ভোপা ৰাবৰি ছোৱালীৰ সেই বিশেষ কাণফুলি

‘‘তোমাৰ ছোৱালী ডাঙৰ হৈ আহিছে আৰু এতিয়ালৈ ছুলাভাৰ বাবে তুমি তাইৰ কাণ ফুটোৱা নাই?’’ বয়সীয়া মহিলাসকলে এইদৰে প্ৰশ্ন কৰে৷ কাষতে বহি থকা ছোৱালীজনীৰ ফালে চাই তেওঁলোকে পুনৰ কয়, ‘‘বেন, হাবে তাৰা লগন মাতে পান আবেছে৷ ছাছাৰা পক্ষভালে ছাগাইমা কৰেলি বলিনি মুদাত পুৰি থাই গৈ চে৷ (ভনিটী, তোমাৰ সোনকালেই বিয়া হ’ব৷ বিয়াৰ বাবে তেওঁলোকে দিয়া সময় উকলিবলৈ হৈছে)৷’’ কিশোৰী কন্যাৰ মাকক বিয়াৰ পূৰ্বে জীয়েকৰ কাণ ফুটাবলৈ বয়সীয়া মহিলাসকলে দিয়া এনে ধৰণৰ উপদেশ মোৰ ভোপা ৰাবৰি সম্প্ৰদায়ত তেনেই চিনাকি৷

মোৰ মনত আছে, মোৰ ভণ্টি নাথি বেন মোৰিয়ে ১৭ বছৰ বয়সত সেই বিশেষ কাণফুলি পিন্ধিবলৈ সাজু হৈছিল৷ তাইৰ বয়স এতিয়া ২৪৷ তাই সদায়েই ছুলাভা পৰিধান কৰে৷ এই ছুলাভা হ’ল এক ছেণ্টিমিটাৰতকৈও বহল আৰু ডাঙৰ সোণৰ কাণফুলি৷ বিবাহৰ দিন ধাৰ্য কৰাৰ সময়ত ভাবী বোৱাৰীয়েকক পৰিয়ালটোৱে এই দুই তোলা (২২.৩২ গ্ৰাম) ওজনৰ বিশেষ কাণফুলিযোৰ উপহাৰ হিচাপে দিয়ে৷ এই কাণফুলিযোৰৰ মূল্য প্ৰায় দুই লাখ টকা হয়৷

আমাৰ বিপদৰ সময়ত এই ছুলাভাই বিপদৰ বন্ধু হিচাপে কাম কৰে৷ কিন্তু এই অলংকাৰবিধ নিৰ্মাণৰ সময়ত বহু পৰিয়ালেই ঋণৰ বোজাত পোত যাবলগীয়া হয়৷ আজিকালি সোণৰো দাম বাঢ়ি আহিছে আৰু সেই ব্যয় বহন কৰিব পৰাকৈ আমাৰ সিমান টকা নাথাকে। পশুপালনে আমাৰ জীৱিকা। আমাৰ গাঁৱত এই সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছে আৰু তাৰে ৬০ শতাংশই দৈনিক মজুৰিৰ কাম কৰে৷ বাকী ৪০ শতাংশই পশুপালন কৰি জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰে৷

কচ্ছ, উত্তৰ গুজৰাট আৰু সৌৰাষ্ট্ৰ অঞ্চলত ৰাবৰি সম্প্ৰদায়ৰ বহু লোক আছে৷ কাথিৱাৰ অঞ্চলৰ অহিৰ, ভাৰৱাৰ আৰু গাধৱী (চৰণ) সম্প্ৰদায়ৰ মহিলাসকলে থোৰিয়া পৰিধান কৰে যদিও আমাৰ সম্প্ৰদায়ৰ মহিলাসকলে কেৱল ছুলাভাহে পৰিধান কৰে৷ জামনগৰ আৰু দ্বাৰকা জিলাৰ ভোপা ৰাবৰি সম্প্ৰদায়ৰ মহিলাসকলেও থোৰিয়া (অন্তঃভাগৰ শংখ বিন্ধা) আৰু বাইট (শংকু বিন্ধা) পৰিধান কৰে, কিন্তু ছুলাভা কেৱল আমাৰ সম্প্ৰদায়ৰ মহিলাসকলেহে পৰিধান কৰে৷

ছোৱালীবোৰ ১৫ বা ১৬ বছৰীয়া হোৱাৰ লগে লগে তেওঁলোকে কাণ বিন্ধাই নিম গছৰ সৰু টুকুৰা এটা সুমুৱাই থয়, দিন যোৱাৰ লগে লগে সেই ফুটাটোত এটা এটাকৈ টুকুৰা ভৰাই যায় যাতে কাণৰ ফুটাটো অলংকাৰ পৰিধানৰ বাবে উপযুক্ত হৈ উঠে৷ মই কেতিয়াও এইবোৰ কৰি পোৱা নাই কিন্তু যেতিয়াই মই কোনো পৰম্পৰাগত সাজ পৰিধান কৰো তেতিয়া মানুহে মোক কয় যে যদি মই ছুলাভা পৰিধান কৰো তেতিয়াহে হেনো মোক শুৱাব৷

অধিকাংশ বিবাহিত মহিলাই দিনে-নিশাই এই অলংকাৰ পৰিধান কৰি থাকে আৰু পৰিধান নকৰা সময়ত পংখাদানী পৰিধান কৰে৷ ছুলাভা পৰিধান নকৰা সময়ত কাণৰ ফুটাটো সঠিক অৱস্থানত ৰাখিবলৈ এই অলংকাৰবিধ পৰিধান কৰা হয়৷ ‘‘মই নিশা ইয়াক সোলোকাই থওঁ৷ সামাজিক অনুষ্ঠানৰ সময়তহে ইয়াক বিশেষভাৱে পৰিধান কৰো৷ অকলে ক’ৰবালৈ গ’লে মই ইয়াক পৰিধান নকৰো’’, নাথি বেনে এইদৰে কয়৷

এতিয়া সময় সলনি হৈছে৷ মোৰ দৰে যিসকল অল্পসংখ্যক মহিলাই এতিয়া কাৰ্যালয়লৈ গৈ কৰ্তব্য কৰে, তেওঁলোকে ছুলাভাৰ দৰে গধূৰ অলংকাৰ পৰিধান কৰিবলৈ নিবিচাৰে৷ যদি আমি বিচাৰো, তেন্তে বজাৰত পোৱা নিয়মীয়া কাণফুলিৰ দৰে অলংকাৰ পৰিধান কৰিব পাৰো৷

এই প্ৰতিবেদন মূলতঃ গুজৰাটী ভাষাত প্ৰতিবেদিত হৈছিল

অনুবাদক: মনোৰঞ্জন মজুমদাৰ