പ്രളയത്തിനുശേഷം സഹായാഭ്യർത്ഥനകളുടെ പ്രളയം

മൊബൈൽ ഫോൺ ശബ്ദിക്കാൻ തുടങ്ങിയപ്പോഴേക്കും, 20 വയസ്സുള്ള കിരിത് തൻ്റെ ഡെസ്ക്ടോപ്പിനടുത്തെത്തി, ഹെഡ്ഫോൺ ചെവിയിൽ വെച്ച്, പേനയും ഡയറിയുമെടുത്ത് തയ്യാറായി.

“നമസകാരം, ശിവാർ ഹെൽപ്പ്‌ലൈൻ,” ശാന്തവും സമചിത്തതയുമുള്ള ശബ്ദത്തിൽ അയാൾ മറുപടി പറയുന്നു.

മറുവശത്തുള്ളത്, മഹാരാഷ്ട്രയിലെ നന്ദെദ് ജില്ലയിലെ ഒരു ഗ്രാമത്തിൽനിന്നുള്ള പാർവതി എന്ന മദ്ധ്യവയസ്കയായ കർഷകയായിരുന്നു.

“ഞാൻ എങ്ങിനെയാണ് സഹായിക്കേണ്ടത്?” മറാത്തിയിൽ കിരിത് ചോദിക്കുന്നു. പുണെയിലെ ഒരു കൊളേജിലെ ബി.എ.സൈക്കോളജി വിദ്യാർത്ഥിയായ അവൻ, പർഭാനി ഗ്രാമത്തിലാണ് താമസം.

പാർവ്വതി ഒന്ന് സംശയിച്ചു. അവരുടെ ശബ്ദം വിറച്ചു.

“മഴ ഞങ്ങളുടെ വിളവ് മുഴുവൻ നശിപ്പിച്ചു. സോയാബീൻ, തുവര..എല്ലാം..ആടുകളെയും നഷ്ടപ്പെട്ടു. ഇപ്പോൾ ഒരു തൊഴിലുമില്ല.” കുടുംബത്തിൻ്റെ പിൻബലം മുഴുവൻ - കൃഷി, വളർത്തുമൃഗങ്ങൾ, കൂലിവേലകൾ - എല്ലാം മഴയിൽ ഒലിച്ചുപോയിരുന്നു. വായ്പകൾ തിരിച്ചടയ്ക്കാനാവാതെ ബാക്കിയായി. പ്രതീക്ഷ മുഴുവൻ നശിച്ചു. വരുന്ന റാബി സീസണിലേക്ക് ചെറുപയർ വിത്തുകൾ കിട്ടുമോ എന്നറിയാൻ വിളിച്ചതായിരുന്നു അവർ.

“വിത്തുകൾ കിട്ടിയാൽ, ചുരുങ്ങിയത് വേനൽവരെയെങ്കിലും പിടിച്ചുനിൽക്കാം,” അവർ വിശദീകരിച്ചു.

ഒരു ഹെൽപ്പ്‌ലൈൻ സന്നദ്ധപ്രവർത്തകൻ എന്ന നിലയ്ക്ക്, കഴിഞ്ഞ രണ്ട് മാസമായി കിരിത് ഇത്തരം ധാരാളം കഥകൾ മിക്കവാറും എല്ലാ ദിവസവും കേൾക്കാറുണ്ട്. ആ സ്ത്രീയുടെ ആവശ്യങ്ങളെല്ലാം അവൻ ശ്രദ്ധിച്ച് പുസ്തകത്തിൽ കുറിച്ചുവെക്കുകയും, അവരുടെ കുടുംബത്തിൻ്റേയും സമൂഹത്തിൻ്റേയും ക്ഷേമം അന്വേഷിക്കുകയും കുടുംബത്തിൻ്റെ ഈ ആവശ്യങ്ങൾ, 2025 നവംബർ മുതൽ താൻ ജോലി ചെയ്യുന്ന ഈ ഹെൽപ്പ്‌ലൈൻ്റെ അധികാരികളെ അറിയിക്കാമെന്ന് വാക്ക് കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു.

“നമുക്ക് എന്തെങ്കിലും ചെയ്യാം, വിഷമിക്കേണ്ട,” ആ ചെറുപ്പക്കാരൻ സൗമ്യമായി അറിയിച്ചു. വിളിച്ച സ്ത്രീ ആ ചെറുപ്പക്കാരനോട് നന്ദി പറഞ്ഞുകൊണ്ട്, ‘തന്നെ മറക്കരുതേ’ എന്ന് അഭ്യർത്ഥിച്ചു.

“സുഖമായിരിക്കൂ,” എന്ന് അയാളും അവരെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു.

ഉച്ചയ്ക്ക് തുടങ്ങിയ ആ സംഭാഷണം 10 മിനിറ്റിൽ അവസാനിച്ചു. എന്നാൽ ഇരുഭാഗത്തും, അതിൻ്റെ വേദന തുടർന്നു.

“ഞങ്ങൾ നേരിട്ട് പഠിക്കുകയാണ് കാര്യങ്ങൾ,” കിരിത് പറയുന്നു. ഈ ചെറുപ്പക്കാരുടെ സ്വന്തം വീടുകളിലും സ്ഥിതി മറിച്ചല്ല, അതിനാൽ അവർക്ക്, വിളിക്കുന്നവരുടെ അവസ്ഥ ശരിക്കും മനസ്സിലാക്കാൻ പറ്റും.

ശിവാർ ഹെൽപ്പ്‌ലൈൻ്റെ – ശിവാർ ഫൗണ്ടേഷൻ നടത്തുന്ന, കർഷകർക്കായുള്ള, ലാഭേതര സഹായകേന്ദ്രം – ഇരുമുറി ഓഫീസ് പുണെയിലെ കോത്രൂഡ് പ്രദേശത്തെ ഒരു വ്യാപാരകേന്ദ്രത്തിൻ്റെ നാലാമത്തെ നിലയിലാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. പുറത്ത്, ഗതാഗതത്തിൻ്റെ ശബ്ദബഹളങ്ങൾ കേൾക്കാം. 8955771115-ലേക്ക് മറ്റൊരു കോൾ വരുന്നു. അതിനുശേഷം മറ്റൊന്ന്. കിരിത് തൻ്റെ ഹെഡ്ഫോണുകൾ ചെവിയിൽ തിരുകി, മറ്റൊരു കോൾ സ്വീകരിക്കാൻ തയ്യാറായി ഇരുന്നു.

കഴിഞ്ഞ രണ്ട് മാസമായി തുടരുന്ന കനത്ത മഴയിൽ തകർന്നുപോയ കർഷകർക്ക്, പ്രതീക്ഷയുടെ ഒരു വെളിച്ചമാണ് ശിവാർ ഹെൽപ്പ്‌ലൈൻ നൽകിയത്. മിക്കവാറും ദിവസങ്ങളിൽ, ഇരുപത്, ഇരുപത്തിനാലോളം കോളുകൾക്ക് അവർ മറുപടി കൊടുക്കുന്നു. ചില ഫോൺവിളികൾ ഒരുമണിക്കൂറോളം നീളാറുണ്ട്.

മഹാരാഷ്ട്രയുടെ ഒരു ഭൂപടം, ഹെൽപ്പ്‌ലൈനിൻ്റെ പോസ്റ്ററുകൾ, നോട്ടുകൾ, രേഖകൾ എന്നിവ ഓഫീസിൻ്റെ ചുമരിൽ കാണാം. വരുന്ന വിളികളുടെ സാക്ഷ്യങ്ങളാണവ. ചുരുങ്ങിയ വിഭവങ്ങൾകൊണ്ടാണ് ഓഫീസ് പ്രവർത്തിക്കുന്നതെങ്കിലും, അവർ നൽകുന്ന സഹാനുഭൂതിക്ക് അളവില്ല. ആളുകൾ പറഞ്ഞറിഞ്ഞാണ് ഈ ഹെൽപ്പ്‌ലൈനിന് ഇത്രയധികം പ്രചാരം കിട്ടിയത്.

മഹാരാഷ്ട്രയ്ക്കകത്തും പുറത്തുമുള്ള ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിൽനിന്ന് കോളുകൾ വരുന്നുണ്ട്: ചെറുകിട കർഷകർ, സ്ത്രീകൾ, കുട്ടികൾ, ഗ്രാമത്തിൽനിന്ന് നഗരത്തിലെത്തി പഠിക്കുന്ന, തങ്ങളുടെ പൂർവ്വികരുടെ ഭൂമി കടത്തിലാണ്ടുപോയ വിദ്യാർത്ഥികൾ, ഭാവി ഇരുളടഞ്ഞ തൊഴിലാളികൾ..അങ്ങിനെ വിവിധതരം ആളുകളാണ് ദിവസവും വിളിക്കുന്നത്. മിക്കവർക്കും പറയാനുള്ളത് ഒരേയൊരു കഥയാണ്. നഷ്ടം, കടം, അപമാനം, സമ്മർദ്ദം, ഭയം. സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥരേയും രാഷ്ട്രീയ നേതാക്കളേയും ബന്ധപ്പെടാൻ ശ്രമിച്ച് വിഫലമായവരാണ് മിക്കവരും. ആത്മഹത്യാചിന്ത പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നവരുടെ കാര്യങ്ങൾ പരിഹരിക്കാൻ ടീം ശ്രദ്ധിക്കാറുണ്ട്.

2 മണിയായപ്പോഴേക്കും മറ്റ് ഇൻ്റേണുകളും കൗൺസിലർമാരും ഓഫീസിലെത്തി, അവരവരുടെ സീറ്റിൽ, ഡെസ്ക്ടോപ്പിൻ്റെ മുമ്പിൽ ഇരുന്നു.

ചെറുപ്പക്കാരും, കാർഷിക പശ്ചാത്തലമുള്ളവരും പ്രതിഫലം വാങ്ങുന്നവരുമായ ഇൻ്റേണുകളാണ് സംഘത്തിൽ അധികവും. മിക്കവരും, കിരിതിനെപ്പോലെ മനശ്ശാസ്ത്രം ഐച്ഛികമായി പഠിക്കുന്നവർ. അല്ലെങ്കിൽ, ജൽന ഗ്രാമവാസിയായ 21 വയസ്സുള്ള സഹപാഠി സുരേഷിനേയോ, ഗഡ്ചിറോളിയുടെ ഉൾപ്രദേശത്തുള്ള ഗിരീഷിനേയോപ്പോലെയുള്ളവർ.

“മിക്കവർക്കും സഹായം ചോദിക്കാൻ മടിയാണ്. അത് അന്തസ്സിന് നിരക്കുന്നതല്ലെന്ന് കരുതുന്നവരുണ്ട്. എന്നാൽ, മറ്റൊരു വഴിയും ഇല്ലാതാവുമ്പോൾ ഞങ്ങളെ വിളിക്കുന്നു എന്നുമാത്രം,” കോളുകൾക്കിടയ്ക്ക് കിരിത് പാരിയോട് പറയുന്നു.

പുണെയിൽ പഠിക്കുന്ന, നന്ദെദ് ഗ്രാമത്തിൽനിന്നുള്ള നിരാശയായ ഒരു ചെറുപ്പക്കാരിയായിരുന്നു പിന്നെ വിളിച്ചത്.

“ഞാൻ പുണെയിൽ 10-12 സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം ഒരു മുറി പങ്കിടുകയാണ്. വാടക കൊടുക്കാനോ, പ്രാതൽ കഴിക്കാനോ എൻ്റെ കൈയ്യിൽ കാശില്ല. ആരുടെ കൈയ്യിലും പൈസയില്ല. എൻ്റെ രക്ഷിതാക്കളുടെ കൈയ്യിൽ അഞ്ചുപൈസയില്ല. മഴ എല്ലാം തകർത്തു.”

ഒരു മാസത്തെ വാടകയ്ക്കും ഭക്ഷണത്തിനുമുള്ള സാമ്പത്തിക സഹായമാണ് ആ യുവതി ആവശ്യപ്പെടുന്നത്.

ആ യുവതിയുടെ പേര് പ്രത്യേക ലിസ്റ്റിൽ ഉൾപ്പെടുത്തും. മഹാരാഷ്ട്രയുടെ ഉൾപ്രദേശത്തുനിന്ന് വന്ന്, പുണെയിലെ യൂണിവേഴ്സിറ്റികളിൽ പഠിക്കുന്ന, വാടകയും ഭക്ഷണവും സാമ്പത്തികസഹായവും ആവശ്യമുള്ള ചെറുപ്പക്കാരുടെ ലിസ്റ്റിൽ.

അടുത്തതായി വിളിച്ചത്, ധാരാശിവയിൽനിന്ന് ഒരു ആട്ടിടയനായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ഒരേയൊരു ഉപജീവനമാർഗ്ഗമായ ആടുകൾ പ്രളയത്തിൽ ഒഴുകിപ്പോയി. അയാളാകെ തകർന്നിരിക്കുന്നു, ഉപജീവനം നഷ്ടമായി. ഭയം അയാളെ കീഴ്പ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.

2025 സെപ്റ്റംബർ 23 മുതൽ ഒക്ടോബർ 23-വരെയുള്ള ഹെൽപ്പ്‌ലൈനിൻ്റെ കൈയ്യിലുള്ള കണക്കുകൾ പറയുന്നത് ഭീഷണമായ ഒരു കഥയാണ്. 10,000-ത്തിനടുത്ത് കോളുകൾ റിക്കാർഡ് ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. അവയിൽ ഇടപെടുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. തിരക്ക് നിയന്ത്രിക്കാൻ കൂടുതൽ വോളൻ്റിയറുകളെ ശിവാറിന് നിയോഗിക്കേണ്ടിവന്നു. 894 കോളുകൾ വന്ന ദിവസംപോലുമുണ്ട്. അവയിൽ 180-ഓളം ആളുകൾ സ്വയംഹത്യാ സ്വഭാവം കാണിച്ചിരുന്നു.

“വിളികൾ വന്ന് ഞങ്ങൾ തകർന്നുപോയി,” 31 വയസ്സുള്ള വിനായക് ഹെഗണ്ണ പറയുന്നു. ശിവാറിൻ്റെ സ്ഥാപകനും സി.ഇ.ഒ.യുമാണ് അദ്ദേഹം. പരിശീലനം ലഭിച്ച മനശ്ശാസ്ത്രജ്ഞനും സാമൂഹികപ്രവർത്തകനുമായ അദ്ദേഹം ഗ്രാമങ്ങളിലെ ദുരിതങ്ങൾ ശ്രദ്ധയോടെ നിരീക്ഷിക്കുന്ന വ്യക്തിയാണ്.

വിളികളുടെ ബാഹുല്യം ഹെഗണ്ണയേയും അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ കർമ്മനിരതരായ സംഘത്തേയും തകർത്തില്ല. പകരം, ക്രമം തെറ്റിയ കാലാവസ്ഥ ഉണ്ടാക്കിയ ദുരിതങ്ങളുടെ ആഴവും, മനുഷ്യരുടെ അബദ്ധങ്ങൾ അതിന് ആക്കം കൂട്ടിയതും, സർക്കാർ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ അലംഭാവവും ജാഗ്രതയില്ലായ്മയുമാണ് അവരെ ഞെട്ടിച്ചത്.

“ഓരോ വിളികളും പറയുന്നത്, മഹാരാഷ്ട്രയിലെമ്പാടുമുള്ള മനുഷ്യരുടെ ദുരിതങ്ങളെക്കുറിച്ചാണ്,” കോളുകൾക്ക് മറുപടി പറയുകയും ആവശ്യമായ നിർദ്ദേശങ്ങൾ സംഘാംഗങ്ങൾക്ക് കൊടുക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിനിടയിൽ ഹെഗണ്ണ പറയുന്നു. 2023 ഷെവനിംഗ് ഫെലോ ആണ് അദ്ദേഹം. “പ്രതിസന്ധി ആഴത്തിലുള്ളതാണ്.”

കഴിഞ്ഞ മൂന്ന് പതിറ്റാണ്ടായി, മഹാരാഷ്ട്ര – പ്രത്യേകിച്ചും വിദർഭ, മറാത്ത്‌വാഡ പ്രദേശങ്ങൾ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന കാർഷിക പ്രതിസന്ധിയെയാണ് നേരിട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്നത്. കർഷകരുടെ തുടർച്ചയായ ആത്മഹത്യകളിലേക്കാണ് അത് ചെന്നെത്തുന്നത്. ഇന്ത്യയിലെ അപകടമരണങ്ങളും ആത്മഹത്യകളേയുംകുറിച്ചുള്ള റിപ്പോർട്ടുകളോടൊപ്പം (ആക്സിഡൻ്റൽ ഡെത്ത്സ് ആൻഡ് സൂയിസൈഡ്സ് – എ.ഡി.എസ്.ഐ) നാഷണൽ ക്രൈം റിക്കാറ്ഡ്സ് ബ്യൂറോ (എൻ.സി.ആർ.ബി) കണക്കുകൾ സൂക്ഷിക്കാൻ തുടങ്ങിയതുമുതൽക്ക് ഇന്നോളം 60,000 ആത്മഹത്യകൾ എന്നാണ് കണക്കുകൾ. ശക്തമായ മഴയെത്തുടർന്നുണ്ടായ മിന്നൽപ്രളയങ്ങളും സംസ്ഥാനവ്യാപകമായ കനത്ത കൃഷിനഷ്ടങ്ങളും, കർഷകർ നേരിടുന്ന ഏറ്റവും പുതിയ പ്രതിസന്ധി മാത്രമാണ്

“കാലാവസ്ഥാ ദുരന്തം സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധി മാത്രമല്ല, അതൊരു മാനസിക-ആരോഗ്യകാര്യ വ്യാധിയുമാണ്,” ഹെഗണ്ണ പറയുന്നു.

2025 സെപ്റ്റംബർ 24-ലെ ആഞ്ഞടിക്കുന്ന മഴയ്ക്കിടയിലാണ് 42 വയസ്സുള്ള ലക്ഷ്മൺ ഗവ്സനെ തൻ്റെ ഭാര്യ ശിവകന്യയെ അവസാനമായി ഫോണിൽ വിളിച്ചത്. അടുത്തുള്ള ഒരു പട്ടണത്തിലെ പലചരക്കുകടയിൽ പോയതായിരുന്നു അദ്ദേഹം.

ചെറുകിട കർഷകനായിരുന്ന അദ്ദേഹം, സമയം കിട്ടുമ്പോഴെല്ലാം കൂലിപ്പണിയും ചെയ്തിരുന്നു. മകൾ വൈഷ്ണവിയ്ക്കും മകൻ ശിവശങ്കറിനും നല്ല വിദ്യാഭ്യാസം നൽകുക എന്നതായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ വലിയ സ്വപ്നം. സോളാപ്പുർ ജില്ലയിലെ ബർഷ് പട്ടണത്തിൽ ഫാർമസി ഡിപ്ലോമ അവസാനവർഷ വിദ്യാർത്ഥിയായിരുന്നു വൈഷ്ണവി. ധാരാശിവിൽ, ടെക്നിക്കൽ എഡ്യുക്കേഷൻ ഡിപ്ലോമ രണ്ടാംവർഷ വിദ്യാർത്ഥിയായിരുന്നു ശിവശങ്കർ.

ഫോൺ വിളിച്ചതിനുശേഷം ഗവ്സനെ മടങ്ങിയില്ല. രാവിലെയായിട്ടും മഴ തോർന്നിരുന്നില്ല. അപ്പോഴാണ്, ഗ്രാമത്തിലേക്കുള്ള വഴിയിൽ അദ്ദേഹത്തെ മരിച്ച നിലയിൽ കണ്ടുകിട്ടിയത്. പച്ചക്കറി നിറച്ച സഞ്ചി സമീപത്തെ ഒരു കരിമ്പുതോട്ടത്തിൽ നനഞ്ഞുകുതിർന്ന് കിടന്നിരുന്നു എന്ന്, അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ അയൽക്കാരൻ സോമനാഥ് അണ്ടാൽക്കർ ഈ റിപ്പോർട്ടറോട് പറഞ്ഞു. മക്കളുടെ വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കാൻ സഹായിക്കണമെന്ന് അഭ്യർത്ഥിച്ച്, നാട്ടിലെ രാഷ്ട്രീയ നേതാക്കൾക്ക് എഴുതിയ ഒരു കുറിപ്പും കണ്ടെടുത്തു.

ഗവ്സനെയോ അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ കുടുംബമോ ഇത്തരമൊരു ഹെൽപ്പ്‌ലൈനിനെക്കുറിച്ച് കേട്ടിട്ടുണ്ടാവില്ല. കേട്ടീരുന്നെങ്കിൽ ഇപ്പോൾ ഒരുപക്ഷേ അദ്ദേഹം ജീവനോടെ ഇരുന്നേനേ.

തരക്കേടില്ലാത്ത ഒരു വിളവിനുള്ള സാധ്യതകളെല്ലാം. മഴ നിർത്താതെ പെയ്തതോടെ നശിച്ച്, സോളാപ്പുരിൻ്റെ ബർഷി തെഹ്സിലിലെ ദഹിതാനെ ഗ്രാമം വിഷാദത്തിൽ മുങ്ങി. തൻ്റെ ഒന്നരയേക്കർ ഭൂമിയിൽ സോയാബീൻ കൃഷി ചെയ്യുന്ന ആളായിരുന്നു ഗവ്സനെ. ആ വർഷം ആദ്യം, മൂലക്കുരുവിനുള്ള ശസ്ത്രക്രിയയ്ക്ക് അദ്ദേഹത്തിന് 50,000 രൂപ ചിലവായിരുന്നു. സുഹൃത്തുക്കളിൽനിന്നും ബന്ധുക്കളിൽനിന്നുമാണ് ആ പണം അദ്ദേഹം കടം വാങ്ങിയത്. ശിവകന്യയും, ചില സ്വയംസഹായസംഘങ്ങളിൽനിന്ന് 50,000 രൂപയ്ക്കുള്ള വായ്പയെടുത്തിരുന്നു.

അവസ്ഥയെല്ലാം വഷളായി വരുകയായിരുന്നുവെന്ന്, ആകെ തളർന്ന ശിവകന്യ പാരിയോട് പറഞ്ഞു. ബീഡ്, ധാരാശിവ് ജില്ലകളുടെയ്ടയിലുള്ള ഗ്രാമത്തിലെ തൻ്റെ കുടുസ്സ് ഇരുമുറിയിലിരുന്ന് സംസാരിക്കുകയായിരുന്നു അവർ.

കുട്ടികളുടെ ഹോസ്റ്റൽ ചിലവ്, ഭക്ഷണം, കൊളേജ് ഫീസ് എന്നിവയ്ക്കുതന്നെ മാസം 13,000 രൂപ ചിലവുണ്ടായിരുന്നു ആ കുടുംബത്തിന്. ഈ വർഷത്തെ നിലയ്ക്കാത്ത മഴകൂടിയായപ്പോൾ, പാടത്തോ, മറ്റ് നഗരങ്ങളിലോ വേറെ ജോലി കണ്ടെത്താനും ഈ ദമ്പതിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. സ്വന്തമായുണ്ടായിരുന്ന കൃഷിയും നശിച്ചു. കരിമ്പിനും മുന്തിരിക്കും പ്രശസ്തമായ ജില്ലയാണെങ്കിലും, ഈ ഊഷരപ്രദേശത്തെ ഒട്ടുമിക്ക ചെറുകിട കർഷകർക്കും ജലസേചന സൗകര്യം ഇല്ലായിരുന്നു. അതിനാൽ അവർ സോയാബീൻസ്, ചോളം, മണിച്ചോളം തുടങ്ങിയവയായിരുന്നു കൃഷി ചെയ്തിരുന്നത്. വിളവും മഹാമോശമായിരുന്നു.

“കഷ്ടപ്പാടല്ലാതെ മറ്റൊന്നുമുണ്ടായിരുന്നില്ല ഞങ്ങൾക്ക്,” മക്കളെ പഠിപ്പിക്കാനായി, ദു:ഖം ഉള്ളിലൊതുക്കിവെച്ച്, കൃഷിപ്പണിയിലേക്ക് മടങ്ങിയ ആ ക്ഷീണിതരൂപം താഴ്ന്ന ശബ്ദത്തിൽ പറഞ്ഞു.

ഗവ്സനെ മരിച്ച ദിവസം, ആ പരിസരത്ത് നടന്ന മറ്റ് നാല് ആത്മഹത്യകളെക്കുറിച്ച് പ്രാദേശിക പത്രങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തിരുന്നു. 2025 ഓഗസ്റ്റ് വരെ ഏറ്റവുമധികം മഴ ലഭിച്ചത് സോളാപ്പുർ ജില്ലയിലാണ്. സെപ്റ്റംബർ 20-നും 25-നുമിടയിൽ ജില്ലയിൽ 365.8 എം.എം. മഴ പെയ്തു. മാസത്തിൽ 30 എം.എം. എന്ന ദീർഘകാലത്തെ ശരാശരിയേക്കാൾ 1,253 ശതമാനം അധികമാണ് ആ അളവെന്ന് സംസ്ഥാനത്തിൻ്റെ സ്ഥിതിവിവരക്കണക്ക് സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

സെപ്റ്റംബർ അവസാനത്തോടെ, ഇരട്ടിയിലധികം ഫോൺകോളുകൾ ശിവാർ ഹെൽപ്പ്‌ലൈനിലേക്ക് വരാൻ തുടങ്ങിയതോടെ, കൃഷിനാശവും സാമ്പത്തികനാശവും മാത്രമല്ല ആളുകൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുന്നതെന്ന് അവർക്ക് മനസ്സിലായി. കൂടുതൽ ആഴമുള്ള പ്രശ്നങ്ങളാണ് അവർ അറിയിച്ചത്. അനിശ്ചിതത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഭയം, കാലാവസ്ഥയിലെ ക്രമരാഹിത്യം ഉളവാക്കുന്ന മാനസികപ്രശ്നങ്ങൾ, വിഭവങ്ങളുടെ ദൗർല്ലഭ്യം, ആശ്വാസത്തിനും പുനരധിവാസത്തിനുമുള്ള അഭ്യർത്ഥനകൾ, കുട്ടികളുടെ വിദ്യാഭ്യാസ, തുണികൾ, ഷീറ്റുകൾ എന്നിവയ്ക്കായുള്ള അപേക്ഷകൾ - ഇവയെല്ലാമായിരുന്നു അധികവും.

സെപ്റ്റെംബർ 20 മുതൽ 28 വരെയുള്ള എട്ടുദിവസങ്ങളിൽ, ബംഗാൾ ഉൾക്കടലിൽനിന്ന് വന്നുകൊണ്ടിരുന്ന അതിശക്തമായ കാലാവസ്ഥാ ഗതിയൊഴുക്കുകൾ, മറാത്ത്‌വാഡയിലും പശ്ചിമ മഹാരാഷ്ട്രയിലും ഒന്നിനുപിന്നാലെയൊന്നായി കനത്ത മഴ സമ്മാനിച്ചു. വരണ്ടുണങ്ങിയ നദീതടങ്ങൾ കുതിച്ചൊഴുകുന്ന പുഴകളായി മാറി വൈകിവന്ന കാലവർഷത്തിൽനിന്ന് കരകയറാൻ തുടങ്ങിയ പാടങ്ങളെ തകർത്തെറിഞ്ഞു. ഈ ഭാഗത്തുള്ള ജനങ്ങൾക്ക് വരൾച്ചയെ നേരിടാൻ അറിയാം. എന്നാൽ, പ്രളയത്തിനെ കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ അശക്തരായിരുന്നു.

പരിചിതമായിരുന്ന ചെറിയ അരുവികളൊക്കെ എത്ര പെട്ടെന്നാണ് ക്രോധത്തോടെ നിറഞ്ഞൊഴുകുന്ന പുഴകളായി മാറി, തങ്ങളുടെ വീടുകളേയും ഗ്രാമങ്ങളേയും പാടങ്ങളേയും തകർത്ത് തരിപ്പണമാക്കിയതെന്ന് ഗ്രാമീണർ വിവരിച്ചുതന്നു. ദിവസങ്ങളോളം തോരാതെ മഴ പെയ്തതും, തടാകങ്ങളും ചെറുകുളങ്ങളും നിറഞ്ഞൊഴുകിയതും അവർ ഓർത്തെടുത്തു.

ഒരൊറ്റ ആഴ്ചയിൽത്തന്നെ ധാരാശിവ ജില്ലയിൽ മാത്രം, സാധാരണത്തേക്കാൾ 376 ശതമാനം കൂടുതൽ മഴ പെയ്തു. മറ്റേതൊരു ഔദ്യോഗിക വിശദീകരണത്തേക്കാൾ സ്വയം സംസാരിക്കുന്ന കണക്കാണ് ഇത്.

44 ലക്ഷം ഹെക്ടറിലെ ഖാരിഫ് (മഴക്കാല) കൃഷി, അഥവാ, മറാത്ത്‌വാഡയിലെ എട്ട് ജില്ലകളിൽ മൊത്തം വിതച്ചതിൻ്റെ മൂന്നിലൊന്ന്, പൂർണ്ണമായും നശിച്ചുവെന്നാണ് സംസ്ഥാന സർക്കാരിൻ്റെ കണക്ക്. സംസ്ഥാനത്തൊട്ടാകെയായി, 75.42 ലക്ഷം ഹെക്ടർ ഭൂമിക്ക് നാശനഷ്ടമുണ്ടായി. അതിനുപുറമേ, 3,600 വീടുകൾ തകരുകയും, 224 പേർക്ക് ജീവഹാനി സംഭവിക്കുകയും, 600-ഓളം വളർത്തുമൃഗങ്ങൾ നഷ്ടപ്പെടുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്, ഈ പ്രളയത്തിൽ.

പാരിസ്ഥിതികവും സാമൂഹികവും വൈകാരികവുമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കും. പ്രളയങ്ങൾ പാകമായ കൃഷിയെ ഒഴുക്കിക്കളയുകയും, നദീതടങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുകയും, കുടിവെള്ള സ്രോതസ്സുകളെ മലിനമാക്കുകയും ചെയ്യും. വെള്ളം ഒഴുകിപ്പോവുകയും, വീണ്ടും നിറയുകയും, പുറപ്പെടുവിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന മേഖലകളുടെ സ്വാഭാവികമായ ബന്ധം ഇല്ലായ്മ ചെയ്യുന്നതിലൂടെ പ്രളയം ഭൂഗർഭജലത്തിൻ്റെ റീചാർജ്ജും തടസ്സപ്പെടുത്തുന്നു. സാമൂഹികമായി, പ്രളയങ്ങൾ ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളുടെ ശോച്യാവസ്ഥയെ കൂടുതൽ മോശമാക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. കുടുംബങ്ങൾക്ക് വിളകളും, വളർത്തുമൃഗങ്ങളും, ശേഖരിച്ചുവെച്ച ധാന്യങ്ങളും, രേഖകളും എല്ലാം നഷ്ടമാവുന്നു. തുടർച്ചയായ നഷ്ടങ്ങൾ കടബാധ്യത കൂട്ടുകയും കുടിയേറ്റങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

“സാമൂഹിക-സാംസ്കാരിക-രാഷ്ട്രീയ-സാമ്പത്തിക സാഹചര്യങ്ങളാണ്, ദുരന്തങ്ങളുടെ സമയത്ത്, ആളുകളുടെ മാനസികാരോഗ്യം നിർണ്ണയിക്കുന്നത്,” ഡോ.സുഭാഷിസ് ഭദ്ര പറയുന്നു. ബംഗളൂരുവിലെ നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിട്യൂറ്റ് ഓഫ് മെൻ്റൽ ഹെൽത്ത് ആൻഡ് ന്യൂറോ സയൻസസിൽ (നിംഹാൻസ്) സൈക്കോ-സോഷ്യൽ സപ്പോർട്ട് ഇൻ ഡിസാസ്റ്റർ മാനേജുമെൻ്റ് ഡിപ്പാർട്ട്മെൻ്റിൻ്റെ തലവനും പ്രൊഫസ്സറുമാണ് അദ്ദേഹം. കഴിഞ്ഞ 25 വർഷങ്ങൾക്കിടയിൽ, രാജ്യത്ത് നടന്ന വലിയ പ്രകൃതിദുരന്തങ്ങളെക്കുറിച്ച് പഠിക്കുകയും ഇടപെടുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട് അദ്ദേഹം. മറ്റ് ഘടകങ്ങൾ കണക്കിലെടുക്കാതെ, മാനസികാരോഗ്യ ഇടപെടലുകളെ കാണാനാവില്ലെന്ന് അദ്ദേഹം മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നു. അതിനാൽ, വൈയക്തിക-കുടുംബ—സമൂഹതലങ്ങൾ കണക്കിലെടുത്തുവേണം പ്രകൃതിദുരന്തങ്ങളിലെ നിലപാടുകൾ സ്ഥാപിക്കാൻ.

“ആളുകൾ ആഘാതത്തിൽനിന്ന് എത്ര വേഗം മോചിതരാവുന്നു എന്നത് ദുരന്തം നടക്കുന്നതിനുമുമ്പും, ദുരന്തസമയത്തും, അതിനുശേഷവും നടക്കുന്ന തയ്യാറെടുപ്പിൻ്റെ സ്വഭാവം, വ്യാപ്തി, വേഗത എന്നിവയെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കും,” അദ്ദേഹം തുടർന്നു.

സമൂഹത്തിലെ ഇഴയടുപ്പം കൂടുതലാണെങ്കിൽ, അതിജീവനവും എളുപ്പത്തിലാകും, അദ്ദേഹം സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

“2025 സെപ്റ്റംബർ 15-ന് ബീഡ് ജില്ലയിലെ കേജ് ഗ്രാമത്തിൽ 150 എം.എം. മഴ കിട്ടി. രാവിലെ 6 മണിക്ക് തുടങ്ങി കേവലം രണ്ട് മണിക്കൂറിനുള്ളിൽ. ഗ്രാമത്തിലെ ജലം ഊറിവരുന്ന ടാങ്ക് ആ സമ്മർദ്ദത്തിൽ പൊട്ടി, വെള്ളം ശക്തിയായി നാലുപാടും തെറിച്ചു. മരങ്ങൾ കടപുഴകുകയും, അരുവികൾ ഗ്രാമത്തെ മുഴുവനായും വെള്ളത്തിലാഴ്ത്തുകയും ചെയ്തു,” ലാത്തൂർ ആസ്ഥാനമായ പത്രപ്രവർത്തകനും, എഴുത്തുകാരനും, കാലാവസ്ഥാവ്യതിയാനത്തെക്കുറിച്ച് വിദ്യാഭ്യാസം നൽകുകയും ചെയ്യുന്ന അതുൽ ദേവൽഗാംവ്കർ പറയുന്നു.

രക്ഷസ്‌വാഡി ഗ്രാമത്തിലെ ഗണേഷ് സോപാൻ ഗഡാദെയുടെ കിണർ ചളിക്കടിയിലായി. വെള്ളമിറങ്ങിയപ്പോൾ തൻ്റെ കൃഷിയിടത്തിൽ നിറയെ ഫുട്ബോളിൻ്റെ വലിപ്പത്തിലുള്ള പാറകളും കല്ലുകളും നിറഞ്ഞുകിടക്കുന്നതാന് അദ്ദേഹം കണ്ടത്. “കല്ലുകളും പാറകളും മാറ്റി, സ്ഥലം വീണ്ടും കൃഷിയോഗ്യമാക്കാൻ ദിവസങ്ങളെടുക്കും. 150-200 ട്രക്ക് നിറയെ പാറകളും കല്ലുകളും കിട്ടിയേക്കാം. പക്ഷേ ആളും യന്ത്രവും വാടകയ്ക്കെടുക്കാനുള്ള പണം അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ കൈയ്യിലില്ല” ദേവുൽഗാവൊങ്കർ പറയുന്നു.

2025 ഒക്ടോബറിൽ, കാലാവസ്ഥാ ശാസ്ത്രജ്ഞരും കാർഷികശാസ്ത്രജ്ഞരും പൗരസമൂഹ സംഘങ്ങളും പുറത്തിറക്കിയ ധവളപത്രമനുസരിച്ച്, മറാത്ത്‌വാഡ പ്രളയവും അതുളവാക്കിയ മാനസികാരോഗ്യപ്രതിസന്ധിയും കേവലം മഴകൊണ്ട് ഉണ്ടായതല്ലെന്നും മറിച്ച്, സംവിധാനങ്ങളുടെ പരാജയമായിരുന്നുവെന്നും ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. അതിതീവ്ര കാലാവസ്ഥാ പ്രതിഭാസങ്ങൾ, പാരിസ്ഥിതിക ദൗർബ്ബല്യവും മനുഷ്യനിർമ്മിത ജലസഞ്ചാരതടസ്സവുമായി ഒരുമിച്ചതിൻ്റെ ഫലം. ആ പ്രദേശത്ത് സെപ്റ്റംബറിൽ 305 എം.എം. മഴ ലഭിച്ചു. സാധാരണ അളവിൻ്റെ 204 ശതമാനം അധികം. ബീഡ്, പർഭാനി, ലത്തൂർ, ഹിഞ്ചോളി, നന്ദെദ് എന്നീ ജില്ലകൾ റിക്കാർഡ് ഭേദിച്ചു.

പക്ഷേ നാശം അതിനുമുമ്പേ തുടങ്ങിയിരുന്നു. ജൂൺ-ജൂലായ് മാസങ്ങളിൽ മഴക്കുറവ് മണ്ണിനെ സമ്മർദ്ദത്തിലാക്കി. ഓഗസ്റ്റിലുണ്ടായ പെട്ടെന്നുള്ള മഴപ്പെയ്ത്ത് സംഭരണികളെ നിറച്ചു. അതേസമയം വെള്ളം ആഗിരണം ചെയ്യാനുള്ള ഭൂമിയുടെ ശേഷിയെ ഇല്ലാതാക്കുകയും ചെയ്തു. സെപ്റ്റംബർ അവസാനത്തോടെ, ചളി നിറഞ്ഞ പുഴയും, വലിപ്പം കുറഞ്ഞ ഓടകളും, അഴുക്കുചാലുകളെ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്ന റോഡുകളും, ഡാം വെള്ളത്തിൻ്റെ ക്രമമില്ലാത്ത തുറന്നുവിടലും എല്ലാം ചേർന്ന്, “ഒഴിവാക്കാമായിരുന്ന ഒരു പ്രളയം’ സൃഷ്ടിച്ചു എന്ന് റിപ്പോർട്ട് ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.

ഇനിയൊരിക്കലും മറാത്ത്‌വാഡ പഴയതുപോലെ, എല്ലാക്കാലവും ഒരുപോലെ വരൾച്ചയുള്ള പ്രദേശമായിരിക്കില്ലെന്ന് റിപ്പോർട്ട് പറയുന്നു. മറിച്ച്, തീവ്രമായ രണ്ട് അവസ്ഥകൾ - നീണ്ട വരൾച്ചാക്കാലവും, തീവ്ര മഴയും ഒരുമിച്ചുള്ള അവസ്ഥകൾ - നിലനിൽക്കുന്ന ഭൂഭാഗമായിരിക്കും.

സ്ഥലപഠനം നടത്തി നാഷണൽ അലയൻസ് ഓഫ് പീപ്പിൾസ് മൂവെമെൻ്റ്സ് (എൻ.എ.പി.എം) തയ്യാറാക്കിയ മഹാപുർ ആഹ്‌വലിന് (ഫ്ലഡ് റിപ്പോർട്ട്, നവംബർ 2025) ബലം പകരുന്നതാന് ഈ നിഗമനങ്ങൾ.

കർഷകരുടെ മൊഴികളേയും, ജീവിതസമ്പാദ്യവും വർഷങ്ങളുടെ കഠിനാദ്ധ്വാനവും മിതമായ സ്വപ്നങ്ങളും എല്ലാം നഷ്ടപ്പെട്ട് ശൂന്യതയിലേക്ക് മിഴിയയച്ച് നിൽക്കുന്ന സ്ത്രീപുരുഷന്മാരേയും ആ റിപ്പോർട്ടിൽ എമ്പാടും കാണാം.

“ആറേക്കർ ഭൂമിയിൽ വളർത്തിയ സവാള മുഴുവൻ ഞങ്ങൾക്ക് നഷ്ടമായി,” സോളപ്പുരിലെ പാത്രി ഗ്രാമത്തിലെ ഗംഗാബായി ബന്ദ്ഗാർ പറയുന്നു. അവരുടെ പാടവും വീടും വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങി. “സർക്കാരിൻ്റെ 10,000 രൂപ സഹായംകൊണ്ട് എങ്ങിനെ ഈ നഷ്ടം നികത്തും? ആ പൈസകൊണ്ട് ഞങ്ങൾക്ക് എന്ത് വാങ്ങാനാവും? ഞങ്ങൾ എങ്ങിനെ ജീവിക്കും?”

നിരാശാഭരിതരായ നൂറുകണക്കിന് കുടുംബങ്ങളിലൊന്നാണ് അവരുടേത്

ആളുകൾക്ക് എന്തെങ്കിലും ചെയ്യാനാവുന്നതിനുമുമ്പേ കോളനികളിലെ വീടുകളും കൃഷിയിടങ്ങളും പ്രളയജലത്തിൽ മുങ്ങിപ്പോയെന്ന് നാട്ടുകാർ പറയുന്നു. ‘കൃത്രിമ പ്രളയം’ എന്ന് റിപ്പോർട്ടുകൾ വിളിക്കുന്ന പ്രതിഭാസമാണിത്. മഴയുടെ മാത്രം ഫലമല്ല. മനുഷ്യരുണ്ടാക്കിയ തടസ്സങ്ങളുടേയും ഫലം. മാലിന്യംകൊണ്ട് അടഞ്ഞ ഓടകൾ, വെള്ളത്തിൻ്റെ ഒഴുക്കിന് അനുയോജ്യമല്ലാത്ത ഓടകളും കലുങ്കുകളും, ശാസ്ത്രീയമല്ലാതെ നിർമ്മിച്ച റോഡുകൾ, ഒരുകാലത്ത് സ്പോഞ്ചുകളെപ്പോലെ വെള്ളത്തെ ആഗിരണം ചെയ്തിരുന്ന ചതുപ്പുനിലങ്ങളുടെ അപ്രത്യക്ഷമാകൽ എന്നിവയെല്ലാം ഒത്തുചേർന്ന് നിർമ്മിച്ച പ്രളയം. ആവശ്യമായ നടപടികൾ ഉടനടി കൈക്കൊണ്ടില്ലെങ്കിൽ, മറാത്ത്‌വാഡ പ്രദേശം, ഒരേസമയം വരൾച്ചയും പ്രളയവും സംഭാവിക്കാവുന്ന ഭൂഭാഗമാവുമെന്ന് രണ്ട് റിപ്പോർട്ടുകളും ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു.

തോരാത്ത മഴയും വെള്ളപ്പൊക്കവും മറാത്ത്‌വാഡ, പശ്ചിമ മഹാരാഷ്ട്ര ഭൂഭാഗങ്ങളെ നശിപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, ശിവാർ ഹെൽപ്പ്‌ലൈനിലെ ഫോണുകൾ മണിക്കൂറുകളും ദിവസങ്ങളും താണ്ടി മുഴങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.

ദസറ മുതൽ ദീപാവലിവരെ (ഒക്ടോബർവരെ) ഹെഗണ്ണ വീട്ടിൽ പോയില്ല.

“മുപ്പത്തിയൊന്ന് ദിവസം തുടർച്ചയായി. യുദ്ധകാല സാഹചര്യത്തിലായിരുന്നു ഞങ്ങൾ,” അദ്ദേഹം പറയുന്നു.

അദ്ദേഹം ഓഫീസിലെ നിലത്ത് കിടന്നുറങ്ങി. ദിവസത്തിലൊരിക്കൽ മാത്രം ഭക്ഷണം കഴിച്ചു. ചിലപ്പോൾ ഒന്നും കഴിച്ചില്ല. ശ്വാസമെടുക്കാൻ മാത്രമാണ് അദ്ദേഹം പുറത്തിറങ്ങിയത്. ഇപ്പോഴും ആ ദിവസങ്ങളെക്കുറിച്ച് പറയുമ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ശബ്ദം ആർദ്രമാകുന്നു. “നാട് മുഴുവൻ വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങുകയായിരുന്നു; ആളുകൾ അവരുടെ മനസ്സിനുള്ളിലും.” എന്നിട്ടും ഹെൽപ്പ്‌ലൈൻ വളരുകയായിരുന്നു. ഫോണുകൾകൊണ്ട് മാത്രമായിരുന്നില്ല ആ വളർച്ച. മാനസികാരോഗ്യത്തിന് പിന്തുണ നൽകുക എന്നത് ഒരു ആർഭാടമായി കാണാൻ ഹെഗണ്ണ തയ്യാറാവാതിരുന്നതുകൊണ്ടായിരുന്നു അത്.

ഫോണെടുക്കുന്നവർ മുള്ളിൻ്റെ പുറത്താണ് ഇരുന്നിരുന്നത്. ആത്മഹത്യകളെ ഭയന്ന്. “ഒരു കോളും ഞങ്ങൾക്ക് നിരസിക്കാൻ പറ്റുമായിരുന്നില്ല. നിരസിച്ചാൽ ഒരുപക്ഷേ ഒരു ജീവനാവും നഷ്ടമാവുക,” അദ്ദേഹം തുടർന്നു. ചില സമയത്തൊക്കെ നല്ല സമ്മർദ്ദം തോന്നിയിരുന്നു. “ക്ഷീണംകൊണ്ട് ഞാൻ ഫോൺ എടുക്കാതിരുന്നാൽ ഒരുപക്ഷേ മറ്റൊരാൾ അയാളുടെ ജീവൻ എടുത്തേക്കുമെന്ന് എനിക്ക് തോന്നി. അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ അങ്ങിനെയായിരുന്നു. ഫോൺ എടുത്തതുവഴി ഒരു ജീവൻ രക്ഷിക്കാൻ കഴിഞ്ഞു എന്ന സന്തോഷം എനിക്ക് ചിലപ്പോൾ തോന്നിയിട്ടുണ്ട്.” അദ്ദേഹത്തിന് മാത്രമല്ല, എല്ലാ അംഗങ്ങൾക്കും ഈ അനുഭവമുണ്ടായിട്ടുണ്ട്.

പേരറിയാത്ത വ്യക്തികളും ശിവാർ ഹെൽപ്പ്‌ലൈനിൻ്റെ സുഹൃത്തുക്കളും എല്ലാവരും സഹായമാവശ്യമുള്ള കുടുംബങ്ങളെ പിന്തുണയ്ക്കാനെത്തി. ഇപ്പോഴും അദ്ദേഹം ഉദാരമതികളായ ചിലരോട്, സഹായമഭ്യർത്ഥിക്കാറുണ്ട്. എല്ലാം നഷ്ടപ്പെട്ട കർഷകരെ സഹായിക്കാനും മറ്റും.

സ്വന്തമായുണ്ടാവുന്ന സമ്മർദ്ദങ്ങളെ അതിജീവിക്കാനും ഹെഗണ്ണയും സംഘവും കൗൺസലിംഗിനെ സഹായം തേടാറുണ്ട്. “ഞങ്ങൾക്കുതന്നെ പിന്തുണ ആവശ്യമാണ്. എന്നാൽ അത് ചിലവുള്ളതിനാൽ, ഇപ്പോൾ ഞങ്ങൾക്കത് ചെയ്യാനാവില്ല.”

ഈ ദീപാവലി വേറിട്ടതായിരുന്നുവെന്ന് അദ്ദേഹം പറയുന്നു. എന്നാൽ എല്ലാവർഷവും ഏതെങ്കിലും കർഷകർ ദുരിതത്തിലായിരിക്കും. “കഴിഞ്ഞ 10 കൊല്ലത്തിനിടയ്ക്ക് ഞാൻ ദീപാവലി ആഘോഷിച്ചിട്ടില്ല. ഒരു ഒക്ടോബർ രാത്രി ഞങ്ങൾക്ക് 47 കോളുകൾ വന്നു. രാത്രി 10 മുതൽ രാവിലെ 6 വരെ. എല്ലാവരും ആത്മഹത്യാ പ്രവണത കാണിച്ചവർ,” കൗൺസിലറായ ഹെഗണ്ണ പറയുന്നു.

ഒരു ദിവസം, രാത്രി 12 മണിയോടടുപ്പിച്ച്, ഇൻ്റേണുകളൊക്കെ പോയിക്കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, തൻ്റെ ക്യാബിനിൽ, ആ ദിവസത്തെ കുറിപ്പുകളൊക്കെ വേർതിരിച്ച് ഹെഗണ്ണ ഇരിക്കുകയായിരുന്നു. അപ്പോൾ ഫോണടിച്ചു. എടുക്കേണ്ടെന്ന് കരുതിയെങ്കിലും അദ്ദേഹമത് എടുത്തു.

സോളാപ്പുരിലെ മാധ ബ്ലോക്കിൽനിന്നുള്ള ഒരു ചെറുപ്പക്കാരനായിരുന്നു വിളിച്ചത്. അയാൾ സാവധാനം, പതുക്കെ ശ്വാസമെടുത്ത് സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങി. രാത്രിയാവാനും വീട്ടുകാർ ഉറക്കത്തിലേക്ക് പോകാനും കാത്തിരിക്കുകയായിരുന്നു എന്ന് അയാൾ പറഞ്ഞു.

“സർ, ഞാൻ ആലോചിക്കുകയായിരുന്നു. ഇന്ന് രാത്രി ഞാൻ ഉറങ്ങാൻ കിടക്കുകയാണെങ്കിൽ ഇനി ഒരുപക്ഷേ ഉണരരുത് എന്ന്”.

“എൻ്റെ ഉറക്കവും ക്ഷീണവും എല്ലാം അലിഞ്ഞുപോയി. ഞാൻ കസേര നേരെയിട്ട്, അയാളോട്, അയാളുടെ കഥ പറയാൻ പറഞ്ഞു,” ഹെഗണ്ണ പറയുന്നു. കഥയ്ക്ക് മാറ്റമൊന്നുമുണ്ടായിരുന്നില്ല. മിന്നൽപ്രളയം, നഷ്ടപ്പെട്ട സോയാബീൻ വിളവ്, രോഗിയായ അമ്മ, അന്ന് രാവിലെ വീട്ടിൽ വന്ന പലിശക്കാരൻ, പരാജയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സഹിക്കാനാവാത്ത അപമാനം. ഒരു വ്യത്യാസവുമില്ലാത്ത കഥ.

35 മിനിറ്റോളം ആ രണ്ടുപേരും ആ രാത്രി സംസാരിച്ചു. വാക്കുകളും മൗനങ്ങളും കൈമാറി.

“അവസാനം, അയാൾ പറഞ്ഞു, ‘ചുരുങ്ങിയത് നിങ്ങൾ എന്നെ കേൾക്കാനെങ്കിലും ക്ഷമ കാണിച്ചു. ധൈര്യമായിരിക്കൂ എന്ന് എന്നോട് പറയാത്ത ആദ്യത്തെ ആളായിരിക്കും നിങ്ങൾ’.”

രക്ഷിക്കാൻ കഴിഞ്ഞ ഒരു ജീവൻ കൂടി – ആ രാത്രി അതാണ് ഹെഗണ്ണ ചിന്തിച്ചത്.

“കേൾക്കുക, സുവിശേഷം പ്രസംഗിക്കാതിരിക്കുക, പ്രഭാഷണം ഒഴിവാക്കുക, അവരുടെ കൈകൾ ചേർത്തുപിടിക്കുക, ഓരോ കോൾ വരുമ്പോഴും ഞാൻ എന്നോടുതന്നെ പറയും.”

മാനസികവും വൈകാരികവുമായ ആരോഗ്യം പുനർനിർമ്മിക്കാനുള്ള ഏറ്റവും യുക്തിപരമായ മാർഗ്ഗം ഒരുപക്ഷേ അതുമാത്രമായിരിക്കും.

ഹെഗണ്ണ ജനിച്ചുവളർന്ന കോൽഹാപുർ എന്ന ചെറിയ ഗ്രാമത്തിലെ കലണ്ടറിൽ കാണുക, മഴയുടെ ആവൃത്തി, വിളകൾ, അവയെ അടയാളപ്പെടുത്തുന്ന നിശ്ശബ്ദമായ ദുരന്തങ്ങൾ എന്നിവയാണ്.

കൊളേജിൽ അദ്ദേഹം കാർഷികവിജ്ഞാനം പരിശീലിച്ചുവെങ്കിലും പിന്നീട് മനശ്ശാസ്ത്രജ്ഞനായി., അതിനും എത്രയോ മുമ്പേ, ഒരിക്കലും തങ്ങളുടെ വേദന പുറത്ത് പറയാത്ത കർഷകരിൽനിന്നാണ് തൻ്റെ വിദ്യാഭ്യാസം തുടങ്ങിയത് എന്ന് അദ്ദേഹം പറയുന്നു.

“ഞാനും അതേ വഴി തിരഞ്ഞെടുക്കുമായിരുന്നു. സംസ്ഥാനത്തിൻ്റേയോ കേന്ദ്രത്തിൻ്റേയോ പബ്ലിക് സർവീസ് കമ്മീഷൻ ജോലികൾക്ക് തയ്യാറാവുന്ന രീതി. എന്നാൽ, അർത്ഥവത്തായ എന്തെങ്കിലും ചെയ്യാൻ എൻ്റെ അദ്ധ്യാപകർ എന്നെ പ്രചോദിപ്പിച്ചു,” ഹെഗണ്ണ പറയുന്നു.

ജനസേവനം സ്വപ്നം കാണുന്ന ഒരു ചെറുപ്പക്കാരനെ അദ്ധ്യാപകർ അവനിൽ കണ്ടിരുന്നിരിക്കാം.

പൈസ സൂക്ഷിച്ച് ചിലവ് ചെയ്ത്, ഒരുകൊല്ലത്തോളം അദ്ദേഹം, സംസ്ഥാനത്തുടനീളം യാത്ര ചെയ്തു. ഭാവി പ്രവർത്തനത്തിൻ്റെ സാധ്യതകളന്വേഷിച്ച് ഗ്രാമങ്ങളിൽ തങ്ങുകയും, അവയിൽനിന്ന് പാഠങ്ങൾ പഠിക്കുകയും ചെയ്തു. വിദ്യാസമ്പന്നരും, തൊഴിലുകളും അവസരങ്ങളും ഇല്ലാത്തവരുമായ ഗ്രാമീണ യുവജനങ്ങളിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചു. അങ്ങിനെ ജൈവികമായിത്തന്നെയിരുന്നു ശിവാർ ഹെൽപ്പ്‌ലൈൻ ആരംഭമെന്ന് ഹെഗണ്ണ പറയുന്നു. നിരാലംബരായ കർഷകർക്ക് ഒരു സഹായവും കിട്ടാത്ത ധാരാശിവിൽത്തന്നെ അദ്ദേഹം താമസവും തുടങ്ങി.

2017-ൽ 25 ഗ്രാമങ്ങളിൽ ശിവാർ ഹെൽപ്പ്‌ലൈൻ പൈലറ്റ് പ്രവർത്തനം തുടങ്ങി.

ആദ്യദിനങ്ങൾ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ളതായിരുന്നു. ഉപയോഗിച്ച ഡെസ്കുകൾ, ഒരൊറ്റ ഫോൺ, ഏതാനും സന്നദ്ധപ്രവർത്തകർ, ആത്മഹത്യയിൽനിന്ന് ആളുകളെ എങ്ങിനെ പിന്തിരിപ്പിക്കണമെന്ന് സ്വയം പഠിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ചെറുപ്പക്കാരൻ. അത്രയുമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളു സ്വന്തമായി.

സാവധാനം, വിളികൾ വരാൻ തുടങ്ങി. വായ്പ തിരിച്ചടയ്ക്കാൻ പറ്റാത്തവർ. ആത്മഹത്യ ചെയ്ത ആളുകളുടെ വിധവകൾ. സാമ്പത്തികസഹായം കിട്ടാതെ പഠിപ്പ് നിർത്തേണ്ടിവന്ന കുട്ടികൾ.

മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ഏറ്റവും ഊഷരവും, മഴക്കുറവുമുള്ള ജില്ലയാണ് ധാരാശിവ്. മഴനിഴൽ പ്രദേശത്താണ് അത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. കോവിഡ്-10 മഹാവ്യാധി കാലത്തും പിന്നീടും ദുരിതങ്ങൾ വർദ്ധിച്ചു.

ഫോൺ വിളിക്കുന്നവരെ ചെറിയ, ഇടത്തരം, വലിയ പ്രശ്നങ്ങളുള്ളവർ എന്ന് മൂന്നായി തരംതിരിക്കുന്ന ഫാർമേഴ്സ് ഡിസ്ട്രസ്സ് ക്വാഷിയൻ്റ് ഇൻഡക്സ് (എഫ്.ഡി.ക്യു.ഐ – കർഷക ദുരിത അനുപാതത്തിൻ്റെ സൂചിക) വികസിപ്പിച്ചത് ഹെഗണ്ണയാണ്. വലിയ പ്രശ്നങ്ങളുള്ളവരുടെ കാര്യത്തിൽ അദ്ദേഹംതന്നെ വ്യക്തിപരമായി ഇടപെടുകയും തുടർച്ചയായി ബന്ധപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുകയും ചെയ്യും.

ഹെൽപ്പ്‌ലൈൻ തുടങ്ങിയതിൽപ്പിന്നെ, മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ഗ്രാമപ്രദേശത്തുള്ളവരുടെ മാനസിക സമ്മർദ്ദത്തിനുള്ള 27 വ്യത്യസ്ത കാരണങ്ങൾ, അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ സംഘം കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. നയരൂപീകരണവൃത്തങ്ങൾ ഇന്നുവരെ പരിഗണിച്ചിട്ടില്ലാത്ത കാര്യങ്ങൾ. “പാടത്തേക്കുള്ള വഴിയെക്കുറിച്ച്, അയൽക്കർഷകരുമായുള്ള നിരന്തരമായ വഴക്കുകളാണ് ഒരു കാരണം. ഇത് ജില്ലാ റെവന്യൂ അധികാരികൾക്ക് എളുപ്പത്തിൽ പരിഹരിക്കാവുന്നതേയുള്ളു,” അദ്ദേഹം പറയുന്നു.

ഈ മൂന്ന് വിഭാഗത്തിലുള്ളവർക്കും കൗൺസലിംഗ് നൽകുന്നത് വ്യത്യസ്തമായ വിധത്തിലാണ്. “ആളുകളെ ആ മൂന്ന് വിഭാഗത്തിലാക്കുമ്പോൾത്തന്നെ, അവരോടുള്ള സമീപനം ഏത് രീതിയിലായിരിക്കണമെന്ന് ഞങ്ങൾ തിരഞ്ഞെടുക്കും.” വിളിക്കുന്നവരുടെ എണ്ണം കൂടുന്നതുതന്നെ, അവരുടെ സമീപനത്തിനെ സാധൂകരിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, കാലക്രമത്തിൽ കൂടുതൽ മെച്ചപ്പെടുത്താനും കഴിയുമെന്ന് അവർ പറയുന്നു.

രണ്ട് കാര്യങ്ങളിലാണ് ഹെഗണ്ണ ശ്രദ്ധ ചെലുത്തുന്നത്. ഒന്ന് മാനസികാരോഗ്യ കൗൺസലിംഗ്, രണ്ട്, ഗ്രാമതലത്തിലുള്ള ഇടപെടലുകൾ. “മാനസികാരോഗ്യ പ്രതിസന്ധി ഉണ്ടാക്കുന്ന സമ്മർദ്ദങ്ങളിൽ ശ്രദ്ധ ചെലുത്തണം,” ഹെഗണ്ണ പറയുന്നു.

സർവ്വവ്യാപിയായ സമ്മർദ്ദങ്ങളെ രൂക്ഷമാക്കുന്നത് കാലാവസ്ഥാ അടിയന്തിരാവസ്ഥകളാണ്. കാലവർഷക്കാലത്ത് നൂറ് കണക്കിന് ഗ്രാമങ്ങൾ അനുഭവിച്ചതുപോലെ. പ്രത്യേകിച്ചും സെപ്റ്റംബർ 15 മുതൽ 25 വരെ.

ഹെൽപ്പ്‌ലൈൻ ആദ്യത്തെ വെല്ലുവിളിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നു. മാനസികാരോഗ്യ വ്യാധി എന്ന വെല്ലുവിളി. എന്നാൽ വ്യക്തികളെ വിവിധ മാനസിക പ്രശ്നങ്ങളിലേക്ക് നയിക്കുന്ന സമ്മർദ്ദങ്ങൾ പരിഹരിക്കാൻ സമയമെടുക്കും. സ്ഥലത്തെ നേരിട്ടുള്ള ഇടപെടൽമുതൽ നയപരമായ കാര്യങ്ങൾവരെ ആവശ്യമാണ്. സൃഷ്ടിപരമായ ഇടപെടലുകൾ നടത്താൻ പാകത്തിൽ, കർഷകരേയും യുവതയേയും ഒരുമിപ്പിക്കുന്ന, ലാഭേതര സംഘടനയാണ് ഹെഗണ്ണ സ്ഥാപിച്ച ശിവാർ ഫൗണ്ടേഷൻ.

“ഉദാഹരണത്തിന്, ഞങ്ങൾ ധാരാശിവയിൽ ഒരു ജാലകം തുറന്നിട്ടുണ്ട്. ജോലി ആവശ്യമുള്ളവർക്ക്. സ്വകാര്യ, സർക്കാർ മേഖലകളെ ഉപയോഗിച്ചുകൊണ്ട്, ഉപജീവനമാർഗ്ഗങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ആളുകളുടെ സാമ്പത്തികസമ്മർദ്ദം ലഘൂകരിക്കാൻ.”

ഒരു കാർഷിക-മനശ്ശാസ്ത്ര-സാമൂഹിക മാതൃകയാണ് അദ്ദേഹം ലക്ഷ്യമിടുന്നത്. ശിവാർ മോഡൽ അതാണ്. അതേസമയം എളുപ്പത്തിൽ പകർത്താവുന്നതും പ്രാപിക്കാവുന്നതുമായ ഒരു മാനസികാരോഗ്യ സഹായ മാതൃക കർഷകർക്കായി നിർമ്മിക്കാനും ഫൗണ്ടേഷൻ ശ്രമിക്കുമെന്ന് ഹെഗണ്ണ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. “ദുരിതത്തിലാവുന്നവരെ കേൾക്കാൻ മനസ്സ് കാണിക്കുന്ന കൗൺസിലർമാരെങ്കിലും ചുരുങ്ങിയത് ആവശ്യമാണ്. “കൃഷിയിലെ സമ്മർദ്ദം വർദ്ധിക്കുമ്പോൾ അത് സാമൂഹികമായ സമ്മർദ്ദമുണ്ടാക്കുകയും മാനസികാരോഗ്യത്തെ ബാധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു,” അദ്ദേഹം പറയുന്നു. അതിനാൽ, മുഴുവൻ സമയവും പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു ഹെൽപ്പ്ലൈൻ, ആളുകളെ, അറ്റകൈ എടുക്കുന്നതിൽനിന്ന് പിന്തിരിപ്പിക്കാൻ സഹായിക്കുമെന്ന് ഹെഗണ്ണ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു.

ജില്ലാ കളക്ടർമാരും സംസ്ഥാനത്തെ വകുപ്പുകളീലെ ഉദ്യോഗസ്ഥരുമായി നിരന്തരം ആശയവിനിമയം ചെയ്യുന്ന ഹെഗണ്ണ, ആവശ്യമുള്ളപ്പോഴെല്ലാം കർഷകരെ സർക്കാരുമായി ബന്ധിപ്പിച്ച്, അവർക്ക് സഹായങ്ങളെത്തിക്കുന്നു. പല ഉദ്യോഗസ്ഥരും വളരെ സഹായം ചെയ്യുന്നുണ്ട്. എന്നാലും, ഇതൊന്നും മതിയാവില്ലെന്ന് അദ്ദേഹം പറയുന്നു. “കൂടുതൽ ഊന്നൽ കൊടുത്ത് ഇത് വികസിപ്പിക്കണം,” അദ്ദേഹം തുടർന്നു.

“ഈ വർഷമാദ്യം, നന്ദെദിൽ ഒരച്ഛനും മകനും ആത്മഹത്യ ചെയ്തത് എന്നെ തളർത്തി. ഈ ഹെൽപ്പ്‌ലൈൻ സംസ്ഥാനത്ത് മുഴുവൻ വ്യാപിപ്പിക്കണമെന്ന് ഞാൻ ആലോചിച്ചു. അങ്ങിനെ ഞങ്ങളുടെ ആസ്ഥാനം പുണെയിലേക്ക് മാറ്റി.”

കഴിഞ്ഞ വർഷം, ഉദാരമതിയായ ഒരാൾ അവരെ, പുണെയിലെ ഒരു കേന്ദ്രീകൃത സംവിധാനത്തിലേക്ക് മാറാൻ സഹായിച്ചു. മഹാരാഷ്ട്രയിൽ ഉടനീളം പ്രവർത്തിക്കാൻ പാകത്തിൽ. 2023 മുതൽ, കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം രൂക്ഷമായതോടെ, വരൾച്ചയേക്കാൾ സങ്കീർണ്ണമായ ഒരു പ്രതിസന്ധിയിലേക്കാണ് കൂപ്പുകുത്തുന്നതെന്ന് അദ്ദേഹം തിരിച്ചറിഞ്ഞു. സാങ്കേതികവിദ്യയും വളർച്ചയും ഒരു കേന്ദ്രീകൃത സംവിധാനവും സഹായിക്കുമെന്നും. 2025 സെപ്റ്റംബർ അത് ശരിയാണെന്ന് തെളിയിച്ചു.

എന്നാലിന്നും, കാലാവസ്ഥാ നയങ്ങൾക്കുള്ള പ്രതികരണത്തിൽ, മാനസികാരോഗ്യ പരിരക്ഷ അദൃശ്യമായി തുടരുന്നു. അദൃശ്യത ഇത്തരത്തിൽ തുടർന്നാൽ എന്ത് സംഭവിക്കുമെന്നത്, ഹെൽപ്പ്‌ലൈനിൽ വരുന്ന ആയിരക്കണക്കിന് കോളുകൾ വ്യക്തമാക്കുന്നുണ്ട്. സമൂഹം ഇതിനെ അടിയന്തര പ്രാധാന്യമുള്ള ഒരു നയപരിപാടിയായി പരിഗണിക്കും എന്ന പ്രതീക്ഷയിലാണ് ഹെഗണ്ണ.

“പെട്ടെന്നൊന്നും മാറ്റമുണ്ടാവില്ല. എന്നാലും ആളുകളെ രക്ഷിക്കാനും ജീവിതം പുനർനിർമ്മിക്കാനും നിങ്ങൾക്ക് സാധിച്ചേക്കും,” അദ്ദേഹം പറയുന്നു.

അദ്ദേഹത്തെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ശിവാർ ഹെൽപ്പ്ലൈൻ കാലാവസ്ഥയുമായി പൊരുത്തപ്പെടലും നിർണ്ണായകമായ ഒരു ദുരന്തപ്രതികരണവുമാണ്. ഇത്തവണത്തെ പ്രളയത്തിലും അതിനുശേഷവും അത് വ്യക്തമായി.

“രാത്രി വൈകിവരുന്ന ഒരു ഫോൺവിളിയിൽ നീണ്ട ഒരു നിശ്ശബ്ദത കേൾക്കുമ്പോൾ, നിങ്ങൾക്കറിയാം, അയാൾ സഹായം ചോദിക്കുകയാണെന്ന്. പ്രതീക്ഷയും,” ഒരൽപ്പം നിർത്തി, ഹെഗണ്ണ പറയുന്നു.

(വിളിക്കുന്നവരുടേയും വിളികൾ സ്വീകരിക്കുന്നവരുടേയുയും പേരുകൾ മാറ്റിയിട്ടുണ്ട്)

നിങ്ങൾ ആത്മഹത്യാ പ്രവണതയുള്ള ആളാണെങ്കിൽ അല്ലെങ്കിൽ വിഷാദം അനുഭവിക്കുന്ന ആരെയെങ്കിലും നിങ്ങൾക്കറിയാമെങ്കിൽ കിരണിലേക്ക് ദേശീയ ഹെൽപ്‌ലൈൻ നമ്പരായ 1800-599-0019-ൽ (24/7 ടോൾ ഫ്രീ) വിളിക്കുക, അല്ലെങ്കിൽ നിങ്ങളുടെ സമീപത്തുള്ള ഹെൽപ്‌ലൈനുകളിൽ എതിലെങ്കിലും വിളിക്കുക.

ദേശീയതലത്തിൽ പാരി നടത്തുന്ന കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനവും മാനസികാരോഗ്യവും എന്ന ഈ പരമ്പര, മാരിവാല ഹെൽത്ത് ഇനിഷ്യേറ്റീവിൻ്റെ പിന്തുണയോടെയുള്ളതാണ്. ഗ്രാമീണ ഇന്ത്യയിലെയും ഇന്ത്യൻ നഗരങ്ങളിലെയും കുടിയേറ്റക്കാരുടെ ജീവിതത്തിലും ഉപജീവനത്തിലും അവരുടെ ആരോഗ്യത്തിലും മാനസികാരോഗ്യത്തിലും കാലാവസ്ഥാ പ്രതിസന്ധിയുണ്ടാക്കുന്ന പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ പഠിക്കുന്ന പരമ്പരയാണ് ഇത്

പരിഭാഷ:രാജീവ് ചേലനാട്ട്