বাংগালামেডুত ‘ক’লৈ গ’ল মহিলাৰ ভাগৰ কামবোৰ?’

বাংগালামেডুৰ ‘ভেলিকাঠান মাৰাম’ নামৰ গছ এজোপাৰ শীতল ছাঁত আৰ. বানাজা নামৰ মানুহগৰাকী বহি আছিল। অন্য ১৮ গৰাকী মহিলা আৰু তেওঁলোকক সংগ দিছিল দুই-তিনজন পুৰুষেও৷ গাওঁখনত বাস কৰা সৰ্বমুঠ ৩৫ ঘৰ ইৰুলা জাতিৰ মানুহৰ বেছিভাগ প্ৰাপ্তবয়স্ক লোকেই দিন হাজিৰা কৰা শ্ৰমিক৷ বিচৰ ওচৰা-ওচৰি হোৱা বানাজাইয়ো একে কামেই কৰে৷ সেইদিনা আছিল ২০১৯ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহৰ এটা ৰাতিপুৱা আৰু গছডালৰ তলত একেলগে বহি তেওঁলোকে তেতিয়া এশ দিনৰ কামৰ (মনৰেগাৰ, তামিল ভাষাত ‘নুৰ, নাল ভেলাই’) আৰু নিজৰ নিজৰ মজুৰিৰ বিষয়ে আলোচনা কৰি আছিল৷ আৰ. বানাজাই ক’লে, “গোটেই বছৰটোত আমি কেতিয়াও এশ দিন কাম কৰিবলৈ সুযোগ নাপাওঁ, এইটো বছৰত এতিয়ালৈকে মাত্ৰ ৫০ দিন মানহে কাম কৰিছো৷”

এই গাওঁখন হ’ল তামিলনাডুৰ থিৰুভাল্লুৰ নামৰ জিলাখনৰ তিৰুট্টানি খণ্ডৰ অন্তৰ্গত চেৰুক্কানুৰ পঞ্চায়তৰ এটা অংশ৷ এই অঞ্চলৰ পুৰুষসকলে সাধাৰণতে মনৰেগাৰ কাম যেনে – খেতি পথাৰৰ কাষত খাল খন্দা, আমৰ বাগিচাসমূহত পানী দিয়া, নিৰ্মাণস্থলীত শ্ৰমিক হিচাপে কাম কৰা, চাং বন্ধা বস্তু বনাওতে ব্যৱহাৰ হোৱা কাঠ, কাগজৰ সজ্জা, খৰি আৰু অন্যান্য কাৰ্যত ব্যৱহাৰ হোৱা ছাভুক্কু গছ কটা ইত্যাদি ধৰণৰ কাম বিচাৰি ফুৰে৷ এই কামবোৰ কৰি তেওঁলোকে দিনে ৩০০ টকা উপাৰ্জন কৰে৷

কিন্তু তেওঁলোকে সদায় এই কামবোৰ পাব নে নাপাব তাৰ কোনোধৰণৰ নিশ্চয়তা নাই। বিশেষকৈ বাৰিষাৰ সময়খিনিত এই মানুহখিনিৰ বহুত কষ্ট হয়, কিয়নো তেওঁলোকক দিবলৈ মানুহৰ কামেই নাথাকে। তামিলনাডুৰ বিশেষভাবে দুৰ্বল জনজাতীয় গোট ইৰুলা জাতিৰ মানুহখিনিয়ে তেনে সময়ত বিনা উপাৰ্জনৰেই কাম চলাবলগীয়া হয়৷ তেওঁলোকে খাদ্যৰ বাবে ওচৰে-পাজৰে থকা জংঘলসমূহত সৰু সৰু জীৱ-জন্তু চিকাৰ কৰি বা খাবলৈ উপযোগ্য ফল-মূল আৰু গছৰ আলু বা কন্দ চিঙি আনে৷ (চাওক - বাংগালামেডুৰ মাটিৰ তলৰ পৰা খান্দি উলিওৱা সম্পদ আৰু বাংগালমেডুত এন্দুৰৰ সৈতে অন্য এক দুনীয়াত)।

ভাবিবলগীয়া কথাটো হ’ল মহিলাসকলৰ বাবে বিক্ষিপ্ত প্ৰকৃতিৰ এই কামবোৰ পাবলৈ আৰু কষ্টকৰ৷ তেওঁলোকে মাজে-সময়ে নিজৰ নিজৰ স্বামীৰ লগত ইটা ভাঁটাসমূহত কাম কৰে। কিন্তু এয়াও স্থায়ী নহয় কাৰণ ইটাৰ ভাঁটাৰ কাম জানুৱাৰী-ফেব্ৰুৱাৰী মাহত আৰম্ভ হৈ খুব বেছি মে’-জুনলৈকে চলে। এইখিনি সময়ত গিৰিয়েক-ঘৈণীয়েক দুয়ো মিলি মুঠেই ৬০০০ টকা মানহে উপাৰ্জন কৰিবলৈ সক্ষম হয়।

কেতিয়াবা কেতিয়াবা এই মহিলাসকলে বাদামৰ খেতিত বাদাম চিঙা কামো কৰে দিনে ১১০-১২০ টকা হাজিৰাত। নহ’লে কেতিয়াবা গিৰিয়েকসকলৰ লগত বাদামৰ বাকলি গুচোৱা কাম কৰে আৰু পিছত বিক্ৰী কৰিবলৈ পেকেটত ভৰায়। এই কামটো কৰি স্বামী-স্ত্ৰী দুয়োটায়ে প্ৰায় ৪০০ৰ পৰা ৪৫০ টকা দিনে আৰ্জন কৰিব পাৰে। পিছে দুখৰ বিষয় যে তেওঁলোকে সদায় এই কামটো নাপায়।

গতিকে দেখা গ’ল সামগ্ৰিকভাবে মহিলাসকলে মজুৰি পোৱা কামৰ বাবে মনৰেগাৰ কামৰ ওপৰতে যথেষ্ট পৰিমাণে নিৰ্ভৰশীল।

বানাজাৰ প্ৰতিবেশী আৰু ২৮ বছৰীয়া এছ.সুমথিয়েও মহিলাৰ চাকৰি নথকা প্ৰশ্নটোৱেই উত্থাপন কৰি কৈছে, “নুৰ নাৰ ভেলাই অৰ্থাৎ মনৰেগাৰ অধীনত লাভ কৰা কামেই আমাৰ বাবে যথাসৰ্বস্ব”। সুমথিয়ে তেওঁৰ দিনহাজিৰা কৰা স্বামী কে. শ্ৰীৰামুলুৰ (৩৬ বছৰ) লগত কেঁচা মাটিৰে নিৰ্মিত এটা পঁজা ঘৰত বাস কৰে৷

মনৰেগা বা মহাত্মা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰাম্য নিয়োগ নিশ্চয়তা আইন, ২০০৫ এ ভাৰতবৰ্ষৰ গ্ৰাম্যাঞ্চলৰ প্ৰতিটো পৰিয়ালক বছৰত অতি কমেও এশ দিনৰ কাম কৰাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰে।

বাংগালামেডুৰ ‘মাৰাম’ গছডালৰ তলত বহা দলটোৱে সেইদিনা হিচাপ কৰি উলিয়াই মোক জনালে যে তাতে বাস কৰা ৩৫ ঘৰ পৰিয়ালৰ ২৫ গৰাকী মহিলা আৰু দুজন পুৰুষৰ হাতত ‘এনৰেগা জবকাৰ্ড’ উপলব্ধ। সুমথিয়ে পুনৰ কয়, “আমাক তেওঁলোকে ‘এৰি ভেল্লাইৰ কাম’ত অৰ্থাৎ হ্ৰদত কাম কৰিবলৈ মাতে”। এই স্থানীয় শব্দটোৰ অৰ্থ হ’ল খাদ আৰু খাল খন্দা, শুকান হ্ৰদৰ তলসমূহ চাফা কৰা নাইবা কেতিয়াবা ৰাস্তাৰ দাঁতিত গছপুলি ৰোপণ কৰা।

পিছে মনৰেগা আঁচনিৰ অধীনৰ কামবোৰো তেওঁলোকে নিয়মীয়াকৈ নোপোৱাৰ ফলত তেওঁলোকৰ আয়ো নিয়মীয়া নহয়। চেৰুক্কানুৰ পঞ্চায়ত সম্পৰ্কে প্ৰকাশ কৰা তথ্যৰ পৰা গম পোৱা গৈছে যে বাংগালামেডুৰ এই মানুহখিনিৰ বাবে যোৱা তিনিবছৰত তীব্ৰ হাৰত মনৰেগাৰ কাম কমি গৈছে। এনে হোৱাৰ কাৰণ তেওঁলোকে ভালদৰে গম নাপায় যদিও বিশ্বাস কৰে যে গ্ৰাম্য পঞ্চায়তে আৰম্ভ কৰা ন ন প্ৰকল্পৰ পৰিণাম তেওঁলোকে ভুগিবলগীয়া হৈছে। ২০১৬-১৭ বিত্তীয় বৰ্ষত এইসকল লোকে এশ দিনৰ ভিতৰত ৯৩.৪৮ দিন কাম কৰাৰ সুযোগ পোৱাৰ বিপৰীতে ২০১৯-২০ত এই সংখ্যা কমি আহি মাত্ৰ ৪৯.২২ দিন হৈছে।

বানাজাই আমাক ক’লে, “আগতে এটা বছৰত আমি ৮০ৰ পৰা ৯০ দিনলৈকে কাম কৰিব পাৰিছিলো। কিন্তু এতিয়া আৰু আগৰ দৰে হৈ থকা নাই।” একৈছ বছৰীয়া বানাজাই স্বামী আৰ. জনছন আৰু তিনিবছৰীয়া সৰু ল’ৰা শক্তিভেলৰ সৈতে সেইখন গাঁৱতে বাস কৰে। আৰু সিহঁতৰ ঘৰখন একমাত্ৰ ‘নুৰ নাল ভেল্লাই’ৰ পৰা পোৱা মজুৰিৰে চলে। আনহাতে জনছনে কাম কৰি পোৱা সৰহভাগ টকায়ে আকৌ তেওঁলোকে কিনা ছেকেণ্ডহেণ্ড মটৰ চাইকেলখনৰ কিস্তি দিওঁতেই যায়।

পিছে ২০১৯ চনৰ অক্টোবৰ মাহৰ মাজভাগৰ পৰা এপ্ৰিল, ২০২০- এইখিনি সময়ৰ ভিতৰত বানাজাই মাত্ৰ ১৩ দিনহে মনৰেগাৰ কাম পাইছিল। গতিকে এই কেইমাহত পৰিয়ালটো কেৱল জনছনৰ দৰমহাৰ ওপৰতেই সম্পূৰ্ণৰূপে নিৰ্ভৰশীল হৈ পৰিছিল। এই সংক্ৰান্তত বানাজাই খেদ প্ৰকাশ কৰি ক’লে, “তেওঁ অৰ্জা গোটেইখিনি ধন কেৱল ঘৰখন চলোৱাৰ নামতেই খৰচ হৈছিল সেই কেইদিন।”

তামিলনাডুত মনৰেগাৰ কামৰ বাবদ ২০১৯-২০ বৰ্ষত নূন্যতম দৈনিক মজুৰি নিৰ্ধাৰণ কৰা আছিল ২২৯ টকা, কিন্তু তাৎপৰ্যমূলকভাবে তেওঁলোকৰ জবকাৰ্ডসমূহত তাৰ সলনি ১৪০-১৭০ টকাহে লিখা হৈছিল। চেৰুক্কানুৰ পঞ্চায়তৰ অন্তৰ্গত ৰামকৃষ্ণপুৰম গাঁৱৰ ৩১ বৰ্ষীয় মহিলা এছ.এছ.নিত্যা হ’ল বংগালমেডুৰ স্থানীয় পৰ্যবেক্ষক তথা পানীধালা পৰুপ্পালাৰ (পিপি)। কিয় তেওঁলোকৰ প্ৰাপ্য মজুৰি কমকৈ লিখা থাকে, সেই সন্দৰ্ভত আমি তেওঁক সোধা-পোচা কৰোতে নিত্যাই গম নাপায় বুলি উত্তৰ দিয়ে।

তেওঁ আমাক জনালে, “কোনজন মানুহে কিমান কাম কৰিব আৰু সেই কামৰ বাবদ কিমান দৰমহা দিয়া হ’ব সেয়া অভাৰছে ঠিক কৰি দিয়ে। যদি মানুহবোৰে গাঁত খান্দে, তেতিয়া অভাৰছজনে সকলো জোখ-মাখ কৰি কিমানটা গাঁত খান্দিব লাগিব ঠিক কৰে আৰু সেই কামৰ মূল্যও তেঁৱেই নিৰ্ধাৰণ কৰি দিয়ে। আৰু যদিহে তেওঁলোকে বৃহৎ খাল খান্দিবলগীয়া, তেতিয়াও অভাৰছেই মাপ ল’ব আৰু ধনৰাশি ঠিক কৰি দিয়ে।” তেওঁলোকে দৰাচলতে অভিযন্তাজনক ‘অভাৰছ’ বা কেতিয়াবা ‘অভাৰছাৰ’ নাইবা ‘অভাৰছা্ম্মা’ বুলি সম্বোধন কৰে।

জবকাৰ্ডসমূহ মজদুৰসকলৰ দৈনিক উপস্থিতি আৰু মজুৰিৰ হিচাপ ৰখাত সহায়ক হয়। শ্ৰমিকসকলে প্ৰতিদিনে কৰ্মক্ষেত্ৰলৈ আহোতে নিজৰ নিজৰ কাৰ্ড লগত লৈ আহে আৰু পিপি-য়ে তাৰ পৰা তেওঁলোকৰ উপস্থিতি নিশ্চিত কৰে। কিন্তু বাংগালামেডুৰ শ্ৰমিকৰ বেছিভাগ জবকাৰ্ডৰ লগত তেওঁলোকৰ হিচাবসমূহ নিমিলে।

এয়া বিভিন্ন কাৰণৰ বাবে হ’ব পাৰে - প্ৰথম কথা শ্ৰমিকসকলে কামলৈ অহাৰ সময়ত তেওঁলোকৰ কাৰ্ডবোৰ লগত আনিবলৈ পাহৰি যাবও পাৰে। আৰু দ্বিতীয়তে এনেও হ’ব পাৰে যে পিপি গৰাকীয়ে কাৰ্ডবোৰ সময়মতে পূৰাই নিদিবও পাৰে। পিপিয়ে শ্ৰমিকসকলৰ উপস্থিতিৰ খতিয়ান ৰাখিবলৈ এটা ৰেজিষ্টাৰ বহীও লগত ৰাখে, যিটো তিৰুট্টানীৰ খণ্ড উন্নয়নৰ কাৰ্যালয়ৰ এজন কম্পিউটাৰ অপাৰেটৰলৈ পঠিওৱা হয়। যেতিয়াৰ পৰা মনৰেগাৰ মজুৰিসমূহ শ্ৰমিকসকলৰ বেংকৰ একাউণ্টত পোনপটীয়াকৈ হস্তান্তৰ কৰিবলগীয়া হ’ল, তেতিয়াৰ পৰাই তেওঁলোকৰ উপস্থিতিৰ তথ্য অলনাইনত মজুত ৰাখিবলগীয়া হ’ল।

এই পদ্ধতিসমূহ সম্পূৰ্ণৰূপে ডিজিটেলকৰণ হোৱাৰ আগতে পিপি গৰাকীয়ে শ্ৰমিকসকলক হাতে হাতে দৰমহা দিয়াৰ সময়ত জবকাৰ্ডসমূহত এই বিষয়ে উল্লেখ কৰিবলগীয়া হৈছিল। কিন্তু কোনোদিন বিদ্যালয়ৰ দুৱাৰডলী নগৰকা এইসকল শ্ৰমিকৰ মাজৰ ৪৩ বৰ্ষীয় ভি. সৰোজাই আমাৰ আগত প্ৰকাশ কৰে, “নুৰ নাল ভেলাইৰ দৰমহা যেতিয়ালৈকে আমি হাতে হাতে পাইছিলো, অন্তত তেতিয়ালৈকে আমি গম পাইছিলো যে গোটেই সপ্তাহটো কাম কৰাৰ বিনিময়ত আমি কিমান টকা দৰমহা পাইছিলো। কিন্তু বেংকৰ একাউণ্টত সোমোৱা হোৱাৰ পিছৰ পৰা একোৱে গম নোপোৱা হৈছো।”

খণ্ড উন্নয়ন কাৰ্যালয়ত তেওঁলোকৰ উপস্থিতি আৰু মজুৰিৰ সবিশেষ তথ্যৰ ডিজিটেল সংস্কৰণটো ৰাজহুৱাভাবে উপলব্ধ। কিন্তু মোবাইল ফোন বা ইণ্টাৰমেট ব্যৱহাৰ কৰিব নজনা ইৰুলা জাতিৰ এই হোজা দৰিদ্ৰ মানুহখিনিৰ বাবে সেইবোৰৰ সত্যতা পৰীক্ষা কৰি চোৱাতো সম্ভৱপৰ নহয়। তাৰোপৰি অনলাইনৰ জটিল জগতখনৰ লগত সীমিত পৰিচিতিৰে তেওঁলোকৰ নিচিনা মানুহবোৰে যিকোনো ৱেবপেজেই খুঁচৰি চোৱাটো যথেষ্ট টান কাম।

গতিকে ইয়াৰ পৰা এটা কথা বুজা গ’ল যে এই শ্ৰমিকসকলে বেংকত ধন জমা হৈছে নে নাই পৰীক্ষা কৰি পিপিক নজনোৱালৈকে তেওঁলোকৰ জবকাৰ্ডসমূহত এই তথ্যবোৰ আপডেট কৰিব পৰা নাযায়। এই সম্পৰ্কে এছ.এছ নিত্যাই ব্যাখ্যা কৰে, “আমি যদি শ্ৰমিকসকলৰ প্ৰাপ্য মজুৰি বেংকত জমা হোৱাৰ আগতেই কাৰ্ডখনত পোৱা বুলি লিখি দিওঁ সেয়া বিভ্ৰান্তিকৰ হ’ব। কাৰণ বেংকত ধন সোমোৱাৰ আগতে তেওঁলোকে মজুৰি পোৱা বুলি লিখিলে তেনেদৰেই ৰেকৰ্ডত থাকি যাব। আৰু আমি মানুহৰ পৰা এইটো বিষয়ত বহু অভিযোগো পাইছো।”

বাংগালামেডুৰ ইৰুলা জাতিৰ মানুহখিনিৰ বাবে বেংকত দৰমহা জমা হৈছে নে নাই পৰীক্ষা কৰিবলৈ যোৱাতকৈ কঠিন কাম হয়তো অন্য নাই। যাৰ ফলত মাজে-সময়ে তেওঁলোকে প্ৰাপ্য মজুৰি হয়তো নোপোৱাকৈয়ে থাকি গৈছে। সুমথিয়ে আমাক বুজোৱাৰ চেষ্টা কৰে, “আমাৰ বেংকটো আছে কে. জি. কান্দিগাই পঞ্চায়তত যিখন আমাৰ গাঁৱৰ পৰা প্ৰায় ৪ কি.মি. আঁতৰত আছে। সেইফালে যাবলৈ আমি প্ৰথমতে ৩ কি.মি. মান খোজ কাঢ়ি গৈ মূল পথত উঠিব লাগিব। তাৰ পৰা আমি শ্বেয়াৰ-অ’টো বা বাছত অহা-যোৱাৰ নামত বিছ টকা খৰচ কৰিব লাগিব। আৰু বেংকত ধন জমা নহ’লে আমি পুনৰ এবাৰ ইমান কষ্ট কৰি গাঁঠীৰ ধন ভাঙি যাব লাগিব।” কেতিয়াবা আকৌ তেওঁলোকে ৫০ টকা দি কোনোবা স্থানীয় মানুহৰ মটৰ চাইকেলত উঠিও বেংকলৈ যায় বুলি ভি. সৰোজাই (৪৪ বছৰ) আমাক জনালে।

তেওঁলোকৰ অহা-যোৱাৰ সমস্যা দূৰ কৰাৰ উদ্দেশ্য এই বেংকবোৰে গাঁওবোৰত কিছুমান ‘ক্ষুদ্ৰ বেংক’ৰ ব্যৱস্থা কৰিছে। ইৰুলাসকলে ব্যৱহাৰ কৰা কানাড়া বেংকটোৱেও চেৰুক্কানুৰ পঞ্চায়তত নিজৰ এটা ‘নিচেই ক্ষুদ্ৰ শাখা’ৰ আৰম্ভণি কৰে। পিছে কেৱল মঙলবাৰে খোলা ক্ষুদ্ৰ বেংকটোৰ দুৰত্বও একেই হয়, অৰ্থাৎ প্ৰায় ৪ কি.মি.য়ে হয়। এনেকুৱা শাখাসমূহৰ পৰা শ্ৰমিকসকলে বেংকত কিমান ধনৰাশি জনা আছে চাব পাৰে আৰু ১০,০০০ পৰ্যন্ত টকা উলিয়াব পাৰে। তাতকৈ বেছি হ’লে কিন্তু কে.জি. কান্দিগাইত থকা মুখ্য বেংকটোলৈকেই যাব লাগে।

আধাৰ-ভিত্তিক বায়’মেট্ৰিক্স ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে ক্ষুদ্ৰ বেংকটোত মজুৰি পৰিশোধ কৰা হয়। সুমথিয়ে পুনৰ ক’লে, “বায়’মেট্ৰিক্স যন্ত্ৰটোৱে কেতিয়াও মোৰ আঙুলিৰ চাপ চিনি নাপায়। মই বাৰে বাৰে হাতখন মচি মচি দিলেও ই কেতিয়াও কাম নকৰে। সেইবাবে মই কান্দিগাইৰ বেংকটোলৈকে গৈ এ.টি.ম ব্যৱহাৰ কৰিহে কামটো কৰিবলগীয়া হয়।”

এই বেংকটোৱে আনকি ফোনৰ সহায়ত বেংকিং কৰাৰো এটা সুবিধা মানুহক প্ৰদান কৰিছে। ইয়াৰ সহায়ত মানুহে বেংকৰ শেষৰ পাঁচটা লেনদেন পৰীক্ষা কৰিব পাৰে। সুমথিয়ে আকৌ যোগ দিয়ে, “ফোনত এইবোৰ কেনেকৈ কৰা হয় আমি কেনেদৰে জানিম? সেয়া আমাৰ সাধ্যৰ বাহিৰৰ কথা। পিছে বেংকত আমাৰ মজুৰিবোৰ জমা হ’লে আমাৰ বাবে বেছি সুবিধাজনকে হয়। কাৰণ হাতত বেছি ধন থাকিলে ক’ত, কেনেকৈ খৰচ হৈ যায় তাৰ কোনো হিচাব নাথাকে। গতিকে বৰ্তমান নুৰ নাল ভেলাইৰ পৰা প্ৰাপ্ত ধনৰাশিখিনি বেংকেতেই জমা কৰি ৰাখো।”

কেতিয়াবা ইৰুলা মহিলাসকলে বেংক একাউণ্টৰ পৰা উলিয়াই অনা ধনৰ পৰিমাণ নিজৰ হিচাবতকৈ কম হয়। আৰু এই অভিজ্ঞতাৰ সন্মুখীন হৈছে কে. গোবিন্দাম্মাল নামৰ ৪০ বৰ্ষীয় বিধৱা গৰাকী। প্ৰায় ২০ বছৰ আগতেই স্বামীক হেৰুওৱা এই মহিলাগৰাকী তিনিটা সন্তানৰ মাতৃ আৰু তেওঁ তাতে অকলে বাস কৰে। ২০১৮-১৯ বিত্তীয় বৰ্ষত তেওঁ প্ৰধান মন্ত্ৰী আৱাস যোঁজনাৰ অধীনত ১,৭০,০০০ টকা গৃহনিৰ্মাণৰ বাবে লাভ কৰিছিল। ইয়াৰ লগতে নিজৰ ঘৰটো নিৰ্মাণ কৰা সময়ত তাতে কৰা কামৰ বাবদো মনৰেগা আঁচনিৰ অধীনত মজুৰি পাবলগীয়া আছিল। অন্য ঠাইত কাম নকৰি এশ দিনৰ ৬৫ দিন নিজৰ ঘৰৰ নিৰ্মাণস্থলত শ্ৰমিক হিচাপে কাম কৰি গোবিন্দম্মালৰ মতে তেওঁ ১৫,০০০ টকা মজুৰি পাব লাগে। কিন্তু তেওঁ ভবাতকৈ পুৰা-পুৰি ১০০০ টকা কমকৈ তেওঁৰ একাউণ্টত টকা সোমাইছিল। তাৰ বাদেও যিমান পৰিমাণৰ টকা যোঁজনাৰ অধীনত গৃহনিৰ্মাণৰ নামত আৰু এনৰেগা আঁচনিৰ যোগেদি সোমাইছিল সেয়া এটা পকীঘৰ নিৰ্মাণ কৰিবলৈ যথেষ্ট নহয়। আৰু দিনে দিনে গৃহনিৰ্মাণৰ সঁজুলিসমূহৰ দাম এনেদৰে বৃদ্ধি হৈ অহাত গোবিন্দাম্মালৰ মজিয়াখন পকা নোহোৱাকৈয়ে থাকি গ’ল। তেওঁ দুখেৰে জনায়, “মোৰ হাতত ঘৰটো সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ ইমান টকা নাই।”

সৰোজা নামৰ আন এগৰাকী মহিলাইয়ো ২০১৯ চনত এৰি ভেলাইৰ কামৰ পৰিৱৰ্তে নিজৰ ঘৰ নিৰ্মাণৰ কাম কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। চাওঁতে চাওঁতে বছৰটো বাগৰিবৰে হ’ল যদিও তেওঁ মনৰেগা আঁচনিৰ অধীনৰ ধনখিনি পোৱাৰ কোনো লক্ষণেই নেদেখিলে। মে’ মাহতে সৰোজাই কৈছিল, “যদি এৰি ভেলাইৰ কাম কৰাৰ বাবদ পাবলগীয়া পইচাখিনি নাপাওঁ, তেতিয়া মই ৰাজমিস্ত্ৰীক ক’ৰ পৰা পইচা দিম? আনকি মই নিয়মীয়াকৈ কামো নোপোৱা হৈছো। কাৰ্যালয়টোৰ বিষয়াজনে আমাক সহায় কৰিম বুলি অৱশ্যে আশ্বাস দিছে। চাওঁচোন, কি হয়।” সৰোজাৰ মতে তেওঁ নিজৰ ঘৰ নিৰ্মাণ স্থলীত এমাহ কাম কৰিছে আৰু সেই হিচাবত তেওঁ অতি কমেও চাৰিৰ পৰা পাঁচ হাজাৰ টকা মজুৰি লাভ কৰিব লাগে। কিন্তু তেওঁ মনৰেগাৰ পৰা মাত্ৰ ২০০০ টকা ধনৰাশিহে পাইছে।

এটা কথা কিন্তু ঠিক যে ইমানবোৰ বাধাৰ মাজতো মনৰেগা আঁচনিয়ে বাংগালামেডুৰ মহিলাখিনিক বছৰিও ১৫ৰ পৰা ১৮ হাজাৰ টকা উপাৰ্জনৰ বাট দেখুৱাইছে। আনহাতে ক’ভিড-১৯ৰ সময়ত ২০২০ চনৰ মাৰ্চ মাহত চৰকাৰে দিবলৈ বাধ্য হোৱা লকডাউনৰ বাবে যেতিয়া তেওঁলোকে অন্য কোনো কাম পাবলৈ সক্ষম হোৱা নাছিল, তেতিয়া মনৰেগাৰ অধীনত লাভ কৰা কামেই তেওঁলোকক সকাহ প্ৰদান কৰিছিল।

সুমথিয়ে তেওঁৰ কেবা সপ্তাহৰ মজুৰি ঘৰ মেৰামতি আৰু চিকিৎসাৰ নামত ব্যয়ৰ দৰে কিছুমান আকস্মিক কামৰ বাবে সঞ্চয় কৰি ৰাখিছিল। মে’ মাহত ল’কডাউন লাহে-ধীৰে শিথিল হোৱাত সুমথিয়ে নিজৰ সেইখিনি জমাধনৰ পৰা ৫০০০ হাজাৰ টকা খৰচ কৰি ঘৰৰ বাহিৰতে এখন দোকান খুলি লৈছিল। তেওঁৰ দোকানখনত চাবোন, জলকীয়া গুড়িৰ দৰে দৈনন্দিন লাগতিয়াল বস্তু পোৱা গৈছিল। (কিন্তু ল’কডাউনৰ সময়ত সেই গাওঁখনত এখনো তেনেধৰণৰ দোকান নথকাত ইৰুলাসকলে একমাত্ৰ চৰকাৰ, পঞ্চায়তৰ নেতা বা অন্যান্য বেচৰকাৰী সংস্থা আদিয়ে দিয়া ৰেচনৰ সামগ্ৰীৰ ওপৰতে নিৰ্ভৰশীল আছিল)

ল’কডাউনৰ সময়ত ইটাৰ ভাটা বা তেনেধৰণৰ অন্যান্য কামবোৰ বন্ধ কৰিবলৈ বাধ্য হৈ পৰিছিল। সুমথিয়ে এপ্ৰিল মাহৰ আৰম্ভণীতে কৈছিল, “ইয়াত বৰ্তমান কোনোধৰণৰ কামেই নাই আৰু কাম নাই মানে তো পইচাও নাই ন?” কিন্তু সেই মাহৰ শেষৰ সপ্তাহলৈকে বাংগালামেডুত মনৰেগাৰ কামসমূহ পুনৰাই আৰম্ভ হৈ পৰাত অৰ্থনৈতিকভাবে জুৰুলা হৈ পৰা এই মানুহখিনিৰ জীৱনবোৰে এক গতি ল’বলৈ সক্ষম হৈছিল।

অনুবাদ: ডেইটী