ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੀ ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮਛੇਰੇ

ਘੁੱਪ ਹਨ੍ਹੇਰਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਉਡੀਕ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਰਾਤ ਦੇ ਦੋ ਵੱਜ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਅਗਲੇ ਤਿੰਨ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲ਼ੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਉੱਥੇ ਅੱਪੜ ਜਾਣਗੇ। ਕਸਰੁਪੂ ਧਨਰਾਜੂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਸਹਿਯੋਗੀ ਉਸੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲ਼ ਸਕਣ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲ ਰਹੇ ਜਿੱਥੇ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਛੇਤੀ ਹੀ ਲੱਗਣ ਵਾਲ਼ੀ ਸੀ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਸੁਤੰਤਰ ਸਨ ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਸਨ।

ਉਹ 10 ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੀ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ,''ਮੈਂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਡਰਦਾ ਸਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਹਿੰਮਤ ਕਰਨੀ ਪਈ। ਪੈਸਿਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਕਿਰਾਇਆ ਦੇਣਾ ਸੀ।'' 44 ਸਾਲਾ ਧਨਰਾਜੂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ- ਸਾਰੇ ਲੋੜਵੰਦ ਮਛੇਰੇ- ਬਾਹਰੀ ਮੋਟਰ ਵਾਲ਼ੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਬੇੜੀ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਮਲ੍ਹਕੜੇ ਜਿਹੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲ਼ ਗਏ। ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਕਾਰਨ ਘਾਟ 'ਤੇ ਮੱਛੀ ਫੜ੍ਹਨ ਤੇ ਹੋਰ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ 'ਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਤੇ ਰੋਜ਼ ਸਵੇਰੇ 5 ਵਜੇ ਤੱਕ, ਪੁਲਿਸ ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ ਬੰਦਰਗਾਹ ਦੇ ਦੋ ਗੇਟਾਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਬਜ਼ਾਰ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਮਛੇਰਿਆਂ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਬੰਦ ਹੈ।

ਧਨਰਾਜੂ 6-7 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਬੰਗਾਰੂ ਠੀਗਾ (ਕਾਮਨ ਕੌਰਪ) ਫੜ੍ਹੀ ਸੂਰਜ ਉੱਗਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੁੜ ਆਏ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ,''ਮੈਂ ਬਾਲ਼-ਬਾਲ਼ ਬਚਿਆ। ਮੈਂ ਪਰਤਿਆ ਹੀ ਸਾਂ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਆ ਗਈ। ਜੇ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਕੁਟਾਪਾ ਚੜ੍ਹਦਾ। ਪਰ ਔਖੇ ਵੇਲ਼ੇ ਸਾਨੂੰ ਇੰਨਾ ਖ਼ਤਰਾ ਮੁੱਲ ਲੈਣਾ ਹੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂਕਿ ਅਸੀਂ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰ ਸਕੀਏ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਕਿਰਾਇਆ ਭਰ ਦਿਆਂਗਾ, ਪਰ ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੋਰ ਵੀ ਤਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਕੋਵਿਡ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਰੂਪ ਨਾਲ਼ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।''

ਉਨਾਂ ਨੇ ਚੇਂਗਲ ਰਾਓ ਪੇਟਾ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਐੱਨਟੀਆਰ ਬੀਚ ਰੋਡ ਦੇ ਮਗਰ ਕਿਸੇ ਭੀੜੀ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਜੰਗ ਲੱਗੇ ਰੋਮਾ ਸਾਈਕਲ 'ਤੇ ਸਫੈਦ ਬੋਰਡ ਟਿਕਾਈ ਪੁਲਿਸ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਬਚਦੇ-ਬਚਾਉਂਦੇ ਚੋਰੀ-ਚੋਰੀ ਮੱਛੀਆਂ ਵੇਚ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਧਨਰਾਜੂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਮੇਰਾ ਮਨ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਸਾਈਕਲ ਮੁੱਖ ਸੜਕ 'ਤੇ ਲੈ ਆਉਂਦਾ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਡਰ ਸੀ।" ਧਨਰਾਜੂ ਨੇ ਉਸ ਦਿਨ 250 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਿਕਣ ਵਾਲ਼ੀ ਮੱਛੀ 100 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ਼ ਵੇਚੀ।

ਜੇ ਧਨਰਾਜੂ ਨੇ ਆਮ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ 6-7 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਕਾਰਪ ਮੱਛੀ ਵੇਚੀ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ 1,500 ਤੋਂ 1,750 ਰੁਪਏ ਵੱਟ ਲਏ ਹੁੰਦੇ। ਪਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਈਕਲ ਵਾਲ਼ੀ ਮੱਛੀ ਦੀ ਇਸ ਦੁਕਾਨ ਨੇ ਘੱਟ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੰਨੀ ਮੱਛੀ ਵੇਚਣ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦਿਨ ਲੱਗੇ- ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 750 ਰੁਪਏ ਦੀ ਕਮਾਈ ਹੋਈ। ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ, 46 ਸਾਲ ਦੀ ਪੱਪੂ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਗਾਹਕਾਂ ਲਈ ਮੱਛੀ ਕੱਟਣ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਹਰ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਬਦਲੇ, ਗਾਹਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 10-20 ਰੁਪਏ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਵੀ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਅਤੇ ਪੈਸੇ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਖਤਰਾ ਮੁੱਲ ਲੈ ਰਹੇ ਸਨ।

ਜਦੋਂ ਘਾਟ 'ਤੇ ਕੰਮ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਲੂ ਸੀ, ਤਾਂ ਪੱਪੂ ਦੇਵੀ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ 200-250 ਰੁਪਏ ਕਮਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਮੱਛੀ ਕੱਟਣਾ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਸੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,"ਮੇਰੀ ਹਾਲਤ ਹੁਣ ਇਹ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਾਰ ਖਾਂਦੀ ਹਾਂ। ਜੂਨ ਤੱਕ ਮੈਨੂੰ ਇਓਂ ਹੀ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਸ਼ਾਇਦ ਵਾਇਰਸ ਕਾਰਨ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੀ ਮਿਆਦ ਜੂਨ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ।'' ਉਹ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਰੁਕਦੇ ਹੈ, ਫਿਰ ਇਸ ਉਮੀਦ ਨਾਲ਼ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰ ਲਵਾਂਗੀ।'' ਉਹ ਇੱਕ ਵਿਧਵਾ ਹੈ, ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਜੇਨਗਰਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਮੇਂਟਾਡਾ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਇਪਲਵਲਸਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਨਿਵਾਸੀ ਹੈ।

ਦੇਵੀ ਨੇ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰ, ਇਪਲਾਵਲਾਸਾ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। "ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਮੇਰੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰ ਸਕੇ," ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਵੀ ਉੱਥੇ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦਾ।''

ਮਛੇਰਿਆਂ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ 2 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2020 ਤੱਕ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, 15 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ 14 ਜੂਨ ਤੱਕ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ 61 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਮੱਛੀ ਫੜ੍ਹਨ 'ਤੇ ਸਲਾਨਾ ਪਾਬੰਦੀ ਲੱਗੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮੱਛੀਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਮੋਟਰਾਈਜ਼ਡ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨੀ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀਮਤ ਹੈ। ਚੇਂਗਲ ਰਾਓ ਪੇਟਾ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲ਼ੇ 55 ਸਾਲਾ ਮਛੇਰੇ ਵਾਸੂਪੱਲੀ ਅੱਪਾਰਾਓ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਮੈਂ 15 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਮੱਛੀ ਫੜ੍ਹਨੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਪੰਦਰਵਾੜੇ ਤੱਕ ਮੈਨੂੰ ਫੜ੍ਹੀ ਗਈ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਤੈਅ ਕੀਮਤ ਦੇ ਅੱਧ ਜਾਂ ਅੱਧ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਵੇਚਣਾ ਪਿਆ। ''ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ 5,000 ਰੁਪਏ ਹੀ ਕਮਾ ਸਕਿਆ।'' ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹ ਹਰ ਮਹੀਨੇ 10,000-15,000 ਰੁਪਏ ਕਮਾਉਂਦੇ ਹਨ।

"ਅਸੀਂ ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ (ਹਰ ਸਾਲ ਪਾਬੰਦੀ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ) ਚੰਗਾ ਮੁਨਾਫਾ ਕਮਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਉਦੋਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖਰੀਦਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ," ਅੱਪਾਰਾਓ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ਼ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸੀਜ਼ਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 10-15 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ 15,000 ਰੁਪਏ ਕਮਾਏ ਸਨ।''

ਇਸ ਸਾਲ, ਮਾਰਚ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ, ਮੱਛੀ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ - ਵੰਜਾਰਾਮ (ਸੀਰ ਮੱਛੀ) ਅਤੇ ਸੰਦੁਵਾਈ (ਪੋਮਫਰੇਟ), ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਗਭਗ 1,000 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਦੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਵਿਕਦੀ ਸੀ, 400-500 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਲੋ ਵਿਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਅੱਪਾਰਾਓ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਦਹਿਸ਼ਤ ਕਾਰਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਆਇਆ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਜਾਲ ਪਾਉਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮੱਛੀਆਂ ਚੀਨ ਤੋਂ ਵਾਇਰਸ ਲਿਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਂ ਪੜ੍ਹਿਆ-ਲਿਖਿਆ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ।''

ਮੁਫ਼ਤ ਰਾਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ - ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਪੰਜ ਕਿਲੋ ਚਾਵਲ - ਅੱਪਾਰਾਓ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਗੇ ਹੋਰ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਆਉਣਗੀਆਂ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਪ੍ਰਜਨਨ ਦਾ ਮੌਸਮ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸਾਲ ਦਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਅਸੀਂ ਚੰਗਾ ਮੁਨਾਫਾ ਕਮਾਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਸਾਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲ਼ਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਕੋਈ ਆਮਦਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕੋਈ ਮੁਨਾਫਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।''

ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 12 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਮਛੇਰਿਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਲਈ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਢਿੱਲ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਵੈਸੇ ਵੀ, ਉਹ 72 ਘੰਟੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਜਨਨ ਦਾ ਮੌਸਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲ਼ਾ ਸੀ। ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾਲ਼ ਮਛੇਰਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਹਤ ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲੀ, ਪਰ ਅੱਪਾਰਾਓ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ "ਪਰ ਸਮਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਬਚਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਕਾਰਨ ਗਾਹਕ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੋਣਗੇ।"

ਚੇਂਗਲ ਰਾਓ ਪੇਟਾ ਦੀ ਉਸ ਤੰਗ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਪੱਲੀ ਤਾਤਾਰਵ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਥੇ ਦੇ ਹੋਰ ਵਸਨੀਕਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਾਂਗ ਮਾਚਿਸ ਦੇ ਬੇਤਰਤੀਬੇ ਢੇਰ ਵਰਗਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਤੰਗ ਪੌੜੀ ਉਸ ਦੀ ਮੱਧਮ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਾਲ਼ੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਛੇਰੇ ਤਾਤਾਰਵ (48 ਸਾਲ) ਸਵੇਰੇ ਜਲਦੀ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੰਨੀ ਦੂਰ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੱਪੂ ਦੇਵੀ ਵਾਂਗਰ, ਉਹ ਮੂਲ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਜੇਨਗਰਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇਪਲਾਵਲਸਾ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲ਼ਾ ਹੈ।

ਉਹ ਉਦਾਸ ਹਾਸਾ ਹੱਸਦਿਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,"ਮੈਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਯਾਦ ਸਤਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਘਾਟ ਦੀ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮੱਛੀ ਦੀ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।" ਉਹ ਮੱਛੀ ਤੋਂ ਆਮਦਨੀ ਦੀ ਕਮੀ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਉਹ 26 ਮਾਰਚ, 2020 ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਗਏ ਸਨ।

ਤਾਤਾਰਵ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,"ਬਰਫ਼ ਵਿੱਚ ਸਟੋਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਹ਼ਫਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਬਚ ਗਈਆਂ।'' ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੱਤਿਆ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਮੱਛੀ ਬਚ ਗਈ। ਸਾਡੇ ਕੋਲ਼ ਖਾਣ ਲਈ ਚੰਗੀ ਮੱਛੀ ਹੈ!"

ਸੱਤਿਆ (42 ਸਾਲਾ), ਜੋ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਹਨ ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਵੇਚਣ ਵਿੱਚ ਤਤਾਰਵ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹੈ, ਤਾਲਾਬੰਦੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘਰ ਦੀ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਚਮਕ ਲਿਆ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਮੈਂ ਇਕੱਲੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹਾਂ; ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਬੇਟਾ ਦੋਵੇਂ ਘਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਅਸੀਂ ਦੁਪਹਿਰ ਦਾ ਖਾਣਾ ਜਾਂ ਰਾਤ ਦਾ ਖਾਣਾ ਇਕੱਠਿਆਂ ਬੈਠ ਕੇ ਖਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਹੱਥ ਤੰਗ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਕੱਠੇ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾ ਰਹੇ ਹਾਂ।

ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਤਾਤਾਰਾਓ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਦੋ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਲਏ ਗਏ ਕਰਜ਼ੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਾਪਸ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ ਕੋਲ਼ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਉੱਚ ਵਿਆਜ ਦਰ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ- ਅਤੇ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਕਰਜ਼ਾ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇਗਾ। "ਮੱਛੀ ਫੜ੍ਹਨ ਲਈ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ [ਗ੍ਰੇਸ ਪੀਰੀਅਡ] ਨਾਲ਼ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਮੱਛੀ ਦੀ ਕੀਮਤ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮਿਲ਼ ਰਹੀ ਹੈ। ਚੰਗੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਮੱਛੀ ਵੇਚਣਾ ਮੱਛੀ ਫੜ੍ਹਨ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।''

"ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਬਾਰੇ ਵੀ ਚਿੰਤਤ ਹਾਂ। 21 ਸਾਲਾ ਚਿੰਤਪੱਲੀ ਤਰੁਣ ਫਰਵਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੱਕ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਵੇਲਡਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। "ਮੈਂ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ..." ਉਹ ਹਊਕਾ ਭਰਦੇ ਹਨ।

"ਅਸੀਂ ਝੁੱਗੀ-ਝੌਂਪੜੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸਮਾਜਿਕ ਦੂਰੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਸ ਇਲਾਕੇ 'ਚ ਕੋਈ ਕੋਰੋਨਾ ਪਾਜ਼ੇਟਿਵ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਹੈ ਪਰ ਰੱਬ ਨਾ ਕਰੇ, ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਹ ਮਿਲ਼ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ 'ਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕੇਗਾ। ਫਿਰ ਕੋਈ ਵੀ ਮਾਸਕ ਜਾਂ ਹੈਂਡ ਸੈਨੀਟਾਈਜ਼ਰ ਸਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਚਾ ਸਕਦਾ," ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ਼ ਕੋਈ ਸਰਜੀਕਲ ਮਾਸਕ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਰੁਮਾਲ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਸੱਤਿਆ ਨੇ ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਆਪਣੀ ਸਾੜੀ ਦੇ ਪੱਲੂ ਨਾਲ਼ ਢੱਕ ਲਿਆ।

ਤਾਤਾਰਵ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,''ਇਓਂ ਜਾਪਦਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਹਾਲਾਤ ਸਾਡੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਜੇ ਮੈਂ ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਕੋਈ ਮੈਂਬਰ ਇਸ ਵਾਇਰਸ ਨਾਲ਼ ਸੰਕ੍ਰਮਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਕੋਲ਼ ਇਲਾਜ ਲਈ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਉਧਰ, ਸਤਿਆ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ,"ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਕੋਲ਼ ਵੀ ਸਿਹਤ ਬੀਮਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਾਂ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਬਚਤ ਹੈ; ਸਾਡੇ ਕੋਲ਼ ਚੁਕਾਉਣ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਕਰਜ਼ਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਹਿਣ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਭੁੱਖ।"

ਤਾਤਾਰਵ, ਸੱਤਿਆ ਅਤੇ ਪੱਪੂ ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ ਦੇ ਮੱਛੀ ਫੜ੍ਹਨ ਵਾਲ਼ੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ ਜੋ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹਨ। ਹੋਰ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕਈ ਵਾਰ ਮੱਛੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦੇ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ।

ਤਤਾਰਵ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,"ਪਹਿਲਾਂ, ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਕਿਰਾਇਆ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਸੀ- ਪਰ ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਜਨਨ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦੌਰਾਨ, ਸਾਨੂੰ [ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ] ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਮਿਲ਼ਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਦਿਹਾੜੀ ਦੇ 50 ਰੁਪਏ ਮਿਲ਼ਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫ਼ਸਲਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

"ਕਈ ਵਾਰ ਮੈਂ ਉਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਗੜਬੜ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ," ਉਹ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਛੇਰੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਬਰਾਤੁਕੂ ਤੇਰੂਵੂ (ਵਪਾਰ ਜਾਂ ਪੇਸ਼ੇ) ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਫਿਲਹਾਲ, ਅਸੀਂ ਉਮੀਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਵਾਇਰਸ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਬਚੇਗਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮੱਛੀ ਪ੍ਰਜਨਨ ਦਾ ਮੌਸਮ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ।

ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਬਿਊਰੋ ਚੀਫ ਮਧੂ ਨਰਵਾ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ।

ਤਰਜਮਾ: ਨਿਰਮਲਜੀ ਕੌਰ