ಚಿಕಣಪಾಡಾ: ಭಗತ್‌ ಎನ್ನುವ ಸ್ಥಳೀಯ ವೈದ್ಯರು ಹಾಗೂ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಆತಂಕ

ರಾತ್ರಿ ಸುಮಾರು 11:30ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಚಿಕಣಪಾಡಾದಲ್ಲಿ ಜಾಗರಣೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಊರಿನ ಉಳಿದ ಜನರು ಮಲಗಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಸನಂದ್ ಕುಟುಂಬದ ಮನೆಯಿಂದ ಹಾಡು ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಗಳು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.

ಕಾಲೂ ಜಂಗಲಿಯವರು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಚೀಲಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಚಾಪೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿದ್ದರು. ಅವರು ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ನೆರೆಯ ಕುಗ್ರಾಮವಾದ ಪಂಗ್ರಿ ಎನ್ನುವಲ್ಲಿಂದ ಬಂದಿದ್ದರು. ಕಾ ಠಾಕೂರ್ ಆದಿವಾಸಿ ಸಮುದಾಯದ ಅನೇಕ ಅತಿಥಿಗಳು ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಇಟ್ಟಿಗೆ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಮನೆಯ ಮುಂಭಾಗದ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕುರ್ಚಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿದ್ದರು. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ರಾತ್ರಿಯಿಡಿ ಭಜನೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ವಾಣಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಜಾಗರಣೆ ಎನ್ನುವ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಬಂದಿದ್ದರು.

ಕೋಣೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, 50 ವರ್ಷದ ಕಾಲೂ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ನಡೆಯಲಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಪೂಜೆಗಾಗಿ ಅಕ್ಕಿಯ ಮೇಲೆ, ತಾಮ್ರದ ಚೊಂಬಿಟ್ಟು ಅದರ ಮೇಲೆ ಕೆಂಪು ಬಟ್ಟೆ ಸುತ್ತಿದ ತಿಂಗಿನ ಕಾಯಿಯನ್ನು ಇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು (ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಓರ್ಮಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ). ಜೊತೆಗೆ ಊದುಬತ್ತಿಯನ್ನು ಹಚ್ಚಿಡಲಾಗಿತ್ತು.

“ಇದನ್ನು ಕೊನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಗತ್‌ ತನ್ನ ಔಷಧಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದ ನಂತರ ರೋಗಿಯ ಮೈಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿರಬಹುದಾದ ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಲು ಈ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಚಿಕಣಪಾಡದ ಜೈತ್ಯಾ ದಿಘಾ. ಇವರೊಬ್ಬ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೈದ್ಯರು ಮತ್ತು ಕಾಲೂ ಅವರ ಜೊತೆಗಾರರೂ ಹೌದು.

ದುರ್ಬಲರಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದ 18 ವರ್ಷದ ನಿರ್ಮಲಾ ಹಳೆಯ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ ಮ್ಯಾಕ್ಸಿ ಮತ್ತು ಶಾಲು ಧರಿಸಿದ್ದರು. ಅವರ ಕಾಲೂ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಮಾತುಗಳಿಗೆ ತಲೆಯಾಡಿಸುತ್ತಾ ಮೌನವಾಗಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತುಕೊಂಡರು. ಸೂಚನೆ ನೀಡಿದಾಗಲೆಲ್ಲ ನಿರ್ಮಲಾ ಎದ್ದು ನಿಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದರು. ಜೈತ್ಯ ಒಂದು ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕಿ ಕಾಳನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಂಡು “ಯಾವುದಾದರೂ ಆತ್ಮ ನಿರ್ಮಲೆಗೆ ತೊಂದರೆ ನೀಡುತ್ತಿದೆಯೇ ಎನ್ನುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಪೂರ್ವಜರಿಂದ ಉತ್ತರ ಹುಡುಕುತ್ತಾ” ಅಕ್ಕಿ ಕಾಳುಗಳ ನಡುವೆ ಕೈಯಾಡಿಸಿದರು.

"ಆಕೆಗೆ ತೀವ್ರ ಜ್ವರ, ಹಸಿವು ಕಟ್ಟುವುದು, ತೀವ್ರ ಮೈಕೈ ನೋವು ಇತ್ತು" ಎಂದು ನಿರ್ಮಲಾ ಅವರ ತಂದೆ, ಒಂದು ಎಕರೆಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಭತ್ತದ ಕೃಷಿಕ ಶತ್ರು ಸನದ್ ಹೇಳಿದರು. "ನಾವು ಅವಳನ್ನು ಮೊಖಡಾ ಗ್ರಾಮೀಣ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ [ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ] ಕರೆದೊಯ್ದಿದ್ದೆವು. ಕಾಮಾಲೆ ರೋಗವಿರುವುದು ಪತ್ತೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅವರು ನೀಡಿದ ಔಷಧಿಗಳು ಕೆಲಸ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹದಗೆಟ್ಟಿತು. ಅವಳು ಸಾಕಷ್ಟು ತೂಕ ಕಳೆದುಕೊಂಡಳು, ಸರಿಯಾಗಿ ನಿದ್ರೆ ಬರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ಭಯಭೀತಳಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದಳು, ಜೊತೆಗೆ ಅವಳನ್ನು ದಣಿವು ಮತ್ತು ಕಿರಿಕಿರಿ ಕಾಡುತ್ತಿತ್ತು. “ನಮಗೆ ಯಾರೋ ಅವಳಿಗೆ ಮಾಟ ಮಾಡಿಸಿರಬಹುದೆನ್ನುವ ಅನುಮಾನ ಕಾಡಿತು. ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದ ನಾವು ಕಾಲೂ ಅವರ ಮೊರೆ ಹೋದೆವು.”

ಭಗತ್ ನಿರ್ಮಲೆಗೆ ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯದ ಬೂದಿ ಮತ್ತು ಪುಡಿ ಮಾಡಿದ ಔಷಧೀಯ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಬೆಳ್ಳಿಯ ತಾಯಿತವನ್ನು ನೀಡಿದರು, ಅದನ್ನು ಆಕೆ ಕೆಲವು ದಿನಗಳಿಂದ ತಿನ್ನುತ್ತಿದ್ದಳು ಎಂದು ಶತ್ರು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. "ಇದು ಪ್ರಯೋಜನ ನೀಡಿತು. ಇದೀಗ ನಾವು ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ತೊಡೆದುಹಾಕಲು ಜಾಗರಣ್‌ ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ.”

ನಿರ್ಮಲೆಗೆ ಕಾಮಾಲೆ ಇದೆಯೆಂದು ಕಾಲೂ ಕೂಡಾ ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಅವರ ಮೇಲೆ “ಹೊರಗಿನ ಭೂತದ ದೃಷ್ಟಿಯೂ ತಗುಲಿದೆ” ಕಾಲೂ ಓರ್ಮಲ್‌ ಸುತ್ತಲೂ ತನ್ನ ಕೈ ಕುಣಿಸುತ್ತಾ ಎಲ್ಲಾ ʼದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಯನ್ನುʼ ಓಡಿಸಲು ದಾರವನ್ನು ತಲೆಯಿಂದ ಕಾಲಿನವರೆಗೆ ಸೋಕಿಸಿದರು.

ಪಾಲ್ಘರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ (ಮುಂಬೈಯಿಂದ 180 ಕಿಲೋಮೀಟರ್) ಮೊಖಡಾ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಚಾಸ್ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಈ ಐದು ಕುಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಗತ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ಸನಂದ್ ಕುಟುಂಬ ಅವರನ್ನು ಕರೆಸಿದ್ದು ವಿಶೇಷವೇನಲ್ಲ.

"ಚಾಸ್ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಮೊಖಡಾ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ, ಕೆಟ್ಟ ದೃಷ್ಟಿ ಅಥವಾ ವಾಮಾಚಾರದಿಂದ ಬದುಕಿನ ಏಳಿಗೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಜನರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ" ಎಂದು ಚಾಸ್ ನಿವಾಸಿ ಕಮಲಾಕರ್ ವರ್ಗಡೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಅದನ್ನು ನಂಬುವುದಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಅವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಸನಂದ್ ಕುಟುಂಬದಂತೆ, ಅವರೂ ಕಾ ಠಾಕೂರ್ ಆದಿವಾಸಿ ಸಮುದಾಯದವರು. ಅವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಆರ್ಗಾನ್, ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂ ಮತ್ತು ಕೀಬೋರ್ಡ್ ರೀತಿಯ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ನುಡಿಸುತ್ತಾರೆ. "ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಅನಾರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದಾಗ, (ಅಥವಾ ಯೋಜನೆ ಅಥವಾ ಕೆಲಸ ನಿಂತುಹೋದಾಗ) ಮತ್ತು ವೈದ್ಯರು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದಾಗ, ಜನರು ಭಗತ್ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ."

ಮೊಖಡಾದಲ್ಲಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಜನರ ನಂಬಿಕೆಯ ಕೊರತೆಯೂ ಭಗತ್ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಲು ಒಂದು ಕಾರಣ. ಈ ಐದು ಕುಗ್ರಾಮಗಳಿಗೆ, ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿರುವ ಸರ್ಕಾರಿ ಆರೋಗ್ಯ ಉಪ ಕೇಂದ್ರವೆಂದರೆ ಚಿಕಣಪಾಡಾದಿಂದ 2 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಚಾಸ್‌ ಎನ್ನುವಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಅವರಿಗೆ ಬಹಳ ದೂರ.

"ವೈದ್ಯರು ಪ್ರತಿ ಮಂಗಳವಾರ ಬರುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ನಾವು ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತೇವೆ ಎನ್ನುವ ಗ್ಯಾರಂಟಿಯಿಲ್ಲ" ಎಂದು ವಾರ್ಘಡೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ಒಬ್ಬ ಸಿಸ್ಟರ್ ಪ್ರತಿದಿನ ಬರುತ್ತಾರೆ ಆದರೆ ಅವರು ಶೀತ, ಕೆಮ್ಮು, ಜ್ವರಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಔಷಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಚುಚ್ಚುಮದ್ದುಗಳು ಸ್ಟಾಕ್‌ ಇರುವುದಿಲ್ಲ; ಕೇವಲ ಮಾತ್ರೆಗಳಷ್ಟೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಆಶಾ (ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು) ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಮನೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಆದರೆ ರೋಗಿಯು ಗಂಭೀರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಅವರನ್ನು ಮೊಖಡಾಕ್ಕೆ ಕಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ನ್ಯುಮೋನಿಯಾ, ಕಾಮಾಲೆ, ಮೂಳೆ ಮುರಿತಗಳು, ಅಪಘಾತಗಳು ಅಥವಾ ತುರ್ತು ಹೆರಿಗೆಗಳಂತಹ ಗಮನಾರ್ಹ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ, ಚಾಸ್ ಗ್ರಾಮ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಕುಗ್ರಾಮಗಳ 2,609 ನಿವಾಸಿಗಳು ತಮ್ಮ ಊರಿನಿಂದ ಸುಮಾರು 15 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಮೊಖಡಾ ಗ್ರಾಮೀಣ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಅಲ್ಲಿಗೆ ತಲುಪಲು, ನೀವು ಚಾಸ್ ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಹತ್ತಿರದ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ 3 ಕಿ.ಮೀ ದೂರ ನಡೆಯಬೇಕು. ಅದು ಇಲ್ಲಿನ ಇತರ ಕುಗ್ರಾಮಗಳಿಗೆ ಇನ್ನೂ ದೂರ. ಕಾರನ್ನು ಬಾಡಿಗೆಗೆ ಪಡೆದು ಹೋಗೋಣ ಎಂದರೆ ಹೋಗಿ 500 ರೂ.ಗಳನ್ನು ಖರ್ಚು ಮಾಡಬೇಕು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಜನರು ಚಿಕಣಡಾದಿಂದ ಮೊಖಡಾಗೆ ಬಾಡಿಗೆ ಬೊಲೆರೊದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ತಲಾ 10-20 ರೂ. ವಸೂಲಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ

“ಈ ಹಳ್ಳಿಯ ಅನೇಕ ಜನರು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ರೈತರು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕರಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿದಿನ ಸುಮಾರು 250 ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಶುಲ್ಕದ ಜೊತೆಗೆ 500 ರೂ.ಗಳ ಸಾರಿಗೆ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಭರಿಸುವುದು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದ ಮಾತು” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಕಮಲಾಕರ್‌.

ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಭಗತ್‌ ಅವರಂತಹವರು ಪರಿಹಾರವಾಗಿ ಒದಗುತ್ತಾರೆ. ಇವರನ್ನು ಮುದಾಯವು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೈದ್ಯರೆಂದು ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಗುರುತಿಸಿದೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಜ್ವರ ಅಥವಾ ಹೊಟ್ಟೆ ನೋವಿನಂತಹ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸಣ್ಣ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ, ಕಾ ಠಾಕೂರ್, ಮಾ ಠಾಕೂರ್, ಕೋಲಿ ಮಹಾದೇವ್, ವರ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕತ್ಕರಿಯಂತಹ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಚಾಸ್‌ ಪ್ರದೇಶದ ಆದಿವಾಸಿ ಜನರು ಭಗತ್‌ ವೈದ್ಯರ ಮೊರೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕೆಟ್ಟ ದೃಷ್ಟಿಯ ಪರಿಹಾರಕ್ಕೂ ಅವರಲ್ಲಿ ಪರಿಹಾರ ಹುಡುಕುತ್ತಾರೆ.

ಭಗತ್ ವೃತ್ತಿ ಮಾಡುವವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಪುರುಷರು, ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಹಾಯವನ್ನು ಕೋರುವ ಕುಟುಂಬಗಳೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ನಿರ್ಮಲೆಯ ಪ್ರಕರಣದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲು ಜಂಗಲಿ ಕೂಡ ಕಾ ಠಾಕೂರ್ ಬುಡಕಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದವರು. ಅವರು ಕಳೆದ ಮೂರು ದಶಕಗಳಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ವೈದ್ಯರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. "ಈ ಆಚರಣೆಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ನಮ್ಮ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೂಲಭೂತ ಅಂಶ" ಎಂದು ಅವರು ಜಾಗರಣ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದರು. "ನಿರ್ಮಲಾರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ಈ ಜಾಗರಣದ ಮರುದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ, ನಾವು ಹುಂಜವನ್ನು ಬಲಿ ಕೊಟ್ಟು ಅವಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತೇವೆ. ನಮಗೆ ರೋಗಿಯಸುತ್ತ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಶಕ್ತಿ ಕಂಡಾಗ ಮಾತ್ರಈ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ದುಷ್ಟಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುವ ಮಂತ್ರಗಳು ನಮ್ಮಲ್ಲಿವೆ."

ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ ಈ ಭಗತ್‌ ವೃತ್ತಿಯವರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವೆಂದರೆ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳು. "ಹೂವುಗಳು, ಎಲೆಗಳು, ಹುಲ್ಲು, ಮರಗಳ ತೊಗಟೆ ಮುಂತಾದ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ನಾವು ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತೇವೆ" ಎಂದು ಕಾಲೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. “ಅವುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ನಾವು ಕಷಾಯ ತಯಾರಿಸುತ್ತೇವೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತೊಗಟೆಯನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಅದರ ಬೂದಿಯನ್ನು ರೋಗಿಗೆ ತಿನ್ನಿಸುತ್ತೇವೆ. ರೋಗಿಯ ಮೇಲೆ ದುಷ್ಟ ಶಕ್ತಿಗಳ ಪ್ರಭಾವ ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಔಷಧಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಮ್ಮ ಕೈಮೀರಿ ಹೋಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ನಾವು ಅವರಿಗೆ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಹೋಗಲು ತಿಳಿಸುತ್ತೇವೆ.”

ಕಾಲೂ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಗೌರವಿಸುವಂತೆ, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯರು ಸಹ ರೋಗ ಗುಣಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಈ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೈದ್ಯರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಚಾಸ್‌ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಕೇವಲ 20 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ವಾಶಾಲಾ ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರದ ವೈದ್ಯಾಧಿಕಾರಿ ಡಾ. ಪುಷ್ಪಾ ಗವಾರಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, “ನಮ್ಮ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಿಂದ ಅವರು ತೃಪ್ತರಾಗದಿದ್ದರೆ, ಭಗತ್‌ ವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆ ಕಪಡೆಯುವಂತೆ ಹೇಳುತ್ತೇವೆ. ಭಗತ್‌ ವೈದ್ಯರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಿಂದ ಪರಿಹಾರ ಸಿಗದೆ ಮತ್ತೆ ಆ ಜನರು ನಮ್ಮಲ್ಲಿಗೆ ಮರಳುತ್ತಾರೆ.” ಇದು ವೈದ್ಯರು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸದಿರಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದು ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. “ಜೊತೆಗೆ ವೈದ್ಯರು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಜನರಿಗೆ ನಂಬಿಕೆ ಹುಟ್ಟುವುದೂ ಮುಖ್ಯ.”

ವಾಶಾಲಾದ 58 ವರ್ಷದಭಗತ್ ಕಾಶಿನಾಥ್ ಕದಮ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, "ಕೆಲವು ವಿವರಣೆಗೆ ಮೀರಿದ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಬಂಧಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯರು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಮ್ಮ ಸಹಾಯವನ್ನು ಕೋರುತ್ತಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕೆಲವು ತಿಂಗಳಹಿಂದೆ, ಒಬ್ಬ ಮಹಿಳೆ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಯಾವುದೇ ಸ್ಪಷ್ಟ ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ಹುಚ್ಚಿಯಂತೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಾರಂಭಿಸಿದಳು. ನಾನು ಕೆಲವು ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಓದುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಜೋರಾಗಿ ಕಪಾಳಕ್ಕೆ ಹೊಡೆದೆ. ಇದು ಅವಳನ್ನು ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತರಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು. ನಂತರ ಡಾಕ್ಟರುಗಳು ಅವಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಿದರು,”

ಇತರ ಭಗತ್‌ ವೈದ್ಯರಂತೆ ಕದಮ್‌ ಅವರೂ ತನ್ನ ಸಹಾಯ ಕೋರಿ ಬರುವ ಜನರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರು ಬದುಕು ನಡೆಸಲು ಮೂರು ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಭತ್ತ ಮತ್ತು ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳ ಕೃಷಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಾನು ಭೇಟಿಯಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ವೈದ್ಯರು ಹೇಳುವಂತೆ ಅವರ ಬಳಿ ಬರುವ ಜನರು 20 ರೂಪಾಯಿಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ತಮ್ಮ ಕೈಲಾದಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ದಕ್ಷಿಣೆಯಾಗಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಅಥವಾ ಮದ್ಯವನ್ನು ಸಹ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಈ ವೈದ್ಯರು ರೋಗಿಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಗುಣಪಡಿಸಿದರೆ ರೋಗಿಯ ಮನೆಯವರು ಜಾಗರಣೆಯಂತಹ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಊಟದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಇಲ್ಲಿನ ಇತರ ವೈದ್ಯರಂತೆಯೇ ಕಾಶಿನಾಥ್‌ ಅವರೂ ತಾನು ಬಳಸುವ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಸಲು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. “ಯಾವ ಭಗತ್‌ ಕೂಡಾ ನಿಮಗೆ ಈ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. “ನಾವು ನಮ್ಮ ಜ್ಞಾನದ ಕುರಿತಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡರೆ ನಮ್ಮ ಔಷಧದ ಶಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಔಷಧಿಗೆ ಬಳಸುವ ಸೂತ್ರವು ರೋಗಿಯಿಂದ ರೋಗಿಗೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ಕಲ್ಲು, ಅಪೆಂಡಿಸೈಟಿಸ್, ಕಾಮಾಲೆ, ಹಲ್ಲುನೋವು, ತಲೆನೋವು, ಹೊಟ್ಟೆ ನೋವು, ಜ್ವರ, ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಬಂಜೆತನ, ಗರ್ಭಪಾತಗಳು ಮತ್ತು ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ ತೊಡಕುಗಳಂತಹ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಗೆ ನಾವು ಒಣಗಿದ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ಮಿಶ್ರಣ ಮತ್ತು ಕಷಾಯಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತೇವೆ. ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ದೂರವಿರಿಸಲು, ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ನಡವಳಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಲು ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ತಾಯಿತದಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಿಸಿ ಕೊಡುತ್ತೇವೆ.”

ಮೊಖಡಾದ ಓಸರ್ವೀರ ಗ್ರಾಮದ ಪಸೋಡಿಪಾಡಾ ಕುಗ್ರಾಮದ ಭಗತ್ ಕೇಶವ್ ಮಹಾಲೆ ಇತರ ವೈದ್ಯರಿಗಿಂತ ಒಂದಷ್ಟು ಉದಾರಿಯಾಗಿದ್ದರು. "ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ನಾವು ಮಾತ್ರವೇ 'ವೈದ್ಯರು' ಆಗಿದ್ದ ಸಮಯದಿಂದಲೂ ನಾವು ತುಳಸಿ, ಹಸಿ ಶುಂಠಿ, ಅಲೋವೆರಾ, ಕಾಡು ಪುದೀನಾ ಮತ್ತು ಇತರ ಔಷಧೀಯ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಹಲವು ರೀತಿಯ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಗೆ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. “ಇಂದು ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಬಂಧಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಪ್ರಗತಿ ಹೊಂದಿವೆ. ಜನರು ಡಾಕ್ಟರುಗಳ ಬಳಿ ಹೋಗಬಯಸುತ್ತಾರೆ ಎನ್ನುವುದು ಸ್ಪಷ್ಟ. ಆದರೆ ಆಧುನಿಕ ಔಷಧಿಗಳು ಕೆಲಸ ಮಾಡದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಜನರು ಮರಳಿ ನಮ್ಮಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಎರಡೂ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ತಪ್ಪಿಲ್ಲ” ಎನ್ನುವ ಕೇಶವ್‌ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಭತ್ತದ ಬೇಸಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಮತ್ತು ಪಾಲ್ಘರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಿಕ್ರಮಗಡ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ದೆಹರ್ಜೆ ಗ್ರಾಮದ ಕಟ್ಕರಿಪಾಡಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಭಗತ್ ಸುಭಾಷ್ ಕತ್ಕರಿ, ಗರ್ಭಧರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಅಥವಾ ಗರ್ಭಧರಿಸಲು ತೊಂದರೆ ಇರುವ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ತಾವು ನೀಡುವ ಕೆಲವು ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು 'ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದರು': "ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಔಷಧಿಗಳಿಂದ ಮಹಿಳೆ ಗರ್ಭಧರಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರೆ, ಅವಳು ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವಾಗ ಎಣ್ಣೆ ಬಳಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಉಪ್ಪು, ಅರಿಶಿನ, ಚಿಕನ್, ಮೊಟ್ಟೆ, ಮಾಂಸ, ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸಬಾರದು. ನೀರು ತರುವುದು ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಮನೆಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಅವಳು ಸ್ವತಃ ಮಾಡಬಾರದು ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದ ವೇಳೆಗೆ ಭಗತ್ ನೀಡುವ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ನಾವು ಮಹಿಳೆಗೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಅವಳ ಮಗುವಿಗೆ ತಾಯತ ನೀಡುತ್ತೇವೆ, ಇದರಿಂದ ಅವರಿಬ್ಬರ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಕೆಟ್ಟ ಶಕ್ತಿಯ ದೃಷ್ಟಿ ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲ.”

"ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಇದು [ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಇತರ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು] ಇಲ್ಲಿನ ಗರ್ಭಿಣಿ ಆದಿವಾಸಿ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ, ನಂತರ ಅವರು ಕಡಿಮೆ ತೂಕದ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೆರುತ್ತಾರೆ" ಎಂದು ಮೊಖಡಾಗ್ರಾಮೀಣ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಅಧಿಕಾರಿ ಡಾ. ದತ್ತಾತ್ರೇಯ ಶಿಂಧೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಮೊಖಡಾದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ನಾನು ನೋಡಿದ್ದೇನೆ. ಮೂಢನಂಬಿಕೆ ಇನ್ನೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಭಗತ್ ಗಳ ಮೇಲೆ ಬಲವಾದ ನಂಬಿಕೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಜನರ ಮನವೊಲಿಸುವುದು ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟ. (ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು 37 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಜನರಿರುವ ಪಾಲ್ಘರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಮಕ್ಕಳ ಸಾವುಗಳಿಗಾಗಿ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಆದರೆ ಅದು ಬೇರೆಯದೇ ಕಥೆ.)

ಇತ್ತ ಚಿಕಣಪಾಡದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಲಾರ ತಾಯಿ ಜಾಗರಣೆಯ ನಂತರ ನಿರಾಳಾಗಿದ್ದರು. ”ಕಾಲೂ ಮತ್ತು ಜೈತ್ಯ ಸೇರಿ ನನ್ನ ಮಗಳ ಒಳಗೆ ಸೇರಿದ್ದ ದುಷ್ಟ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಓಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವಳು ಸದ್ಯದಲ್ಲೇ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿದ್ದಾಳೆ ಎನ್ನುವ ಭರವಸೆ ನನಗೆ ಇದೆ” ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು.

ಅನುವಾದ: ಶಂಕರ. ಎನ್. ಕೆಂಚನೂರು