ਬਾਰਸ਼ੀ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਬੈਂਕ ਦੀ ਧੋਖਾਧੜੀ

ਦਸੰਬਰ 2021 ਦੀ ਕੜਾਕੇ ਦੀ ਠੰਢ ਵਾਲ਼ੀ ਇੱਕ ਸਵੇਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਧੁੰਦ ਵਿੱਚ ਅਮਰ ਥੋਰਬੋਲੇ 70 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਮੋਟਰਸਾਇਕਲ ਚਲਾ ਕੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸੋਲਨਪੁਰ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੁਲੀਸ ਮੁਖੀ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਨਾਲ਼ ਉਹ ਡੀਜ਼ਲ ਦੀ ਪੀਪੀ ਤੇ ਮਾਚਿਸ ਦੀ ਡੱਬੀ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ।

ਥੋਰਬੋਲੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਈਕ ਖੜ੍ਹਾਈ, ਹੌਲੀ ਜਿਹੇ ਪੀਪੀ ਦਾ ਢੱਕਣ ਖੋਲਿਆ ਅਤੇ ਪੁਲੀਸ ਥਾਣੇ ਵੱਲ ਜਾਂਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਡੀਜ਼ਲ ਛਿੜਕ ਲਿਆ। ਤੀਲੀ ਬਾਲ ਲਈ। ਤੀਲੀ ਰਗੜਨ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਆਈ। ਪੁਲੀਸ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ।

ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ, ਥੋਰਬੋਲੇ ਦੇ ਜੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਬਾਰਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕਰਜ਼ਾ ਵਸੂਲੀ ਏਜੰਟ 38 ਸਾਲਾ ਥੋਰਬੋਲੇ ਤੇ ਉਹਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਧਮਕਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਮੰਗੇ ਗਏ ਕਰਜ਼ੇ ਤੋਂ ਪੰਜ ਗੁਣਾ ਲਈ ਉਹਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਤੇ ਪੁਲੀਸ ਨੇ ਉਹਦੇ ਕੇਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਦੇ ਨਾਲ਼ ਧੋਖਾ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੇ ਲੋਕ ਕਾਫ਼ੀ ਸਿਆਸੀ ਦਬਦਬਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ।

ਇੱਕ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, ਮਈ 2020 ਵਿੱਚ ਥੋਰਬੋਲੇ, ਜੋ ਮਰਾਠਾ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਆਪਣਾ ਤਾਜ਼ੇ ਨਾਸ਼ਤੇ ਦਾ ਧੰਦਾ ਵਧਾਉਣ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਬੱਚਤ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਖਰਚ ਕੇ ਉਹਨੇ ਜ਼ਮੀਨ ਖਰੀਦੀ। ਸਟਾਲ ’ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਕ ਰਹੇ ਪੋਹੇ ਅਤੇ ਵੜੇ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਉਹ ਮਸਾਲੇ ਵੀ ਵੇਚਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ; ਤੇ ਪਲਾਟ ’ਤੇ ਗੁਦਾਮ ਵੀ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।

ਉਹਨੇ 5 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਚੁੱਕਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਆ। ਥੋਰਬੋਲੇ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਸ਼ਕਤੀ ਅਰਬਨ ਕੋਆਪਰੇਟਿਵ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ ਕਰਜ਼ੇ ਲਈ ਦਰਖਾਸਤ ਦੇਣ ਦਾ ਸੋਚਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਦਾ ਬਰਾਂਚ ਮੈਨੇਜਰ, ਗਣੇਸ਼ ਬਾਰਨਗੁਲੇ ਥੋਰਬੋਲੇ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮਾਲਕ ਯੁਵਰਾਜ ਬਾਰਨਗੁਲੇ ਨਾਲ਼ ਧੰਦੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਸੀ।

ਇਸ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਜਦ ਗਣੇਸ਼ ਨੇ “ਪਹਿਲਾਂ ਅਰਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ” ਥੋਰਬੋਲੇ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਕਾਗ਼ਜ਼ਾਂ ’ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਥੋਰਬੋਲੇ ਤੇ ਉਹਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਇਹਨੂੰ ਆਈ-ਚਲਾਈ ਗੱਲ ਸਮਝਿਆ।

ਜੁਲਾਈ (2020) ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਗਣੇਸ਼ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਰਜ਼ਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ 10 ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ ਖਾਲੀ ਚੈੱਕ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ।

ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਬਗੈਰ ਸਵਾਲ ਕੀਤੇ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਾ ਦਿੱਤੇ। “ਸਾਡੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ਼ ਚੰਗੇ ਸਬੰਧ ਸੀ,” ਥੋਰਬੋਲੇ ਦੀ ਪਤਨੀ, 34 ਸਾਲਾ ਸੁਜਾਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ। “ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ (ਗਣੇਸ਼ ਅਤੇ ਯੁਵਰਾਜ) ’ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ।”

ਇਹ ਭਰੋਸਾ ਸਾਲ ਕੁ ਚੱਲਿਆ ਤੇ ਫੇਰ ਰਿਕਵਰੀ ਏਜੰਟ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੁਜਾਤਾ ਨੂੰ ਧਮਕਾਇਆ ਕਿ ਜੇ ਥੋਰਬੋਲੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਸਤੇ ਲਏ 25 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਕਿਸ਼ਤ ਭਰਨੀ ਜਾਰੀ ਨਾ ਰੱਖੀ ਤਾਂ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਪੱਤੀ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲੈਣਗੇ। “ਮੈਨੂੰ ਸਮਝ ਨਾ ਆਈ,” ਉਹਨੇ ਦੱਸਿਆ।

ਥੋਰਬੋਲੇ, ਜੋ 9ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਿਆ ਸੀ, ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਕੋਈ ਗ਼ਲਤਫਹਿਮੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਬੈਂਕ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਗਣੇਸ਼ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਥੋਰਬੋਲੇ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹਨੇ ਥੋਰਬੋਲੇ ਦੇ ਧੰਦੇ ਲਈ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਅਰਜ਼ੀ ਨੂੰ ਘਰ ਲਈ ਕਰਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਹਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਪੈਸੇ ਆਪਣੇ ਧੰਦੇ ਲਈ ਲੈ ਲਏ ਸਨ।

ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ ਥੋਰਬੋਲੇ ਨੇ ਗਣੇਸ਼ ਨਾਲ਼ ਬਹਿਸ ਕੀਤੀ ਤੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਉਹਨੂੰ ਅਪਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। “ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ’ਤੇ ਭਾਂਡੇ ਮਾਂਜਦਾ ਸੀ,” ਗਣੇਸ਼ ਬੋਲਿਆ। “ਸਾਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਵਾਲ਼ਾ ਤੂੰ ਹੁੰਦਾ ਕੌਣ ਏਂ?”

ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਥੋਰਬੋਲੇ ਨੇ ਪੁਲੀਸ ਕੋਲ਼ ਜਾਣ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਬੈਂਕ ਦੇ ਕੁਝ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਟੇਢੇ ਢੰਗ ਨਾਲ਼ ਧਮਕਾਇਆ। “ਰਾਈ ਦਾ ਪਹਾੜ ਨਾ ਬਣਾ,” ਥੋਰਬੋਲੇ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। “ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਕਰਜ਼ੇ ਦਾ ਖਾਤਾ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।” ਥੋਰਬੋਲੇ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਮੰਨ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹਦੇ ਕੋਲ਼ ਕੋਈ ਚਾਰਾ ਨਹੀਂ - ਉਹ ਇੱਕ ਆਮ ਆਦਮੀ ਸੀ ਤੇ ਉਹਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ’ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਬਦਬਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲ਼ੇ ਲੋਕ ਸਨ।

ਗਣੇਸ਼ ਬਾਰਨਗੁਲੇ ਨੇ ਥੋਰਬੋਲੇ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ। “ਆਪ ਹੀ ਉਹਨੇ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਅਰਜ਼ੀ ਵਿੱਚ 5 ਲੱਖ ਦੀ ਥਾਂ 25 ਲੱਖ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ,” ਉਹਨੇ ਕਿਹਾ। “ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਸੀ?”

ਹਾਲਾਂਕਿ, 30 ਦਸੰਬਰ 2021 ਨੂੰ ਗਣੇਸ਼ ਨੇ ਪੁਲੀਸ ਕੋਲ਼ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਉਹਨੇ ਅਤੇ ਉਹਦੇ ਦੋ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਧੋਖਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਬੈਂਕ ਤੇ ਗਾਹਕ ਦੇ ਪੈਸੇ ਦਾ ਗਲਤ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ। ਹਲਫ਼ਨਾਮੇ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਣ ’ਤੇ ਉਹਨੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਢੋਂਗ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਜਦ ਇਸ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨੇ ਮੈਸੇਜ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਹਨੇ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।

ਛੇਤੀ ਹੀ ਥੋਰਬੋਲੇ ਨੇ ਇਸ ਆਰਥਿਕ ਦਲਦਲ ’ਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਲਈ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਮਾਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨੂੰ ਧੋਖੇ ਨਾਲ਼ ਧੱਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਉਮੀਦ ਨਾਲ਼ ਪੁਲੀਸ ਥਾਣੇ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ, “ਸਾਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਮੁੱਲ ਲੈਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ,” ਸੁਜਾਤਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ। “ਉਹ ਸਿਆਸੀ ਜਾਣ-ਪਹਿਚਾਣ ਵਾਲ਼ੇ ਤਕੜੇ ਲੋਕ ਨੇ।”

ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਥੋਰਬੋਲੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਕੇ ਸੋਲਾਪੁਰ ਪੁਲੀਸ ਥਾਣੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।

ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਅਜਿਹੇ 489 ਸਹਿਕਾਰੀ ਬੈਂਕਾਂ ਦਾ ਗੜ੍ਹ ਹੈ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵੱਡੇ ਬੈਂਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਘੱਟ ਆਮਦਨੀ ਵਾਲ਼ੇ ਲੋਕਾਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਫ਼ਾਇਤੀ ਕਰਜ਼ੇ ਦੇਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਮੁਤਾਬਕ 2020 ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਬਲਿਕ ਸੈਕਟਰ ਬੈਂਕਾਂ ਨੇ ਵੱਡੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ 3 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਬਕਾਇਆ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਹੋਰ ਕਰਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਦੇ ਪਾ ਰਹੇ।

ਛੋਟੇ ਸਹਿਕਾਰੀ ਬੈਂਕਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਮਾੜੀ ਹੈ।

ਸਥਾਨਕ ਸਿਆਸੀ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਹਿਕਾਰੀ ਬੈਂਕਾਂ ਨੇ ਖੰਡ ਮਿਲਾਂ, ਕਪਾਹ ਮਿਲਾਂ ਅਤੇ ਉਸਾਰੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬਗੈਰ ਸਹੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੇ ਘੱਟ ਵਿਆਜ ’ਤੇ ਕਰਜ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਮਾੜੇ ਕਰਜ਼ੇ ਅਤੇ ਘਾਟੇ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਵਿਆਪਕ ਸਿਆਸੀ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਸੰਪੱਤੀ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਕਾਰਨ ਕਈ ਸਹਿਕਾਰੀ ਬੈਂਕਾਂ ਦੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸ਼ਿਵ ਸ਼ਕਤੀ ਅਰਬਨ ਕੋਆਪਰੇਟਿਵ ਬੈਂਕ ਸਹਿਕਾਰੀ ਬੈਂਕ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

1998 ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ ਦੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਕਾਂਬਲੇ ਦੇ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਸਦਕਾ ਸਥਾਪਿਤ ਇਹ ਬੈਂਕ ਬਾਰਸ਼ੀ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿੱਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾ, ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਸ਼ਿਕਸ਼ਣ ਪ੍ਰਸਾਰਕ ਮੰਡਲ ਦੇ ਦੋ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਬੈਂਕ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰਹੋਲਡਿੰਗ ਮੈਂਬਰ, ਨੰਦਕੁਮਾਰ ਜਗਦਲੇ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਰਮਚਾਰੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬੈਂਕ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰਹੋਲਡਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਕਾਂਬਲੇ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਕੋਲ਼ ਅਜਿਹਾ ਬੈਂਕ ਹੋਵੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣਾ ਕਹਿ ਸਕਣ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਸਾਲ ਬੀਤਦੇ ਗਏ, ਬੈਂਕ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰਹੋਲਡਰ ਵਧਦੇ ਗਏ ਅਤੇ “ਹੁਣ ਇਹ ਰਾਜੇਂਦਰਾ ਰਾਊਤ ਤੇ ਉਹਦੇ ਨੇੜਲੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਦਬਦਬੇ ਹੇਠ ਚਲਦਾ ਹੈ,” ਜਗਦਲੇ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਰਾਊਤ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਵਿਧਾਇਕ ਹੈ। 22 ਜੂਨ 2026 ਨੂੰ ਉਹ ਐੱਲਐੱਲਸੀ ਬਣੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਟਿੱਪਣੀ ਲੈਣ ਲਈ ਰਿਪੋਰਟ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ਼ ਪਹੁੰਚੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੋ ਵੀ ਜਵਾਬ ਆਵੇਗਾ ਉਸੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ਼ ਸਟੋਰੀ ਨੂੰ ਅਪਡੇਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।

2022-23 ਵਿੱਚ, ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਪੁਣੇ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦ ਚਾਰਟਰਡ ਅਕਾਊਂਟਿੰਗ ਕੰਪਨੀ, ਸ਼ਸ਼ਾਂਕ ਪਾਟਕੀ ਐਂਡ ਐਸੋਸੀਏਟਸ ਨੇ ਬੈਂਕ ਦਾ ਆਡਿਟ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਹਵਾਲ਼ੇ ਨਾਲ਼ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਕਾਰਕੁੰਨ, ਮਨੀਸ਼ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ ਨੇ ਬਾਰਸ਼ੀ ਦੀ ਸੈਸ਼ਨ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਰਿਟ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ।

ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਰਾਊਤ ਤੇ ਉਹਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ 9 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਲਿਆ, ਜਦ ਕਿ ਬੈਂਕ ਦੀ ਕਰਜ਼ਾ ਦੇਣ ਦੀ ਲਿਮਟ ਮਹਿਜ਼ 3.3 ਕਰੋੜ ਸੀ - ਯਾਨੀ ਕਿ ਲਿਮਟ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਲਿਆ।

ਹਾਲਾਂਕਿ ਗਣੇਸ਼ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਰਜ਼ੇ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਸੰਪੱਤੀਆਂ (NPA) ਨਹੀਂ ਬਣੇ। ਉਹਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਗੋਂ ਬੈਂਕ ਨੇ ਰਾਊਤ ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧਤ ਕਈ ਖਾਤੇ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। “ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਕੋਲ਼ ਉਹਦੇ ਤੇ ਉਹਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ 11 ਖਾਤੇ ਸਨ,” ਉਹਨੇ ਦੱਸਿਆ। “ਹੁਣ ਘਟ ਕੇ ਪੰਜ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ।”

ਆਡਿਟ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਦੋ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ: ਰਾਊਤ ਅਤੇ ਯੁਵਰਾਜ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ 3 ਕਰੋੜ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਮਿਲ ਗਿਆ ਜਦ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਰਸਨਲ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਲਿਮਟ 2 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸੀ।

ਆਡਿਟ ਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਬੇਨਿਯਮੀਆਂ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ: 41 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰੁਪਏ ਦੇ 60 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਰਜ਼ੇ ਅਤੇ ਨਕਦ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਬਗੈਰ ਕਿਸੇ ਕਾਗਜ਼ੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਆਡਿਟ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਬੈਂਕ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤਨਖਾਹ ਸਲਿੱਪਾਂ, ਕੁਝ ਗਿਰਵੀ ਰੱਖਣ ਜਾਂ ਆਮਦਨ ਟੈਕਸ ਦੀਆਂ ਰਿਟਰਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਕਈ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕਿਸ਼ਤ ਕਰਜ਼ਾ ਲੈਣ ਵਾਲ਼ੇ ਦੀ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ।

ਜਦ ਬੈਂਕ ਦੇ ਬੋਰਡ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਸਤੰਬਰ 2024 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਜਨਰਲ ਬਾਡੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕ ਦੇ ਕੰਮਕਾਜ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਬੈਂਕ ਦੇ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਤਾਂ ਜਗਦਲੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਜਾਂਚ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੀ ਸੀ।

ਜਾਂਚ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਕਿ ਬਾਰਸ਼ੀ ਬ੍ਰਾਂਚ ਦੇ ਮੈਨੇਜਰ, ਗਣੇਸ਼ ਬਾਰਨਗੁਲੇ, ਉਹਦੇ ਧੰਦੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸੇਦਾਰ, ਯੁਵਰਾਜ ਬਾਰਨਗੁਲੇ, ਅਤੇ ਬੈਂਕ ਦੇ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਦੇ ਬੇਟੇ ਸੁਯੋਗ ਬੁਰਗੁਟੇ ਨੇ ਬੈਂਕ ਦਾ ਪੈਸਾ ਆਪਣੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਧੰਦਿਆਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ। ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਅੱਠ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ 25 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ - ਜੋ ਸਿੱਧੇ-ਅਸਿੱਧੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨਾਲ਼ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਥੋਰਬੋਲੇ ਨੇ ਪਲਾਟ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ।

ਇੱਕ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕ ਨੇ ਹੋਟਲ ਸੈਂਟਰੋ ਨਾਂ ਦੇ ਧੰਦੇ ਨੂੰ 2023 ਵਿੱਚ 1.4 ਕਰੋੜ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕਿਸ਼ਤ 1.9 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਬਣੀ ਜਦ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਆਮਦਨ 43,000 ਰੁਪਏ ਸੀ; ਗਣੇਸ਼ ਅਤੇ ਯੁਵਰਾਜ ਦੋਵੇਂ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਹਨ। ਹੋਟਲ ਰੁਤੂ ਲਾਜ ਨੂੰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ 1.9 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਕਿਸ਼ਤ ਉੱਤੇ 1.4 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਦ ਕਿ ਇਸਦੀ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਆਮਦਨ 36,000 ਰੁਪਏ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਤੋੜਨ ਵਾਲ਼ੀ ਯੂਨਿਟ ਨੂੰ 2.15 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਮਹੀਨੇਵਾਰ ਕਿਸ਼ਤ ਉੱਤੇ 1.1 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਦ ਕਿ ਇਸਦੀ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਆਮਦਨ ਮਹਿਜ਼ 71,000 ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਵੱਧ ਸੀ।

“ਇਹ ਧੰਦੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਮਾਉਂਦੇ ਨੇ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਂਦੇ,” ਗਣੇਸ਼ ਨੇ ਸਾਫ਼ ਤੱਥ ਰੱਖਦਿਆਂ ਕਿਹਾ। “ਪਰ ਅਸੀਂ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਹੀ ਹਾਂ। ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਕੀ ਮੁੱਲ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਇਹ ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਦਿੱਤੇ।” ਉਹਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਗਦਲੇ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਅੰਕੜੇ ਮਹਿਜ਼ ਕਾਗਜ਼ ਉੱਤੇ ਲਿਖੇ ਅੱਖਰ ਨੇ, ਤੇ ਅਹਿਮ ਇਹ ਹੈ ਕਿ RBI ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗ਼ਲਤੀ ਨਹੀਂ ਲੱਭੀ।

ਥੋਰਬੋਲੇ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਮਝ ਆਈ ਕਿ ਜਦ ਉਹਨੇ ਆਪਣੀ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਫਾਈਲ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਇੱਕ ਬੈਂਕ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਉਸ ’ਤੇ ਚੀਕਿਆ ਕਿਉਂ ਸੀ। “ਸ਼ੁਕਰ ਕਰ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਕਰਜ਼ਾ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ,” ਉਹਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਜਿਹੜੇ ਰਿਕਵਰੀ ਏਜੰਟ ਥੋਰਬੋਲੇ ਦੇ ਘਰ ਆਏ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਗਣੇਸ਼ ਅਤੇ ਯੁਵਰਾਜ ਵੱਲੋਂ ਡਕਾਰੇ ਪੈਸੇ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਲਈ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ।

ਥੋਰਬੋਲੇ ਦੀ ਬੈਂਕ ਸਟੇਟਮੈਂਟ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ 5 ਲੱਖ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਈ ਕਿਸ਼ਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 29 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਪਾਏ ਗਏ। ਪਰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਕਿ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀ ਰਕਮ, ਉਸੇ ਦਿਨ, ਯੁਵਰਾਜ ਦੇ ਖਾਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਚੈੱਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਰਕਮ ਕਢਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਥੋਰਬੋਲੇ ਦਾ ਖਾਤਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਖਾਲੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ 2.25 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਹੀ ਕਢਾਏ ਸਨ।

ਥੋਰਬੋਲੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦਾ ਉਹਨੂੰ ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਦੇ ਫੋਨ ’ਤੇ ਮੈਸੇਜ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਅਤੇ ਪਾਸਬੁੱਕ ਜ਼ਰੀਏ ਇਹਦਾ ਪਤਾ ਲਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਬੈਂਕ ਸਟਾਫ਼ ਨਾਲ਼ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਸਨ।

ਕਾਰਕੁੰਨ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ ਨੇ ਬੈਂਕ ਦੀਆਂ ਬੇਨਿਯਮੀਆਂ ਖਿਲਾਫ਼ ਵੀ ਬਾਰਸ਼ੀ ਪੁਲੀਸ ਥਾਣੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਆਡਿਟ ਰਿਪੋਰਟ ਅਤੇ ਇਸ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਕੇ ਪੁਣੇ ਦੇ ਕੋਆਪਰੇਸ਼ਨ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਵੱਲੋਂ ਜਾਂਚ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਜਨਵਰੀ 2026 ਵਿੱਚ ਆਈ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਨੇ ਪਹਿਲੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਾਊਤ ਅਤੇ ਉਹਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਕਰਜ਼ੇ ਸਮੇਤ ਬੈਂਕ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ 24 ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੇਨਿਯਮੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਗਈਆਂ।

ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਹੈ ਕਿ ਜਨ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ, ਸਿਆਸੀ ਕਾਰਕੁੰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਬੈਂਕਾਂ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਦਸੰਬਰ 2025 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ ਨੇ ਬੈਂਕ ਦੇ ਚਾਰਟਰਡ ਅਕਾਊਂਟੈਂਟ ਵੱਲੋਂ ਬੇਨਿਯਮੀਆਂ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਚਾਰਟਰਡ ਅਕਾਊਂਟੈਂਟਸ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (ICAI) ਕੋਲ਼ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ। “ਪਰ ਕਿਸੇ ਵੱਲੋਂ ਕੋਈ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ,” ਉਹਨੇ ਕਿਹਾ।

“ਆਮ ਆਦਮੀ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵੇ?” ਸੁਜਾਤਾ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ। “ਕਾਨੂੰਨ ਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ। ਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।”

ਜਗਦਲੇ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਕੇਸ ਸੋਲਾਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਉਪ-ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਕੋਲ਼ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕੋਆਪਰੇਸ਼ਨ, ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਤੇ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ ਦਾ ਕੇਸ ਬਾਰਸ਼ੀ ਦੀ ਸੈਸ਼ਨ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸੁਣਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਜਦ ਥੋਰਬੋਲੇ ਨੇ ਪੁਲੀਸ ਥਾਣੇ ਅੱਗੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਪੁਲੀਸ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਗਲਾਵੇਂ ਤੋਂ ਫੜਿਆ ਅਤੇ ਆਤਮਦਾਹ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਜੁਰਮ ਵਿੱਚ ਸੋਲਾਪੁਰ ਪੁਲੀਸ ਥਾਣੇ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। “ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਘੰਟੇ ਡੀਜ਼ਲ ਵਿੱਚ ਭਿੱਜਿਆ ਬੈਠਾ ਰਿਹਾ,” ਥੋਰਬੋਲੇ ਨੇ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, ਨਾਲ਼ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹਦੇ ਨਾਲ਼ ਐਵੇਂ ਵਰਤਾਉ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਕੋਈ ਅਪਰਾਧੀ ਹੋਵੇ। “ਮੇਰੀ ਚਮੜੀ ਪੀਲੀ ਪੈ ਗਈ ਸੀ।” ਇੱਕ ਪੁਲੀਸ ਵਾਲ਼ਾ ਉਹਦੇ ’ਤੇ ਚੀਕਿਆ, “ਤੇਰੇ ’ਤੇ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਜ਼ੁਰਮ ਦੇ ਕੇਸ ਪਾਵਾਂਗੇ ਜਿਹੜੇ ਤੂੰ ਕੀਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ…ਕਦੇ (ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ) ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕੇਂਗਾ।”

ਥੋਰਬੋਲੇ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ ਪੂਰਾ ਦਿਨ ਚੱਲੀ। “ਕਿਸੇ ਨੇ ਪਾਣੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਿਆ। ਆਖਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਗੱਲ ਕਰਨ ਆਇਆ ਤੇ ਉਹਨੇ ਆਪਣੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੋਤਲ ਦਿੱਤੀ।”

ਬਾਰਸ਼ੀ ਪੁਲੀਸ ਥਾਣੇ ਦੇ ਥਾਣੇਦਾਰ, ਬਾਲਾਜੀ ਕੁਕੜੇ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਹੋਰ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। “ਬਸ ਮੈਂ ਐਨਾ ਹੀ ਕਹਾਂਗਾ,” ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ਼ ਉਹਨੇ ਇਸ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

ਥੋਰਬੋਲੇ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਸੋਲਾਪੁਰ ਦੇ ਵਧੀਕ ਐਸ.ਪੀ. ਹਿੰਮਤ ਜਾਧਵ ਨੇ ਬੈਂਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਉਸਦਾ ਪਲਾਟ ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਬਣਾਇਆ ਢਾਂਚਾ ਕਿਸੇ ਨਿੱਜੀ ਧਿਰ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦੇਣ - ਜੋ ਕਿ ਕਰਜ਼ੇ ਲਈ ਗਿਰਵੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ - ਤਾਂ ਜੋ ਗਣੇਸ਼ ਅਤੇ ਉਹਦੇ ਸਾਥੀ ਦਾ ਬੈਂਕ ਵੱਲ ਕਰਜ਼ਾ ਚੁਕਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।

“33 ਲੱਖ ਵਿੱਚ ਸੌਦਾ ਤੈਅ ਹੋਇਆ,” ਥੋਰਬੋਲੇ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, ਨਾਲ਼ ਹੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹਨੂੰ ਇਸ ਸੌਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਸ 5 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਮਿਲੇ ਤੇ 28 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਬੈਂਕ ਵੱਲੋਂ ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਨਿਪਟਾਰੇ ਲਈ ਲੈ ਲਏ ਗਏ।

ਫਿਰ ਪੁਲੀਸ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੇ ਗਣੇਸ਼ ਅਤੇ ਯੁਵਰਾਜ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਕਿ ਉਹ ਥੋਰਬੋਲੇ ਨੂੰ 28 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਤੇ ਨਾਲ਼ ਇੱਕ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਹੋਰ ਉਹਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਲਈ ਦੇਣ। ਪੁਲੀਸ ਨੇ ਯੁਵਰਾਜ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਕਿ ਉਹ 2 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਥੋਰਬੋਲੇ ਨੂੰ ਮੋੜੇ ਜੋ ਥੋਰਬੋਲੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਦੌਰਾਨ ਸਦਭਾਵਨਾ ਵਜੋਂ ਉਹਦੇ ਕੋਲ਼ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖੇ ਸਨ।

ਯੁਵਰਾਜ ਨੇ ਅੰਤਮ ਨਿਪਟਾਰੇ ਵਜੋਂ ਉਹਨੂੰ 15.5 ਲੱਖ ਦੇ ਦੋ ਚੈੱਕ ਦਿੱਤੇ। ਪਰ ਚੈੱਕ ਬਾਊਂਸ ਹੋ ਗਏ। ਚੈੱਕ ਬਾਊਂਸ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਥੋਰਬੋਲੇ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਪੁਲੀਸ ਕੋਲ਼ ਚਲਾ ਗਿਆ ਕਿ ਪੁਲੀਸ ਨੇ ਹੀ ਉਹਦੇ ਤੇ ਬੈਂਕ ਵਿਚਾਲੇ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਾਇਆ ਸੀ। ਪਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਉਹਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਅਣਗੌਲਿਆਂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

“ਸੋਲਾਪੁਰ ਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ,” ਥੋਰਬੋਲੇ ਨੇ ਦੱਸਿਆ। “ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੰਨਾ ਚਿਰ ਚੱਲੂ।”

ਉਹ ਮੁੜ ਉੱਥੇ ਹੀ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੋਂ ਉਹ ਤੁਰਿਆ ਸੀ। ਬੈਂਕ ਨੇ ਉਹਦੇ ਨਾਲ਼ ਧੋਖਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਪੁਲੀਸ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰ ਰਹੀ। ਬਸ ਇਸ ਵਾਰ ਉਹਨੇ ਕੋਈ ਅਤਿ ਕਦਮ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਿਆ। “ਜੇ ਮੈਂ ਆਤਮਦਾਹ ਕਰ ਲਿਆ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੌਣ ਪਾਲੇਗਾ?” ਉਹਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।

ਹੁਣ 42 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਥੋਰਬੋਲੇ ਅਤੇ ਸੁਜਾਤਾ ਦੀ 20 ਸਾਲ ਦੀ ਇੱਕ ਬੇਟੀ ਹੈ ਜੋ ਬਾਰਸ਼ੀ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ 19 ਸਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਬੇਟਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਸਟਾਲ ’ਤੇ ਪਿਉ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਵਾਧੂ ਆਮਦਨ ਲਈ ਟਰੱਕ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।

“ਬੇਟੇ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਸਾਡੇ ਕੋਲ਼ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ,” ਸੁਜਾਤਾ ਨੇ ਰੋਂਦਿਆ ਕਿਹਾ। “ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜੋ ਉਹਦਾ ਪਿਉ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਸਾਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਨਾਲ਼ ਨਿਆਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ। ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਿਆ।”

ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਦਾ ਸਕੂਲ ਛਡਾਉਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ ਅਹਿਸਾਸ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਤਕੜੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ਼ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਮੁੱਲ ਲੈਣ ਕਰਕੇ ਸੁਜਾਤਾ ਨੂੰ ਹਰ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਉਹਦਾ ਭਰੋਸਾ ਘਟ ਗਿਆ ਹੈ।

“ਮੈਨੂੰ ਹਰ ਵੇਲੇ ਡਰ ਲਗਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ,” ਉਹਨੇ ਮੰਨਿਆ। “ਕੀ ਮੇਰਾ ਘਰਵਾਲ਼ਾ ਕੰਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘਰ ਪਰਤੇਗਾ? ਮੇਰੀ ਬੇਟੀ ਸਕੂਟਰ ’ਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕਾਲਜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹਨੂੰ ਜਾਣ ਦਿਆਂ ਕਿ ਨਾ? ਜੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਰਾਤ ਸਾਡੇ ਉੱਚੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਆ ਗਏ? ਮੈਨੂੰ ਹਰ ਵੇਲੇ ਲਗਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ’ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।”

ਥੋਰਬੋਲੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਲੁੱਟਿਆ, ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ’ਤੇ ਲੂਣ ਛਿੜਕਣ ਲਈ ਬਾਰਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਨੇ।

“ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਡਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।”