ಪ್ರಳಯದ ನಂತರ, ಪ್ರವಾಹದಂತೆ ಹರಿದ ಕರೆಗಳು

ತನ್ನ ಮೊಬೈಲ್ ರಿಂಗಣಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಗೆ 20 ವರ್ಷ ಕಿರೀಟ್ ಚುರುಕಾಗಿ ಡೈರಿ ತೆರೆದು, ಪೆನ್ ಹಿಡಿದು, ಹೆಡ್‌ಫೋನ್ ಧರಿಸಿ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ಮುಂದೆ ಕುಳಿತರು.

ಕರೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಅವರು “ನಮಸ್ಕಾರ, ಶಿವಾರ್ ಹೆಲ್ಪ್‌ಲೈನ್” ಶಾಂತ ಮತ್ತು ದೃಢ ದನಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದರು.

ಫೋನಿನ ಇನ್ನೊಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ನಾಂದೇಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಳ್ಳಿಯೊಂದರ, ಮಧ್ಯ ವಯಸ್ಕ ರೈತ ಮಹಿಳೆ ಪಾರ್ವತಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.

ಕಿರೀಟ್ ಮರಾಠಿಯಲ್ಲಿ “ನಿಮಗೆ ನಾನು ಹೇಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲಿ?” ಎಂದು ಕೇಳಿದರು. ಪುಣೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ವರ್ಷದ ಬಿಎ ಮನಃಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿರುವ ಅವರು, ಮೂಲತಃ ಪರ್ಭಾನಿ ಬಳಿಯ ಹಳ್ಳಿಯವರು.

ಪಾರ್ವತಿ ಮಾತನಾಡಲು ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಿದ್ದರು, ಅವರ ದನಿ ನಡುಗುತ್ತಿತ್ತು.

ಕೊನೆಗೆ ಹೇಗೋ ಸುಧಾರಿಸಿಕೊಂಡು, “ಮಳೆ ನಮ್ಮ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ನಾಶ ಮಾಡಿತು” ಎಂದರು.

“ಸೋಯಾಬೀನ್, ತೊಗರಿ… ಮೇಕೆಗಳೂ ಸತ್ತವು. ಸಾಲ ಹಾಗೆ ಉಳಿದಿದೆ. ಕುಟುಂಬದ ನಿರಂತರ ಶ್ರಮ – ಕೃಷಿ, ಜಾನುವಾರು, ಹಂಗಾಮಿ ದುಡಿಮೆ – ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ನೀರು ಪಾಲಾಗಿದೆ. ಸಾಲ ಬೆಟ್ಟದಂತೆ ಉಳಿದಿದೆ, ಭರವಸೆ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಮುಳುಗಿ ಹೋಗಿದೆ. ಪಾರ್ವತಿ ಕಿರೀಟ್ ಬಳಿ ಮುಂದಿನ ರಬಿ ಹಂಗಾಮಿಗೆ ಬಿತ್ತನೆ ಮಾಡಲು ಕಡಲೆ ಬೀಜ ಸಿಗಬಹುದೇ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದರು.

“ಬೀಜ ಸಿಕ್ಕರೆ, ಕನಿಷ್ಠ ಈ ಬೇಸಗೆಯಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಒಂದಷ್ಟು ಕಾಳು ನೋಡಬಹುದು“ ಎನ್ನುತ್ತಾ ಅವರು ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಟ್ಟರು.

ಸಹಾಯವಾಣಿಯ ಇಂಟರ್ನ್ ಆಗಿ ದುಡಿಯುತ್ತಿರುವ ಕಿರೀಟ್ ಕಳೆದ ಎರಡು ತಿಂಗಳುಗಳಿಂದ ಇಂತಹ ಮಾತುಗಳಿಗೆ ಕಿವಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.‌ ಈ ನಡುವೆ ಆ ಮಹಿಳೆ ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ದಾಖಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, ಅವರ ಕುಟುಂಬ, ಊರು, ಸಮುದಾಯ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಕಿರೀಟ್ ವಿಚಾರಿಸಿದರು. ನಂತರ ಅವರು ನಿಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಸಹಾಯವಾಣಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಿಗೆ ತಿಳಿಸುವುದಾಗಿ ಭರವಸೆ ಕೊಟ್ಟರು. ಕಿರೀಟ್ ಈ ಸಂಘಟನೆಯಲ್ಲಿ 2025ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಿನಿಂದ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

“ಕಾಹಿ ತರೀ ಜರೂರ್ ಹೋಯಿಲ್, ಕಾಳಜಿ ಕರು ನಕ್ಕ [ನಾವು ಏನಾದರೂ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ ನೀವು ಚಿಂತೆ ಮಾಡಬೇಡಿ]" ಎನ್ನುತ್ತಾ ಮೃದುವಾದ ದನಿಯಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿಯವರಿಗೆ ಸಮಾಧಾನ ಹೇಳಿದರು. ಸಮಾಧಾನಗೊಂಡ ಮಹಿಳೆ ನಿಟ್ಟುಸಿರಿಟ್ಟು ಫೋನ್ ಇಡುವ ಮೊದಲು, ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಬೇಡಿಕೊಂಡರು: "ಯಾ ಬಾಯಿನೀ ಕಡೆ ಲಕ್ಷ ದೇವ ದಾದಾ [ಈ ಅಕ್ಕನ ನೆನಪಿರಲಿ ತಮ್ಮ]."

“ಕಾಳಜಿ ಘ್ಯಾ [ಜೋಪಾನ]” ಎಂದು ಕಿರೀಟ್‌ ಮಹಿಳೆಗೆ ಹೇಳಿದರು.

ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಹೊತ್ತು ನಡೆದ ಈ ಮಾತುಕತೆ 10 ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯಿತು, ಆದರೆ ನೋವು ಇಬ್ಬರಲ್ಲೂ ಮುಂದುವರೆಯಿತು.

“ನಾವು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಕಲಿಯುತ್ತಿದ್ದೇವೆ “ ಎಂದು ಕಿರಿಟ್ ಹೇಳಿದರು. ಆದರೆ ಅವರ ಮನೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯೂ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಅವರು ಕರೆ ಮಾಡುವವರ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲರು.

ಎರಡು ಕೋಣೆಗಳ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಶಿವಾರ್ ಸಹಾಯವಾಣಿಯನ್ನು ಶಿವಾರಿ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಎನ್ನುವ ಲಾಬೋದ್ದೇಶ ರಹಿತ ಸಂಘಟನೆ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಹಾಯವಾಣಿಯ ಕಚೇರಿಯು ಪುಣೆಯ ಕೊಥುರ್ಡ್ ಎನ್ನುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿರುವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿದೆ. ಹೊರಗಿನ ಗಾಡಿಗಳ ಸದ್ದು ಕಚೇರಿಯೊಳಗೂ ಕೇಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಕಚೇರಿಯ ಸಹಾಯವಾಣಿ ಸಂಖ್ಯೆ 8955771115 ಕ್ಕೆ ಇನ್ನೊಂದು ಕರೆ ಬಂತು. ತನ್ನ ಹೆಡ್ ಫೋನನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡ ಕಿರೀಟ್ ಮತ್ತೊಂದು ನೋವಿಗೆ ಕಿವಿಯಾಗಲು ಸಿದ್ದರಾದರು.

ಕಳೆದ ಎರಡು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸುರಿದ ಭಾರಿ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಳೆಯಿಂದ ತತ್ತರಿಸಿ ಹೋಗಿರುವ ರೈತ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಶಿವಾ ಸಹಾಯವಾಣಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಭರವಸೆಯ ಕಿರಣವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ಸಹಾಯವಾಣಿಯು 24ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕರೆಗಳನ್ನು ಸಂಭಾಳಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಮಾತುಕತೆಗಳು ಒಂದು ಗಂಟೆಗೂ ಮೀರಿ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತವೆ.

ಕಚೇರಿಯ ಗೋಡೆ ಮೇಲೆ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ನಕ್ಷೆ, ಸಹಾಯವಾಣಿಯ ಪೋಸ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಒಂದಷ್ಟು ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಬರೆದು ನೇತು ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸೂಚನೆಗಳು ಪ್ರಶಿಕ್ಷಣಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಒಳಬರುವ ಕರೆಗಳ ಸಾಂದರ್ಭಿಕತೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಸಹಾಯವಾಣಿಗೆ ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ಕೊರತೆ ಇದೆ ಆದರೆ ಸಹಾನುಭೂತಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಎಂದೂ ಕೊರತೆ ಬಂದಿಲ್ಲ. ಸಹಾಯವಾಣಿಯು ಜನರನ್ನು ತಲುಪಲು ಸಹಾಯವಾಗಿದ್ದು ಬಾಯಿ ಮಾತಿನ ಪ್ರಚಾರ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳು. ಇಂದು ಈ ಸಹಾಯವಾಣಿಯು ತನ್ನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

ಈ ಸಹಾಯವಾಣಿಗೆ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಮಳೆ ಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಇತರೆಗಳಿಂದಲೂ ಕರೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಕರೆ ಮಾಡುವವರಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಕೃಷಿಕರು ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳು, ಪೂರ್ವಜರ ಸಾಲದಿಂದ ಸೋತು ಹೋಗಿರುವ ನಗರದಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿರುವ ಹಳ್ಳಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಮುಂದಿನ ದಾರಿ ಏನೆಂದು ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಇರುತ್ತಾರೆ. ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಕರೆ ಮಾಡುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರದು ಒಂದೇ ಕಥೆ: ಸಾಲ, ನಷ್ಟ, ಆತಂಕ, ಭಯ. ಇವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಈಗಾಗಲೇ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಅಥವಾ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳನ್ನು ತಲುಪುವ ವ್ಯರ್ಥ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡಿದವರೇ ಆಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯ ಆಲೋಚನೆ ಉಳ್ಳವರಿಗೆ ತಂಡವು ಮೊದಲ ಆದ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ 2 ಗಂಟೆಯ ಸುಮಾರಿಗೆ ಉಳಿದ ಪ್ರಶಿಕ್ಷಣಾರ್ಥಿಗಳು ಕಚೇರಿಗೆ ಬಂದು ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಇತರ ಅವರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಎದುರು ಕೂರುತ್ತಾರೆ.

ಈ ತಂಡವು ಗೌರವ ಧನ ಪಡೆಯುವ ಪ್ರಶಿಕ್ಷಣಾರ್ಥಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಬಹುತೇಕರು ಕೃಷಿ ಕುಟುಂಬದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಂದ ಬಂದವರು. ಇವರು ಮನಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ತಮ್ಮ ಪದವಿಯ ಮೇಜರ್ ವಿಷಯವಾಗಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕಿರೀಟ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ ಜಲ್ನಾಬಳಿಯ ಹಳ್ಳಿಯೊಂದರ 21 ವರ್ಷದ ಸುರೇಶ್ ಹಾಗೂ ಗಡಚಿರೋಲಿಯ ಗಿರೀಶ್ ಕೂಡ ಇದೇ ವಿಷಯವನ್ನು ಓದುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಕರೆಗಳ ನಡುವೆ ಬರಿ ಒಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಕಿರೀಟ “ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಸಹಾಯ ಕೇಳಲು ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಅವರ ಸ್ವಾಭಿಮಾನದ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಈ ಜನರು ಇನ್ನು ಯಾವುದೇ ಆಯ್ಕೆ ಇಲ್ಲವೆನ್ನುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬಂದಾಗಷ್ಟೇ ನಮಗೆ ಕರೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ಮುಂದಿನ ಕರೆ ಬಂದಿದ್ದು ಪುಣೆಯಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿರುವ ನಾಂದೇಡ್ ಬಳಿಯ ಊರಿನ ಸಮಸ್ಯೆಯಲ್ಲಿರುವ ಯುವತಿಯದ್ದು.

“ನಾನು ಪುಣೆಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಹನ್ನೆರಡು ಸ್ನೇಹಿತರೊಂದಿಗೆ ಕೋಣೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಆದರೆ ಬಾಡಿಗೆ ಕಟ್ಟಲು, ಊಟ ತಿಂಡಿಗೆ ನನ್ನ ಬಳಿ ಹಣವಿಲ್ಲ. ನನ್ನೊಂದಿಗಿರುವ ಉಳಿದವರ ಬಳಿಯೂ ಇಲ್ಲ. ಊರಿನಲ್ಲಿರುವ ಅಪ್ಪ ಅಮ್ಮನ ಬಳಿಯೂ ಒಂದು ಪೈಸೆ ಇಲ್ಲ. ಮಳೆ ಬಂದು ಎಲ್ಲವೂ ನಾಶವಾಗಿದೆ.”

ಅವಳು ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ಬಾಡಿಗೆಗಾಗಿ ಹಣ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವಂತೆ ಬೇಡಿಕೊಂಡಳು.

ಅವಳ ಹೆಸರನ್ನು ಕೂಡಲೇ ಸಹಾಯವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುವ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪಟ್ಟಿ ಒಂದರಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುಣೆಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿರುವ ಯುವಕರು ಮತ್ತು ಯುವತಿಯರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ನಮೂದಿಸಿರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಯುವ ಜನರು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಬಂದವರಾಗಿದ್ದು ಅವರಿಗೆ ಇದೀಗ ತುರ್ತಾಗಿ ಬಾಡಿಗೆ ಕಟ್ಟಲು ಹಣ, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇರುತ್ತದೆ.

ನಂತರ ಬಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಕರೆ ಧಾರಾಶಿವ ಮೂಲದ ಕುರಿ ಕಾಯುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹೊಟ್ಟೆಪಾಡಿನ ಮೂಲವಾಗಿದ್ದ ಮೇಕೆಗಳು ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿ ಹೋಗಿದ್ದವು. ಅವರು ಈ ನೋವಿನಿಂದಾಗಿ ಬಹಳ ನೊಂದಿದ್ದು ಮುಂದಿನ ದಾರಿ ಕಾಣದೆ ಪರಿತಪಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಭವಿಷ್ಯದ ಭಯದಿಂದ ನಡುಗುತ್ತಿದ್ದರು.

2025ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 23ರಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 23ರ ವರೆಗಿನ ಸಹಾಯವಾಣಿಯ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿನ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ದುರಂತದ ಕಥೆಯನ್ನು ಸಾರಿ ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಈ ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಹಾಯವಾಣಿಗೆ ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಕರೆಗಳು ಬಂದಿವೆ ಮತ್ತು ಈ ಎಲ್ಲಾ ಕರೆಗಳಿಗೂ ಉತ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಎಡೆಬಿಡದೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಕರೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಶಿವ ತಂಡವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು. ಒಂದು ದಿನವಂತೂ 894 ಕರೆಗಳು ಬಂದಿದ್ದವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 180 ಜನರು ಗಂಭೀರ ಸ್ವಯಂ ಹಾನಿಯ ಕುರಿತು ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

“ನಾವು ಕರೆಗಳ ಸುರಿಮಳೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿ ಹೋಗಿದ್ದೆವು” ಎಂದು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ವಿನಾಯಕ್ ಹೆಗ್ಗಣ್ಣ. 31 ವರ್ಷದ ಇವರು ಶಿವಾರ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರು ಮತ್ತು ಸಿಇಒ. ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಮನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾಗಿರುವ ಇವರು ಸಮಾಜ ಸೇವಕರೂ ಹೌದು. ಇವರು ಊರುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ.

ಆದರೆ ಈ ಕರೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಗ್ಗಣ್ಣ ಮತ್ತು ಅವರ ಉತ್ಸಾಹಿ ತಂಡವನ್ನು ಕಂಗೆಡಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅವರನ್ನು ಬೆಚ್ಚಿ ಬೀಳಿಸಿದ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಹವಾಗುಣ ವೈಪರಿತ್ಯದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಸಂಕಟದ ಪ್ರಮಾಣ. ಈ ಸಂಕಟದ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಮಾನವನ ಮೂರ್ಖತನ ಮತ್ತು ಇಂತಹ ದುರಂತಗಳಿಗೆ ಸನ್ನದ್ಧವಾಗಿರದ ಸರಕಾರಿ ಸರಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದವು.

“ನಮಗೆ ಬರುವ ಕರೆಗಳು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ದುರಂತ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ” ಎಂದು ಹೆಗ್ಗಣ್ಣ ಪರಿಗೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದರು. 2023ರ ಚೆವೆನಿಂಗ್ ಫೆಲೋ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿರುವ ಇವರು ಸಹಾಯವಾಣಿಯ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ನಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಳಬರುವ ಕರೆಗಳಿಗೆ ರಾಗ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅವರು, ಜೊತೆಗೆ ತಮ್ಮ ಉತ್ಸಾಹಿ ತಂಡಕ್ಕೆ ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು. “ಈ ಈ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಬೇರು ಬಹಳ ಆಳದಲ್ಲಿದೆ.”

ಸುಮಾರು ಮೂರು ದಶಕಗಳಿಂದ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರವು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿದರ್ಭ ಮತ್ತು ಮರಾಠವಾಡ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ತೀವ್ರವಾದ ಕೃಷಿ ಬಿಕಟ್ಟನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿವೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಪರಾಧದ ದಾಖಲೆಗಳ ಬ್ಯೂರೋ (ಎನ್ ಸಿ ಆರ್ ಬಿ) ವಾರ್ಷಿಕ ಆಕಸ್ಮಿಕ ಸಾವುಗಳು ಮತ್ತು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಳ (ಎ ಡಿ ಎಸ್ ಐ) ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಇರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದ ದಿನದಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 60,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ರೈತರ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಳು ದಾಖಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತಿದೆ. ಹಠಾತ್ ಪ್ರವಾಹ ಮತ್ತು ಅದರ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ ಸುರಿದ ಭಾರಿ ಮಳೆ ಇಲ್ಲಿನ ಕೃಷಿ ಬಿಕಟ್ಟನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ಈ ಸರಣಿ ಸವಾಲುಗಳಿಗೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸೇರ್ಪಡೆ ಎಂದರೆ ಹಠಾತ್ ಪ್ರವಾಹ ಮತ್ತು ಬೆಳೆ ನಾಶ.

“ಹವಾಗುಣ ವಿಪತ್ತು ಎನ್ನುವುದು ಕೇವಲ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಇದೊಂದು ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಮಾನಸಿಕ ಪಿಡುಗು ಕೂಡ ಹೌದು” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಹೆಗ್ಗಣ್ಣ.

2025ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 24ರಂದು ಸುರಿಯುವ ಮಳೆಯ ನಡುವೆ ಲಕ್ಷ್ಮಣ್ ಗವಸಾನೆ ತನ್ನ ಪತ್ನಿ ಶಿವಕನ್ಯ ಅವರಿಗೆ ಕೊನೆಯ ಬಾರಿ ಕರೆ ಮಾಡಿದರು. ಅಂದು ಅವರು ಹತ್ತಿರದ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಮನೆಗೆ ಬೇಕಾದ ದಿನಸಿ ತರಲೆಂದು ಹೋಗಿದ್ದರು.

ಅತಿ ಸಣ್ಣ ರೈತರಾಗಿದ್ದ ಅವರು, ಹುಲಿ ಕೆಲಸವನ್ನು ಸಹ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅವರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸ ಸಿಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರಿಗಿದ್ದ ಕನಸೆಂದರೆ ತನ್ನ ಮಗಳು ವೈಷ್ಣವಿ ಮತ್ತು ಮಗ ಶಿವಶಂಕರನನ್ನು ಓದಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು. ವೈಷ್ಣವಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸೋಲಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಾರ್ಷಿ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿರುವ ಕಾಲೇಜು ಒಂದರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ವರ್ಷದ ಡಿಪ್ಲೋಮಾ ಇನ್ ಫಾರ್ಮಸಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮಗ ಶಿವಶಂಕರ ಧಾರಾಶಿವ್ ಎನ್ನುವಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ವರ್ಷದ ಡಿಪ್ಲೋಮಾ ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಓದುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಕರೆ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಗವಸಾನೆ ಮನೆಗೆ ಬರಲಿಲ್ಲ. ಮರುದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಮಳೆ ಸುರಿಯುತ್ತಲೇ ಇತ್ತು. ಊರಿಗೆ ಬರುವ ದಾರಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಅವರ ಹೆಣ ನೆನೆದು ಬಿದ್ದಿತ್ತು. ಅವರು ತಂದಿದ್ದ ದಿನಸಿಯ ಚೀಲ ಕಬ್ಬಿನ ಕಬ್ಬಿನ ಗದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದನ್ನು ಅವರ ನೆರೆಮನೆಯವರಾದ ಸೋಮನಾಥ್ ಅಂದಾಲ್ಕರ್ ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡು ಈ ವರದಿಗಾರನ ಬಳಿ ಹೇಳಿದರು. ಸಾಯುವ ಮೊದಲು ಅವರು ಬರೆದಿಟ್ಟಿದ್ದ ಚೀಟಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವಂತೆ ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳ ಬಳಿ ವಿನಂತಿಸಿದ್ದರು.

ಗವಸಾನೆ ಅವರಿಗಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಅವರ ಕುಟುಂಬಕ್ಕಾಗಲಿ ಈ ಸಹಾಯವಾಣಿಯ ಕುರಿತು ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಗೊತ್ತಿದ್ದರೆ ಅವರ ಜೀವ ಉಳಿಯುತ್ತಿತ್ತೋ ಏನೋ.

ಸೋಲಾಪುರದ ಬಾರ್ಸಿ ತಾಲೂಕಿನ ದಹಿತಾಣೆ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಮಳೆ ಆರ್ ಬೆಟ್ಟ ಒಂದೇ ಸಮನೆ ಮುಂದುವರೆದಿತ್ತು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಊರಿಗೆ ಊರೇ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿತ್ತು. ಉತ್ತಮ ಬೆಳೆಯ ಕನಸು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರೆ ರೈತರು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕೈ ಹೊತ್ತು ಕುಳಿತಿದ್ದರು. ಗವಸಾನೆಯವರದು 1:30 ಎಕರೆ ಅಳತೆಯ ಒಣ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಈ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ಸೋಯಾಬೀನ್ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಈ ವರ್ಷದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮೂಲವ್ಯಾಧಿ ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆಂದು ಸಂಬಂಧಿಕರು ಹಾಗೂ ಸ್ನೇಹಿತರ ಬಳಿ 50,000 ಸಾಲ ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಇತ್ತ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಶಿವಕನ್ಯಾ ಕೂಡ ಸ್ವಸಾಯ ಸಂಘದಿಂದ 50,000 ಸಾಲ ತೆಗೆದಿದ್ದರು.

ಒಟ್ಟಾರೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ವಿಕೋಪಕ್ಕೆ ಹೋಗಿತ್ತು ಎಂದು ಶಿವ ಕನ್ಯಾ ನೋವಿನಿಂದ ನುಡಿದರು. ಬೀಡ್ ಮತ್ತು ಧಾರಾಶಿವ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಆ ಹಳ್ಳಿಯ ತಮ್ಮ ಇಕ್ಕಟ್ಟಾದ ಎರಡು ಕೋಣೆಗಳ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಅವರು ಪರಿ ಜೊತೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.

ಗವಸಾನೆ ದಂಪತಿಗೆ ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳ ಶಾಲಾ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ಖರ್ಚುಗಳನ್ನು ಭರಿಸಲು ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ರೂ.13,000 ಹಣ ಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರ ಹಾಸ್ಟೆಲ್ ಖರ್ಚು, ಊಟ ಮತ್ತು ಕಾಲೇಜು ಶುಲ್ಕಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಈ ವರ್ಷ ಮಳೆ ಎಡೆಬಿಡದೆ ಸುರಿದ ಕಾರಣ ದಂಪತಿಗೆ ಊರಿನಲ್ಲಾಗಲಿ, ನಗರದಲ್ಲಾಗಲಿ ಕೂಲಿ ಕೆಲಸ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ಇದು ಸಾಲದೆನ್ನುವಂತೆ ಅವರು ಬೆಳದಿದ್ದ ಬೆಳೆಯು ಸಹ ನಾಶವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಕಬ್ಬು ಮತ್ತು ದ್ರಾಕ್ಷಿ ಬೆಳೆಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಈ ಒಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೀರಾವರಿ ಸೌಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದ ಬಹುತೇಕ ಸಣ್ಣ ರೈತರು ಸೋಯಾಬೀನ್, ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ಜೋಳ ಮತ್ತು ಇತರ ಆಹಾರ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿನ ಭೂಮಿಯ ಇಳುವರಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದೆ.

"ನಮ್ಮ ಬಳಿ ನಿರಾಶೆ ಬಿಟ್ಟು ಇನ್ನೇನು ಉಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ" ಎಂದು ನೋವಿನಿಂದ ಸರಗಿ ಹೋಗಿದ್ದ ಶಿವಕನ್ಯಾ ಹೇಳಿದರು. ಇದೆಲ್ಲದರ ನಡುವೆಯೂ ಮಕ್ಕಳ ಓದಿಗೆ ಹಣ ಹೊಂದಿಸಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ದುಃಖವನ್ನೂ ಬದಿಗಿಟ್ಟು ಮತ್ತೆ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ್ದರು.

ಗವಸಾನೆಯವರು ತೀರಿಕೊಂಡ ದಿನವೇ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದ ಇನ್ನು ನಾಲ್ವರು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವುದಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ವರದಿ ಮಾಡಿವೆ. ಸೋಲಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಆಗಸ್ಟ್ 2025ರ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೆ ಭಾರೀ ಮಳೆಯಾಗಿತ್ತು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 20 ಮತ್ತು 25ರ ನಡುವೆ, ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ 365.8 ಮಿ.ಮೀ. ಮಳೆ ಸುರಿಯಿತು. ರಾಜ್ಯದ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಇದು ಆ ತಿಂಗಳ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಸರಾಸರಿ ಮಳೆಯಾದ 30 ಮಿ.ಮೀ.ಗಿಂತ ಶೇಕಡಾ 1,253 ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿನ ವಲಯವಾರು ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ವಿನಾಶಕಾರಿಯಾಗಿತ್ತು.

ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಶಿವಾರ್ ಸಹಾಯವಾಣಿಗೆ ಬರುವ ಕರೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಪರೀತ ಹೆಚ್ಚಳ ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಈ ಕರೆಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದಾಗ ಜನರು ಕೇವಲ ಬೆಳೆ ನಷ್ಟ ಅಥವಾ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತ್ರ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ಅಲ್ಲಿನ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಅರಿವಾಯಿತು. ಈ ರೈತಾಪಿ ಜನರು ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ ತಂದೊಡ್ಡಿದ ಆಘಾತ, ಹವಾಗುಣ ವೈಪರೀತ್ಯದಿಂದ ಉಂಟಾಗಿರುವ ಮಾನಸಿಕ ಹಿಂಸೆ, ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಿಗಾಗಿನ ಸಂಘರ್ಷ, ಪರಿಹಾರ ಮತ್ತು ಪುನರ್ವಸತಿಗಾಗಿನ ಆರ್ತನಾದ, ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಗೂ ಬಟ್ಟೆಬರೆ ಮತ್ತು ಹೊದಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿಯೂ ಸಹಾಯದ ಯಾಚನೆಗಳು ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿದ್ದವು...

ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 20 ಮತ್ತು 28ರ ನಡುವಿನ ಎಂಟು ದಿನಗಳ ಕಾಲ, ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಯಿಂದ ಬೀಸಿದ ಪ್ರಬಲ ಮಾರುತಗಳು ಮರಾಠವಾಡ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಮೇಲೆ ಒಂದಾದ ಮೇಲೊಂದರಂತೆ ಅಪ್ಪಳಿಸಿದವು. ತಡವಾಗಿ ಬಂದ ಮುಂಗಾರಿನಿಂದ ಆಗಷ್ಟೇ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಹೊಲಗದ್ದೆಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾ ಸಾಗಿದ ಈ ಮಳೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಣಗಿರುತ್ತಿದ್ದ ನದಿ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ರಭಸವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿತು. ಈ ಭಾಗದ ಜನರಿಗೆ ಬರಗಾಲವನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ಗೊತ್ತು, ಆದರೆ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಸಂಬಾಳಿಸಿ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ.

ತಮಗೆ ಚಿರಪರಿಚಿತವಾಗಿದ್ದ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ತೊರೆಗಳು, ರಭಸವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ಹೊಳೆಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟು ತಮ್ಮ ಹೊಲ, ಮನೆ ಮತ್ತು ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶ ಮಾಡಿದ ಕುರಿತು ಈ ಭಾಗದ ಜನರು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ದಿನಗಟ್ಟಲೆ ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ತಗ್ಗದ ಕಾರಣ, ಸಣ್ಣ ಕೆರೆ-ಕುಂಟೆಗಳು ಒಡೆದು, ದೊಡ್ಡ ಕೆರೆಗಳು ಉಕ್ಕಿ ಹರಿದವು ಎಂದು ಅಳಲು ತೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಧಾರಾಶಿವ್ ಜಿಲ್ಲೆಯೊಂದೇ ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ಕಿಂತ 376 ಶೇಕಡಾದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಳೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ವಾರದಲ್ಲಿ ಕಂಡಿದೆ. ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯೇ ಇಲ್ಲಿ ಎಂತಹ ದೊಡ್ಡ ದುರಂತ ನಡೆದಿದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕೃತ ವರದಿಗಳಿಗಿಂತ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಹೇಳಬಲ್ಲದು.

ಮರಾಠವಾಡದ ಎಂಟು ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಒಟ್ಟು ಬಿತ್ತನೆ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು, ಅಂದರೆ 44 ಲಕ್ಷ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶದ ಮುಂಗಾರು (ಖಾರಿಫ್) ಬೆಳೆಗಳು ಸರಿಪಡಿಸಲಾಗದಷ್ಟು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಿವೆ ಎಂದು ರಾಜ್ಯದ ಅಂದಾಜಾಗಿದೆ. ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ 75.42 ಲಕ್ಷ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಭೂಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಾನಿಯಾಗಿರುವುದಾಗಿ ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 3,600 ಮನೆಗಳು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಿವೆ, 224 ಜನರು ಪ್ರಾಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು 600 ಜಾನುವಾರುಗಳು ಸಾವಿಗೀಡಾಗಿವೆ.

ಇದರ ಪರಿಸರ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಪ್ರವಾಹಗಳು ನದಿದಂಡೆಯ ಸಸ್ಯವರ್ಗವನ್ನು ಕೊಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತವೆ, ನದಿ ದಡಗಳನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಕಲುಷಿತಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಹರಿವು, ಮರುಪೂರಣ ಮತ್ತು ಜಲ ಹೊರಬರುವ ವಲಯಗಳ ನಡುವಿನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಸವೆಸುವ ಮೂಲಕ ಅವು ಅಂತರ್ಜಲ ಮರುಪೂರಣಕ್ಕೂ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ, ಪ್ರವಾಹಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನರ ಸಂಕಷ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ: ಕುಟುಂಬಗಳು ತಮ್ಮ ಬೆಳೆ, ಜಾನುವಾರು, ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಟ್ಟ ಧಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಪುನರಾವರ್ತಿತ ನಷ್ಟಗಳು ಅವರ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕುಂದಿಸುವುದರಿಂದ, ಅನೇಕರು ಸಾಲ ಮತ್ತು ವಲಸೆಯ ವಿಷವರ್ತುಲಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.

​"ವಿಪತ್ತುಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಜನರ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತವೆ" ಎಂದು ಡಾ. ಸುಭಾಸಿಸ್ ಭದ್ರಾ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ನರವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯ (ನಿಮ್ಹಾನ್ಸ್) ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮನೋ-ಸಾಮಾಜಿಕ ಬೆಂಬಲ ವಿಭಾಗದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿರುವ ಇವರು, ಕಳೆದ 25 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಅತ್ಯಂತ ವಿನಾಶಕಾರಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಕೆಗಳ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಕೆಗಳನ್ನು ಇತರ ಅಂಶಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನೋಡಲಾಗದು ಎಂದು ಅವರು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಈ ಈ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಕೆಯನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕ, ಕೌಟುಂಬಿಕ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯ.

​"ಜನರು ಹಠಾತ್ ಆಘಾತದಿಂದ ಎಷ್ಟು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಹೊರಬರುತ್ತಾರೆ ಎನ್ನವುದು, ವಿಪತ್ತಿಗೂ ಮುನ್ನಿನ ಒಟ್ಟಾರೆ ಸಿದ್ಧತೆ ಹಾಗೂ ವಿಪತ್ತಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಂತರ ಒದಗಿಸಲಾಗುವ ಬೆಂಬಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಸ್ವರೂಪ, ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ತ್ವರಿತತೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಾಂಧವ್ಯ ಗಟ್ಟಿಯಿದ್ದಷ್ಟೂ ಜನರ ಚೇತರಿಕೆಯ ಶಕ್ತಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ತಮ್ಮ ಮಾತನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾ ಹೇಳಿದರು.

​"ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 15, 2025ರಂದು, ಬೀಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೇಜ್ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6 ಗಂಟೆಯಿಂದ ಕೇವಲ ಎರಡು ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ 150 ಮಿ.ಮೀ ಮಳೆಯಾಯಿತು. ನೀರಿನ ಒತ್ತಡ ತಡೆಯಲಾರದೆ ಗ್ರಾಮದ ಇಂಗು ಗುಂಡಿ ಒಡೆದು, ನೀರು ರಭಸದಿಂದ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೂ ನುಗ್ಗಿತು. ಮರಗಳು ಬುಡಸಮೇತ ಉರುಳಿದವು ಮತ್ತು ಇಡೀ ಗ್ರಾಮವೇ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿತು" ಎಂದು ಲಾತೂರ್ ಮೂಲದ ಪತ್ರಕರ್ತ, ಲೇಖಕ ಮತ್ತು ಹವಾಗುಣ ಬದಲಾವಣೆ ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞ ಅತುಲ್ ದೇವುಲ್ಗಾಂವ್ಕರ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

​"ರಾಕ್ಷಸವಾಡಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ, ಗಣೇಶ್ ಸೋಪಾನ್ ಗಡದೆ ಅವರ ಬಾವಿ ಹೂಳಿನಲ್ಲಿ ಹೂತುಹೋಗಿತ್ತು. ಪ್ರವಾಹದ ನೀರು, ಅವರ ಜಮೀನಿಗೆ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಗಾತ್ರದ ಬಂಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ತಂದು ಹಾಕಿತ್ತು "ಆ ಕಲ್ಲು-ಬಂಡೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಸಾಗುವಳಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿಸಲು ಅವರಿಗೆ ಹಲವು ದಿನಗಳು, ಬಹುಶಃ ತಿಂಗಳುಗಳೇ ಬೇಕಾಗಬಹುದು" ಎಂದು ದೇವುಲ್ಗಾಂವ್ಕರ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ನನ್ನ ಪ್ರಕಾರ ಆ ರೈತನ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ 150ರಿಂದ 200 ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್ ಟ್ರಾಲಿಯಷ್ಟು ಕಲ್ಲುಗಳಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಮನುಷ್ಯರು ಮತ್ತು ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಸಲು ಅವರ ಬಳಿ ಹಣವಿಲ್ಲ."

ಹವಾಮಾನ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಕೃಷಿ ಹವಾಮಾನ ತಜ್ಞರು ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜದ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಹೊರತಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್-2025ರ ಶ್ವೇತಪತ್ರವು, ಮರಾಠವಾಡದ ಪ್ರವಾಹ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಉಂಟಾದ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಕೇವಲ ಮಳೆಯಿಂದಾಗಿ ಸಂಭವಿಸಿದ್ದಲ್ಲ, ಇದೊಂದು 'ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವೈಫಲ್ಯ' ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದೆ. ಹವಾಮಾನ ವೈಪರೀತ್ಯಗಳು, ಪರಿಸರದ ದುರ್ಬಲತೆ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಹರಿವಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ಅಡೆತಡೆಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 305 ಮಿ.ಮೀ ಮಳೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ವಾಡಿಕೆಗಿಂತ ಶೇ 204ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು. ಬೀಡ್, ಪರ್ಭಾನಿ, ಲಾತೂರ್, ಹಿಂಗೋಲಿ ಮತ್ತು ನಾಂದೇಡ್‌ ರೀತಿಯ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಳೆಯು ಹೊಸ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ.

ಆದರೂ, ಈ ವಿಪತ್ತು ಇದಕ್ಕೂ ಮೊದಲೇ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿತ್ತು: ಜೂನ್ ಮತ್ತು ಜುಲೈ ತಿಂಗಳ ಮಳೆಯ ಕೊರತೆಯು ಮಣ್ಣನ್ನು ಒಣಗಿಸಿತ್ತು. ನಂತರ ಆಗಸ್ಟ್‌ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ದಿಢೀರ್ ಮಳೆಯಿಂದ ಜಲಾಶಯಗಳು ತುಂಬಿದವದರೂ, ಭೂಮಿ ನೀರನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಹೂಳು ತುಂಬಿದ ನದಿಗಳು, ಕಿರಿದಾದ ಮೋರಿಗಳು, ನೀರಿನ ಹರಿವಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾದ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳಿಂದ ನೀರು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿನ ಸಮನ್ವಯದ ಕೊರತೆ – ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿ ಭಾರಿ ಮಳೆಯನ್ನು, ವರದಿಯು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದಂತೆ, “ತಡೆಯಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಪ್ರವಾಹದ ವಿಕೋಪ”ವನ್ನಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿದವು

ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮರಾಠವಾಡ ಈಗ ಕೇವಲ ಏಕರೂಪದ ಬರಗಾಲ ಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ; ಇದೀಗ ಇದೊಂದು ಅತಿರೇಕಗಳ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದೆ ಇಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಒಣ ಹವೆಯ ತಿಂಗಳುಗಳ ನಡುವೆ, ಹಠಾತ್ತನೆ ಸುರಿಯುವ ವಿಪರೀತ ಮಳೆಯೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಲಯನ್ಸ್ ಆಫ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಮೂವ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್ (ಎನ್‌ಎಪಿಎಮ್) ನಡೆಸಿದ ಕ್ಷೇತ್ರ ಆಧಾರಿತ ಅಧ್ಯಯನವಾದ 'ಮಹಾಪೂರ್ ಅಹ್ವಾಲ್' (ಪ್ರವಾಹ ವರದಿ, ನವೆಂಬರ್ 2025) ಈ ತೀರ್ಮಾನಗಳನ್ನು ಪುಷ್ಟೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ದೇವಲ್ಗಾಂವ್ಕರ್ ಅವರು ಈ ಅಧ್ಯಯನ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಸ್ಥಿರ ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಯ ಸ್ವರೂಪವು, ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಮತ್ತು ತೀವ್ರವಾದ ಮೇಘಸ್ಫೋಟಗಳಾಗಿ ಬದಲಾಗಿರುವುದನ್ನು ಈ ವರದಿಯು ದಾಖಲಿಸಿದೆ.

ತಮ್ಮ ಇಡೀ ಜೀವಮಾನದ ಉಳಿತಾಯ, ವರ್ಷಗಳ ಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಪುಟ್ಟ ಕನಸುಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಶೂನ್ಯವನ್ನೇ ದಿಟ್ಟಿಸುತ್ತಿರುವ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು, ಆ ನಷ್ಟವನ್ನು ಅರಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪಡುತ್ತಿರುವ ಪಾಡಿನ ವಿವರಗಳಿಂದ ಈ ವರದಿ ತುಂಬಿದೆ.

"ನಾವು ಆರು ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಈರುಳ್ಳಿ ಬೆಳೆದಿದ್ದೆವು. ಆದರೆ ಒಂದು ಈರುಳ್ಳಿ ಕೂಡಾ ಕೈಗೆ ಬರಲಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಸೊಲ್ಲಾಪುರದ ಪಾತ್ರಿ ಗ್ರಾಮದ ಗಂಗಾಬಾಯಿ ಬಂಡಗರ್ ತಮ್ಮ ಅಳಲು ತೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಜಮೀನು ಮತ್ತು ಮನೆಯನ್ನು ನೀರು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. "ಸರ್ಕಾರ ನೀಡುವ 10,000 ರೂಪಾಯಿ ಪರಿಹಾರ ಆ ನಷ್ಟವನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಲು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ? ಆ ಹಣದಲ್ಲಿ ನಾವೇನು ಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯ? ನಾವು ಬದುಕುವುದು ಹೇಗೆ?"

ಇಲ್ಲಿನ ನೂರಾರು ಸಂತ್ರಸ್ತ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಇವರದೂ ಒಂದು.

ಅನೇಕ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಜನರಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಅವಕಾಶ ಸಿಗದಂತೆ, ಹಠಾತ್ ಪ್ರವಾಹ ಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ಜಮೀನುಗಳಿಗೆ ನುಗ್ಗಿತು ಎಂದು ಸ್ಥಳೀಯರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ವರದಿಯು ಇವುಗಳನ್ನು ಕೃತಕ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಎಂದು ಕರೆದಿದೆ. ಇವು ಕೇವಲ ಮಳೆಯಿಂದಾಗಿ ಉಂಟಾದ ವಿಪತ್ತಲ್ಲ. ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ಅಡೆತಡೆಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗಿದ್ದು: ಹೂಳು ತುಂಬಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರುವ ನಾಲೆಗಳು, ಇಂದಿನ ನೀರಿನ ಹರಿವಿನ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ತೀರಾ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುವ ಚರಂಡಿಗಳು ಅಣೆಕಟ್ಟು ಅಥವಾ ಏರಿಗಳಂತೆ ನೀರನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯುತ್ತಿರುವ ಅವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಗ್ರಾಮೀಣ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಂಜಿನಂತೆ ನೀರನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿರುವುದು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳಾಗಿವೆ. ಅಗತ್ಯ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ, ಮರಾಠವಾಡವು ಒಂದೇ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ 'ಬರ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಹ' ಎಂಬ ಎರಡು ಅತಿರೇಕಗಳ ನಡುವೆ ಸಿಲುಕಿ ಒದ್ದಾಡುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಮುಂದುವರಿಯಲಿದೆ ಎಂದು ಎರಡೂ ವರದಿಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.

ಮರಾಠಾವಾಡಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಮಳೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಹವು ಇನ್ನಿಲ್ಲದಂತೆ ಹಾನಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಗೆ, ಶಿವಾರ್‌ ಸಹಾಯವಾಣಿಗೆ ಬರುವ ಕರೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬಾರಿ ಮಟ್ಟದ ಏರಿಕೆ ಕಂಡುಬಂದಿತು.

ದಸರಾದಿಂದದೀಪಾವಳಿಕೊನೆಯವರೆಗೆ (ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೆ) ಹೆಗ್ಗಣ್ಣ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಲಿಲ್ಲ.

"ಸತತವಾಗಿ ಮೂವತ್ತೊಂದು ದಿನಗಳು" ಎಂದು ಅವರು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. "ನಾವು ಅಕ್ಷರಶಃ ಯುದ್ಧದಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದೆವು."

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದಿನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಬಾರಿ ಅಥವಾ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಊಟವನ್ನೇ ಮಾಡದೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಅವರು, ರಾತ್ರಿ ಕಚೇರಿಯ ನೆಲದ ಮೇಲೆಯೇ ಮಲಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಂದಷ್ಟು ಉಸಿರಾಡಲೆಂದಷ್ಟೇ ಅವರು ಹೊರಗೆ ಕಾಲಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಈಗಲೂ ಸಹ, ಆ ದಿನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುವಾಗ ಅವರ ದನಿನಡುಗುತ್ತದೆ: "ಊರುಗಳು ಪ್ರವಾಹದಡಿ ಮುಳುಗಿದ್ದವು. ಜನರು ಮಾನಸಿಕ ನೋವಿನ ಸುಳಿಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದರು." ಆದರೂ ಸಹಾಯವಾಣಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದ್ದು ಅದು ತಾನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಫೋನುಗಳು ಅಥವಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಂದಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಹೆಗ್ಗಣ್ಣನವರು ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸಹಾಯವನ್ನು ಒಂದು ಐಷಾರಾಮಿ ಸೌಲಭ್ಯ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಒಪ್ಪಲು ಸಿದ್ಧವಿಲ್ಲದೆ ಇದ್ದಿದ್ದು. ಜನರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಒದಗಿಸುವ ಛಲ ತೊಟ್ಟಿದ್ದು.

"ಸಹಾಯವಾಣಿಗೆ ಕರೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರೂ ಆತಂಕದ ತುತ್ತತುದಿ ತಲುಪಿದ್ದು. ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯಂತಹ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ಮೊರೆ ಹೋಗುವುದರಲ್ಲಿದ್ದರು" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ನಾವು ಕರೆಯನ್ನು ಸಹ ನಿರಾಕರಿಸುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಿರಲಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಒಂದು ವೇಳೆ ನಾವೇನಾದರೂ ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ಒಂದು ಜೀವ ಹೋಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿತ್ತು" ಎಂದು ಅವರು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಬಹಳ ಒತ್ತಡವಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಆದರೆ ಫೋನಿನ ಇನ್ನೊಂದು ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವವರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಅವರನ್ನು ಈ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆಯುಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. "ನನಗೆ ದಣಿವಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಆದರೆ ಹಾಗೆಂದು ಕರೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದೆ ಹೋದರೆ ಯಾರದ್ದಾದರೂ ಪ್ರಾಣ ಹೋಗಬಹುದು ಎನ್ನಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅಕ್ಷರಶಃ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯೂ ಹಾಗೆಯೇ ಇತ್ತು. ಪ್ರತಿ ಕರೆಗೂ ಉತ್ತರಿಸಿದ ನಂತರವೂ, ಸದ್ಯ! ಈ ಕರೆಗೆ ನಾನು ಉತ್ತರಿಸಿದೆ ಎನ್ನುವ ಸಮಾಧಾನ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಮೂಡುತ್ತಿತ್ತು." ಕೇವಲ ಅವರಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಸಹಾಯವಾಣಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಸದಸ್ಯರೂ ಇದೇ ರೀತಿ ಕಾರ್ಯನಿರತರಾಗಿದ್ದರು.

ಅನೇಕ ಎಲೆಮರೆ ಕಾಯಿಯಂತಿರುವ ದಾನಿಗಳು, ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಶಿವಾರ್ ಸಹಾಯವಾಣಿಯ ಸ್ನೇಹಿತರು ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ತಲುಪಿಸಲು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿದರು. ಇಂದಿಗೂ ಸಹ, ಸಹಾಯಹಸ್ತಕ್ಕಾಗಿ ಹಾತೊರೆಯುತ್ತಿರುವ ಹಾಗೂ ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ರೈತರಿಗೆ ಹಣ ಅಥವಾ ವಸ್ತು ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೆರವು ನೀಡುವಂತೆ ಅವರು ಉದಾರಿ ದಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಮನವಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಹೆಗ್ಗಣ್ಣ ಮತ್ತು ಅವರ ತಂಡವು ತಮ್ಮ ಒತ್ತಡವನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು ಆಪ್ತ ಸಮಾಲೋಚನಾ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, "ನಮಗಾಗಿಯೇ ಒಂದು ಬೆಂಬಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ; ಅದಕ್ಕೆ ವೆಚ್ಚವಾಗುವುದರಿಂದ, ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಅದನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನಮಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಈ ದೀಪಾವಳಿ ನಮ್ಮ ಪಾಲಿಗೆ ಬಹಳ ಸಂಕಟದಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಯಾರಾದರೊಬ್ಬರು ರೈತರು ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ. "ನಾನು ಕಳೆದ 10 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ದೀಪಾವಳಿ ಆಚರಿಸಿಲ್ಲ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಆಪ್ತ ಸಮಾಲೋಚಕ ಹೆಗ್ಗಣ್ಣ. "ಅಕ್ಟೋಬರ್ ತಿಂಗಳ ಒಂದು ರಾತ್ರಿ, ರಾತ್ರಿ 10 ಗಂಟೆಯಿಂದ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6 ಗಂಟೆಯವರೆಗೆ ನಮಗೆ 47 ಕರೆಗಳು ಬಂದವು. ಕರೆ ಮಾಡಿದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯ ಆಲೋಚನೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು."

ಒಂದು ದಿನ, ಇಂಟರ್ನ್‌ಗಳು ಹೋದ ನಂತರ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿ 12 ಗಂಟೆಯ ಸುಮಾರಿಗೆ, ಹೆಗ್ಗಣ್ಣ ತಮ್ಮ ಕ್ಯಾಬಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ದಿನದ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಫೋನ್ ರಿಂಗಾಯಿತು. ಅವರು ಕರೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸದೇ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡೋಣ ಎಂದುಕೊಂಡರು. ಆದರೆ ಹಾಗೆ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.

ಸೊಲ್ಲಾಪುರದ ಮಾಧಾ ತಾಲೂಕಿನ ಯುವಕನೊಬ್ಬ ಕರೆಯಲ್ಲಿದ್ದನು. ಅವನು ಉಸಿರು ಎಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದ. ರಾತ್ರಿಯಾಗಲಿ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದವರು ಗಾಢ ನಿದ್ರೆಗೆ ಜಾರಲಿ ಎಂದು ಆತ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ.

"ಸರ್, ನಾನು ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ... ಇಂದು ರಾತ್ರಿ ನಾನು ಮಲಗಿದರೆ, ಬಹುಶಃ ನಾನು ಮತ್ತೆ ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳಲೇಬಾರದು" ಎಂದು ಆತ ಹೇಳಿದನು.

"ನನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಯಾಸ ಕರಗಿಹೋದವು; ನಾನು ಕುರ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ನೆಟ್ಟಗೆ ಕುಳಿತು, ಅವನ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುವಂತೆ ತಿಳಿಸಿದೆ," ಎಂದು ಹೆಗ್ಗಣ್ಣ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆ ಕಥೆಯೇನೂ ಭಿನ್ನವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ: ದಿಢೀರ್ ಪ್ರವಾಹ, ಹಾಳಾದ ಸೋಯಾಬೀನ್ ಬೆಳೆ, ಅಸ್ವಸ್ಥ ತಾಯಿ, ಅಂದು ಬೆಳಿಗ್ಗೆಯೇ ಮನೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದ ಸಾಲದ ಏಜೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಸೋಲಿನಿಂದಾದ ತಾಳಲಾರದ ಅವಮಾನ.

35 ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಮಾತನಾಡಿದರು. ಪರಸ್ಪರ ಮಾತುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಮೌನವನ್ನೂ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು.

"ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಆತ, 'ಕಡೇ ಪಕ್ಷ ನೀವು ನನ್ನ ಮಾತನ್ನಾದರೂ ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡಿರಿ ಮತ್ತು 'ಧೈರ್ಯವಾಗಿರು' ಎಂದು ನನಗೆ ಹೇಳದ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿ ನೀವೇ' ಎಂದನು."

ಹೇಗೋ ಒಂದು ಉಳಿಯಿತು – ಎಂದು ಹೆಗ್ಗಣ್ಣ ಆ ರಾತ್ರಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಅಂದುಕೊಂಡರು.

"ಸುಮ್ಮನೆ ಆಲಿಸು, ಉಪದೇಶ ನೀಡಬೇಡ, ಪಾಠ ಮಾಡಬೇಡ, ಅವರ ಕೈ ಹಿಡಿ - ಎಂದು ಕರೆ ಬಂದಾಗಲೆಲ್ಲಾ ನಾನು ನನಗೆ ನಾನೇ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ."

ಹವಾಗುಣ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಈ ಅವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಡುವೆ, ಮಾನಸಿಕ ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಮರುಕಟ್ಟುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅದೊಂದು ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಕೆಲಸವಾಗಬಲ್ಲದು.

ಹೆಗ್ಗಣ್ಣ ಕೊಲ್ಹಾಪುರದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದವರು. ಅಲ್ಲಿನ ದಿನಚರಿಯು ಮಳೆಯ ಆವರ್ತಗಳು, ಬೆಳೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಆವರಿಸಿದ್ದ ಸದ್ದಿಲ್ಲದ ದುರಂತಗಳ ಸುತ್ತಲೇ ಸುತ್ತುತ್ತಿತ್ತು.

ಮೊದಲಿಗೆ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ಕೃಷಿ ತಜ್ಞರಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ ಅವರು ನಂತರ ಮನಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು. ಆದರೆ ನಿಜವಾದ ಶಿಕ್ಷಣ ಅದಕ್ಕೂ ಎಷ್ಟೋ ಮೊದಲೇ, ಅಂದರೆ ತಮ್ಮ ನೋವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಅಪರೂಪಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ದನಿ ಎತ್ತುತ್ತಿದ್ದ ರೈತರ ಮೌನದಲ್ಲಿಯೇ ಆರಂಭವಾಯಿತು ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

"ಈಗಿನ ರೂಢಿಯಂತೆ ನಾನೂ ರಾಜ್ಯ ಅಥವಾ ಕೇಂದ್ರ ಲೋಕಸೇವಾ ಆಯೋಗದ ಹುದ್ದೆಗಳಿಗೆ ಸಿದ್ಧತೆ ನಡೆಸುವ ಹಾದಿಯನ್ನೇ ಹಿಡಿಯುತ್ತಿದ್ದೆ" ಎಂದು ಹೆಗ್ಗಣ್ಣ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ಆದರೆ ಏನಾದರೂ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಮಾಡುವಂತೆ ಶಿಕ್ಷಕರು ನನಗೆ ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡಿದರು."

ಬಹುಶಃ ಅವರ ಶಿಕ್ಷಕರು ಜನಸೇವೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಒಬ್ಬ ಕನಸುಗಾರ ಯುವಕನನ್ನು ಅವರಲ್ಲಿ ಕಂಡಿರಬಹುದು.

ಒಂದು ವರ್ಷದ ಕಾಲ ಅವರು ಅತ್ಯಲ್ಪ ಹಣದೊಂದಿಗೆ ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ ಸಂಚರಿಸಿದರು; ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾ, ತಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸುತ್ತಾ, ಅಲ್ಲಿನ ಜನರಿಂದ ಕಲಿಯುತ್ತಾ ಸಾಗಿದರು. ವಿದ್ಯಾವಂತ, ನಿರುದ್ಯೋಗಿ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಅವಕಾಶಗಳಿಲ್ಲದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಯುವಕರತ್ತ ಅವರು ಗಮನಹರಿಸಿದರು. 'ಶಿವಾರ್ ಹೆಲ್ಪ್‌ಲೈನ್' ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು ಎಂದು ಹೆಗ್ಗಣ್ಣ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ರೈತರಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವವರೇ ಇಲ್ಲದಿದ್ದ ಧಾರಾಶಿವದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಲು ಅವರು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು.

2017ರಲ್ಲಿ, ಶಿವಾರ್ ಹೆಲ್ಪ್‌ಲೈನಿನ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಯೋಜನೆಯನ್ನು 25 ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.

ಆರಂಭದ ದಿನಗಳು ಕಠಿಣವಾಗಿದ್ದವು: ಸೆಕೆಂಡ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ ಮೇಜುಗಳು, ಒಂದೇ ಒಂದು ಫೋನ್, ಕೆಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರು ಮತ್ತು ಜನರು ತಮ್ಮ ಬದುಕನ್ನು ಕೊನೆಗಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂದು ಸ್ವತಃ ಕಲಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಒಬ್ಬ ಯುವಕ. ಇಷ್ಟೇ ಈ ತಂಡದ ಬಳಿ ಇದ್ದಿದ್ದು.

ಕ್ರಮೇಣ, ಕರೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗತೊಡಗಿದವು. ಸಾಲ ತೀರಿಸಲಾಗದ ಪುರುಷರು, ಪತಿಯಂದಿರು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲವಿಲ್ಲದೆ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಅರ್ಧಕ್ಕೆ ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಕರೆ ಮಾಡತೊಡಗಿದರು.

ಧಾರಾಶಿವ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಅತ್ಯಂತ ಒಣ ಹವೆ ಮತ್ತು ಮಳೆ ಕೊರತೆಯಿರುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು; ಇದು ತಥಾಕತಿಥ ಮಳೆನೆರಳು ಪ್ರದೇಶದ (ರೇನ್‌ ಶಾಡೋ ಝೋನ್) ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಕೋವಿಡ್-19 ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಇಲ್ಲಿನ ಸಂಕಷ್ಟ ಮತ್ತಷ್ಟು ತೀವ್ರವಾಯಿತು.‌

ಕರೆ ಮಾಡುವವರಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ, ಮಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಅಪಾಯದ ಹಂತಗಳಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲು ಅವರು 'ಎಫ್‌ಡಿಕ್ಯೂಐ' ಅಥವಾ 'ರೈತರ ಸಂಕಷ್ಟದ ಪ್ರಮಾಣ ಸೂಚ್ಯಂಕ'ವನ್ನು (ಫಾರ್ಮರ್ಸ್ ಡಿಸ್ಟ್ರೆಸ್ ಕೋಷಂಟ್ ಇಂಡೆಕ್ಸ್) ರೂಪಿಸಿದರು. ಇವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಪಾಯದಲ್ಲಿರುವವರ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಖುದ್ದಾಗಿ ಗಮನಹರಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅವರ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ.

ಹೆಗ್ಗಣ್ಣ ಹೇಳುವಂತೆ, ಸಹಾಯವಾಣಿ ಆರಂಭಿಸಿದಾಗಿನಿಂದ, ಅವರ ತಂಡವು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದ ಜನರು ಮಾನಸಿಕ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಲು ಕಾರಣವಾಗುವ ಕನಿಷ್ಠ 27 ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದೆ. ಈ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರದ ನೀತಿ ನಿರೂಪಣೆಯ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. "ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಾರಣವೆಂದರೆ, ಹೊಲಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಪಕ್ಕದ ರೈತರೊಂದಿಗೆ ನಡೆಯುವ ನಿರಂತರ ಜಗಳ. ಇದೊಂದು ಜಿಲ್ಲಾ ಕಂದಾಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಬಗೆಹರಿಸಬಹುದಾದಂತಹ ವಿಷಯ" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಈ ಮೂರು ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ಆಪ್ತ ಸಮಾಲೋಚನೆಯ ವಿಧಾನ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. "ಒಮ್ಮೆ ಕರೆ ಮಾಡುವವರನ್ನು ಮೂರು ವಿಭಿನ್ನ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದ ನಂತರ, ಯಾವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕೆನ್ನುವುದನ್ನು ತೀರ್ಮಾನಿಸುತ್ತೇವೆ." ಇಷ್ಟೊಂದು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಜನರು ಕರೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದೇ ಈ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಸರಿಯಾಗಿದೆ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ನಾವು ಈ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಈಗಿನ್ನೂ ಕಲಿಯುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ನಮ್ಮ ಸೇವೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಉತ್ತಮಗೊಳ್ಳಲಿದೆಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ..

ಹೆಗ್ಗಣ್ಣ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳತ್ತ ಗಮನಹರಿಸುತ್ತಾರೆ: ಒಂದು, ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಆಪ್ತ ಸಮಾಲೋಚನೆ ಮತ್ತು ಎರಡು, ಊರಿನ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಕೆ. "ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಒತ್ತಡ ಬೀರುವ ಅಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ನಾವು ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಒತ್ತಡದ ಅಂಶಗಳು ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿದ್ದು, ಹವಾಮಾನ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಅವು ಮತ್ತಷ್ಟು ಉಲ್ಬಣಗೊಂಡಿವೆ. ಇಡೀ ಮುಂಗಾರಿನುದ್ದಕ್ಕೂ ನೂರಾರು ಹಳ್ಳಿಗಳು ಇದನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದವಾದರೂ, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 15ರಿಂದ 25ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಹೆಚ್ಚು ತೀವ್ರವಾಗಿತ್ತು.

ಈ ಸಹಾಯವಾಣಿಯು ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳೆಂಬ ಮೊದಲ ಸವಾಲನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಸುಳಿಗೆ ತಳ್ಳುವ ಒತ್ತಡದ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಪರಿಹಾರದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ; ಇದು ಕ್ಷೇತ್ರ ಮಟ್ಟದ ನೈಜ ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ನೀತಿಗಳ ಮಟ್ಟದ ಪರಿಹಾರದವರೆಗೂ ಇರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ರೈತರು ಮತ್ತು ಯುವಕರನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಲು ಹಾಗೂ ರಚನಾತ್ಮಕ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಹೆಗ್ಗಣ್ಣ 'ಶಿವಾರ್ ಫೌಂಡೇಶನ್' ಎಂಬ ಲಾಭೋದ್ದೇಶ ರಹಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.

"ಉದಾಹರಣೆಗೆ," ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, "ಕೆಲಸದ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಧಾರಾಶಿವ ಪ್ರದೇಶದ ವಿಧವೆಯರನ್ನು ನಾವು ಸಂಘಟಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅವರ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು, ಖಾಸಗಿ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ನಾವು ಅವರಿಗೆ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ."

ಕೃಷಿ-ಮಾನಸಿಕ-ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾದರಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಅವರ ಗುರಿ, ಇದೇ ಶಿವಾರ್ ಮಾದರಿ ಆಗಲಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಜೊತೆಗೆ, ರೈತರಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಎಟುಕುವ ಮತ್ತು ಬೇರೆಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಬೆಂಬಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಹೆಗ್ಗಣ್ಣ ಆಯಾ ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಇಲಾಖಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮನ್ವಯ ಸಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ರೈತರಿಗೆ ಸರ್ಕಾರದ ನೆರವು ಸಿಗುವಂತೆ ಮಾಡಲು, ಅವರಿಗೆ ಸರ್ಕಾರದ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅನೇಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸಹಕಾರ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೂ, ಅಲ್ಲಿಂದ ಸಿಗುತ್ತಿರುವ ಸ್ಪಂದನೆ ಸಾಲದು ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ನಾವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗುರಿಯಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ" ಎನ್ನುವುದು ಅವರ ಮಾತು.

"ಈ ವರ್ಷದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ನಾಂದೇಡ್‌ ಬಳಿ ತಂದೆ ಮತ್ತು ಮಗ ಇಬ್ಬರೂ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಘಟನೆ ನನ್ನನ್ನು ಬೆಚ್ಚಿಬೀಳಿಸಿತು" ಎಂದು ಹೆಗ್ಗಣ್ಣ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ಇಡೀ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಈ ಸಹಾಯವಾಣಿಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ನನಗೆ ಅನ್ನಿಸಿತು, ಹೀಗಾಗಿ ನಾವು ನಮ್ಮ ನೆಲೆಯನ್ನು ಪುಣೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದೆವು."

ಉದಾರ ಮನಸ್ಸಿನ ದಾನಿಯೊಬ್ಬರು ಅವರಿಗೆ ಕಳೆದ ವರ್ಷ ಪುಣೆಯ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳಲು ಅವರಿಗೆ ನೆರವಾದರು. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಇಡೀ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಾದ್ಯಂತ ಕಾರ್ಯವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಲಿದೆ. 2023ರಿಂದ ಹವಾಗುಣ ವೈಪರೀತ್ಯವು ವಿಪರೀತಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಕಾರಣ, ಮುಂದಿ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಬರಗಾಲಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜಟಿಲವಾಗಿರಲಿದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಅವರು ಗ್ರಹಿಸಿದ್ದರು. ವಿಸ್ತರಣೆ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಒಂದು ಕೇಂದ್ರೀಯ ತಾಣ ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗಬಲ್ಲವು ಎನ್ನುವುದು ಅವರ ಯೋಚನೆಯಾಗಿತ್ತು. 2025ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳು ಅವರ ಆಲೋಚನೆ ಸರಿಯಾಗಿತ್ತು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿತು.

ಆದರೂ, ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ಹವಾಮಾನ ಸಂಬಂಧಿತ ನೀತಿಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯೆನ್ನುವುದು ಅಗೋಚರವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮುಂದುವರಿದರೆ ಏನಾಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದಕಕೆ, ಸ್ವತಃ ಈ ಸಹಾಯವಾಣಿಗೆ ಬಂದಿರುವ ಸಾವಿರಾರು ಕರೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೂದಲೆಳೆ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿದ ನೂರಾರು ಅನಾಹುತಗಳೇ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿವೆ. ಸಮಾಜ ಇದನ್ನು ಒಂದು ತುರ್ತು ನೀತಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕೆನ್ನುವುದು ಹೆಗ್ಗಣ್ಣನವರ ಆಶಯ.

"ಮಣ್ಣು ಬೇಗನೆ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳದಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಜೀವಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಜನರ ಬದುಕನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕಟ್ಟಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಶಿವಾರ್ ಹೆಲ್ಪ್‌ಲೈನ್ ಎನ್ನುವುದು ಹವಾಮಾನದೊಂದಿಗಿನ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಹಾಗೂ ವಿಪತ್ತಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಸ್ಪಂದನೆ. ಈ ಬಾರಿಯ ಮುಂಗಾರಿನಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆದೂ ಕಾಣದಷ್ಟು ಭೀಕರವಾಗಿದ್ದ ಜಲಪ್ರಳಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಂತರ ಇದು ಸಾಬೀತಾಗಿದೆ.

"ದಿನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಫೋನ್‌ ಮಾಡಿದವರು ಬಹಳ ಹೊತ್ತಿನ ತನಕ ಮಾತನಾಡಿಲ್ಲ ಎಂದಾದರೆ," ಎಂದ ಹೆಗ್ಗಣ್ಣ ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಮೌನವಾಗಿ, "ಆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸಹಾಯವನ್ನು ಮತ್ತು ಭರವಸೆಯನ್ನು ಅರಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎನ್ನುವುದು ನಿಮಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ" ಎಂದರು.

(ಎಲ್ಲಾ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರ ಮತ್ತು ಕರೆ ಮಾಡಿದವರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ.)

ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಮೂಡುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ನಿಮಗೆ ಗೊತ್ತಿರುವ ಯಾರಾದರೂ ತೀವ್ರ ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ದಯವಿಟ್ಟು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಹಾಯವಾಣಿ 'ಕಿರಣ್' ಸಂಖ್ಯೆ 1800-599-0019 (ದಿನದ 24 ಗಂಟೆಯೂ ಉಚಿತ) ಗೆ ಅಥವಾ ನಿಮ್ಮ ಹತ್ತಿರದ ಈ ಯಾವುದೇ ಸಹಾಯವಾಣಿಗಳಿಗೆ ಕರೆ ಮಾಡಿ.

ಹವಾಗುಣ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಕುರಿತಾದ ಪರಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದ ಸರಣಿಗೆ ಮಾರಿವಾಲಾ ಹೆಲ್ತ್ ಇನಿಶಿಯೇಟಿವ್ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದ ಜನರು ಮತ್ತು ನಗರ ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ ಗ್ರಾಮೀಣ ವಲಸಿಗರ ಮಾನಸಿಕ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾರೆ ಆರೋಗ್ಯ, ಹಾಗೂ ಅವರ ಜೀವನೋಪಾಯಗಳ ಮೇಲೆ ಹವಾಗುಣ ಬದಲಾವಣೆ ಸಂಬಂಧಿ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಬೀರುವ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಈ ಸರಣಿ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಲಿದೆ.

ಅನುವಾದ: ಶಂಕರ. ಎನ್. ಕೆಂಚನೂರು