జలప్రళయం తర్వాత, ఫోన్ కాల్స్ వెల్లువ!

తన సెల్ ఫోన్ మోగడం మొదలవ్వగానే, 20 ఏళ్ళ కిరీట్ త్వరత్వరగా ఒక డెస్క్‌టాప్ ముందు కూర్చుని, హెడ్‌ఫోన్‌లు పెట్టుకుని, ఒక పెన్ను తీసుకుని, తన డైరీని తెరిచాడు.

"నమస్కార్, శివార్ హెల్ప్‌లైన్," అతను నెమ్మదిగా, స్థిరమైన స్వరంతో అన్నాడు.

అవతలివైపు ఉన్నది మహారాష్ట్ర, నాందేడ్ జిల్లాలోని ఒక గ్రామానికి చెందిన పార్వతి అనే నడివయసు మహిళా రైతు.

"నేను మీకెలా సహాయం చేయగలను?" అని కిరీట్ మరాఠీలో అడిగాడు. పుణేలోని ఒక కళాశాలలో బిఎ సైకాలజీ మూడవ సంవత్సరం చదువుతోన్న అతని స్వస్థలం పర్భణీ జిల్లాలోని ఒక గ్రామం.

పార్వతి సందేహించారు. ఆమె గొంతు వణుకుతోంది.

“వానలు మా పంటలన్నింటినీ నాశనం చేశాయి,” ఆమె ఎలాగో చెప్పగలిగారు. “సోయాచిక్కుళ్ళు, తూర్ (కందులు)... మేకలు కూడా పోయాయి. ఇప్పుడు పని కూడా లేదు.” ఆ కుటుంబానికి ఆధారంగా ఉన్న వ్యవసాయం, పశువులు, కాలానుగుణంగా దొరికే కూలి పనులు అన్నీ నీటిలో మునిగిపోయాయి. తీసుకున్న అప్పులు తీర్చలేదు; ఆశలు కూడా నీట మునిగాయి. రాబోయే రబీ సీజన్ కోసం ఆయనేమైనా పెసర విత్తనాలు అందించగలరేమోనని ఆమె అడుగుతున్నారు.

"మాకు విత్తనాలు దొరికితే, కనీసం వేసవికాలం వరకైనా నెట్టుకురాగలం," ఆమె తర్కించారు.

ఒక హెల్ప్‌లైన్ ఇంటర్న్‌గా, కిరీట్ గత రెండు నెలలుగా దాదాపు ప్రతిరోజూ ఇలాంటి కథలనే వింటున్నాడు. అతను ఆమె అవసరాలను శ్రద్ధగా రాసుకుంటాడు, ఆమె కుటుంబం గురించి, గ్రామ సముదాయం గురించి అడిగి తెలుసుకుంటాడు. నవంబర్ 2025లో తాను ఇంటర్న్‌షిప్ చేస్తోన్న హెల్ప్‌లైన్ అధిపతికి ఆమె కుటుంబ అవసరాలను గురించి తెలియజేస్తానని ఆమెకు చెబుతాడు.

“కహీ తరీ జరూర్ హోయిల్, కాల్జీ కరూ నకా (ఏదో ఒకటి తప్పకుండా జరుగుతుంది, మీరు చింతించకండి),” అని అతను ఆమెతో సున్నితంగా చెప్తాడు. ఫోన్ చేసిన మహిళ ఆ యువకుడికి మనస్ఫూర్తిగా కృతజ్ఞతలు చెబుతుంది, కానీ ఫోన్ పెట్టే ముందు ఆమె, "యా బహిణీ కడే లక్షా ఠేవా దాదా [అన్నా, ఈ చెల్లెలిని మీ మనసులో గుర్తుంచుకోండి],” అని వేడుకున్నారు.

"కాల్జీ ఘ్యా [జాగ్రత్తగా ఉండండి]," అతనామెతో చెప్పాడు.

మధ్యాహ్నంవేళ మొదలైన ఆ సంభాషణ 10 నిమిషాల్లో ముగుస్తుంది. ఇరువైపులా బాధ మాత్రం కొనసాగుతూనే ఉంటుంది.

"మేం ఆచరణాత్మకంగా నేర్చుకుంటున్నాం," కిరీట్ చెప్పాడు. వారి సొంత ఇళ్ళు కూడా దీనికి భిన్నమైన పరిస్థితులలో లేవు కాబట్టి వారు కాల్ చేసేవారి అనిశ్చిత స్థితిని తెలుసుకుంటారు, అర్థం చేసుకోగలుగుతారు.

శివార్ హెల్ప్‌లైన్ – శివార్ ఫౌండేషన్ అనే లాభాపేక్ష లేని సంస్థ నడుపుతోన్న రైతుల హెల్ప్‌లైన్. నిశ్శబ్దంగా ఉండే ఈ రెండు గదుల కార్యాలయం, పుణేలోని కొత్రుడ్ ప్రాంతంలో ఒక ఇరుకైన వాణిజ్య భవనపు నాల్గవ అంతస్తులో ఉంది. బయట వాహనాల శబ్దాలు అప్పుడప్పుడు పెరుగుతూ, తగ్గుతూ వినిపిస్తుంటాయి. 8955771115 నంబర్‌కు మరో కాల్ వస్తుంది, ఆ తర్వాత ఇంకోటి. కిరీట్ తన హెడ్‌ఫోన్‌లను వెనక్కి జరిపి, తర్వాతి ఆక్రందనను వినడానికి సిద్ధపడతాడు.

గత రెండు నెలల్లో అనూహ్యంగా కురిసిన భారీ వర్షాల వల్ల కుప్పకూలిన రైతుల ప్రపంచంలో శివార్ హెల్ప్‌లైన్‌ ఒక బలహీనమైన ఆశాకిరణంగా మారింది. ఎక్కువ రోజుల్లో ఈ హెల్ప్‌లైన్ రెండు డజన్ల కాల్స్‌ను నిర్వహిస్తుంది; కొన్ని కాల్స్ గంట కంటే ఎక్కువసేపు ఉంటాయి.

ఆ కార్యాలయం గోడలపై ఒక మహారాష్ట్ర పటం, హెల్ప్‌లైన్‌కు సంబంధించిన పోస్టర్లు, నోట్‌లు, పత్రాలు వేలాడుతూ ఉంటాయి. ఇవి ఆక్రందనల వెనుక ఉన్న నేపథ్యాన్ని ఇంటర్న్‌లకు గుర్తుచేస్తాయి. ఈ హెల్ప్‌లైన్ పరిమిత వనరులతో, కానీ అపారమైన సహానుభూతితో నడుస్తోంది. మౌఖిక ప్రచారం, సోషల్ మీడియాల కారణంగా దీని నంబర్లు నలుమూలలకు విస్తృతంగా వ్యాపించాయి.

వర్షాల వల్ల అతలాకుతలమైన మహారాష్ట్ర గ్రామీణ ప్రాంతాల నుండి, ఇతర ప్రాంతాల నుండి కూడా ఫోన్ కాల్స్ వస్తున్నాయి: చిన్న, సన్నకారు రైతులు, మహిళలు, పిల్లలు, నగరాల్లో చదువుకుంటోన్నా తమ పూర్వీకుల భూముల రుణభారంతో సతమతమవుతున్న గ్రామీణ ప్రాంత విద్యార్థులు, భవిష్యత్తుపై ఎలాంటి ఆశా లేని కూలీలు. కాల్ చేసిన ప్రతి ఒక్కరి కథ దాదాపు ఒకేలా ఉంది: నష్టం, అప్పులు, అవమానం, ఆందోళన, భయం. కాల్ చేసినవారిలో చాలామంది ప్రభుత్వ అధికారులను లేదా రాజకీయ నాయకులను కలవడానికి చేసిన ప్రయత్నాలు విఫలమయ్యాయి. ఆత్మహత్య ఆలోచనలు ఉన్నవారికి ఈ బృందం ప్రాధాన్యం ఇస్తుంది.

మధ్యాహ్నం 2 గంటలకల్లా ఇతర ఇంటర్న్‌లు, కౌన్సెలర్లు కార్యాలయానికి వచ్చి తమ డెస్క్‌టాప్‌ల ముందు తమ సీట్లలో కూర్చుంటారు.

ఈ బృందంలో కిరీట్‌లాగా సైకాలజీని ప్రధాన విషయంగా చదువుతున్న, ఎక్కువగా వ్యవసాయ నేపథ్యం ఉన్న, వేతనంపై పనిచేసే యువ ఇంటర్న్‌లు ఉన్నారు. వీరిలో జాల్నాలోని ఒక గ్రామానికి చెందిన 21 ఏళ్ళ సురేశ్, గ్రామీణ గడ్‌చిరోలీకి చెందిన గిరీశ్ వంటివారు ఉన్నారు.

"కాల్ చేసేవారిలో చాలామంది సహాయం కోరడానికి సంకోచిస్తారు," కాల్స్ మధ్యలో PARIతో మాట్లాడుతూ కిరీట్ చెప్పాడు. "వారలా చేయడం గౌరవానికి భంగమని భావిస్తారు, కానీ వారికి వేరే మార్గం లేనప్పుడే మాకు ఫోన్ చేస్తారు."

తరువాతి కాల్, నాందేడ్ జిల్లాలోని ఒక గ్రామానికి చెందిన, పుణేలో చదువుకుంటోన్న ఒక బాధిత యువతి నుండి వచ్చింది.

“నేను పుణెలో 10-12 మంది స్నేహితులతో కలిసి ఒక గదిలో ఉంటున్నాను... కానీ అద్దె కట్టడానికి, టిఫిన్ కొనడానికి నా దగ్గర డబ్బు లేదు; మాలో ఎవరి దగ్గరా డబ్బు లేదు; మా తల్లిదండ్రుల దగ్గర పంపడానికి ఏమీ మిగల్లేదు, వర్షాలు అన్నిటినీ నాశనం చేసేశాయి.”

అద్దె చెల్లించడం కోసం, భోజనం కోసం, ఒక నెల పాటు ఆర్థిక సహాయం కావాలని ఆమె వేడుకుంటోంది.

ఆమె పేరు త్వరలోనే హెల్ప్‌లైన్ నిర్వహించే ఒక ప్రత్యేక జాబితాలో చేరబోతోంది. ఈ జాబితాలో ప్రధానంగా మహారాష్ట్ర గ్రామీణ ప్రాంతాలకు చెందిన, పుణెలోని విశ్వవిద్యాలయాలలో చదువుతున్న యువతీ యువకులు ఉంటారు. వీరికిప్పుడు తక్షణమే అద్దె, ఆహారం, ఆర్థిక సహాయం చాలా అవసరం.

ఫోన్ చేసిన మరో వ్యక్తి ధారాశివ్‌కు చెందిన ఒక గొర్రెల కాపరి. అతని ఏకైక జీవనాధారమైన గొర్రెలు వరదల్లో కొట్టుకుపోయాయి; అతను తీవ్రంగా తల్లడిల్లిపోయాడు, అతని జీవనోపాధి పోయింది. భయం అతన్ని కుంగదీసింది.

2025 సెప్టెంబర్ 23 నుండి అక్టోబర్ 23 వరకు హెల్ప్‌లైన్ డాష్‌బోర్డ్ డేటా ఒక భయంకరమైన వాస్తవాన్ని వెల్లడిస్తోంది: హెల్ప్‌లైన్‌కు దాదాపు 10,000 కాల్స్ నమోదయ్యాయి, వాటికి సమాధానం ఇచ్చారు. ఈ రద్దీని నిభాయించడానికి శివార్ ఆ కాలంలో మరింతమంది వాలంటీర్లను నియమించుకోవలసి వచ్చింది. అత్యంత దారుణమైన ఒక రోజున 894 కాల్స్ వచ్చాయి. వారిలో, కనీసం 180 మంది తీవ్రమైన స్వీయ హాని గురించి ఆలోచిస్తున్నారు.

"ఆ ఫోన్ కాల్స్ ఒత్తిడిని మేం తట్టుకోలేకపోయాం," అని వినాయక్ హెగన్నా గుర్తుచేసుకున్నారు. 31 ఏళ్ళ వయసున్న ఆయన శివార్ సంస్థ వ్యవస్థాపకుడు, సిఇఒ కూడా. శిక్షణ పొందిన మనస్తత్వవేత్త, సామాజిక కార్యకర్త అయిన ఆయన, గ్రామీణ ప్రాంతాల దుఃఖాన్ని నిశితంగా పరిశీలించే వ్యక్తి.

వెల్లువలా వచ్చే ఫోన్ కాల్స్ సంఖ్య హెగన్నాను, ఆయన ఉత్సాహభరితులైన యువ బృందాన్ని కదిలించలేదు. అయితే, ఇటీవలి వాతావరణ విపరీత మార్పులు కలిగించిన తీవ్రమైన బాధ, మానవ అజ్ఞానానికి తోడు, అస్సలు సంసిద్ధత ఉనికిలో లేని ప్రభుత్వ సంస్థల వల్ల కలిగిన బాధ వారిని కదిలించింది.

“ఈ కాల్స్ మహారాష్ట్ర వ్యాప్తంగా ప్రజల దయనీయ పరిస్థితిని మాకు తెలియజేస్తున్నాయి,” అన్నారు 2023 ఛీవెనింగ్ ఫెలో అయిన హెగన్నా. ఆయన హెల్ప్‌లైన్ కార్యాలయంలో PARIతో మాట్లాడుతూనే, మధ్యమధ్యలో కాల్స్‌కు సమాధానమిస్తూ, ఉత్సాహభరితమైన తన బృందానికి సూచనలు ఇస్తున్నారు. “ఈ సంక్షోభం చాలా లోతైనది.”

దాదాపు మూడు దశాబ్దాలుగా మహారాష్ట్ర, ముఖ్యంగా విదర్భ, మరాఠ్వాడా ప్రాంతాలు, తీవ్రమైన వ్యవసాయ సంక్షోభంలో చిక్కుకుని మరణయాతన పడుతున్నాయి. ఇది రైతుల ఆత్మహత్యల పర్యవసానంగా కొనసాగుతోంది. నేషనల్ క్రైమ్ రికార్డ్స్ బ్యూరో (NCRB) భారతదేశంలో వార్షిక ప్రమాద మరణాలు, ఆత్మహత్యల (ADSI) నివేదికలను నమోదు చేయడం ప్రారంభించినప్పటి నుండి ఈ సంఖ్య 60,000 కంటే ఎక్కువగానే ఉంది. ఈ ఏడాది రాష్ట్రంలోని విశాల ప్రాంతాలలో పంటలు విస్తృతంగా నాశనం కావడం, తీవ్రమైన వర్షపాతం కారణంగా సంభవించిన ఆకస్మిక వరదలు రైతులు ఎదుర్కొంటోన్న సవాళ్ళ వరుసలో తాజావి మాత్రమే.

"వాతావరణ విపత్తు కేవలం ఆర్థిక సంక్షోభం మాత్రమే కాదు," అంటారు హెగన్నా. "ఇది మానసిక ఆరోగ్య మహామారి కూడా."

సెప్టెంబర్ 24, 2025న కుండపోతగా వాన కురుస్తోన్న సమయంలో, సరుకులు కొనడానికి సమీప పట్టణానికి వెళ్ళిన 42 ఏళ్ళ లక్ష్మణ్ గవ్సానే, తన భార్య శివకన్యకు చివరిసారిగా ఫోన్ చేశారు.

సన్నకారు రైతైన ఆయన, కూలీగా కూడా పని చేస్తూ ఏ పని దొరికితే అది చేసేవారు. తన కూతురు వైష్ణవినీ, కొడుకు శివశంకర్‌నూ చదివించాలన్నదే ఆయన కల. వైష్ణవి సోలాపూర్ జిల్లాలోని బార్శీ పట్టణంలో ఫార్మసీ డిప్లొమా చివరి సంవత్సరం చదువుతోంది. శివశంకర్ ధారాశివ్‌లో టెక్నికల్ ఎడ్యుకేషన్‌లో డిప్లొమా రెండవ సంవత్సరం చదువుతున్నాడు.

ఆ ఫోన్ కాల్ తర్వాత, గవ్సానే తిరిగి రాలేదు. మరుసటి ఉదయం, కుండపోత వర్షం కురుస్తూ ఉండగానే, గ్రామ రహదారి పక్కన ఉన్న ఒక పొలంలో అతను విగతజీవిగా పడి కనిపించారు. అతని శరీరం పూర్తిగా తడిసిపోయి ఉంది, అతని సరుకుల సంచి చెరకు పొదల్లో తడిసిపోతూ కనిపించిందని అతని పొరుగువాడైన సోమనాథ్ అందాళ్కర్ ఈ విలేకరికి తెలియజేశారు. అతను స్థానిక రాజకీయ నాయకులకు ఒక విజ్ఞప్తితో కూడిన ఉత్తరాన్ని వదిలి వెళ్ళారు. తన పిల్లల్లు చదువు పూర్తి చేయడానికి సహాయం చేయమని ఆయన ఆ ఉత్తరంలో కోరారు.

గవ్సానే గానీ, అతని కుటుంబం గానీ బహుశా ఈ హెల్ప్‌లైన్ గురించి ఎప్పుడూ విని ఉండరు. ఒకవేళ విని ఉంటే, బహుశా అతను ఈ రోజు సజీవంగా ఉండేవారు.

సోలాపూర్ జిల్లాలోని బార్శీ తాలూకాలో ఉన్న దహీటణే గ్రామం తీవ్ర విషాదంలో మునిగిపోయింది. అదే సమయంలో వర్షం నేలను కుండపోతగా ముంచెత్తుతోంది, మంచి పంట వస్తుందని పెట్టుకున్న ఆశలన్నీ అడియాశలయ్యాయి. గవ్సానే ఒక మెట్ట రైతు, తన ఒకటిన్నర ఎకరాల పొలంలో సోయాచిక్కుళ్ళను సాగు చేసేవారు. ఈ ఏడాది మొదట్లో అతను పైల్స్ శస్త్రచికిత్స కోసం తన స్నేహితుల నుండి బంధువుల నుండి అప్పుగా తీసుకున్న డబ్బుతో సుమారు రూ. 50,000 ఖర్చు చేశారు. శివకన్య కూడా స్వయం సహాయక బృందాల నుండి మొత్తం రూ. 50,000 అప్పు తీసుకున్నారు.

పరిస్థితి తీవ్రరూపం దాల్చిందని తీవ్ర మనస్తాపానికి గురైన శివకన్య తెలిపారు. కూలీగా పనిచేసే ఆమె బీడ్, ధారాశివ్ జిల్లాలకు రెండు వైపులా సరిహద్దులో ఉన్న తన గ్రామంలోని ఒక ఇరుకైన రెండు గదుల ఇంట్లో PARIతో మాట్లాడుతున్నారు.

గవ్సానే దంపతులకు తమ పిల్లల విద్య కోసం – హాస్టల్, భోజనం, కళాశాల ఫీజుల కోసం – నెలకు రూ. 13,000 అవసరమవుతాయి. ఈ ఏడాది కురిసిన ఎడతెరిపి లేని వర్షాల కారణంగా, ఆ దంపతులకు పొలాల్లో గానీ, పట్టణాల్లో గానీ పని దొరకలేదు. దానికితోడు వారు తమ పంటను కూడా కోల్పోయారు. ఈ జిల్లా చెరకు, ద్రాక్ష పంటలకు ప్రసిద్ధి చెందినదైనప్పటికీ, నీటి వనరులు లేని ఈ ప్రాంతంలో నీటిపారుదల సౌకర్యం లేని చాలామంది చిన్న రైతులు సోయాచిక్కుళ్ళు, మొక్కజొన్న, జొన్న, ఇంకా ఇతర ఆహార పంటలను పండిస్తారు. అయితే, ఇక్కడి భూముల ఉత్పాదకత కూడా చాలా తక్కువగా ఉంటుంది.

తన పిల్లలను చదివించాలనే అవసరం కొద్దీ తన దుఃఖాన్ని మరిచిపోయి, తిరిగి పనిలోకి వచ్చిన ఆమె, ఒక పాలిపోయిన నీడలా మారిపోయారు. "మాకు నిరాశ తప్ప మరేమీ లేదు," అని ఆమె గొణిగినట్టుగా అన్నారు.

గవ్సానే మరణించిన రోజునే ఆ సమీప ప్రాంతంలో మరో నలుగురు ఆత్మహత్య చేసుకొని మరణించినట్లు స్థానిక వార్తాపత్రికలు నివేదించాయి. 2025 ఆగస్టు చివరి వరకు సోలాపూర్ జిల్లాలో అధిక వర్షపాతం నమోదైంది. సెప్టెంబర్ 20 నుండి 25 మధ్య జిల్లాలో 365.8 మిల్లీమీటర్ల వర్షం కురిసింది. రాష్ట్ర గణాంకాల ప్రకారం, ఇది ఆ నెలకు సంబంధించి దీర్ఘకాల సగటు అయిన 30 మిల్లీమీటర్ల కంటే 1,253 శాతం ఎక్కువ. సర్కిళ్ళ వారీగా ఈ వ్యత్యాసం చాలా తీవ్రంగానూ, వినాశకరంగానూ ఉంది.

సెప్టెంబర్ చివరినాటికి శివార్ హెల్ప్‌లైన్ కార్యాలయంలో కాల్స్ పెరిగేకొద్దీ, ప్రజలు పంట నష్టం లేదా ఆర్థిక నష్టాన్ని గురించి మాత్రమే నివేదించడం లేదని స్పష్టమైంది. వారు మరింత లోతైన విషయాలను వ్యక్తం చేస్తున్నారు: అనూహ్యంగా మారుతున్న పరిస్థితులు కలిగించే దిగ్భ్రాంతి, వాతావరణ గందరగోళ పరిస్థితులు కలిగించే మానసిక హింస, పరిమిత వనరుల కోసం పోరాటం, సహాయ, పునరావాసాల కోసం ఆక్రందనలు, పిల్లల చదువులు కొనసాగించేందుకు సహాయం కోసం, చివరకు బట్టల కోసం, దుప్పట్ల కోసం కూడా...

సెప్టెంబర్ 20-28 మధ్య ఎనిమిది రోజుల పాటు, బంగాళాఖాతం నుండి వచ్చిన శక్తివంతమైన వాతావరణ ప్రవాహాలు మరాఠ్వాడా, పశ్చిమ మహారాష్ట్రలపై ఒకదాని తర్వాత ఒకటిగా విరుచుకుపడ్డాయి. అన్యధా ఎండిపోయిన నదీ పరీవాహక ప్రాంతాలు ప్రచండమైన నదులుగా మారాయి, అప్పటికీ ఆలస్యమైన రుతుపవనాల ప్రభావం నుంచి కోలుకోవడం ప్రారంభించని పొలాలను కోసివేసాయి. ఈ ప్రాంతంలోని ప్రజలు కరువును తట్టుకోగలిగారు కానీ వరదలను కాదు.

చిన్న చిన్న వాగులు ఎలా హింసాత్మక నదులుగా మారి తమ పొలాలను, ఇళ్ళను, గ్రామాలను పూర్తిగా నాశనం చేశాయో, రోజుల తరబడి వానలు కురవటంతో చిన్న చెరువులు, సరస్సులు ఎలా పొంగిపొర్లాయో గ్రామస్తులు పదే పదే వివరిస్తున్నారు.

కేవలం ఒక్క వారంలోనే ధారాశివ్ జిల్లాలో సాధారణం కంటే 376 శాతం అధిక వర్షపాతం నమోదైంది. ఈ సంఖ్య, ఏ అధికారిక వివరణ కంటే కూడా ఈ విపత్తు ఎంత తీవ్రంగా ఉందో మరింత స్పష్టంగా తెలియజేస్తోంది.

మరాఠ్వాడాలోని ఎనిమిది జిల్లాల్లోని నికర సాగు విస్తీర్ణంలో మూడింట ఒక వంతు అయిన 44 లక్షల హెక్టార్లకు పైగా భూముల్లో ఖరీఫ్ పంటలు కోలుకోలేని విధంగా దెబ్బతిన్నాయని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం అంచనా వేసింది. రాష్ట్రవ్యాప్తంగా 75.42 లక్షల హెక్టార్ల భూమిలో పంట నష్టం వాటిల్లినట్లు అంచనా. ఇది కాకుండా, వరదల కారణంగా సుమారు 3,600 ఇళ్ళు దెబ్బతిన్నాయి, 224 మంది మనుషుల, 600 పశువుల ప్రాణాలు పోయాయి.

పర్యావరణ, సామాజిక, భావోద్వేగ పరిణామాలు దీర్ఘకాలికంగా ఉంటాయి. నదీ తీరంలోని వృక్షసంపద వరదల్లో కొట్టుకుపోతుమంది. వరదలు నదీ తీరాలను క్షీణింపజేస్తాయి, తాగునీటి వనరులను కలుషితం చేస్తాయి. అవి ప్రవాహ వేగం, నీరు భూమిలోకి ఇంకిపోయి భూగర్భ జలాలను మెరుగుపరచం, భూగర్భ జలాలు భూమి నుండి బయటకు ప్రవహించటం మధ్య ఉండే సహజ అనుసంధానాన్ని దెబ్బతీసి భూగర్భ జలాల రీఛార్జ్‌కు అంతరాయం కలిగిస్తాయి. సామాజికంగా వరదలు గ్రామీణ దుర్బలత్వాన్ని మరింత తీవ్రతరం చేస్తాయి: కుటుంబాలు తమ పంటలను, పశువులను, నిల్వ చేసిన ధాన్యాన్ని, ముఖ్యమైన పత్రాలను కోల్పోతాయి. పదేపదే వచ్చిపడే నష్టాలు వారి స్థితిస్థాపకతను క్షీణింపజేస్తున్నందున చాలామంది అప్పుల, వలసల వలయాలలోకి నెట్టబడుతున్నారు.

"విపత్తుల సమయంలో ప్రజల మానసిక ఆరోగ్యాన్ని సామాజిక, సాంస్కృతిక, రాజకీయ, ఆర్థిక పరిస్థితులు నిర్వచిస్తాయి" అని డాక్టర్ సుభాశిస్ భద్ర అన్నారు. బెంగళూరులోని నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెంటల్ హెల్త్ అండ్ న్యూరో-సైన్సెస్ (NIMHANS)లో విపత్తు నిర్వహణలో సైకో-సోషల్ సపోర్ట్ విభాగం ప్రొఫెసర్, అధిపతి కూడా అయిన ఆయన గత 25 సంవత్సరాలుగా దేశంలోని అత్యంత వినాశకరమైన ప్రకృతి వైపరీత్యాలలో కొన్నింటిపై అధ్యయనాలకు, మానసిక ఆరోగ్య జోక్యాలకు నాయకత్వం వహించారు. ఇతర అంశాల నుండి మానసిక ఆరోగ్య జోక్యాలను విడిగా చూడలేమని ఆయన హెచ్చరిస్తున్నారు. అందువల్ల, ముఖ్యంగా ప్రకృతి వైపరీత్యాల సమయంలో, వ్యక్తిగత, కుటుంబ, సమాజ స్థాయిలో ఈ జోక్యాలకు స్థానం ఉంచాలి.

ప్రజలు ఆ ఆకస్మిక ఆఘాతం నుండి ఎంత త్వరగా కోలుకుంటారనేది, విపత్తుకు ముందు మొత్తం సన్నద్ధత స్వభావం, స్థాయి, వేగంపైనా, అలాగే విపత్తు సమయంలోనూ, దాని అనంతర పరిణామాలలోనూ అందించే సహాయక వ్యవస్థలపైనా ఆధారపడి ఉంటుందని ఆయన అన్నారు.

సమాజ బంధాలు ఎంత బలంగా ఉంటే, తట్టుకునే శక్తి కూడా అంత మెరుగ్గా ఉంటుందని ఆయన అన్నారు.

"సెప్టెంబర్ 15, 2025న బీడ్ జిల్లాలోని కేజ్ గ్రామంలో ఉదయం 6 గంటల నుండి మొదలై రెండు గంటల వ్యవధిలో 150 మిల్లీమీటర్ల వర్షం కురిసింది; ఒత్తిడికి తట్టుకోలేక గ్రామంలోని ఇంకుడు చెరువు కట్ట పగిలిపోవటంతో నీరు తీవ్రమైన వేగంతో అన్ని దిశలకు ఉప్పొంగి ప్రవహించింది. చెట్లు వేళ్ళతో సహా పెకలించుకపోయాయి, నీటి ప్రవాహాలు మొత్తం గ్రామాన్ని ముంచెత్తాయి," అని లాతూరుకు చెందిన పాత్రికేయుడు, రచయిత, వాతావరణ మార్పుల విద్యావేత్త అయిన అతుల్ దేవుళ్‌గావ్‌కర్ చెబుతున్నారు.

రాక్షసవాడి గ్రామంలో, గణేశ్ సోపాన్ గడదేకు చెందిన బావి పూడికతో నిండిపోయింది. నీరు తీసిన తర్వాత, అతని పొలం ఫుట్‌బాల్ పరిమాణంలో ఉన్న రాళ్ళతో, గులకరాళ్ళతో నిండిపోయి కనిపించింద్. "ఆ రాళ్ళను తొలగించి, తన భూమిని మళ్ళీ సాగుకు యోగ్యంగా మార్చడానికి అతనికి చాలా రోజులు, బహుశా నెలలు కూడా పట్టవచ్చు," అని దేవుళ్‌గావ్‌కర్ చెప్పారు. "ఆ రైతుకు 150-200 ట్రాకర్ ట్రాలీల రాళ్ళు, బండలు వస్తాయని నేను భావిస్తున్నాను. కానీ పని కోసం మనుషులను, యంత్రాలను నియమించుకోవడానికి అతని వద్ద డబ్బు లేదు," అన్నారాయన.

మరాఠ్వాడా వరదలు, అవి సృష్టించిన మానసిక ఆరోగ్య సంక్షోభం కేవలం వర్షపాతం వల్ల కాక, వ్యవస్థాగత వైఫల్యం వల్ల సంభవించాయని వాతావరణ శాస్త్రవేత్తలు, వ్యవసాయ వాతావరణ శాస్త్రవేత్తలు, పౌర సమాజ సమూహాలు అక్టోబర్-2025లో విడుదల చేసిన ఒక శ్వేతపత్రంలో వాదించాయి. తీవ్రమైన వాతావరణ సంఘటనలు పర్యావరణ దుర్బలత్వంతోను, మానవ నిర్మిత నీటి అవరోధాలతోను ఢీకొన్నాయి. సెప్టెంబర్‌లో ఈ ప్రాంతంలో 305 మి.మీ వర్షపాతం నమోదైంది, ఇది సాధారణం కంటే 204 శాతం ఎక్కువ. బీడ్, పర్భణీ, లాతూర్, హింగోలీ, నాందేడ్ వంటి జిల్లాలు కొత్త రికార్డులను బద్దలుకొట్టాయి.

ఈ విపత్తు ఇంకా ముందే మొదలైంది: జూన్-జూలై నెలల్లో తక్కువ వర్షపాతం నమోదైంది. దీని వల్ల నేలపై ఒత్తిడి పెరిగింది. ఆ వెంటనే అగస్టులో అకస్మాత్తుగా వర్షపు నీరు వచ్చి, జలాశయాలు నిండిపోవటంతో భూమి నీటిని పీల్చుకోలేకపోయింది. సెప్టెంబర్ చివరి నాటికి బురదమయమైన నదులు, ఇరుకైన తూములు, మురుగునీటి కాలువలకు అడ్డుగా ఉన్న రహదారులు, ఆనకట్ట నుండి విడుదలైన నీరు వెళ్ళేందుకు సరైన మార్గం లేకపోవటం ఫలితంగా, ఈ భారీ వర్షపాతం విపత్తు రూపాన్ని తీసుకుంది. ఈ సంఘటనల క్రమాన్ని వరదలను 'నిరోధించడానికి బదులుగా తీవ్రతరం చేసింది,' అని నివేదిక పేర్కొంది.

మరాఠ్వాడా ఇకపై నిరంతర కరువు ప్రాంతం కాదనీ, దీర్ఘకాలిక కరవు వాతావరణం, అదే సమయంలో ఆకస్మిక భారీవర్షాల కారణంగా తీవ్రమైన వాతావరణ హెచ్చుతగ్గులతో కూడిన మిశ్రమ ప్రాంతంగా మారిందనీ ఆ నివేదిక పేర్కొంది

ఈ నిర్ధారణలను దేశీయ ప్రజోద్యమాల కూటమి (NAPM) నిర్వహించిన క్షేత్రస్థాయి అధ్యయనమైన మహాపూర్ ఆహవాల్ (వరద నివేదిక, నవంబర్ 2025) బలపరిచింది. దేవుళ్‌గావ్‌కర్ ఈ అధ్యయన బృందంలో ఒక సభ్యుడు. ఈ అధ్యయనం స్థిరమైన రుతుపవనాల నుండి స్వల్పకాలికమైన, తీవ్రమైన మేఘ విస్ఫోటాల వైపు జరుగుతోన్న మార్పును నమోదు చేసింది.

శూన్యంలోకి చూస్తూ, తమ జీవితకాల పొదుపును, ఏళ్ళ తరబడి పడిన శ్రమను, తాము కన్న అతిసామాన్యమైన కలలను నష్టపోయిన వాస్తవాన్ని జీర్ణించుకోవడానికి కష్టపడుతోన్న రైతుల, స్త్రీపురుషుల కథనాలతో ఈ నివేదిక నిండి ఉంది.

“ఆరు ఎకరాల భూమిలో నాటిన ఉల్లి పంటను మేం కోల్పోయాం,” అని సోలాపూర్ జిల్లాలోని పాథరీ గ్రామానికి చెందిన గంగాబాయి బండ్‌గర్ వాపోతున్నారు. నీరు వారి పొలాన్నీ ఇంటినీ ముంచెత్తింది. “ఇంత నష్టానికి ప్రభుత్వం ఇచ్చే రూ. 10,000 సహాయం ఎలా సరిపోతుంది? ఆ డబ్బుతో మేం ఏమి కొనగలం? మేం ఎలా బతకాలి?”

వందలాది బాధిత కుటుంబాలలో ఆమెది కూడా ఒకటి.

అనేక చిన్న గ్రామాలలో ఆకస్మికంగా వచ్చిపడిన ఉప్పెనలు తాము ఏదైనా చేసేలోపలే ఇళ్ళను, పొలాలను ముంచెత్తాయని స్థానికులు చెబుతున్నారు. కేవలం వర్షపాతం వల్ల మాత్రమే కాకుండా, మానవుల వల్ల ఏర్పడిన అడ్డంకుల వల్ల కూడా ఈ "కృత్రిమ వరదలు" సంభవించాయని నివేదిక పేర్కొంది: పూడిపోయిన నాలాలు (కాలువలు), కొత్త ప్రవాహాలకు సరిపోనంత ఇరుకుగా ఉన్న కల్వర్టులు, కరకట్టలుగా పనిచేసే ప్రణాళిక లేని గ్రామీణ రహదారులు, ఒకప్పుడు స్పంజిలుగా పనిచేసిన చిత్తడి నేలలు దాదాపుగా కనుమరుగవటం. దిద్దుబాటు చర్యలు తీసుకోకపోతే, మరాఠ్వాడా ఒకే సీజన్‌లో రెండు తీవ్రతల - కరవు, వరదలు - మధ్య ఊగిసలాడుతూనే ఉంటుందని ఈ రెండు నివేదికలు సూచిస్తున్నాయి.

ఎడతెరిపి లేకుండా కురిసిన వర్షాలు, వరదలు మరాఠ్వాడా, పశ్చిమ మహారాష్ట్రలను అతలాకుతలం చేస్తున్నప్పుడు, శివార్ హెల్ప్‌లైన్‌లో గంటల తరబడి నుండి రోజుల తరబడి ఫోన్లు మోగుతూనే ఉన్నాయి.

దసరా ప్రారంభం నుండి దీపావళి ముగిసే వరకు (అక్టోబర్ చివరి వరకు) హెగన్నా ఇంటికి వెళ్ళనేలేదు.

“ఒక్క వరుసన ముప్పై ఒక్క రోజులు,” అతను గుర్తుచేసుకున్నారు. “మేం యుద్ధంలాంటి పరిస్థితిలో ఉన్నాం.”

అతను ఆఫీసు నేలపైనే నిద్రపోయేవారు. రోజుకు ఒక్కసారే తినేవారు, లేదా అసలు తినేవారు కాదు. ఊపిరి పీల్చుకోవడానికి మాత్రమే బయటకు వెళ్ళేవారు. ఇప్పటికీ, ఆ రోజుల గురించి మాట్లాడినప్పుడు అతని గొంతు మెత్తనవుతుంది: “చుట్టూ ఉన్న ప్రదేశమంతా వరదల్లో మునిగిపోతోంది; మనుషులు తమ సొంత మనసుల్లోనే మునిగిపోతున్నారు.” అయినా ఆ హెల్ప్‌లైన్ అభివృద్ధి చెందింది – అది దాని ఫోన్ల వల్లనో లేదా సిస్టమ్‌ల వల్లనో కాదు, మానసిక ఆరోగ్య సహాయాన్ని ఒక విలాసంగా చూడటానికి హెగన్నా నిరాకరించడం వల్లే.

కాల్ చేసే ప్రతి వ్యక్తి కూడా స్వీయ హాని గురించి ఆలోచిస్తూ, ఆ భయంలో ఉంటారని ఆయన అన్నారు. "మేం ఏ కాల్స్‌ను తిరస్కరించలేం; ఎందుకంటే, దాని వల్ల ప్రాణనష్టం సంభవించవచ్చు," అని ఆయన గుర్తుచేసుకున్నారు. కొన్నిసార్లు ఆయన ఒత్తిడికి గురయ్యారు, కానీ కాల్స్ అవసరత కొనసాగుతూనే ఉంది. "నేను అలసిపోయానని ఒక కాల్‌కు సమాధానం ఇవ్వకపోతే, అది ఆడ మగ ఎవరైనా తమ ప్రాణాలను తీసుకునేందుకు దారితీయవచ్చని నేను భావించేవాడిని, అక్షరాలా అలాగే జరిగేది కూడా. నేను ఒక కాల్‌కు సమాధానం ఇవ్వడం వల్ల ఒక ప్రాణం కాపాడబడిందని భావించినప్పుడు నాకు ఎప్పుడూ మంచి అనుభూతి కలిగేది." కేవలం అతను మాత్రమే కాదు, హెల్ప్‌లైన్‌లోని సభ్యులందరూ ఇదే విధంగా పనిచేసేవారు.

పేరు తెలియని ఎంతో మంది దాతలు, స్వతంత్ర వ్యక్తులు, శివార్ హెల్ప్‌లైన్ మిత్రులు అత్యంత నిరుపేద కుటుంబాలకు సహాయం అందించడానికి వనరులను సమకూర్చారు. ఈనాటికీ అతను సహాయం కోసం ఎదురుచూస్తోన్న, కష్టాల్లో ఉన్న రైతులకు నగదు రూపంలో గానీ, వస్తు రూపంలో గానీ సహాయం పంపమని ఉదార ​​దాతలను అభ్యర్థిస్తున్నారు.

హెగన్నా, అతని బృందం తమ సొంత ఒత్తిడిని ఎదుర్కోవడానికి కౌన్సెలింగ్ పద్ధతులను ఉపయోగిస్తున్నారు. అయితే అతనిలా అంటున్నారు, “మాకు మా కోసం ఒక సహాయక వ్యవస్థ అవసరం; దానికి ఖర్చు అవుతుంది కాబట్టి, మేం ప్రస్తుతం అది చేయలేం.”

ఈ దీపావళి ఒక అసాధారణ సమయం అని ఆయన అంటున్నారు, కానీ ప్రతి ఏడాదీ ఎందరో కొందరు రైతులు ఇబ్బందులు పడుతూనే ఉంటారు. "గత పదేళ్ళుగా నేను దీపావళి పండుగ జరుపుకోలేదు," అని కౌన్సెలర్ హెగన్నా అన్నారు. "అక్టోబర్ నెలలో ఒక రాత్రి, రాత్రి 10 గంటల నుండి ఉదయం 6 గంటల వరకు, మొత్తం 47 కాల్స్ వచ్చాయి. ఫోన్ చేసిన ప్రతి ఒక్కరికీ ఆత్మహత్య చేసుకోవాలనే ఆలోచన ఉంది."

ఒక రోజు అర్ధరాత్రి 12 గంటలవుతుండగా, ఇంటర్న్‌లు అందరూ వెళ్ళిపోయిన తర్వాత, హెగన్నా తన క్యాబిన్‌లో కూర్చుని ఆ రోజు నోట్సును ఒక క్రమంలో పెట్టుకుంటున్నప్పుడు ఫోన్ మోగింది. దాన్ని పట్టించుకోకుండా వదిలేద్దామని ఆయన అనుకున్నారు, కానీ వదల్లేదు.

సోలాపూర్ జిల్లాలోని మాఢా బ్లాక్‌ నుంచి వచ్చిన కాల్ అది. ఒక యువకుడు మాట్లాడుతున్నాడు. అతను నెమ్మదిగా, ఊపిరి తడబడుతుండగా మాట్లాడాడు. తన కుటుంబ సభ్యులు గాఢ నిద్రలోకి జారుకోవడానికి ఆ రాత్రి అతను వేచి ఉన్నాడు.

"అయ్యా," అన్నాడతను, "నేను ఆలోచిస్తున్నాను... ఈ రాత్రి నేను నిద్రపోతే, బహుశా నేనిక మళ్ళీ మేల్కొనకపోవచ్చు."

“నా ఆలోచనలు, అలసట మొత్తం కరిగిపోయాయి; నేను కుర్చీలో నిటారుగా కూర్చుని, తన కథ చెప్పమని అతన్ని అడిగాను,” హెగన్నా గుర్తుచేసుకున్నారు. ఆ కథ కూడా భిన్నంగా ఏమీ లేదు: ఆకస్మిక వరదలు, పాడైపోయిన సోయాచిక్కుళ్ళ పంట, అనారోగ్యంతో ఉన్న తల్లి, ఆ ఉదయం వచ్చి వెళ్ళిన అప్పులవాడు, వైఫల్యం వల్ల కలిగిన భరించలేని అవమానం.

ఒక 35 నిముషాల పాటు వాళ్ళిద్దరూ మాట్లాడుకున్నారు. మాటలనూ, నిశ్శబ్దాన్నీ కూడా వాళ్ళు పంచుకున్నారు.

“చివరకు అతను, ‘కనీసం మీరు నా మాటలు విన్నారు, నన్ను ధైర్యంగా ఉండమని చెప్పిన మొదటి వ్యక్తి మీరే’ అన్నాడు.”

అలా ఒక ప్రాణం కాపాడబడింది – ఆ రాత్రి హెగన్నా తనలో తాను అనుకున్నారు.

“కేవలం విను, ఉపన్యాసాలివ్వకు, నీతులు చెప్పకు, వారి చేయి పట్టుకో, అని ఫోన్ వచ్చిన ప్రతిసారీ నాకు నేనే చెప్పుకుంటాను."

వాతావరణ మార్పుల వల్ల ఏర్పడిన గందరగోళం మధ్య మానసిక, భావోద్వేగ శ్రేయస్సును ప్రోత్సహించడానికి అది అత్యంత విప్లవాత్మక చర్య కావచ్చు.

హెగన్నా కొల్హాపూర్‌లోని ఒక చిన్న గ్రామంలో పెరిగారు. అక్కడ జీవితచక్రం మొత్తం వర్షపు వలయాలు, పంటలు, ఆ తరువాత వచ్చిన నిశ్శబ్ద విషాదాల చుట్టూ తిరుగుతుంది.

కళాశాలలో అతను వ్యవసాయవేత్తగా శిక్షణ పొందారు, ఆ తర్వాత చాలా కాలానికి మనస్తత్వవేత్తగా కూడా శిక్షణ పొందారు. కానీ తన విద్య చాలా ముందుగానే, అంటే తమ బాధల గురించి అరుదుగా మాత్రమే గొంతు విప్పే రైతుల మౌనంలోనే ప్రారంభమైందని అతను చెబుతారు.

"నేను కూడా అప్పటి ధోరణి అయిన రాష్ట్ర లేదా యూనియన్ పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ ఉద్యోగాలకు సిద్ధమయ్యే మార్గాన్నే అనుసరించి ఉండేవాడిని," హెగన్నా చెప్పారు. "నా ఉపాధ్యాయులు ఏదో ఒక అర్థవంతమైన పని చేసేలా నన్ను ప్రేరేపించారు."

బహుశా అతని ఉపాధ్యాయులు అతనిలో ప్రజా సేవపై ఆసక్తి ఉన్న ఒక కలల ప్రపంచంలో విహరించే యువకుడిని చూసివుంటారు.

ఒక ఏడాది పాటు అతను అతితక్కువ బడ్జెట్‌తో రాష్ట్రవ్యాప్తంగా పర్యటించారు, తాను చేయబోయే పనిని వెతుక్కుంటూ గ్రామాలలో నివసించారు, వారి నుండి నేర్చుకున్నారు. అతను విద్యావంతులు, నిరుద్యోగులు, అవకాశాలు లేని గ్రామీణ యువతపై దృష్టి పెట్టారు. శివార్ హెల్ప్‌లైన్ సహజంగానే ఏర్పడిందని హెగన్నా చెప్పారు. కష్టాల్లో ఉన్న రైతులకు ఎలాంటి మద్దతు లభించని ధారాశివ్‌లో ఆయన స్థిరపడ్డారు.

2017లో, 25 గ్రామాలలో శివార్ హెల్ప్‌లైన్ పైలట్ ప్రాజెక్ట్ ప్రారంభమయింది.

మొదటి రోజులు చాలా కష్టంగా ఉండేవి: పాత డెస్కులు, ఒకే ఒక్క ఫోన్, కొద్దిమంది స్థానిక వాలంటీర్లు, ప్రజలు తమ జీవితాలను ముగించుకోకుండా ఎలా ఆపాలో స్వయంగా నేర్చుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తున్న ఒక యువకుడు.

క్రమంగా, అప్పులు తిరిగి చెల్లించలేని పురుషుల నుంచి, భర్తలు ఆత్మహత్య చేసుకున్న మహిళల నుంచి సహాయం కోసం వచ్చే ఫోన్ కాల్స్ పెరగడం మొదలయింది. ఆర్థిక సహాయం లేకపోవడంతో చదువు మానేస్తున్న విద్యార్థుల నుంచి కూడా.

ధారాశివ్ మహారాష్ట్రలోని అత్యంత నిర్జల, వర్షపాతం తక్కువగా ఉండే జిల్లాలలో ఒకటి; ఇది వర్షచ్ఛాయా ప్రాంతంగా పిలువబడే జోన్‌లో ఉంది. కోవిడ్-19 మహామారి సమయంలోనూ, ఆ తర్వాతా ఈ దుస్థితి మరింత తీవ్రమైంది.

కాల్ చేసే వారిని అతను తక్కువ, మధ్యస్థ, అధిక ప్రమాదంలో ఉన్న వర్గాలుగా వర్గీకరించడానికి రైతుల కష్టాల సూచికను – (FDQI –Farmers’ Distress Quotient Index) రూపొందించారు. అధిక ప్రమాదంలో ఉన్నవారిని అతను వ్యక్తిగతంగా పలకరించి, వారి పరిస్థితిని నిరంతరం పర్యవేక్షిస్తుంటారు.

తాను హెల్ప్‌లైన్‌ను ప్రారంభించినప్పటి నుండి, గ్రామీణ మహారాష్ట్ర ప్రజలు మానసిక ఒత్తిడికి గురవడానికి గల కనీసం 27 విభిన్న కారణాలను తన బృందం గుర్తించిందని, విధాన నిర్ణయ వర్గాలు ఈ కారణాలను పెద్దగా పట్టించుకోలేదని హెగన్నా చెప్పారు. "పొలాలకు వెళ్ళే దారుల విషయంలో పొరుగు రైతులతో నిరంతరం తలెత్తే వివాదం కూడా ఒక కారణం. జిల్లా రెవెన్యూ అధికారులు దీనిని సులభంగా పరిష్కరించగలరు," అని ఆయన చెప్పారు.

ఈ మూడు సందర్భాలలోనూ కౌన్సెలింగ్ విధానం భిన్నంగా ఉంటుంది. "కాల్ చేసేవారిని ఈ మూడు వేర్వేరు వర్గాలుగా విభజించిన తర్వాత, మేం సరైన విధానాన్ని ఎంచుకుంటాం." ఇంతమంది కాల్ చేస్తున్నారన్న వాస్తవమే ఈ ఆలోచన సరైనదని నిరూపిస్తోందని ఆయన అంటున్నారు. అయితే, వారు ఇంకా నేర్చుకుంటూనే ఉన్నందున, కాలక్రమేణా ఇది మరింత మెరుగుపడుతుంది.

హెగన్నా రెండు రంగాలపై దృష్టి సారిస్తున్నారు: ఒకటి, మానసిక ఆరోగ్య కౌన్సెలింగ్; రెండవది, గ్రామ స్థాయి జోక్యాలు. "మానసిక ఆరోగ్య సంక్షోభానికి కారణమయ్యే ఒత్తిడి కారకాలపై మనం పని చేయాలి," అని ఆయన అంటారు.

ఈ ఒత్తిళ్ళు సర్వవ్యాప్తంగా ఉన్నాయి. వర్షాకాలం అంతటా వందలాది గ్రామాలు అనుభవించినట్లే, వాతావరణ అత్యవసర పరిస్థితుల వల్ల ఇవి మరింత తీవ్రమయ్యాయి. సెప్టెంబర్ 15 నుండి 25 వరకు అది మరింత తీవ్రంగా అనుభవమయింది.

మానసిక ఆరోగ్య మహామారి అనే మొదటి సవాలును ఈ హెల్ప్‌లైన్ పరిష్కరిస్తుంది. కానీ వ్యక్తులను మానసిక ఆరోగ్య సమస్యల సుడిగుండంలోకి నెట్టే ఒత్తిళ్ళకు దీర్ఘకాలిక పరిష్కారం అవసరం; క్షేత్రస్థాయిలో చేపట్టే జోక్యాల నుండి మొదలుకొని విధానపరమైన సంస్కరణల వరకు ఇది ఉండాలి. శివార్ ఫౌండేషన్ అనే ఒక లాభాపేక్ష లేని సంస్థను స్థాపించిన హెగన్నా ఇది రైతులను, యువతను ఏకం చేసి నిర్మాణాత్మక జోక్యాలపై పని చేస్తుందని చెబుతున్నారు.

"ఉదాహరణకు, మేం ధారాశివ్‌లో పని అవసరంలో ఉన్న భర్తలను కోల్పోయిన మహిళలను సమీకరించాం. వారి ఆర్థిక ఇబ్బందులను తగ్గించడానికి ప్రైవేట్, ప్రభుత్వ రంగాలను ఉపయోగించుకుని జీవనోపాధి అవకాశాలను సృష్టించాలి," అని ఆయన అన్నారు.

ఆయన వ్యవసాయ-మానసిక-సామాజిక నమూనాను నిర్మించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు, అది శివార్ నమూనా అవుతుంది. అదే సమయంలో, రైతులకు ప్రతిసృజన చేయగల, సులభంగా అందుబాటులో ఉండే మానసిక ఆరోగ్య మద్దతు నమూనాను నిర్మించడానికి ఫౌండేషన్ ప్రయత్నిస్తుందని ఆయన చెప్పారు. బాధలో ఉన్నవారికి కనీసం వారి కష్టాలను వినడానికి కౌన్సెలర్లు ఉండాలి. "వ్యవసాయంపై ఒత్తిడి పెరిగినప్పుడు, అది సామాజిక ఒత్తిడిని పెంచుతుంది, మానసిక ఆరోగ్యంపై ప్రభావం చూపుతుంది" అంటారాయన. కాబట్టి, 24 గంటలూ అందుబాటులో ఉండే ఫోన్ లైన్ తీవ్రమైన ప్రతిచర్యను నివారించడానికి సహాయపడుతుందని ఆయన చెప్పారు.

హెగన్నా సాధ్యమైన ప్రతిచోటా సంబంధిత జిల్లా కలెక్టర్లు, రాష్ట్ర ప్రభుత్వ శాఖల అధికారులతో సమన్వయం చేసుకుంటూ, ప్రభుత్వ సహాయాన్ని పొందేందుకు రైతులకు ప్రభుత్వాన్ని కలుపుతున్నారు. చాలామంది అధికారులు సహాయం చేస్తున్నారు. అయినప్పటికీ, ఈ స్పందన సరిపోవడం లేదని ఆయన అంటున్నారు. "మనం ఈ పనిని పదునైన దృష్టితో విస్తరించాల్సిన అవసరం ఉంది."

"ఈ ఏడాది ప్రారంభంలో, నాందేడ్‌లో తండ్రీకొడుకులు ఆత్మహత్య చేసుకోవడం నన్ను తీవ్రంగా కలచివేసింది," అని హెగన్నా చెబుతున్నారు. "ఈ హెల్ప్‌లైన్ మొత్తం రాష్ట్రం కోసం ఉండాలని నేను భావించాను, అందుకే మేం మా కేంద్రాన్ని పుణేకు మార్చాం."

గత ఏడాది, ఒక ఉదార ​​దాత వారిని పుణేకు తరలించడానికి సహాయం చేశారు. అక్కడ ఏర్పాటు చేసిన కేంద్రీకృత వ్యవస్థ మహారాష్ట్ర వ్యాప్తంగా విస్తరించడానికి వీలు కల్పిస్తుంది. 2023 నుండి వాతావరణ మార్పులు తీవ్రతరం కావడంతో, రాబోయే సంక్షోభం కరవు పరిస్థితుల కంటే కూడా చాలా క్లిష్టంగా ఉంటుందని ఆయన గ్రహించారు. ఒక విస్తృత స్థాయి, సాంకేతికతలతో పాటు ఒక కేంద్ర కార్యాలయం సహాయపడతాయని ఆయన భావించారు. సెప్టెంబర్ 2025 ఆయన అంచనాను నిజం చేసింది.

అయినప్పటికీ, ఇప్పటివరకు వాతావరణ విధాన ప్రతిస్పందనలలో మానసిక ఆరోగ్య సంరక్షణ కనిపించకుండా ఉంది. ఆ హెల్ప్‌లైన్‌కు వచ్చిన వేలాది కాల్స్, వందలాది ప్రమాదకర పరిస్థితులే ఈ అదృశ్య పరిస్థితి ఇలాగే కొనసాగితే ఏమి జరుగుతుందో అనడానికి నిదర్శనం. సమాజం దీనిని ఒక అత్యవసర విధాన చర్యగా పరిగణిస్తుందని హెగన్నా ఆశిస్తున్నారు.

"మీ భూమి త్వరగా కోలుకోలేకపోవచ్చు," అంటూ ఆయన, "కానీ మీరు ప్రాణాలను కాపాడగలుగుతారు, జీవితాలను తిరిగి నిర్మించగలుగుతారు," అన్నారు.

ఆయన దృష్టిలో శివార్ హెల్ప్‌లైన్ అనేది వాతావరణ మార్పులకు అనుగుణంగా మారడం, ఒక కీలకమైన విపత్తు ప్రతిస్పందన. ఈ రుతుపవనాల సమయంలోనూ, అనూహ్యమైన వరదల సమయంలోనూ, ఆ తర్వాత కూడా ఇది రుజువైంది.

"ఒక రాత్రివేళ ఫోన్‌లో సుదీర్ఘమైన నిశ్శబ్దం మీకు వినిపించినప్పుడు," సాలోచనగా అంటూ హెగన్నా, కొంచం ఆగి, "ఆ వ్యక్తి సహాయం కోసం, ఆశ కోసం చూస్తున్నారని మీకు అర్థమవుతుంది," అన్నారు.

(వాలంటీర్ల, కాల్ చేసినవారి పేర్లన్నీ మార్చబడ్డాయి.)

మీకు ఆత్మహత్య చేసుకోవాలనిపిస్తే లేదా, ఎవరైనా ఆపదలో ఉన్నారని తెలిస్తే, దయచేసి కిరణ్ అనే జాతీయ హెల్ప్‌లైన్‌ 1800-599-0019 (24/7 టోల్ ఫ్రీ)కి లేదా మీకు సమీపంలో ఉన్న ఈ హెల్ప్‌లైన్‌లలో దేనికైనా కాల్ చేయండి.

వాతావరణ మార్పు, మానసిక ఆరోగ్యంపై PARI దేశవ్యాప్తంగా నిర్వహిస్తోన్న ఈ ధారావాహికకు మరివాలా హెల్త్ ఇనిషియేటివ్ సహకారం ఉంది. ఈ ధారావాహిక గ్రామీణ భారతదేశంలోని ప్రజల మానసిక ఆరోగ్యంతో పాటు సాధారణ ఆరోగ్యం పైన, పట్టణ భారతదేశంలోని గ్రామీణ వలసదారుల జీవనోపాధిపైన వాతావరణ సంక్షోభం వేస్తోన్న ప్రభావాన్ని పరిశీలిస్తుంది.

అనువాదం: సుధామయి సత్తెనపల్లి