বুম বুম মাট্টুকাৰাৰঃ ‘আমি এতিয়াও অন্ধকাৰত নিমজ্জিত’

২০১৭ চনত মোৰ আলোকচিত্ৰ প্ৰদৰ্শনীৰ পিছত মই পাৰিত কাম কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিলো৷ কিন্তু সেই প্ৰদৰ্শনীখনে মোক এজন ভিজুৱেল আৰ্টিষ্ট হিচাপে পৰিচিত কৰালে যিটোবানাৱিল ৰেভাথি আৰু শিল্পী নটৰাজন অবিহনে হয়তো সম্ভৱ নহ’লহেঁতেন৷ ২০০৪ চনৰ চুনামিৰ পিছত ৰেভাথিয়ে নাৰিক্কুৰাভাৰ আৰু বুম বুম মাট্টুকাৰাৰ সম্প্ৰদায়ৰ শিশুসকলৰ বাবে বানাৱিল বিদ্যালয় আৰম্ভ কৰিছিল৷ মই তেওঁৰ জৰিয়তে থুৰাৱিক্কাডু আৰু ওন্নাকাডু বসতিৰ লোকসকলৰ সন্তানসকলক লগ পাইছিলো, ঠিক সেই মুহূৰ্ততে মোৰ অনুভৱ হৈছিল, মই যেন তেওঁলোকৰ জীৱনচৰ্যাক আলোকচিত্ৰ আৰু লিখনিৰ মাজেৰে আবদ্ধ কৰিব লাগিব৷

বুম বুম মাট্টুকাৰাৰ এক অনুসূচীত জনজাতি, এওঁলোকক আদিয়ান হিচাপেও জনা যায় (আঠিয়ান বুলিও লিখা হয়)৷ এই ‘বুম বুম’ শব্দটো মাট্টুকাৰাৰ অথবা গৰখীয়া সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে বালি ঘড়ীটোৰ দৰে আকৃতিৰ ঢোল উৰুমিত বজোৱা শব্দৰ পৰা উৎপত্তি হৈছে৷ সম্প্ৰদায়টোৱে বিশেষ ধৰণে সজ্জিত এটা ষাঁড় গৰুৰ সহায়ত মানুহৰ ভূত-ভৱিষ্যত ক’ব পৰা বৃত্তিটোৰ আলম লৈয়ে এই নামটোৰ উৎপত্তি হোৱা বুলি কোৱা হয়৷

বেলি ডুব যোৱাৰ লগে লগে বুম বুম মাট্টুকাৰাৰ সম্প্ৰদায়টোৰ বসতিস্থলো অন্ধকাৰত ডুব যায়৷ থাঞ্জাভুৰ জিলাৰ থাৰাবিক্কাড়ু গাঁৱৰ সীমাত বাস কৰা এই লোকসকলৰ বাবে এই অন্ধকাৰ যেন স্বাভাৱিক অন্ধকাৰ নহয়৷ মই যোৱা সাতদিনে স্বচক্ষে তেওঁলোকৰ জীৱনশৈলী পৰ্যৱেক্ষণ কৰিছো, তেওঁলোকৰ সন্তানসকলে অধ্যয়ন কৰা তামিলনাডুৰ বানাৱিল বিদ্যালয়ো সাক্ষাৎ কৰিছো৷

‘‘নিশাৰ অন্ধকাৰ আমাৰ বাবে যন্ত্ৰণাময় হৈ পৰে৷ নদীৰ সিটো পাৰে ইয়াৰ পৰা মাত্ৰ পাঁচশ মিটাৰ দূৰৈত বিদ্যুতৰ ব্যৱস্থা আছে যদিও আমাৰ ফালে সেই সুবিধা নাই৷ কেৱল বিদ্যুতেই নে, খোৱা পানী যোগানৰ সুবিধাও আমি পোৱা নাই৷ আমি এই নৰ্দমাটোৰ পাৰত বাস কৰো৷ আমাৰ বসতিৰ পিছফালে এটা পুখুৰী আছে৷ এই ঠাইখন আগতে অটব্য অৰণ্যই আবৰি আছিল’’, মুৰালিয়ে এইদৰে কয়৷

বিদ্যুতৰ অভাৱে কেৱল দৈনিক কৃতকৰ্মক প্ৰভাৱিত কৰাই নহয়, বৰঞ্চ ই সেই স্থানত বসবাস কৰা পঞ্চাশ ঘৰ পৰিয়ালটোৰ জীৱনলৈও নিৰাপত্তাহীনতা নমাই আনিছে৷ এই অঘৰী জনজাতিটোৱে অঞ্চলটোত পঁচিশ বছৰ পূৰ্বে বসতি স্থাপন কৰিছিল আৰু তেতিয়াৰে পৰা তেওঁলোকে আৱৰ্জনা সংগ্ৰহ আৰু বিক্ৰীৰ জৰিয়তে জীৱন নিৰ্বাহ কৰি আহিছে৷

চৰকাৰী নথি মতে গাঁওখনৰ নাম এমজিআৰ নগৰ যদিও উচ্চ বৰ্ণৰ লোকসকলে তুচ্ছাৰ্থত ‘‘ৰাৰাক্কোট্টাই’’ বুলিহে কয়৷ ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে বাহিৰৰ পৰা অহা লোক অথবা নিম্নজাতি৷

সম্প্ৰদায়টোৰ আন লোকসকলৰ দৰে একৈশ বছৰীয়া মুৰালিয়েও এটা কেঁচা ঘৰত বাস কৰে৷ ঘৰৰ সেই সংকীৰ্ণ ঠাইটুকুৰাত নৱবিবাহিতৰ পৰা আৰম্ভ কৰি বুঢ়া-মেঠাকে ধৰি সৰু সৰু শিশুসকলেও থাকে৷ প্ৰায় আঠৰ পৰা দহজন লোক একেটা ঘৰত বাস কৰে৷

মুথুকুমাৰীয়ে বিদ্যুতৰ অভাৱত ঘৰ-পাকঘৰ চলোৱাত জটিলতাৰ সন্মুখীন হৈছে৷ ‘‘খোৱা খাদ্য আমি ক্ৰয় কৰিবলগীয়া হয়৷ ইডলী বা ডোচাৰ বাবে দাইল ভিজাই থ’বও নোৱাৰো কাৰণ সেইবোৰ গুড়ি কৰিবলৈ মিক্সাৰ চলাব লাগে আৰু থ’বলৈ ফ্ৰীজ লাগে’’, তিনিটা কণমানি সন্তানৰ মাতৃ ২২ বছৰীয়া মুথুকুমাৰীয়ে এইদৰে কয়৷

মুথুকুমাৰীৰ চুবুৰীয়া চেলভিও ইয়াতেই ডাঙৰ-দীঘল হোৱা৷ ইয়ালৈ প্ৰায় তিনি দশক পূৰ্বে তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃ বসতি স্থাপন কৰিবলৈ আহিছিল৷ ‘‘আমি কাৰেণ্টৰ ছুইচ কেনেকৈ দিয়ে তাকেই নাজানো’’, চেলভিয়ে কয়৷ চৰকাৰে তেওঁলোকক টিভি, মিক্সাৰ আৰু অন্যান্য বিজুলীৰ উপকৰণ দিছে যদিও বিদ্যুতৰ অভাৱত সেইবোৰ এনেয়ে পৰি ৰৈছে৷ সেই আটাইবোৰ সামগ্ৰী বিক্ৰী কৰি দিয়া হৈছে বুলি চেলভিয়ে জানিবলৈ দিয়ে৷

এজনী গাভৰু ছোৱালীৰ মাতৃ নীলাম্মালে তেওঁৰ কৈশোৰ কালৰ কথা সোঁৱৰণ কৰে৷ সেই সময়ত তেওঁ পঢ়িবলৈ বিচাৰিছিল৷ কিন্তু পিতৃ-মাতৃয়ে সেই স্থানলৈ গুচি অহা বাবে তেওঁৰ পঢ়া আধাতে সামৰিবলগীয়া হ’ল৷ ফাগুণি (মাৰ্চ-এপ্ৰিল) আৰু চিথিৰাই (এপ্ৰিল-মে’) মাহত মন্দিৰত হোৱা উৎসৱৰ সময়ত দেখুওৱা চিনেমাকেইখনৰ কথা মনত পেলাই নীলাম্মালৰ চকুকেইটা আনন্দত তিৰবিৰাই উঠে৷

‘‘পোন্ধৰ দিনত পোন্ধৰখন চিনেমা! সমগ্ৰ গাঁওবাসীয়ে চিনেমা চাবলৈ আহে৷ আমি লাইটৰ বাবে জেনেৰেটৰ আনো আৰু সেই জেনেৰেটৰৰ বাবে প্ৰত্যেক ঘৰৰ পৰা চান্দা তোলো৷ পোংগলৰ পঞ্চম দিনৰ পৰা দুদিনলৈ গাঁৱৰ বাট-পথ পোহৰেৰে আলোকময় হৈ উঠে আৰু ল’ৰা-ছোৱালীবোৰেও খুব ফুৰ্তি পায়’’, তেওঁ আমাক এইদৰে কয়৷

গাঁওখনৰ পৰিয়ালৰ ঘৰলৈ যেতিয়া টিভিবোৰ আহিছিল, ল’ৰা-ছোৱালীবোৰে খুব ভাল পাইছিল৷ কিন্তু বিদ্যুতৰ অভাৱত সেয়া ফুলদানিলৈহে পৰ্যবসিত হৈছিল৷ নিগনিয়ে টিভিৰ তাঁৰবোৰ কুটিছিল৷ পিছলৈ তেওঁলোকে সেই বেয়া হোৱা টিভিবোৰ ছশ টকাত বিক্ৰী কৰি দিছিল৷

বিদ্যুতৰ অভাৱ সকলোৱে অনুভৱ কৰে। কিন্তু ই ঘাইকৈ ঘৰত থকা মহিলাসকলৰ জীৱন প্ৰভাৱিত কৰে৷ যুৱতীবোৰ বিয়া হৈ বাহিৰলৈ ওলাই যায়৷ কিন্তু যিসকল ইয়ালৈ বিয়া হৈ আহে তেওঁলোকৰ বাবে এই অন্ধকাৰ নিঃসহ হৈ পৰে৷ সন্তানৰ জন্মৰ সময়ত এই অন্ধকাৰ প্ৰত্যাহ্বানজনক হৈ উঠে কিয়নো অধিকাংশ শিশুকেই মাতৃসকলে ঘৰতেই জন্ম দিয়ে৷

মাদুৰাইত থকা সময়ত মই মোৰ শৈশৱৰ কথা মনত পেলাওঁ৷ সেইসময়ত মোৰ পৰিয়ালে সদায়েই এটুকুৰা স্থায়ী বাসস্থান বিচাৰি ফুৰিছিল৷ আমি এটা পকী ঘৰ সাজিব বিচাৰিছিলো, কিন্তু এয়া সহজ নাছিল৷ বিদ্যালয়ৰ প্ৰাৰম্ভিক দিনকেইটাত মই পথৰ কাষৰ লাইটৰ তলত বহি পঢ়িছিলো৷ মই নৱম শ্ৰেণী পাঁওতেহে আমাৰ ঘৰত বিদ্যুতৰ সংযোজন হৈছিল৷ মাজে মাজে মই খুড়াৰ ঘৰলৈ গৈ থাকিবলৈ লৈছিলো কাৰণ তাত বিদ্যুতৰ সুবিধা আছিল আৰু মই বাল্বৰ পোহৰত পঢ়াৰ সুযোগ পাইছিলো৷

পঢ়কঃ ৰাজপথৰ লাইটৰ পোহৰত মোৰ মাতৃৰ জীৱন

নাৰিক্কুৰাভাৰ আৰু বুম বুম মাট্টুকাৰাৰ সম্প্ৰদায়ৰ যিসকল লোকক মই লগ কৰিছিলো তেওঁলোকৰ বাবে উপযুক্ত বাসস্থান তেতিয়াও এক চিন্তাৰ বিষয় হৈ আছিল৷ নীলাম্মালে বৰষুণৰ সময়ত বাছ ষ্টপেজত কটোৱা দিনবোৰৰ কথা সোঁৱৰণ কৰি তেওঁলোকৰ বাবে উপযুক্ত বাসস্থানৰ অস্তিত্ব নস্যাৎ কৰে৷

চিকাৰী সম্প্ৰদায়ৰ লোক নাৰিক্কুৰাভাৰসকল আটাইতকৈ পিছপৰা শ্ৰেণীত তালিকাভুক্ত আছিল আৰু ২০১৬ চনৰ শেষতহে তেওঁলোকে অনুসূচীত জনজাতিৰ মৰ্যাদা লাভ কৰে৷

এক দীঘলীয়া সংঘৰ্ষৰ অন্তত সম্প্ৰদায়টোৰ লোকসকলক প্ৰায় এহেজাৰ বৰ্গফুটৰ ভূমিত বাসস্থান নিৰ্মাণৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়া হৈছিল৷ সেই অনুসাৰে পুঁজি আৱণ্টন কৰা হৈছিল আৰু ২০২৪ চনৰ লোকসভা নিৰ্বাচনৰ পিছত নিৰ্মাণ কাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ কথা আছিল৷

২০১৮ চনত তামিলনাডুৰ সমুদ্ৰতীৰত গাজা ঘূৰ্ণীবতাহে ধ্বংসলীলা সৃষ্টি কৰাৰ পিছত সম্প্ৰদায়টোৰ লোকসকলে তেওঁলোকৰ দাবী পূৰণৰ বাবে হেঁচা দিবলৈ ধৰিছিল৷ বাৱন্ন বৰ্ষীয় মুৰুগাসেনে কয়, ‘‘শেষত তেওঁলোকে [চৰকাৰে] আমাক পট্টা দিলে যদিও আমি এতিয়াও সেই ভূমিত ঘৰ সাজিব পৰা নাই৷ আমি কেৱল ঘৰেই নহয়, এটা মন্দিৰো বিচাৰিছিলো, আমি মন্দিৰৰ উৎসৱ আৰু বহু কিবা-কিবি বিচাৰিছিলো৷’’

সম্প্ৰদায়টোৰ লোকসকলে যেতিয়া ওচৰৰ কোনো মন্দিৰলৈ যায়, তাত তেওঁলোকক কোনো ধৰ্মীয় কাজ সম্পন্ন কৰাতো দূৰৰে কথা, তেওঁলোকক আনকি মন্দিৰৰ ভিতৰলৈ সোমাবলৈও দিয়া নহয়৷ তেওঁলোকক দূৰৈৰ পৰাহে কেৱল মন্দিৰ দৰ্শনৰ অনুমতি দিয়া হয়৷ সম্প্ৰদায়টোৰ লোকসকলে এই ক্ষেত্ৰত উচ্চ বৰ্ণৰ লোকৰ দ্বাৰা সন্মুখীন হোৱা জাতিভিত্তিক বৈষম্যতাৰ কথা উল্লেখ কৰে৷

চৰকাৰী বিদ্যালয়সমূহতো বুম বুম মাট্টুকাৰাৰ শিশুসকলে সামাজিক বৈষম্যৰ বলি হ’বলগীয়া হয়৷ তেওঁলোকক ‘‘অপৰিষ্কাৰ’’ বুলি মন্তব্য কৰি আন শিশুসকলে কাষত বহিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে৷ সেই শিশুসকলৰ বাবে স্নানগৃহত পৰিষ্কাৰ পানীৰ স্নান কৰাটোও এক অলীক সপোনৰ দৰে৷ অঞ্চলটোৰ বাসিন্দাসকলে গা ধোৱা, কাপোৰ ধোৱা আৰু খোৱাৰ বাবে পানী সংগ্ৰহ কৰিবলৈ প্ৰায় আধা ঘণ্টা সময় খোজ কাঢ়িবলগীয়া হয়৷ তাকো সেই পানী সংগ্ৰহ কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়াও সৰল নহয়, প্ৰায় ষাঠিটা পৰিয়ালে তেওঁলোকৰ নিত্য-নৈমিত্তিক কৰ্মৰ বাবে পানী মাত্ৰ দুঘণ্টাৰ ভিতৰত সংগ্ৰহ কৰিবলগীয়া হয়৷ প্ৰায়েই তেওঁলোকে পাত্ৰটোৰ আধাহে পানীৰে পূৰণ কৰিব পাৰে আৰু সেই সামান্য পানীৰেই ৰন্ধা-বঢ়া আৰু খোৱাকে ধৰি সকলো কাম কৰিবলগীয়া হয়৷

পেৰিয়ানায়কী বানাৱিল ন্যাসৰ এগৰাকী টিউচন শিক্ষক৷ এই বেচৰকাৰী ন্যাসটোৱে ৰাজ্যখনৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত বসবাস কৰা অঘৰী সম্প্ৰদায়ৰ কল্যাণৰ বাবে কাম কৰে৷ পঢ়কঃ বানাৱিলঃ তলাবন্ধৰ ধুমুহা-বৰষুণৰ মাজত আশাৰ ৰামধেনু

‘‘থুৰাৱিক্কাডু আৰু ওন্নাকাডুৰ অধিকাংশ শিশুৱেই অষ্টমমানলৈ পঢ়ি পঢ়া বাদ দিয়ে আৰু কৰ্মজীৱন আঁকোৱালি লয়, কিয়নো তেওঁলোকৰ পিতৃ-মাতৃসকল কাষত নাথাকে৷ তেওঁলোকে পেলনীয়া বটল বোটলে, ভিক্ষা মাগে, কুদৃষ্টিৰ পৰা হাত সৰা পুতলা বিক্ৰী কৰে অথবা ঢোল বজোৱা আৰম্ভ কৰে৷’’

মানামেলকুড়িৰ পেৰিয়ানায়কীয়ে দ্বাদশ শ্ৰেণীলৈ পঢ়িছে৷ তেওঁৰ মতে বিদ্যুৎ সংযোগ অবিহনে শিশুসকলে পঢ়িবলৈ আমনি পায়; এই পৰ্যন্ত কেৱল তিনিজনেহে দশম শ্ৰেণী উত্তীৰ্ণ হ’বলৈ সক্ষম হৈছে৷

‘‘কেৰাচিনৰ লেমটোৱেই আমাৰ বাবে সৰ্বস্ব৷ আমি সন্ধিয়া ৭ মান বজাত লেমটো জ্বলাও আৰু আটায়েই ৮ বজাৰ ভিতৰত নিশাৰ আহাৰ খাই শেষ কৰো৷ তাৰ পিছত আমি লেম্পটো বন্ধ কৰি শুবলৈ যাও৷ পঢ়া-শুনা কৰা নহয়গৈ আৰু’’, তেওঁ এইদৰে কয়৷

মুৰালিক এইক্ষেত্ৰত ভাগ্যৱান বুলি ক’ব লাগিব৷ কাৰণ তেওঁৰ পিতৃয়ে শিক্ষাৰ গুৰুত্ব বুজি পাইছিল৷ তেওঁ পুতেকৰ শিক্ষা সন্দৰ্ভত যথেষ্ট সজাগ আছিল৷ কিন্তু মুৰালিৰ কোনো আদিবাসী সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰমাণপত্ৰ নাছিল যাৰ দ্বাৰা তেওঁ অনুসূচীত জনজাতিৰ শিতানত শিক্ষা লাভ কৰিব পাৰিলেহেঁতেন৷

‘‘প্ৰমাণপত্ৰ অবিহনে মোৰ প্ৰাপ্য বৃত্তিটো নাপালো৷ আপ্পা আৰু মই বিভিন্ন বিভাগলৈ গৈ আবেদন কৰিলো৷ কিন্তু বিষয়াসকলে আমাক অৱজ্ঞা কৰিলে৷ তেওঁলোকৰ ‘অহ্ তুমি পেন্ট আৰু ছাৰ্ট পিন্ধি আহিছা’, ‘অহ্ তুমি গা ধুই আহিছা’ বাক্যসমূহত তীৰ্যক ঠাট্টা-মস্কৰা লুকাই আছিল’’, মুৰালিয়ে এইদৰে কয়৷

পিতা-পুত্ৰই সলসলীয়াকৈ তামিল ক’ব পৰাটোও যেন এক অপৰাধ আছিলঃ ‘‘তোমালোকে ইমান সুন্দৰকৈ তামিল কৈছা? মই কেনেকৈ বিশ্বাস কৰিম যে তোমালোক সেই সম্প্ৰদায়ৰ? তোমালোক অনুসূচীত জনজাতি সম্প্ৰদায়ৰ নহয়’’, এইবুলি কৈ বিষয়াসকলে মুৰালিক প্ৰমাণপত্ৰ দিয়াত অস্বীকাৰ কৰিছিল৷

জয় ভীম শীৰ্ষক চলচ্চিত্ৰখনত দেখুওৱা পৰিদৃশ্যতকৈ তেওঁলোকৰ জীৱন কোনোগুণে কম নহয় বুলি মুৰালি ক’বলৈ বাধ্য হয়৷ চলচ্চিত্ৰখনত উপান্ত সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰতি আৰক্ষীৰ পক্ষপাতিত্ব আৰু জনসাধাৰণে প্ৰকাশ কৰা হিংসাৰ দৃশ্য দেখুওৱা হৈছে৷

‘‘তেওঁলোকে আমাক সাপ-ধৰা, এন্দুৰ-ধৰা বুলি সম্বোধন কৰি প্ৰমাণপত্ৰ দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে৷ কাৰণ এই প্ৰমাণপত্ৰ পালে আমি বহুখিনি সুবিধা লাভ কৰিম আৰু তেওঁলোকৰ সমপৰ্যায়ৰ হৈ উঠিম’’, মুৰালিয়ে লগতে কয়৷

অৱশেষত এজন ভাল বিষয়াই তেওঁলোকৰ কথাখিনি শুনিলে আৰু প্ৰমাণপত্ৰ উলিয়াই দিলে৷ মানুহে দিনৰ পিছত দিন উপায়ুক্তৰ কাৰ্যালয়ৰ সন্মুখত বোন্দাপৰ দিবলগীয়া হৈছিল৷ বহু পৰিয়ালে অৱশ্যে অৱশেষত ৰেচন কাৰ্ড, আধাৰ কাৰ্ড আৰু ভোটাৰ পৰিচয়পত্ৰ লাভ কৰিলে৷

কিন্তু মুৰালিয়ে এতিয়াও ট্ৰেঞ্চফাৰ চাৰ্টিফিকেট লাভ কৰা নাই৷ সেই প্ৰমাণপত্ৰ অবিহনে মুৰালিয়ে পৰৱৰ্তী শিক্ষানুষ্ঠানত নাম ভৰ্তি কৰিব নোৱাৰে৷ মুৰালি কয় যে তেওঁ সেই প্ৰমাণপত্ৰ নিজৰ সম্প্ৰদায়টোৰ নামৰ পৰিৱৰ্তে আন সম্প্ৰদায়ৰ নামত লাভ কৰিব বুলি তেওঁক কোৱা হৈছে৷

এই যুৱকজনে স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ পণ লৈছে আৰু এই লক্ষ্যত উপনীত নোহোৱালৈ তেওঁ থমকি নৰয়৷

‘‘ই মোৰ পৰিচয়৷ মোক ইয়াৰ প্ৰয়োজন৷ মোক সেই পৰিচয় লোকক নিয়ন্ত্ৰণ বা দমন কৰিবলৈ নহয়, আমাৰ ‘আঠিয়ান’ সম্প্ৰদায়টোৰ যে অস্তিত্ব আছে তাকে ক’বলৈহে প্ৰয়োজন৷ বহু জনজাতিৰ পৰিচয় নোহোৱা হৈ গৈছে৷ আমিও জনজাতীয় লোক৷ আমাৰ নিজা সংস্কৃতি আছে, নিজা পৰম্পৰা আছে আৰু আমি সেইবোৰ সংৰক্ষণ কৰা উচিত’’, তেওঁ এইদৰে কয়৷

মুৰালিক লগ পোৱাৰ সময়ত মোৰ নিজৰ গাঁও মাদুৰাইৰ জৱাহৰলালপুৰমৰ এজন ডেকা ল’ৰালৈ মনত পৰিছিল৷ তেঁৱো নিজৰ জীৱনটো সলনি কৰিবলৈ শিক্ষালাভৰ যাত্ৰা সম্পূৰ্ণকৰাৰ সংঘৰ্ষত নামি পৰিছিল৷

কুপ্পাম্মা ইয়াত জন্মৰ পৰাই আছে আৰু তেওঁৰ আত্মীয়-স্বজনসকল ইয়াৰ পৰা আঁতৰি গৈছে৷ তেওঁ প্ৰতিদিনে পেলনীয়া প্লাষ্টিক সংগ্ৰহ কৰি ১৫০-২০০ টকাকৈ উপাৰ্জন কৰে৷ ‘‘অলপতে ইয়াৰ পৰা এখন বাহন চুৰি হ’ল কিন্তু কোনো ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা নহ’ল৷ ভাবি চাওক, বাহনৰেই এই অৱস্থা, মানুহ হেৰালে কি হ’ব?’’ দুটি সন্তানৰ মাতৃ ৩৫ বছৰীয়া মহিলাগৰাকীয়ে এইদৰে কয়৷ ঠাইটুকুৰাৰ পৰা আঁতৰি অহা সন্দৰ্ভত তেওঁ এইদৰে কয়, ‘‘আমি মুক্তভাৱে জীয়াই থাকিব বিচাৰো৷ আমি আমাৰ অধিকাৰৰ সপক্ষে যুঁজিব লাগিব৷ আমি আনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰা উচিত নহয়৷ সেয়ে আমি নিজৰ ঘৰলৈ যাব লাগিব৷

ঘৰসমূহৰ অৱস্থা ঠিক নোহোৱাৰ ফলত বাৰিষাৰ বৰষুণে নতুন সমস্যাৰ সৃষ্টি কৰে৷ ‘‘আমি সংগ্ৰহ কৰা পানীত পোকে কিলবিলায়৷ আমাৰ বিচনা, কাপোৰ সকলোতে পোকে আক্ৰমণ কৰে’’, চেলভিয়ে এইদৰে কয়৷

বাৰিষা পানী বাঢ়ি অহাৰ লগে লগে তেওঁলোকৰ ঘৰ-দুৱাৰো পানীৰে ভৰি পৰে৷ ফলত শিশুসকলৰ অৱস্থা সংকটময় হৈ উঠে৷ ‘‘বৰষুণৰ পানীৰ সৈতে মহ, বিষাক্ত কীটবোৰো আহে; আমি সিহঁতক বাধা দিব নোৱাৰো৷ পানী সাপো আহে৷ সাপৰ কামোৰৰ ভয়ত সমগ্ৰ বাৰিষাৰ সময়ছোৱা, নিশাৰ অন্ধকাৰত দিন কটাবলগীয়া হয়৷ কেৱল ঈশ্বৰেহে আমাক ৰক্ষা কৰিব পাৰে’’, চেলভিয়ে লগতে এইদৰে কয়৷

ইয়াৰ মানুহবোৰৰ সৈতে কথা পতাৰ সময়ত সদায়েই বতাহত হাঁহিৰ খিলখিলনি বিয়পি পৰে৷ কিন্তু মই জানো যে ঘৰ এখনত বতাহ অহা-যোৱাৰ ব্যৱস্থা নোহোৱাকৈ, এখন ভাল বিচনা নোহোৱাকৈ দিনৰ পিছত দিন, নিশাৰ পিছত নিশা কটোৱাটো কিমান কষ্টকৰ৷ এখন উপযুক্ত ঘৰ এক প্ৰাথমিক প্ৰয়োজন৷ কিন্তু চৰকাৰে সেয়া উপেক্ষা কৰে৷

সেমেকা বতৰত খৰিৰ জুইত খাদ্য ৰন্ধাটো বৰ কঠিন৷ মোবাইল ফোনৰ টৰ্চেৰে কিছু সকাহ পোৱা যায় যদিও সেই ফোন চাৰ্জ কৰাটো আন এক প্ৰত্যাহ্বানজনক কাম৷

‘‘গাঁৱৰ সভাপতিয়ে ভোট খোজাৰ সময়ত আমাক বিদ্যুৎ যোগানৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল৷ কিন্তু এতিয়াও আমি অন্ধকাৰত নিমজ্জিত হৈ আছো৷ বিদ্যুতৰ সমস্যা আজিৰ নহয়, এয়া বিশ বছৰ পূৰ্বেই আৰম্ভ হৈছিল’’, অসামৰিক সেৱাৰ পৰীক্ষাৰ বাবে কঠোৰ পৰিশ্ৰম কৰি থকা মুৰালিয়ে এইদৰে কয়৷

থুৰাৱিক্কাডু আৰু ওন্নাকাডুৰ অধিকাংশ লোকে জীৱিকাৰ বাবে আৱৰ্জনা বোটলাৰ কাম কৰে৷

পিতৃ ঢুকোৱাৰ সময়ত অঞ্জু নিচেই কম বয়সীয়া আছিল৷ মাকে আঠটা সন্তানৰ সৈতে আৱৰ্জনা বুটলি জীৱিকা অৰ্জন কৰে৷ ‘‘মা প্ৰায়েই বেমাৰত পৰে৷ মাজে সময়ে তেওঁ সাগৰলৈ গৈ মাছ কিনা-বেচা কৰি আমাৰ বাবে খাদ্য আৰু গাখীৰ আনে৷ আমি ঘৰত খাদ্য নাৰান্ধো৷ আমাৰ খাদ্য আনৰ ঘৰৰ পৰা আহে’’, ১৬ বছৰীয়া অঞ্জুয়ে এইদৰে কয়৷ তাইৰ এটা ভায়েকে ছাগলী চৰায়, এজনী ভনীয়েকে ভিক্ষা কৰে আৰু বাকীকেইজনে আৱৰ্জনা বোটলাত সহায় কৰে৷

‘‘বৰ্তমান ইয়াত ঢোল বজোৱাটো নতুন জীৱিকাৰ উপায় হৈছে৷ ইয়াৰ পূৰ্বে আমি আইনাৰ বটল, প্লাষ্টিক আৰু পুৰণি জোতাৰে ভৰা ঠেলা চলাইছিলো’’, ৫২ বৰ্ষীয় মুৰুগাসেনে এইদৰে কয়৷ যিসকলৰ নিজা গো সম্পদ আছে তেওঁলোকে বুম বুম গৰুৰ সৈতে গাঁৱে গাঁৱে ঘূৰি জীৱিকা উপাৰ্জন কৰে৷

‘‘আমাৰ শিক্ষাও নাই, সেয়ে আমি আন কামো কৰিব নোৱাৰে৷ আমাৰ পিতৃ-মাতৃসকলে কেৱল ভিক্ষাবৃত্তি কৰিহে জীয়াই আছিল৷ আমিও পেলনীয়া সামগ্ৰী বোটলো৷ কিন্তু আমাৰ সন্তানসকলে পঢ়া-শুনা কৰি চাকৰি কৰি সুখেৰে জীয়াই থকাটো বিচাৰো’’, নীলাম্মালে এইদৰে কয়৷

সম্প্ৰদায়টোৰ একাংশছোৱালীয়ে কাম কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। এগৰাকী যুৱতীয়ে ৰক্ত আহৰণ কৰাৰ কাম শিকি লেবৰ পৰা মাহে চাৰি হাজাৰ টকাকৈ উপাৰ্জন কৰি আছে৷ চেলভিয়ে মহাবিদ্যালয়ত অধ্যয়নত কৰি সম্প্ৰদায়টোৰ ভৱিষ্যত উজ্বলোৱাৰ সপোন দেখিছে৷ ‘‘আমি সম অধিকাৰ পোৱাটো আৱশ্যক৷ আম্বেদকাৰে আমাক কৈছে, ‘মই তোমালোক সকলোৰে বাবে দুৱাৰ খুলি দিছো, তোমালোক আগবাঢ়া আৰু বিচৰা মতে কাম কৰা’৷ যদি আামি ভালদৰে পঢ়ো, আমি ভাল কাপোৰো পিন্ধিব পাৰিম, ভালদৰে জীয়াইও থাকিব পাৰিম আৰু সন্মানো অৰ্জন কৰিব পাৰিম’’, চেলভিয়ে এইদৰে কয়৷

‘‘শিক্ষাইহে কেৱল এই বৈষম্যতাসমূহ বিচাৰ নকৰে’’, চেলভিয়ে পাৰিক এইদৰে কয়৷ তেওঁ নিজৰ ঘৰটোও বন্ধুসকলৰ ঘৰৰ দৰে হোৱাৰ সপোন দেখে৷

প্ৰতিযোগিতামূলক পৰীক্ষাৰ বাবে কঠোৰ পৰিশ্ৰম কৰা মুৰালিয়ে তেওঁলোকৰ সম্প্ৰদায়ৰ ভৱিষ্যত উজ্বল কৰাৰ সপোন দেখে, অঞ্চলটোৰ অন্ধকাৰ আঁতৰাই এক উন্নত জীৱন প্ৰদান কৰাৰ দৃঢ় সংকল্প মনতে গ্ৰহণ কৰে৷

যেতিয়াই মই তেওঁৰ সৈতে কথা হওঁ, যেন এটা আশা দেখিবলৈ পাওঁ৷

পুনশ্চ: বিশ বছৰৰ পিছত বুম বুম মাট্টুকাৰাৰ সম্প্ৰদায়ে ২০২৪ চনত অনুসূচীত জনজাতিৰ প্ৰমাণপত্ৰ লাভ কৰিছে৷ ৰাজ্য চৰকাৰে তেওঁলোকৰ বাবে ওন্নাকাডুত বাসগৃহ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ প্ৰস্তুত হৈছে আৰু এই বছৰেই তেওঁলোকে নতুন ঘৰলৈ যাব পাৰিব বুলি আশা কৰা হৈছে

এই প্ৰতিবেদন মূলতঃ তামিল ভাষাত প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল৷

অনুবাদক: মনোৰঞ্জন মজুমদাৰ