બાર્શીમાં બેંક ફ્રોડ

2021 ના ડિસેમ્બરની એક ઠંડી સવાર હતી. પોતાની બાઈક પર સવાર અમર થોરબોલેએ મહારાષ્ટ્રના સોલાપુરમાં જિલ્લા પોલીસ વડાના કાર્યાલય તરફ 70 કિલોમીટરનું અંતર કાપ્યું ત્યારે રસ્તાઓ પર ધુમ્મસ છવાયેલું હતું. તેઓ પોતાની સાથે ડીઝલનો એક ડબ્બો અને દિવાસળીનું એક ખોખું લઈને ગયા હતા.

થોરબોલેએ પોતાની બાઇક પાર્ક કરી હતી, ધીમે ધીમે ડબ્બો ખોલ્યો હતો અને પોલીસ સ્ટેશન તરફ ચાલતા ચાલતા પોતાના શરીર પર ડીઝલ રેડ્યું હતું. તેમણે દીવાસળી પેટાવી હતી. પહેલા સિસકારો થયો હતો. પછીથી પોલીસ આવી હતી

આ ઘટના પહેલાના બે મહિના દરમિયાન તેમના વતન બાર્શીમાં લોન રિકવરી એજન્ટો (લોન વસૂલી કરતા વચેટિયાઓ) 38 વર્ષના થોરબોલેને તેમણે લીધેલી લોન કરતા પાંચ ગણી વધુ લોન માટે જવાબદાર ઠેરવી તેમને અને તેમના પરિવારને ધમકી આપી રહ્યા હતા. અને પોલીસે તેમના કેસની તપાસ કરવાનો ઇનકાર કર્યો હતો કારણ કે જે માણસોએ તેમની સાથે છેતરપિંડી કરી હોવાનું કહેવાતું હતું તેઓ ખાસ્સી રાજકીય વગ ધરાવતા હતા.

એક વર્ષ પહેલાં મે 2020 માં મરાઠા સમુદાયના થોરબોલેએ પોતાના તાજા નાસ્તાના ધંધાને વધારવાની યોજના બનાવી હતી. તેમણે પોતાની મોટા ભાગની બચતનો ઉપયોગ કરીને જમીનનો એક પ્લોટ ખરીદ્યો હતો. પોતે અગાઉથી જ સ્ટોલ પર પીરસતા હતા એ પોહા અને વડા જેવી નાસ્તાની વસ્તુઓ સાથે તેમણે મસાલા વેચવાની યોજના બનાવી હતી; તેઓ પ્લોટ પર સંગ્રહ માટેની સુવિધા પણ બનાવવા માગતા હતા.

તેમણે 5 લાખ રુપિયાની લોન લેવાનું નક્કી કર્યું હતું. થોરબોલેએ લોન માટે શિવ શક્તિ અર્બન કો-ઓપરેટિવ બેંકમાં અરજી કરવાનું પસંદ કર્યું હતું કારણ કે બ્રાન્ચ મેનેજર, ગણેશ બારંગુલે થોરબોલેના અગાઉના શેઠ યુવરાજ બારંગુલેના બિઝનેસ પાર્ટનર હતા.

આ પરિચિતતાને કારણે ગણેશે "પહેલાની અરજીમાં ભૂલ હતી" એમ જણાવી થોરબોલેને કાગળો પર ફરીથી સહી કરવાનું કહ્યું ત્યારે થોરબોલે અને તેમના પત્ની બંનેએ તેને એક સામાન્ય બાબત માની લીધી હતી.

જુલાઈ (2020) ની શરૂઆતમાં ગણેશે તેમને લોન મંજૂર થઈ ગયાની જાણ કરી હતી અને લોનની ચૂકવણી માટે બાંયધરી રૂપે સહી કરેલા 10 કોરા ચેક જમા કરાવવાનું કહ્યું હતું.

આ દંપતીએ કોઈ જ સવાલ કર્યા વિના તેમને કહેવામાં આવ્યું એ પ્રમાણે કર્યું હતું. થોરબોલના પત્ની 34 વર્ષના સુજાતા કહે છે, "અમારે સારા સંબંધો હતા. અમે તેમના [ગણેશ અને યુવરાજ] પર વિશ્વાસ કર્યો હતો."

એક વર્ષ સુધી બધું ઠીકઠાક ચાલ્યું હતું અને પછીથી રિકવરી એજન્ટો તેમના ઘરમાં ઘૂસી ગયા હતા અને સુજાતાને ધમકી આપી હતી કે થોરબોલે તેમની 25 લાખ રુપિયાની હાઉસિંગ લોન નહીં ચૂકવે તો બેંક તેમની મિકલત જપ્ત કરી લેશે. તેઓ કહે છે, "હું મૂંઝાઈ ગઈ હતી."

9 મા ધોરણ સુધી ભણેલા થોરબોલે મૂંઝવણમાં મુકાઈ ગયા હતા. તેમને લાગ્યું કે આ કંઈક ગેરસમજ થઈ છે અને તેઓ ઉતાવળે બેંકમાં પહોંચ્યા હતા. ત્યાં ગણેશે કથિત રીતે થોરબોલેને સીધી જ જાણ કરી હતી કે બિઝનેસ લોન માટેની અરજીને તેમણે થોરબોલેના નામે હાઉસિંગ લોનમાં ફેરવી દીધી છે, અને તેમાંથી કેટલીક રકમ તેમના પોતાના ધંધા માટે ઉપાડી લીધી છે.

સ્તબ્ધ થયેલા થોરબોલે ગણેશની સામે થયા હતા અને તેમને અપમાનજનક જવાબ મળ્યો હતો. "તું તો અમારા રેસ્ટોરન્ટમાં વાસણ ધોતો હતો." ગણેશે સામો સવાલ કર્યો હતો તો કહેવામાં આવ્યું હતું, "અમને સવાલ કરનાર તું કોણ?"

ગભરાટમાં થોરબોલેએ પોલીસ પાસે જવાની ધમકી આપી હતી અને બેંકની બહાર દોડી ગયા હતા. પરંતુ બે-ચાર બેંક કર્મચારીઓએ છૂપી ધમકી આપીને તેમને પોલીસ પાસે જતા અટકાવ્યા હતા. થોરબોલે એ વાતચીતને યાદ કરે છે, "રજનું ગજ ન કરીશ. બે મહિનામાં તારા લોન એકાઉન્ટ્સ સુધારી દેવામાં આવશે." તેઓ એક સામાન્ય માણસ હતા અને તેઓ જેની સામે થયા હતા એ લોકો નગરમાં ભારે વગ ધરાવતા હતા - એ ધ્યાનમાં લેતા થોરબોલે પાસે બીજો કોઈ રસ્તો નહોતો આથી તેઓ સંમત થયા હતા.

ગણેશ બારંગુલેએ થોરબોલેના નિવેદનને નકારી કાઢ્યું હતું. ગણેશે કહ્યું, "તેમણે પોતે લોન અરજી 5 લાખ રુપિયામાંથી 25 લાખ રુપિયાની કરાવી દીધી હતી. અમે અમારી મેળે કેવી રીતે બદલી શકીએ?"

જોકે, 30 મી ડિસેમ્બર, 2021 ના ​​રોજ, પાછળથી ગણેશે પોલીસ સમક્ષ કબૂલાત કરી હતી કે તેમણે તેમના બે સાથીઓ સાથે મળીને ફ્રોડ કર્યો હતો, બેંકના અને તેના ગ્રાહકોના પૈસાની ઉચાપત કરી હતી સોગંદનામા વિશે પૂછવામાં આવતા તેમણે કંઈ જાણતા ન હોવાનો ડોળ કર્યો હતો, અને આ પત્રકારે તેમને મેસેજ કર્યો ત્યારે તેમણે કોઈ જવાબ આપ્યો નહોતો.

થોડા સમય પછી થોરબોલેએ તેમને છેતરપિંડીથી જે નાણાકીય ગૂંચવણમાં ફસાવવામાં આવ્યા હતા તેમાંથી બહાર નીકળવા માટે ભાગદોડ કરવાનું શરુ કરી દીધું હતું. તેઓ આશા સાથે પોલીસ સ્ટેશન પહોંચ્યા હતા. સુજાતા યાદ કરે છે, "પરંતુ અમને કહેવામાં આવ્યું હતું કે તેમનો વિરોધ ન કરો. તેઓ રાજકીય વગ ધરાવતા શક્તિશાળી લોકો છે."

તદ્દન નિરાશ થયેલા થોરબોલે આત્મવિલોપન કરવા તૈયાર થઈ સોલાપુર પોલીસ સ્ટેશન ધસી ગયા હતા.

મહારાષ્ટ્રમાં લગભગ 489 સહકારી બેંકો છે, મોટી બેંકો જેમને સેવા પૂરી પાડતી નથી તેમને સેવા પૂરી પાડવા માટે આ સહકારી બેંકોની સ્થાપના કરવામાં આવી છે. ઓછી આવક ધરાવતા જૂથો, ખાસ કરીને કારીગરો અને ખેડૂતોને સસ્તું ધિરાણ પૂરું પાડવા માટે તેમની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી.

રાજ્યસભાના રેકોર્ડ મુજબ, 2020 થી શરુ કરીને આજ સુધી ભારતની જાહેર ક્ષેત્રની બેંકોએ મોટા ઉદ્યોગો અને સેવાઓ પાસેથી લેણા નીકળતા 3 લાખ કરોડથી વધુ રુપિયા જતા કર્યા છે, પરિણામે તેમની ધિરાણ આપવાની સ્થિતિ નબળી પડી છે.

નાની સહકારી બેંકોની પરિસ્થિતિ તો વધુ ખરાબ છે.

સ્થાનિક રાજકીય નેતાઓના દબાણ હેઠળ ઘણી સહકારી બેંકોએ ખાંડ ફેક્ટરીઓ, સુતરાઉ કાપડની મિલો અને બાંધકામ કંપનીઓ જેવા મોટા વ્યવસાયોને યોગ્ય મૂલ્યાંકન વિના ઓછા વ્યાજ દરે ધિરાણ આપ્યું હતું, પરિણામે ખરાબ લોન અને નુકસાનમાં વધારો થયો હતો. વ્યાપક રાજકીય હસ્તક્ષેપ અને સંસ્થાના નાણાંના અનધિકૃત ઉપયોગને કારણે ઘણી સહકારી બેંકો ફડચામાં ગઈ છે; ઘણી બેંકો અતિશય મુશ્કેલીથી માંડ માંડ કાર્યરત રહી શકી છે.

શિવ શક્તિ અર્બન કો-ઓપરેટિવ બેંક એ સહકારી બેંકિંગ ક્ષેત્રની બિમારીઓનું એક ચિંતાજનક ચિત્ર રજૂ કરે છે.

1998 માં શિવસેનાના ભૂતપૂર્વ સાંસદ શિવાજી કાંબળેની કૃપાથી સ્થપાયેલી આ બેંક બાર્શી સ્થિત શૈક્ષણિક સંસ્થા શિવાજી શિક્ષણ પ્રસારક મંડળના બે રૂમમાંથી કામ કરતી હતી. આ શૈક્ષણિક સંસ્થાના ઉપપ્રમુખ અને બેંકના શેરહોલ્ડિંગ સભ્ય નંદકુમાર જગદાળે કહે છે કે બેંકના કર્મચારીઓ મુખ્યત્વે બેંકના શેરધારકો છે.

કાંબળે ઇચ્છતા હતા કે શૈક્ષણિક સંસ્થાના કર્મચારીઓ પાસે તેઓ તેમની પોતાની કહી શકે એવી એક બેંક હોય. પરંતુ જેમ જેમ વર્ષો વીતતા ગયા તેમ તેમ બેંકે વધુ શેરધારકોને જોડ્યા અને જગદાળે કહે છે, "આજે બેંક રાજેન્દ્ર રાઉત અને તેમના નજીકના સહયોગીઓના પ્રભાવ હેઠળ કામ કરે છે." રાઉત ભારતીય જનતા પાર્ટીના ભૂતપૂર્વ એમએલએ (મેમ્બર ઓફ લેજિસ્લેટિવ એસેમ્બલી - વિધાનસભાના સભ્ય) છે, અને 22 જૂન, 2026 ના રોજ તેઓ એમએલસી (મેમ્બર ઓફ લેજિસ્લેટિવ કાઉન્સિલ - વિધાન પરિષદના સભ્ય) બન્યા છે. આ પત્રકારે ટિપ્પણી માટે રાઉતનો સંપર્ક સાધ્યો હતો. તેઓ જવાબ આપશે ત્યારે આ વાર્તા અપડેટ કરવામાં આવશે.

લગભગ એક વર્ષ પછી, 2022-23 માં, પુણે સ્થિત એક સ્વતંત્ર ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટિંગ ફર્મ શશાંક પત્કી એન્ડ એસોસિએટ્સે આ બેંકનું ઓડિટ કર્યું હતું. તેમનો અહેવાલ પાછળથી સ્થાનિક કાર્યકર્તા મનીષ દેશપાંડે દ્વારા બાર્શીની સેશન્સ કોર્ટમાં દાખલ કરાયેલી રિટ પિટિશન (લેખિત અદાલતી અરજી) નો આધાર બન્યો હતો.

આ અહેવાલ મુજબ બેંકની લોન આપવાની મર્યાદા ફક્ત 3.3 કરોડ રુપિયા હતી તેમ છતાં રાઉત અને તેમના પરિવારને - આ મર્યાદા કરતાં ત્રણ ગણી વધુ - 9 કરોડ રુપિયાથી વધુની લોન મળી હતી.

જોકે, ગણેશે કહ્યું હતું કે લોન એનપીએ (નોન-પરફોર્મિંગ એસેટ્સ) થઈ નથી. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે વાજબી રીતે જોઈએ તો બેંકે રાઉત સાથે સંબંધિત ઘણા ખાતા બંધ કરી દીધા છે. તેમણે કહ્યું, "શરૂઆતમાં અમારી પાસે તેમના અને તેમના પરિવારના 11 ખાતા હતા. હવે તે પાંચ થઈ ગયા છે."

ઓડિટમાં બેંક દ્વારા આપવામાં આવેલી બે સમસ્યારૂપ વ્યક્તિગત લોનનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો: રાઉત અને યુવરાજ બંનેની વ્યક્તિગત ક્રેડિટ મર્યાદા 2 કરોડ રુપિયાથી ઓછી હતી તેમ છતાં તેમને બંનેને 3 કરોડ રુપિયાની લોન મળી હતી.

ઓડિટમાં વધુ ગંભીર ગેરરીતિઓ અને ભ્રષ્ટાચારનો નિર્દેશ કરવામાં આવ્યો હતો: 60 થી વધુ લોન અને રોકડ ક્રેડિટ્સ કુલ મળીને 41 કરોડ રુપિયાથી વધુ રકમ યોગ્ય કાગજી કાર્યવાહી કર્યા વગર આપવામાં આવ્યા હતા. ઓડિટમાં એ પણ નોંધવામાં આવ્યું હતું કે આમાંના ઘણા કેસોમાં બેંકે સેલરી સ્લિપ, કોલેટરલ અથવા આવકવેરા રિટર્ન જેવા ફરજીયાત દસ્તાવેજોની માંગણી કરી નહોતી. કેટલાક કિસ્સાઓમાં માસિક હપ્તો લોન લેનારના માસિક પગાર કરતાં વધુ હતો.

બેંકના બોર્ડના સભ્યોએ સપ્ટેમ્બર 2024 માં, બેંકના અધ્યક્ષ પણ હાજર હતા એવી એક સામાન્ય સભામાં, બેંકની કામગીરી બાબતે મુદ્દાઓ ઉઠાવ્યા હતા ત્યારે જગદાળેના વડપણ હેઠળ એક તપાસ સમિતિની રચના કરવામાં આવી હતી. આ તપાસ સમિતિએ તૈયાર કરેલો અહેવાલ ચોંકાવનારો હતો.

તપાસ અહેવાલમાં જણાવાયું હતું કે બાર્શી શાખાના મેનેજર ગણેશ બારંગુલે, તેમના વ્યવસાયિક ભાગીદાર યુવરાજ બારંગુલે અને બેંકના અધ્યક્ષના દીકરા સુયોગ બુર્ગુટેએ બેંકના નાણાંનો ઉપયોગ તેમના અંગત વ્યવસાયો માટે કર્યો હતો. અહેવાલમાં આઠ હસ્તીઓને કુલ 25 કરોડ રુપિયાથી વધુની શંકાસ્પદ લોન અપાઈ હોવાનું નોંધવામાં આવ્યું હતું - આ તમામ લોન સીધી કે આડકતરી રીતે એ ત્રણેય સાથે સંકળાયેલી છે, અને તેમાં થોરબોલે એ જે રિયલ એસ્ટેટ બિઝનેસ પાસેથી પોતાનો પ્લોટ ખરીદ્યો હતો એનો પણ સમાવેશ થાય છે.

એક કિસ્સામાં બેંકે 2023 માં હોટેલ સેન્ટ્રો નામની એક વ્યવસાયિક સંસ્થાને 1.4 કરોડ રુપિયાની લોન આપી હતી, તેનો માસિક હપ્તો 1.9 લાખ રુપિયા થવા જતો હતો જ્યારે એ સંસ્થાની માસિક આવક 43,000 રુપિયા હતી; ગણેશ અને યુવરાજ બંને આ હોટેલમાં ભાગીદાર છે. હોટેલ ઋતુ લોજને 1.9 લાખ રુપિયાના માસિક હપ્તા સાથેની 1.4 કરોડ રુપિયાની લોન આપવામાં આવી હતી, જ્યારે તેની માસિક આવક 36,000 રુપિયા હતી. બીજા એક કિસ્સામાં એક સ્ટોન ક્રશર યુનિટને 2.15 લાખ રુપિયાના માસિક હપ્તા સાથે 1.1 કરોડ રુપિયા ફાળવાયા હતા જ્યારે તેની માસિક આવક 71,000 રુપિયાથી થોડી વધુ હતી.

ગણેશે સ્પષ્ટપણે હકીકતો જણાવતા કહ્યું, "આ વ્યવસાયો ખરેખર કેટલું કમાય છે તે બતાવતા નથી, પરંતુ અમે સ્થાનિકો છીએ. તેમની લાયકાત કેટલી છે એ અમે જાણીએ છીએ. તેથી જ અમે આ લોન આપી છે." તેમણે કહ્યું કે જગદાળેના અહેવાલમાં દર્શાવેલ માસિક આવક કાગળ પરના આંકડા છે, અને વધુ મહત્ત્વની વાત એ છે કે આરબીઆઈને તેમના કામમાં કોઈ સમસ્યા જણાઈ નથી.

પાછળથી વિચારતા થોરબોલેને સમજાયું કે તેમણે તેમની લોનની અરજીની ફાઇલ જોવા માગી ત્યારે બેંક કર્મચારી શા માટે તેમની પર અચાનક ગુસ્સે થઈ ગયા હતા. તેમને કહેવામાં આવ્યું હતું, "પાડ માનો કે તમને લોન મળી રહી છે." થોરબોલના ઘરમાં ઘૂસી ગયેલા રિકવરી એજન્ટોએ હકીકતમાં ગણેશ અને યુવરાજ દ્વારા કથિત રીતે હડપ કરાયેલા પૈસા પાછા આપવા માટે થોરબોલે પર દબાણ કર્યું હતું.

થોરબોલેએ 5 લાખ રુપિયાની લોન માટેની અરજી કર્યાના ત્રણ મહિનાની અંદર તેમના ખાતામાં અનેક હપ્તાઓમાં 29 લાખ રુપિયાથી વધુ રકમ જમા થઈ હોવાનું તેમનું બેંક સ્ટેટમેન્ટ દર્શાવે છે. જોકે, ઘણા કિસ્સાઓમાં, જમા થયેલી રકમ તે જ દિવસે યુવરાજના ખાતામાં ટ્રાન્સફર થઈ ગઈ હતી. બીજા કિસ્સાઓમાં, ચેકથી રકમ ઉપાડી લેવામાં આવી હતી. થોરબોલેનું ખાતું ઝડપથી ખાલી કરી દેવાયું હતું. તેમનું કહેવું છે કે તેમણે તે સમયગાળામાં ફક્ત 2.25 લાખ રુપિયા ઉપાડ્યા હતા.

થોરબોલેને તેમના ફોન પર એસએમએસ નોટિફિકેશન્સ મળતા નથી અને કોવિડ-19 મહામારી દરમિયાન બેંકના કર્મચારીગણ સાથેના વ્યવહાર પર પ્રતિબંધો લાદવામાં આવ્યા હોવાથી પાસબુક દ્વારા વિગતોની પુષ્ટિ કરવી મુશ્કેલ હતી આથી આ લેવડદેવડ તરફ કોઈનું ધ્યાન ગયું નહોતું.

સામાજિક કાર્યકર્તા દેશપાંડેએ બેંકમાં ગેરરીતિઓ સામે બાર્શી પોલીસ સ્ટેશનમાં ફરિયાદ પણ નોંધાવી હતી. ઓડિટ અહેવાલ અને સાથે સાથે આ ફરિયાદે કમિશનર ઓફ કોઓપરેશન, પુણેને તત્કાળ તપાસ કરવા પ્રવૃત્ત કર્યા હતા. જાન્યુઆરી 2026 માં બહાર પડેલ તેમનો અહેવાલ અગાઉના અહેવાલોને સમર્થન આપે છે કારણ કે તેમાં રાઉત અને તેના સંબંધીઓને આપવામાં આવેલી લોન સહિત બેંક દ્વારા આપવામાં આવેલી 24 લોનમાં અનિયમિતતા નોંધવામાં આવી હતી.

દેશપાંડેનો આરોપ છે કે જનપ્રતિનિધિઓ, રાજકીય કાર્યકરો અને વગ ધરાવતા ઉદ્યોગપતિઓ સહકારી બેંકોનો દુરુપયોગ કરી રહ્યા છે. ડિસેમ્બર 2025 માં દેશપાંડેએ બેંકના ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ વિરુદ્ધ અનિયમિતતાઓને મંજૂરી આપવા બદલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ્સ ઓફ ઇન્ડિયા (આઈસીએઆઈ) માં ફરિયાદ નોંધાવી હતી. તેઓ કહે છે, "પરંતુ કોઈના તરફથી કોઈ ખુલાસો મળ્યો નથી."

સુજાતા પૂછે છે, "સામાન્ય માણસ ક્યાં જાય? અહીં કોઈ કાયદો અને વ્યવસ્થા નથી. આ પ્રગતિશીલ વિચારકોની ભૂમિ મનાય છે."

જગદાળેના અહેવાલ પર આધારિત કેસ જિલ્લા ડેપ્યુટી રજિસ્ટ્રાર, સોલાપુર પાસે છે, જે ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ કો-ઓપરેશન, માર્કેટિંગ એન્ડ ટેક્સટાઈલ્સ ઓફ ગવર્મેન્ટ ઓફ મહારાષ્ટ્ર (મહારાષ્ટ્ર સરકારના સહકાર, માર્કેટિંગ અને કાપડ વિભાગ) હેઠળ આવે છે. દેશપાંડેના કેસની સુનાવણી સેશન કોર્ટ, બાર્શીમાં ચાલી રહી છે.

થોરબોલેએ પોલીસ સ્ટેશનમાં આત્મવિલોપન કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો ત્યારે સોલાપુર પોલીસ સ્ટેશનમાં આત્મહત્યા કરવાનો પ્રયાસ કરવા બદલ પોલીસ કર્મચારીઓએ તેમને તેમના કોલરથી પકડીને તેમની અટકાયત કરી હતી. થોરબોલે યાદ કરે છે, "ત્યાં ત્રણ કલાક સુધી હું ડીઝલમાં ભીંજાયેલો બેસી રહ્યોહતો." અને તેઓ ઉમેરે છે કે તેમની સાથે એક ગુનેગાર જેવો વ્યવહાર કરવામાં આવ્યો હતો. "મારી ચામડી ફિક્કી પડી ગઈ હતી." એક પોલીસ જવાને બરાડા પાડીને તેમને કહ્યું હતું, "તેં કર્યા નથી એવા ગુનાના આરોપ અમે તારી ઉપર લગાવીશું... તું [જેલમાંથી] ક્યારેય બહાર નહીં નીકળી શકે."

થોરબોલે કહે છે કે તેમની સહનશક્તિની આ આકરી કસોટી આખો દિવસ ચાલી હતી. "કોઈએ મને એક પ્યાલો પાણી પણ આપ્યું નહોતું. આખરે મારી વાર્તા કવર કરવા આવેલા એક પત્રકારે પોતાની પાણીની બાટલી મને આપી હતી."

બાર્શી પોલીસ સ્ટેશનના પોલીસ ઇન્સ્પેક્ટર બાલાજી કુકડેએ કોઈપણ પ્રકારના દબાણ હેઠળ કામ કરતા હોવાનો ઇનકાર કર્યો હતો અને વધુ ટિપ્પણી કરવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. તેમણે આ પત્રકારને કડકાઈથી કહ્યું, "હું આનાથી વધારે કશું જ નહીં કહું."

થોરબોલેના જણાવ્યા મુજબ સોલાપુરના અધિક પોલીસ અધિક્ષક હિંમત જાધવે ગણેશ અને તેના સહયોગી પાસેથી બેંકની લેણી નીકળતી રકમની પતાવટ કરવા બેંક અધિકારીઓને થોરબોલેએ બનાવેલા માળખાની સાથે તેમનો પ્લોટ સીધો જ કોઈ વ્યક્તિગત ગ્રાહકને વેચી દેવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો - કારણ કે (ગણેશ અને તેના સહયોગીની) લોન સામે એ મિલકત ગીરો મૂકવામાં આવી હતી.

થોરબોલે કહે છે, "આ સોદો ૩૩ લાખ રુપિયામાં નક્કી થયો હતો," અને ઉમેરે છે કે તેમને આ સોદામાંથી ફક્ત ૫ લાખ રુપિયા મળ્યા હતા કારણ કે 28 લાખ રુપિયા લોનની ચુકવણી પેટે બેંકે લઈ લીધા હતા.

ત્યારબાદ પોલીસ અધિકારીઓએ ગણેશ અને યુવરાજને થોરબોલેને 28 લાખ રુપિયા અને તેમને પડેલી મુશ્કેલીઓ માટે વધારાના 1 લાખ રુપિયા આપવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો. થોરબોલે યુવરાજને ત્યાં નોકરી કરતા હતા તે દરમિયાન પરસ્પર વિશ્વાસને ભરોસે સુરક્ષિત રાખવા માટે તેમણે યુવરાજને આપેલા 2 લાખ રુપિયા પણ તેમને પરત કરવા પોલીસે યુવરાજને સૂચના આપી હતી.

આખરી સમાધાનના ભાગરૂપે યુવરાજે 15.5 લાખ રુપિયાનો એક એવા બે ચેક આપ્યા હતા. પરંતુ એ ચેક બાઉન્સ થયા હતા. ચેક બાઉન્સ થયા પછી તેમની અને બેંક વચ્ચે પોલીસે સમાધાન કરાવ્યું હતું એમ વિચારી થોરબોલેએ પોલીસનો સંપર્ક કર્યો હતો. પરંતુ ફરી એકવાર તેમની ફરિયાદને અવગણવામાં આવી હતી.

થોરબોલે કહે છે, "સોલાપુરની જિલ્લા અદાલતમાં આ કેસ ચાલી રહ્યો છે, ક્યાં સુધી ચાલશે ભગવાન જાણે."

તેમણે જ્યાંથી શરૂઆત કરી હતી ત્યાં જ તેઓ પાછા આવીને ઊભા હતા: બેંકે તેમની સાથે છેતરપિંડી કરી હતી અને પોલીસ ઉદાસીન હતી. સિવાય કે આ વખતે તેમણે છેવટનું પગલું લેવાની (આત્મવિલોપન કરવાની) ધમકી આપી નહોતી. તેમણે પૂછ્યું "હું આપઘાત કરીશ તો મારા બાળકોની સંભાળ કોણ રાખશે?"

હવે 42 વર્ષના થોરબોલે અને સુજાતાને 20 વર્ષની એક દીકરી છે, તે બાર્શીની એક કોલેજમાં એન્જિનિયરિંગનો અભ્યાસ કરી રહી છે, અને 19 વર્ષનો એક દીકરો છે, પોતાના પિતાને દુકાનમાં મદદ કરવા માટે તેણે અભ્યાસ છોડી દીધો છે અને વધારાની આવક માટે ટ્રક ચલાવે છે.

રડતા રડતા સુજાતા કહે છે, “અમારી પાસે અમારા દીકરાને ભણાવવા માટે પૈસા નથી. એ સરકારી કર્મચારી બનવા માગતો હતો. એ ભણવા માગતો હતો, અને તેના પિતા જે ન કરી શક્યા એ કરવા માગતો હતો. અમને એવું લાગે છે કે ક્યાંક અમે અમારા દીકરાને ઉછેરવામાં કાચા પડ્યા છીએ. મારા બાળકનું ભવિષ્ય બરબાદ થઈ ગયું છે.”

પોતાના દીકરાનું શિક્ષણ અટકાવી દેવા બદલ અપરાધની લાગણી ઉપરાંત નગરના શક્તિશાળી લોકોની સામા થયા પછી સુજાતાને તેમના પરિવારની સલામતીની સતત ચિંતા રહે છે. સરકારી સંસ્થાઓ અને તંત્ર ઉપરનો તેમનો વિશ્વાસ ડગમગી ગયો છે.

સુજાતાએ કબૂલ્યું હતું, "હું સતત ડરમાં જીવું છું. મારા પતિ કામ પછી (સહીસલામત) ઘેર પાછા તો ફરશે ને? મારી દીકરી દરરોજ તેના સ્કૂટર પર કોલેજ જાય છે. મારે તેને જવા દેવી જોઈએ કે નહીં? એક રાત્રે એ લોકો અમને મારી નાખવા આવશે તો? મને સતત એવું લાગે છે કે અમારી પર નજર રાખવામાં આવી રહી છે."

થોરબોલે કહે છે કે તેમના જખમો પર મીઠું ભભરાવતા હોય એમ તેમની સાથે છેતરપિંડી કરનારાઓ બાર્શીમાં ખુલ્લેઆમ ફરતા હતા

"તો બીજી બાજુ, હું સતત ભયના ઓથાર હેઠળ જીવું છું."

અનુવાદ સમીક્ષા: પ્રતિષ્ઠા પંડ્યા