બૂમ બૂમ મટ્ટકારર: 'અમે હજી પણ અંધારામાં છીએ'

2017 નું મારું ફોટો પ્રદર્શન મને પારી માટે કામ કરવા તરફ દોરી ગયું. પણ એક વિઝ્યુઅલ આર્ટિસ્ટ તરીકે મારો પરિચય કરાવતું એ પ્રદર્શન વનવીલ રેવતી અને કલાકાર નટરાજન વિના શક્ય બન્યું ન હોત. 2004 ના સુનામી પછી રેવતીએ નરીક્કરવર અને બૂમ બૂમ મટ્ટકારર સમુદાયોમાંથી આવતા બાળકો માટે વનવીલ શાળા શરૂ કરી હતી. રેવતીને કારણે હું તુરવિક્કાડ અને ઓટ્ટંકાડ વસાહતોના બાળકો અને લોકોને મળ્યો હતો, અને મને તરત જ લાગ્યું કે મારે તેમના જીવન વિષે લખવું જ જોઈએ અને તેમના ફોટોગ્રાફ લેવા જોઈએ.

બૂમ બૂમ મટ્ટકારર એક અનુસૂચિત જનજાતિ છે, જેને અદિયન્સ (અતિયન્સ) તરીકે પણ ઓળખવામાં અને સૂચિબદ્ધ કરવામાં આવે છે. ("બૂમ બૂમ" શબ્દો મટ્ટકારર અથવા પશુપાલકો દ્વારા તેમની ઉરુમી, બે માથાવાળું રેતઘડીના આકારનું ઢોલ વગાડવાથી ઉત્પન્ન થતા અવાજ પરથી આવે છે. આ નામ (બૂમ બૂમ મટ્ટકારર) નું મૂળ તેમણે અપનાવેલા ભવિષ્ય ભાખવાના વ્યવસાયમાં છે, જેમાં તેઓ મદદ માટે અથવા ઉપકરણ તરીકે ખૂબ સુશોભિત બળદનો ઉપયોગ કરતા.

સૂર્યાસ્ત થઈ જાય પછી બૂમ બૂમ મટ્ટકારર સમુદાયના લોકો અંધારામાં રહે છે. તંજાવુર જિલ્લાના તુરવિક્કાડ ગામની ધાર પર આવેલી આ વસાહતોમાં દિવસના ભાગમાં એક અલગ પ્રકારનો અંધકાર છવાયેલો રહે છે. મેં આ નજરે જોયું છે કારણ કે હું છેલ્લા સાત વર્ષથી તેમના જીવનને અનુસરી રહ્યો છું, તમિળનાડુની વનવીલ શાળાઓની મુલાકાત લઈ રહ્યો છું જ્યાં તેમના બાળકો અભ્યાસ કરે છે.

મુરલી કહે છે, "રાત અમારા માટે સૌથી મુશ્કેલ સંઘર્ષ છે." તેઓ ઉમેરે છે, "અહીંથી 500 મીટર દૂર સામે કિનારે વીજળી છે, પણ આ બાજુ નથી." ત્યાં ફક્ત વીજળી જ નહીં, પીવાનું પાણી પણ પુષ્કળ પ્રમાણમાં ઉપલબ્ધ છે. મુરલી ઉમેરે છે, "અમે નહેરની નજીક રહીએ છીએ. અમારી વસાહતની પાછળ એક તળાવ છે. આ જગ્યાએ પહેલા ગાઢ જંગલ હતું."

વીજળીનો અભાવ માત્ર રોજિંદી પ્રવૃત્તિઓને જ નહીં પણ લગભગ 25 વર્ષ પહેલાં અહીં સ્થાયી થયેલા અને કચરો છૂટો પાડીને અને વેચીને મળતી આવક પર જીવવા માટે સંઘર્ષ કરી રહેલા આ વિચરતી જાતિના આશરે 50 પરિવારોની સલામતી અને સુખાકારીને પણ અસર કરે છે.

તેમના ગામને સત્તાવાર રીતે એમજીઆર નગર નામ આપવામાં આવ્યું છે, પરંતુ તેઓ કહે છે કે ઉચ્ચ જ્ઞાતિના લોકો તેને અપમાનજનક નામ: "રારાક્કૂટ્ટાઈ" થી ઓળખવાનું પસંદ કરે છે, જેનો અર્થ થાય છે બહારના અથવા નાત બહાર મૂકેલા.

પોતાના સમુદાયના બીજા લોકોની જેમ 21 વર્ષના મુરલી પણ કાચી ઝૂંપડીમાં રહે છે, ત્યાં નથી મળતો પૂરતો આશરો કે નથી મળતો પૂરતો આરામ. 8-10 લોકોના પરિવારો - નવા પરણેલા યુગલો અને બીજા પુખ્ત વયના લોકો અને સાથે બધી ઉંમરના બાળકો - સાંકડી જગ્યાઓમાં સાથે રહે છે.

મુત્તુકુમારી વીજળી વિના પોતાનું ઘર અને રસોડું ચલાવવા માટે સંઘર્ષ કરતા એક યુવતી છે. ત્રણ નાના બાળકોના માતા 22 વર્ષના મુત્તુકુમારી જણાવે છે, "અમારે ખોરાક ખરીદવો પડે છે. અમે ઈડલી કે ડોસાઈ માટે દાળ પલાળી શકતા નથી કારણ કે તેને માટે મિક્સી [ગ્રાઇન્ડર] અને ફ્રિજની જરૂર પડે."

તેમના પાડોશી સેલ્વીના માતાપિતા ત્રણ દાયકા પહેલા અહીં આવ્યા હતા, સેલ્વી અહીં જ મોટા થયા હતા. મૂળભૂત વીજળીથી તેઓ બિલકુલ જોડાયેલા નથી તે સમજાવતા તેઓ કહે છે, "અમને સ્વીચ કેવી રીતે ઓન-ઓફ કરવી તે જ ખબર નથી!" સરકારે તેમને ટીવી, મિક્સી અને બીજા ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ઉપકરણો આપ્યા છે, સેલ્વી પૂછે છે, "પરંતુ વીજળી વિના અમે તેનું કરીએ શું? અમે તો તે વેચી દીધા."

નીલમ્મલ આ જ વસાહતમાં જન્મેલી, હાલ પુખ્ત વયમાં પહોંચેલી દીકરીઓની માતા છે, તેઓ એ સમય યાદ કરે છે જ્યારે તે પોતે નાની છોકરી હતા અને ભણવા માંગતા હતા પરંતુ તેમના માતાપિતા એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ સ્થળાંતર કરતા રહેતા હોવાથી તેઓ ભણી શક્યા નહોતા. પરંતુ જ્યારે તેઓ પંગુણી (માર્ચ-એપ્રિલ) અને ચિતિરઈ (એપ્રિલ-મે) મહિનામાં મંદિર ઉત્સવો દરમિયાન બતાવવામાં આવતી ફિલ્મોનો ઉલ્લેખ કરે છે ત્યારે તેમનો ચહેરો ચમકી ઉઠે છે.

તેઓ અમને કહે છે, "પંદર દિવસ, 15 ફિલ્મો! આ શોમાં આખું ગામ ભેગું થતું. લાઈટ ચાલુ રાખવા માટે અમે જનરેટર લાવતા. પોંગલના પાંચમા દિવસથી બે દિવસ સુધી શેરીઓને અજવાળવા માટે અમે દરેક ઘરમાંથી પૈસા એકઠા કરતા અને બાળકો ખૂબ ખુશ થતા."

જ્યારે આ સમુદાયના રહેવાસીઓને ટેલિવિઝન મળ્યું ત્યારે બાળકો ખૂબ જ ખુશ થયા હતા. તેઓ કહે છે, "અમારા બાળકો ખૂબ જ ઉત્સાહિત હતા." તેઓ ઉમેરે છે, "પરંતુ વીજળી વિના ટીવી ઘેર પડી રહ્યા હતા. ઉંદરોએ વાયર કરડી ખાધા અને બધુંય નકામું થઈ ગયું. અમે 600 રુપિયામાં તે વેચી દીધા."

વીજળીનો અભાવ દરેક વ્યક્તિ અનુભવે છે, પરંતુ ખાસ કરીને તે મહિલાઓના જીવનને અસર કરે છે. અહીંથી છૂટવાના રસ્તા તરીકે યુવાન છોકરીઓના વહેલા લગ્ન કરી દેવામાં આવે છે. જે મહિલાઓ લગ્ન કરીને અહીં આવે છે તેમને માટે બાળજન્મના સૌથી મહત્વપૂર્ણ સમયે અંધારું ખાસ કરીને પડકારજનક હોય છે અને અહીં મોટાભાગના બાળકોનો જન્મ ઘેર જ થાય છે.

મને મદુરાઈમાં વીતેલું મારું બાળપણ યાદ છે જ્યાં મારો પરિવાર હંમેશા રહેવા માટેની કાયમી જગ્યા શોધતો રહેતો હતો. અમારે એક પાકું ઘર બનાવવાની જરૂર હતી, પરંતુ તે સરળ નહોતું. મેં મારા શાળાના શરૂઆતના વર્ષો શેરીના દીવાબત્તીના થાંભલા નીચે ભણવામાં વિતાવ્યા હતા. હું છેક 9 મા ધોરણમાં હતી ત્યારે જ અમારા ઘરમાં પહેલી વાર વીજળી આવી. ક્યારેક હું નજીકમાં મારા કાકા [પેરિઅપ્પા] ને ઘેર જઈને રહેતી જેથી અભ્યાસ કરી શકું કારણ કે ત્યાં વીજળી હતી. વાંચો: મારી માનું જીવન - દીવાબત્તીના થાંભલાના અજવાળે

નરીક્કરવર અને બૂમ બૂમ મટ્ટકારર સમુદાયોના જે લોકોને હું મળ્યો તે બધાએ કહ્યું કે યોગ્ય રહેઠાણ એ હજી પણ ચિંતાનો વિષય છે. નીલમ્મલને યાદ છે કે ઘણા લાંબા સમય સુધી તેમની પાસે સરખું ઘર નહોતું. "વરસાદ પડે ત્યારે અમે બસ સ્ટોપ પર સૂતા; અમારી પાસે કોઈ તંબુ નહોતા."

નરીક્કરવર - મૂળ રીતે શિકારી-સંગ્રહકો - લાંબા સમયથી મોસ્ટ બેકવર્ડ કમ્યુનિટી (સૌથી પછાત સમુદાય) તરીકે સૂચિબદ્ધ હતા અને 2016 ના અંતમાં જ તેમને અનુસૂચિત જનજાતિ તરીકે માન્યતા મળી હતી.

લાંબા સંઘર્ષ પછી આ સમુદાયને આખરે 2.25 સેન્ટ (આશરે 1000 ચોરસ ફૂટ) જમીન પર આવાસનું વચન આપવામાં આવ્યું હતું. એ માટે ફંડ ફાળવવામાં આવ્યું છે અને 2024 ની સામાન્ય ચૂંટણી પછી તેનું બાંધકામ શરૂ થવાનું હતું.

2018 માં ગાજા ચક્રવાત તમિળનાડુના દરિયાકાંઠે અથડાયા પછી વ્યાપક નુકસાન થતા આ સમુદાયે તેમની માંગણીઓ પૂરી કરવા માટે સખત દબાણ કર્યું હતું. 52 વર્ષના મુરુગેસન જણાવે છે, "તેઓએ [સરકારે] આખરે અમને અમારા પટ્ટા [જમીનની માલિકીના પુરાવાના દસ્તાવેજ] આપી દીધા છે. પરંતુ હજી પણ અમે આ જમીન પર ઘરો બનાવી શકતા નથી." તેઓ કહે છે કે તેમના સમુદાયના લોકોને માત્ર ઘર જ નહીં પરંતુ મંદિર, મંદિરના તહેવારો વિગેરે પણ જોઈએ છે.

જ્યારે તેઓ નજીકના મંદિરોની મુલાકાત લે છે ત્યારે તેમને નથી કોઈ ધાર્મિક વિધિ કરવા દેવામાં આવતી કે નથી તેમને મંદિરની અંદર જવા દેવામાં આવતા. તેમને માત્ર દૂરથી મંદિરના કાર્યક્રમો જોવાની પરવાનગી હોય છે, તેઓ એ કાર્યક્રમો જોવા જાય છે ત્યારે ઉચ્ચ જાતિના જૂથો દ્વારા થતા જાતિ આધારિત ભેદભાવ વિશે પણ તેમણે વાત કરી.

સરકારી શાળાઓમાં બૂમ બૂમ મટ્ટકારર સમુદાયના બાળકોને સામાજિક બહિષ્કારનો સામનો કરવો પડે છે. બીજા લોકો ઘણીવાર તેમને "અશુદ્ધ" ગણીને તેમની નજીક બેસવાની ના પાડે છે. તેઓ મૂળભૂત જરૂરિયાતો માટે પાણી મેળવવા માટે સંઘર્ષ કરતા હોય ત્યારે નહાવું એ તો તેમને માટે એક વૈભવ જેવું છે. રહેવાસીઓને નહાવા, ધોવા અને પીવા માટે પાણી લાવવા માટે લગભગ અડધો કિલોમીટર ચાલવું પડે છે. પાણીની અપૂરતી પહોંચ ઘણીવાર સંઘર્ષ તરફ દોરી જાય છે, કારણ કે 60 પરિવારોને ફક્ત બે કલાકમાં પાણી ભરવું પડે છે. ઘણીવાર તેમને ફક્ત અડધો ઘડો ભરીને જ પાણી મળે છે અને આખા પરિવાર માટે રસોઈ કરવા અને પીવા માટે તેટલા જ પાણીથી કામ ચલાવવું પડે છે.

પેરિયાનાયકી વનવીલ ટ્રસ્ટમાં ટ્યુશન શિક્ષક છે. આ ટ્રસ્ટ એ સમગ્ર રાજ્યમાં વિવિધ સ્થળોએ આ વિચરતા સમુદાય સાથે કામ કરતી એક બિન-સરકારી સંસ્થા છે. વાંચો: વનવીલ: લોકડાઉનના વરસાદી તોફાનમાં ઈન્દ્રધનુ

"અહીંના [તુરવિક્કાડ અને ઓટ્ટંકાડ વસાહતોના] મોટા ભાગના બાળકો 8 મા ધોરણ સુધી અભ્યાસ કરે છે અને પછી કામ પર જવા માંડે છે કારણ કે માતા-પિતા આસપાસ હોતા નથી, અને સૌથી મોટું બાળક એકલે હાથે (જવાબદારી) સંભાળી શકતું નથી. તેઓ બાટલીઓ વીણે છે, ભીખ માંગે છે, ખરાબ નજરથી બચવા માટે નાની-નાની ઢીંગલીઓ વેચે છે અથવા ડ્રમ વગાડવાનું શરૂ કરી દે છે."

મનમેલકુડીના પેરિયાનાયકી 12 મા ધોરણ સુધી ભણેલા છે. આ યુવાન શિક્ષિકાએ જાણ્યું કે વીજળી વિના બાળકોને ભણવામાં રસ નહોતો; તેમાંથી ફક્ત ત્રણ બાળકો 10 મા ધોરણની પરીક્ષા પાસ કરી શક્યા હતા.

તેઓ કહે છે, "કેરોસીન લેમ્પ અમારે માટે સર્વસ્વ છે. અમે સાત વાગ્યાની આસપાસ લેમ્પ ચાલુ કરીએ છીએ, અને રાત્રે 8 વાગ્યા સુધીમાં બધા જમી લે છે. તે પછી અમે ફક્ત લેમ્પ બંધ કરીને સૂઈ જઈએ. કોઈ ભણે નહીં."

જોકે મુરલી નસીબદાર હતા કારણ કે તેમના પિતા શિક્ષણનું મહત્વ સમજતા હતા. તેઓ તેમના દીકરાના અભ્યાસ બાબતે કડક હતા, પરંતુ મુરલી પાસે તેઓ આદિવાસી સમુદાયના છે અને તેથી શિક્ષણમાં અનુસૂચિત જનજાતિ ક્વોટા માટે પાત્ર છે એમ દર્શાવતું કોઈ સમુદાય પ્રમાણપત્ર નહોતું.

મુરલી કહે છે, “પ્રમાણપત્ર વિના મને મળવાપાત્ર શિષ્યવૃત્તિ મળી શકી નહીં. અપ્પા અને હું અમારો કેસ રજૂ કરવા ઘણી ઓફિસોમાં ગયા." પરંતુ તેઓ ઉમેરે છે કે અધિકારીઓ તેમની સામે અણગમાથી અને તિરસ્કારથી જોતા. તેઓ કહેતા, “‘ઓહ, તમે પેન્ટ-શર્ટ પહેર્યા છે’, ‘ઓહ, તમે નાહીને આવ્યા છો, અચ્છા!!’.”

આ બાપ-દીકરો તમિળ બોલતા હતા તે વાતનો ઉપયોગ પણ તેમની વિરુદ્ધ કરવામાં આવ્યો હતો: "તમે તો આટલું સારું તમિળ બોલો છો. હું શી રીતે માની લઉં કે તમે આ જાતિ/સમુદાયના છો? હું તમારા પર શી રીતે વિશ્વાસ કરું? આમ પણ તમારી આ કોઈ જાતિ નથી." તેમને પ્રમાણપત્ર આપવાનો ઇનકાર કરવામાં આવ્યો હતો.

મુરલી આગળ કહે છે કે તેમની વાસ્તવિકતા (પોલીસના પક્ષપાત અને વંચિત સમુદાય વિરુદ્ધ સરકારની હિંસા વિશેની ફિલ્મ) જય ભીમમાં બતાવવામાં આવી છે તેનાથી અલગ નથી.

તેઓ ઉમેરે છે, “તેઓ અમને સાપ પકડનારા અને ઉંદર પકડનારા કહે છે અને પ્રમાણપત્ર આપવાનો ઈનકાર કરે છે કારણ કે તે પ્રમાણપત્ર અમને ઘણી છૂટછાટ આપે છે અને (અમને એટલી બધી છૂટછાટ મળે તો) અમે તેમના સ્તર સુધી પહોંચી જઈશું."

છેવટે એક સારા અધિકારી આવ્યા હતા અને તેમણે પ્રમાણપત્રો માટેની તેમની વિનંતીઓને પૂરી કરવાનું શરૂ કર્યું હતું. લોકો જિલ્લા કલેક્ટર કચેરી સામે દિવસો સુધી રાહ જોતા રહ્યા. ઘણા પરિવારો કહે છે કે આખરે તેમને રેશન કાર્ડ, આધાર કાર્ડ અને મતદાર ઓળખપત્ર મળી ગયા છે.

પરંતુ મુરલી પાસે હજુ પણ ટ્રાન્સફર સર્ટિફિકેટ (ટીસી) નથી, તેના વિના આગામી શૈક્ષણિક સંસ્થામાં જવું અશક્ય છે. તેઓ કહે છે કે તેમને કહેવામાં આવ્યું છે કે તેમને કોઈ બીજા સમુદાયના નામનું પ્રમાણપત્ર મળશે, અતિયન (બૂમ બૂમ મટ્ટકારર સમુદાયના બીજા નામ) નું નહીં.

આ યુવાન વિદ્યાર્થીની નજર અનુસ્નાતક પદવી પર છે અને જ્યાં સુધી તેમને તેમનું યોગ્ય પ્રમાણપત્ર નહીં મળે ત્યાં સુધી તેઓ હાર નહીં માને.

તેઓ નિર્દેશ કરે છે, "આ મારી ઓળખ છે, મારે તેની જરૂર છે. આ ઓળખ મારે લોકોને નિયંત્રિત કરવા કે તેમના પર પ્રભુત્વ મેળવવા માટે નહીં, પણ આ 'અતિયન' નામના લોકોનો સમૂહ છે એટલું કહેવા માટે જોઈએ છે. આવા ઘણા આદિવાસી સમૂહો નાશ પામ્યા છે. અમે પણ આદિવાસીઓ છીએ. અમારી પોતાની સંસ્કૃતિ છે અને અમારા પોતાના રિવાજો છે જેને સાચવવાની જરૂર છે."

હું મુરલીને મળું છું ત્યારે મને મદુરાઈના મારા પોતાના ગામ જવાહરલાલપુરમના યુવાનો યાદ આવે છે, તેઓ પણ પોતાનું શિક્ષણ પૂરું કરવા અને તેમના જીવનમાં પરિવર્તન લાવવા માટે સંઘર્ષ કરી રહ્યા છે.

કુપ્પમ્મા જન્મથી જ અહીં રહે છે, અને (પોતાની વસાહત છોડીને) બહાર જવા માટે ઉત્સુક છે. તેઓ જીવનનિર્વાહ માટે પ્લાસ્ટિકનો ભંગાર એકઠો કરે છે અને દરરોજ લગભગ 150-200 રુપિયા કમાય છે. “તાજેતરમાં જ એક વાહન ચોરાઈ ગયું. કોઈ કાર્યવાહી કરવામાં આવી નથી. જો વાહનોના નસીબમાં આવું લખ્યું છે, તો વિચાર કરો કે જો અમે ગુમ થઈ જઈએ તો શું થશે?” બે છોકરીઓના માતા 35 વર્ષના કુપ્પમ્મા પોતાની વસાહત છોડીને બહાર જવા માટે મક્કમ છે. “અમારે આઝાદીથી જીવવું પડશે. અમારે અમારા હકો માટે લડવું પડશે. અમારે બીજા પર આધાર ન રાખવો જોઈએ. તેથી અમારે અમારા પોતાના ઘરમાં જવાની જરૂર છે.”

યોગ્ય મકાનોના અભાવે ચોમાસાનો વરસાદ નવી મુસીબતો લાવે છે. સેલ્વી કહે છે, "અમે જે પાણી ભરી લાવીએ છીએ તેમાં, અમે જે પાણી પીએ છીએ તેમાં, નાનાં નાનાં જીવડાં તરતા હોય છે, સૂવાના ગાદલા પર, અમારા કપડાં પર, બધે જ માંકડ ફરતા હોય છે."

ચોમાસામાં પાણી વધી જતાં તેમના ઘરોમાં પાણી ભરાઈ જાય છે અને નાના બાળકોને જોખમ રહે છે. સેલ્વી ઉમેરે છે, "વરસાદ સાથે મચ્છર અને ઝેરી જંતુઓ આવે છે; અમે તેમને રોકી શકતા નથી. પાણીના સાપ પણ હોય છે. અમે આખું ચોમાસું, અંધારી રાત પણ, સાપને ફટકા મારવામાં વિતાવીએ છીએ. ફક્ત ભગવાન જ અમારું રક્ષણ કરી રહ્યા છે."

અહીં લોકો સાથે વાત કરતી વખતે હવામાં હંમેશા હાસ્ય ગુંજી રહે છે. પરંતુ મને ખબર છે કે આવા વાતાવરણમાં, દિવસ પછી દિવસ, રાત પછી રાત, હવાઉજાસ અને સરખા ખાટલા વિના જીવવું કેટલું મુશ્કેલ છે. એક સરખું ઘર એ મૂળભૂત જરૂરિયાત છે, પરંતુ સરકાર તેમની અવગણના કરે છે.

પેરિયાનાયકી ઉમેરે છે કે ભેજવાળા હવામાનમાં, તેમના સાંકડા ઘરોમાં ચૂલા પર ખોરાક રાંધવો મુશ્કેલ છે. નીલમ્મલ કહે છે કે આજકાલ સેલ ફોનની ટોર્ચ મદદમાં લાગે છે, પરંતુ ફોનને ચાર્જ કરવો એ વળી બીજો એક પડકાર છે.

સિવિલ સર્વિસ (મુલકી સેવા માટે) ની પરીક્ષા માટે સખત મહેનત કરતા મુરલી કહે છે, "ગામના પ્રમુખ [સરપંચ] મત માગવા આવ્યા ત્યારે તેમણે અમને વીજળી અપાવવાનું વચન આપ્યું હતું. પરંતુ અમે હજી પણ અંધારામાં છીએ. વીજળી માટેનો આ સંઘર્ષ 20 વર્ષ પહેલાં શરૂ થયો હતો."

તુરવિક્કાડ અને ઓટ્ટંકાડમાં રહેતા મોટાભાગના લોકો ગુજરાન ચલાવવા માટે કચરો વીણે છે.

અંજુ સાવ નાની હતી ત્યારે તેના પિતાનું અવસાન થયું હતું, તેઓ પોતાની પાછળ અંજુની માતાને માથે કચરો વીણવામાંથી થતી કમાણીમાંથી આઠ બાળકોની સંભાળ રાખવાની જવાબદારી છોડી ગયા હતા. 16 વર્ષની અંજુ કહે છે, "માતા વારંવાર બીમાર પડે છે. તે ક્યારેક દરિયા પર રહે છે, અમારે માટે દૂધ અને ખોરાક મેળવી શકે એ માટે માછલી ખરીદે છે અને વેચે છે. અમે ઘેર રસોઈ બનાવતા નથી. અમારું ભોજન બીજા ઘરોમાંથી આવે છે." અંજુનો એક નાનો ભાઈ બકરીઓ ચરાવે છે, એક બહેન ભીખ માંગે છે અને બીજા (ભાઈ-બહેનો) કચરો વીણવામાં મદદ કરે છે.

52 વર્ષના મુરુગેસન કહે છે, "ડ્રમ સેટ વગાડવા એ અહીંનો એક પ્રમાણમાં તાજેતરનો વ્યવસાય છે. તે પહેલાં, અમે કાચની બાટલીઓ, પ્લાસ્ટિકનો ભંગાર અને જૂના જૂતાં ભરેલી હાથલારીઓ ધકેલતા હતા." જેમની પાસે ઢોર હતા તેઓ તેમની બૂમ બૂમ ગાયને ગામડે ગામડે લઈ જઈ તેના સહારે ગુજરાન ચલાવતા.

નીલમ્મલ કહે છે, "અમે ભણેલા નથી એટલે અમે બીજી નોકરીઓ શોધી શકતા નથી. અમારા માતા-પિતા આજીવિકા માટે ભીખ માગતા હતા. અમે બાટલીઓ વીણીએ છીએ. પરંતુ અમે ઈચ્છીએ છીએ કે અમારા બાળકો ભણે અને નોકરી શોધે, આનંદથી જીવે."

થોડી છોકરીઓએ કામ કરવાનું શરૂ કર્યું છે - એક યુવતી લેબમાં કામ કરીને મહિને 4000 રુપિયા કમાય છે, તેઓ લોહી કેવી રીતે લેવાનું એ શીખે છે. સેલ્વી હવે કોલેજમાં છે અને એવા ભવિષ્યના સપના જુએ છે જ્યાં તેમના સમુદાય માટે પરિસ્થિતિ બદલાશે. "અમારે સમાન બનવાની જરૂર છે. આંબેડકર અમને કહે છે, 'મેં તમારા માટે બધા દરવાજા ખોલી નાખ્યા છે, તમે આગળ વધો અને તમારે જે બદલવું છે તે બદલો.' જો અમે સારું ભણીશું તો અમે સારા પોશાક પહેરી શકીશું, સારી રીતે જીવી શકીશું, અને તો અમને આદર મળશે."

તેઓ પારીને કહે છે, "માત્ર શિક્ષણ જ આ તફાવતો જોતું નથી." તેઓ એવા સમયનું સપનું જુએ છે જ્યારે, "મારા ઘરમાંથી કોઈ હવે ભીખ માગવા નહીં જાય. મારું ઘર મારા મિત્રના ઘર જેવું જ દેખાશે."

સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ માટે સખત મહેનત કરીને મુરલી તેમના સમુદાયના લોકો માટે પરિસ્થિતિ બદલવા માંગે છે, તેમની વસાહતને અજવાળવા માગે છે અને તેમના જીવનના નવા અને વધુ સારા તબક્કામાં પ્રવેશ કરવા માગે છે.

હું તેમની સાથે વાત કરું છું ત્યારે મને આશા જાગે છે.

પોસ્ટસ્ક્રિપ્ટ: 20 વર્ષ પછી 2024 માં બૂમ બૂમ મટ્ટકારરને તેમના એસટી પ્રમાણપત્રો મળ્યા હતા. સરકાર ઓટ્ટંકાડમાં તેમના ઘરો પણ તૈયાર કરી રહી છે અને સમુદાય આ વર્ષમાં ત્યાં રહેવા જવાની/સ્થળાંતરિત થવાની આશા રાખે છે.

આ વાર્તા મૂળ તમિળ ભાષામાં તૈયાર કરવામાં આવી હતી.

અનુવાદ: મૈત્રેયી યાજ્ઞિક