣ ତା’ ଦ୍ଵାରା ଆମକୁ ବହୁତ ସୁବିଧା ସୁଯୋଗ ମିଳିବ ଓ ଆମେ ସେମାନଙ୍କ ସ୍ତର ସହିତ ସମାନ ହୋଇ ଯିବୁ”, ସେ ଅଧିକ ଯୋଗକରି କହନ୍ତି।

ଶେଷକୁ ଜଣେ ଭଲ ଅଫିସର ବାହାରିଲେ ଓ ସାର୍ଟିଫିକେଟ ବାବଦରେ ଆମ ଅନୁରୋଧକୁ ଶୁଣି ପଦକ୍ଷେପ ନେବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଲୋକେ ଜିଲ୍ଲାପାଳଙ୍କ ଅଫିସ ଆଗରେ ଦିନ ଦିନ ଧରି ଅପେକ୍ଷା କଲେ। ଅନେକ ପରିବାର କହନ୍ତି କି ଶେଷକୁ ସେମାନଙ୍କୁ ରାସନ କାର୍ଡ, ଆଧାର କାର୍ଡ ଓ ଭୋଟର ପରିଚୟ ପତ୍ର ମିଳିଲା।

କିନ୍ତୁ ମୂରଲୀଙ୍କୁ ଏବେ ସୁଦ୍ଧା ବି ଟ୍ରାନ୍ସଫର ସାର୍ଟିଫିକେଟ (ଟିସି) ମିଳିନାହିଁ, ଯାହା ବିନା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଶିକ୍ଷା ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ପଢ଼ିବା ଅସମ୍ଭବ। ସେ କହନ୍ତି ଯେ ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ଗୋଟିଏ ଶ୍ରେଣୀର ନାଁରେ ସାର୍ଟିଫିକେଟ ମିଳିବ, ଆଥିୟାନ ଭାବେ ନୁହେଁ – ଏହା ହେଉଛି ବୁମ ବୁମ ମଟ୍ଟକାରାର ଶ୍ରେଣୀର ଅନ୍ୟ ଏକ ନାଁ।

ଏହି ଯୁବ ଛାତ୍ର ଜଣକ ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ଡିଗ୍ରୀ ଉପରେ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟ ନିବଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି ଓ ତାଙ୍କ ଅଧିକାରଭୁକ୍ତ ସଠିକ ସାର୍ଟିଫିକେଟ ନପାଇଲା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଚେଷ୍ଟା ଛାଡ଼ିବେ ନାହିଁ।

“ଏହା ମୋର ପରିଚୟ, ମୋର ଏହା ଦରକାର। ମୁଁ ମୋର ପରିଚୟ ପାଇବାକୁ ଚାହେଁ, ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ବା ତାଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ବିସ୍ତାର କରିବାକୁ ନୁହେଁ, ବରଂ କେବଳ କହିବାକୁ ଚାହିଁବି ଯେ ଆମେ ‘ଆଥିୟାନ’ ଶ୍ରେଣୀର ଲୋକ। ଏଭଳି ଏକାଧିକ ଆଦିବାସୀ ଗୋଷ୍ଠୀ ହଜି ଯାଇଛନ୍ତି। ଆମେ ବି ଆଦିବାସୀ। ଆମ ନିଜର ସଂସ୍କୃତି ଓ ବିଧି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅଛି ଯାହାକୁ ଆମେ ସଂରକ୍ଷଣ କରି ରଖିବା ଦରକାର”, ସେ ଦର୍ଶାଇ ଦିଅନ୍ତି।

ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ମୂରଲୀଙ୍କୁ ଭେଟିଲି, ମୋର ମୋ ନିଜ ଗାଁ ମଦୁରାଇ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଜବାହାରଲାଲପୁରମର ଯୁବକମାନଙ୍କ କଥା ମନେ ପଡ଼ିଲା ଯେଉଁମାନେ ସେମାନଙ୍କ ପଢ଼ିବା ଶେଷ କରିବାକୁ ଓ ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନ ବଦଳେଇବାକୁ ସଂଘର୍ଷ କରୁଛନ୍ତି।

କୁପ୍ପାମ୍ମା ଏଠାରେ ଜନ୍ମ ହେବା ଦିନରୁ ରହି ଆସୁଛି ଓ ଏଠୁ ଯିବା ପାଇଁ ଅତି ଆଗ୍ରହୀ। ସେ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ସଂଗ୍ରହ କରେ ଓ ସେଥିରୁ ଦିନକୁ ସେ ପ୍ରାୟ ୧୫୦-୨୦୦ ଟଙ୍କା ରୋଜଗାର କରେ। “ନିକଟରେ ଗୋଟିଏ ଗାଡ଼ି ଚୋରି ହେଇଗଲା। କୌଣସି ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଗଲା ନାହିଁ। ଯଦି ଗାଡ଼ିଗୁଡ଼ିକର ଏହି ଦଶା, ତେବେ ଭାବି ଦେଖ ଯଦି ଆମେ ହଜିଯିବୁ ତେବେ କ’ଣ ହେବ?” ୩୫ ବର୍ଷ ବୟସ୍କା ଦୁଇଟି ଝିଅଙ୍କ ମା’ ଏ ଜାଗା ଛାଡ଼ି ନିଜ ଘରକୁ ଯିବା ପାଇଁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଛନ୍ତି।

“ଆମକୁ ମୁକ୍ତ ଭାବେ ବଞ୍ଚିବାକୁ ହେବ। ଆମେ ଆମ ଅଧିକାର ପାଇଁ ଲଢ଼ିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଆମେ ଆଉ କାହା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ତେଣୁ, ଆମକୁ ନିଜ ଘର ଦରକାର ଏଠାରୁ ବାହାରି ଯିବା ପାଇଁ”।

ଭଲ ଘର ନଥିବାରୁ ମୌସୁମୀ କାଳର ବର୍ଷା ନୂଆ ସମସ୍ୟା ଆଣେ। “ଆମେ ଆଣୁଥିବା ପାଣିରେ, ପିଇବା ପାଣିରେ ପୋକ ଭାସୁଥାଆନ୍ତି, ଶୋଇବା ମଶିଣାରେ, ଆମ ପୋଷାକରେ, ପୁରା ଘରେ, ଚାରିଆଡ଼େ ପୋକ ଭରି ହେଇ ଯାଆନ୍ତି”, କହନ୍ତି ସେଲଭି।

ମୌସୁମୀ କାଳରେ ପାଣି ଉପରକୁ ଉଠିଲେ ସେମାନଙ୍କ ଘର ଭିତରେ ପାଣି ପଶି ବନ୍ୟା ହୋଇଯାଏ ଓ ପିଲାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତାହା ବଡ଼ ବିପଦଜନକ। “ମଶା ଓ ବିଷାକ୍ତ ପୋକ ପାଣିରେ ଆସନ୍ତି, ଆମେ ସେମାନଙ୍କୁ ଅଟକାଇ ପାରିବୁ ନାହିଁ। ପାଣି ସାପ ବି ଅଛନ୍ତି। ସାରା ମୌସୁମୀ କାଳ ଆମର ସାପ ମାରିବାରେ, ଏପରିକି ରାତିର ଅନ୍ଧାରରେ ବି ସାପ ମାରିବାରେ କଟେ”, ଯୋଗକରି କହନ୍ତି ସେଲଭି। “କେବଳ ଭଗବାନ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି”।

ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କ ସହ କଥା ହେଲେ ଲାଗେ, ସେଠାକାର ପରିବେଶରେ ସବୁବେଳେ ଉଲ୍ଲାସ ଭରି ହେଇଥାଏ। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ମୋ ନିଜ ଅନୁଭୁତିରୁ ଜାଣେ ଏଭଳି ପରିବେଶରେ ବିନା ବାୟୁ ସଂଚାଳନ ଓ ବିନା ବିଛଣାରେ ଦିନ ପରେ ଦିନ, ରାତି ପରେ ରାତି ରହିବା କେତେ କଷ୍ଟକର। ଗୋଟିଏ ଭଲ ରହିବା ଘର ହେଉଛି ସର୍ବନିମ୍ନ ଆବଶ୍ୟକତା, କିନ୍ତୁ ରାଜ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ଅଣଦେଖା କରେ।

“ସନ୍ତସନ୍ତିଆ ପାଗରେ ଜାଳେଣି କାଠ ଲଗେଇ ସେମାନଙ୍କର ସେହି ଛୋଟିଆ ଘର ଭିତରେ ଖାଦ୍ୟ ରାନ୍ଧିବା ଅତି କଷ୍ଟକର”, କହନ୍ତି ପେରିୟାନାୟକି। ନିଲାମ୍ମଲ କହନ୍ତି କି ଆଜି ଟର୍ଚ୍ଚ ବ୍ୟାଟେରୀରେ ଚାଲିଯାଉଛି, କିନ୍ତୁ ଫୋନ ଚାର୍ଜ କରିବା ଆଉ ଗୋଟେ ପ୍ରକାରର କଷ୍ଟ।

“ଗାଁର ସଭାପତି [ସରପଞ୍ଚ] ଯେତେବେଳେ ଭୋଟ ମାଗିବାକୁ ଆସିଥିଲେ ବିଦ୍ୟୁତ ଶକ୍ତି ଯୋଗେଇ ଦେବାକୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଥିଲେ। ଆମେ ଏବେ ବି ଅନ୍ଧାରରେ ଅଛୁ। ବିଦ୍ୟୁତ ଶକ୍ତି ପାଇଁ ଏଇ ସଂଘର୍ଷ ୨୦ ବର୍ଷ ତଳେ ଆରମ୍ଭ ହେଇଥିଲା”, କହନ୍ତି ମୂରଲୀ, ଯେ କି ସିଭିଲ ସର୍ଭିସ [ପ୍ରାଶାସନିକ] ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ବେଶ କଷ୍ଟ କରି ପଢୁଛନ୍ତି।

ଥୁରାଭିକ୍କାଡୁ ଓ ଅନାନକାଡୁରେ ରହୁଥିବା ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତେ ଜୀବିକା ଉପାର୍ଜନ ପାଇଁ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ଗୋଟାନ୍ତି।

ମଞ୍ଜୁ ଯେତେବେଳେ ଛୋଟ ଥିଲା ତା’ ବାପା ମରିଗଲେ, ତାଙ୍କ ମା’ଙ୍କୁ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ସଂଗ୍ରହ କରି ଯେତିକି ଟଙ୍କା ପାଉଥିଲେ ସେଥିରେ ଆଠଟି ପିଲାଙ୍କୁ ଚଲାଉଥିଲେ। “ମା’ ବାରମ୍ବାର ଅସୁସ୍ଥ ହେଉଥିଲା। ଆମ ପାଇଁ କ୍ଷୀର ଓ ଖାଦ୍ୟ ଆଣିବାକୁ ସେ ବେଳେବେଳେ ସେ ମାଛ କିଣି ବିକିବା ପାଇଁ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଇ ରହୁଥିଲା। ଆମେ ଘରେ ରାନ୍ଧୁ ନାହିଁ। ଆମ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଘରୁ ଆସେ”, କହେ ୧୬ ବର୍ଷ ବୟସର ଅଞ୍ଜୁ, ଯାହାର ଗୋଟିଏ ସାନ ଭାଇ ଛେଳି ଗୋଠକୁ ଚରାଏ, ଗୋଟିଏ ଭଉଣୀ ଭିକ ମାଗେ, ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ସଂଗ୍ରହ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି।

“ଡ୍ରମ ବାଜା ବଜେଇବା ଏବେ ଏଠାକାର ନୂଆ ପେଶା ପାଲଟିଛି”, କହନ୍ତି ମୁରୁଗସେନ। “ଏହା ପୂର୍ବରୁ ଆମେ ଠେଲାଗାଡ଼ିରେ କାଚ ବୋତଲ, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ଓ ପୁରୁଣା ଜୋତା ଭରି କରୁଥିଲୁ”, କହନ୍ତି ୫୨-ବର୍ଷୀୟ ବ୍ୟକ୍ତି। ଯେଉଁ ମାନଙ୍କର ଗାଈଗୋରୁ ଥିଲେ ସେମାନେ ଗାଁରୁ ଗାଁକୁ ସେହି ବୁମ ବୁମ ଗାଈଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇ ଯାଉଥିଲେ ଓ ସେଇଥିରୁ ଚଳୁଥିଲେ।

“ଶିକ୍ଷିତ ହୋଇ ନଥିବାରୁ ଆମେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାମ କରିପାରୁ ନଥିଲୁ। ଆମ ବାପା ମା’ମାନେ ଜୀବିକା ପାଇଁ ଭିକ ମାଗୁଥିଲେ। ଆମେ ବୋତଲ ଗୋଟାଉଥିଲୁ। କିନ୍ତୁ ଆମେ ଚାହୁଁ ଖୁସିରେ ରହିବା ପାଇଁ ଆମ ପିଲାମାନେ ପାଠ ପଢନ୍ତୁ ଓ ଚାକିରି କରନ୍ତୁ”, କହନ୍ତି ନିଲାମ୍ମଲ ।

ଅଳ୍ପ କେତେଜଣ ଝିଅ କାମ କଲେଣି – ମାସକୁ ୪,୦୦୦ ଟଙ୍କାରେ ଜଣେ ଝିଅ ଗୋଟିଏ ଲାବରେ ରକ୍ତ କେମିତି କଢ଼ାଯାଏ ଶିଖୁଛି। ସେଲଭି ବର୍ତ୍ତମାନ କଲେଜରେ ପଢୁଛି ଓ ଭବିଷ୍ୟତରେ କେମିତି ତା’ ଗୋଷ୍ଠୀର ଅବସ୍ଥା ବଦଳିବ ସେ ବାବଦର ଚିନ୍ତା କରୁଛି। “ଆମେ ସମାନ ହେବା ଦରକାର। ଆମ୍ବେଦକର ଆମକୁ କହିଛନ୍ତି, ‘ମୁଁ ସବୁ ଦ୍ୱାର ଖୋଲି ଦେଇଛି, ତୁମେ ଆଗେଇ ଯାଅ ଓ ଯାହା ଚାହୁଁଛ ତାକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କର’। ଆମେ ଯଦି ପାଠ ଭଲ ପଢ଼ିବା, ଭଲ ପିନ୍ଧି ପାରିବା, ଭଲରେ ବଞ୍ଚିବା, ସମ୍ମାନର ହକଦାର ହେବା”।

“କେବଳ ଶିକ୍ଷା ହିଁ ଏହିସବୁ ପ୍ରଭେଦକୁ ଦେଖେ ନାହିଁ”, ସେ ‘ପରୀ’କୁ କହନ୍ତି। ସେ ଏଭଳି ଏକ ସମୟର ସ୍ଵପ୍ନ ଦେଖେ ଯେତେବେଳେ କି “ମୋ ଘରୁ କେହି ବି ଆଉ ଭିକ ମାଗିବାକୁ ଯିବେ ନାହିଁ। ମୋ ଘର ମୋ ସାଙ୍ଗର ଘର ପରି ଦେଖାଯିବ”।

ପ୍ରତିଯୋଗିତାମୂଳକ ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ପଢ଼ିବାକୁ ବହୁତ ପରିଶ୍ରମ କରୁଥିବା ମୂରଲୀ ତାଙ୍କ ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବାକୁ, ସେମାନେ ରହୁଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଆଲୋକିତ କରିବାକୁ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନରେ ଏକ ନୂଆ ଓ ଭଲ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଆଣିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି।

ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ସହିତ କଥା ହେଲି ମୋ ଭିତରେ ଆଶାର ସଂଚାର ହେଲା।

ପରିଶିଷ୍ଟ: କୋଡ଼ିଏ ବର୍ଷ ପରେ ବୁମ ବୁମ ମଟ୍ଟକାରାରମାନେ ୨୦୨୪ରେ ସେମାନଙ୍କର ଅନୁସୂଚୀତ ଜନଜାତି ସ୍ଵୀକୃତି ପତ୍ର (ସାର୍ଟିଫିକେଟ) ପାଇଲେ। ରାଜ୍ୟ ପକ୍ଷରୁ ମଧ୍ୟ ଅନାନକାଡୁଠାରେ ସେମାନଙ୍କ ଘର ପ୍ରସ୍ତୁତି ଚାଲିଛି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଗୋଷ୍ଠୀ ପକ୍ଷରୁ ଚଳିତ ବର୍ଷ ସେଠାକୁ ଯିବେ ବୋଲି ଆଶା କରୁଛନ୍ତି।

ଏହି ରିପୋର୍ଟଟି ପ୍ରଥମେ ତାମିଲ ଭାଷାରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା।

ଅନୁବାଦ: ଓଡ଼ିଶାଲାଇଭ୍‍