ഭൂപടത്തിൽനിന്ന് മാഞ്ഞുപോകുന്ന ഗ്രാമം

എല്ലാ ദിവസവും രാവിലെ, ലിൻഡൂരിലെ തൻ്റെ കൃഷിയിടത്തിലേക്ക് പോവുമ്പോൾ ഹീര ലാൽ രാസ്പയ്ക്ക് ആധിയാണ്. “ഉത്കണ്ഠ എന്നെ പിടികൂടും. ഇന്ന്, കൂടുതൽ സ്ഥലം ഇല്ലാതായിട്ടുണ്ടാവുമോ? നാളെ എത്ര ബാക്കിയുണ്ടാവും?” എന്നൊക്കെ.

ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെ ലഹൗൽ, സ്പിതി മേഖലയിലെ ലിൻഡൂർ ഗ്രാമത്തിലെ ഗോത്രകർഷകനായ 55 വയസ്സുകാരൻ രാസ്പ, 2025 ഏപ്രിലിൽ, തൻ്റെ 2.5 ഭിഗയിൽ (ഏകദേശം 0.2 ഏക്കർ) ഉരുളക്കിഴങ്ങ് വിതച്ചിട്ടുണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ മേയ് പകുതിയോടെ, അദ്ദേശത്തിൻ്റെ കൃഷിയിടത്തിൻ്റെ പകുതിഭാഗം, വീതിയേറിയ ഒരു ചാലിലേക്ക് വീണുപോയി.

ബാക്കിയുള്ള വിളവ് ആരോഗ്യത്തോടെ നിൽക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, രാസ്പയ്ക്ക് പ്രതീക്ഷയില്ല.

ഏപ്രിൽ മുതൽ ഒക്ടോബർവരെയുള്ള ഹ്രസ്വമായ വേനൽക്കാലം ലഹൗൽ, സ്പിതി താഴ്വരയിലുള്ള താമസക്കാർക്ക് നിർണ്ണായകമാണ്. കാരണം, വർഷത്തിൽ ബാക്കിയുള്ള കാലം മുഴുവനും, മഞ്ഞുകാരണം ജീവിതം വഴിമുട്ടിയ അവസ്ഥയിലായിരിക്കും. ആ വേനൽക്കാലത്തുമാത്രമാണ് ആളുകൾക്ക് ഭക്ഷ്യ, നാണ്യവിളകൾ കൃഷി ചെയ്യാനാവുക.

സാധാരണ നിലയിൽ, കഠിനാദ്ധ്വാനവും പ്രതീക്ഷയും നിറഞ്ഞ ജൂൺ മാസം ഇക്കുറി ഭയത്തിലാണ് ആളുകൾ ജീവിച്ചത്. ആളുകൾ പാടത്ത് പണിയെടുത്തിരുന്നുവെങ്കിലും, മനസ്സ് നിറയെ ഭയാശങ്കകളായിരുന്നു.

“ഓരോ ദിവസവും, ഓരോ ആഴ്ചയും, എൻ്റെ പാടം കുറേശ്ശെകുറേശ്ശെയായി അപ്രത്യക്ഷമായിക്കൊണ്ടിരുന്നു. ഉരുളക്കിഴങ്ങ് വിളവെടുക്കാറാവുമ്പോഴേക്കും മുഴുവൻ പാടവും ഇല്ലാതാവാം.”

“ഞങ്ങളുടെ വീടുകളും, പാടങ്ങളും, കൃഷിയിടങ്ങളും എല്ലാം വീണുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. ദൈവം ഞങ്ങളെ എന്തിനാണിങ്ങനെ ശിക്ഷിക്കുന്നതെന്ന് അറിയില്ല. ലിൻഡൂരിൽ താമസിക്കുന്ന ഞങ്ങൾ നരകത്തിലൂടെയാണ് കടന്നുപോകുന്നത്.”

ഭൂഗർഭ മണ്ണിൻ്റെ ഘടനയിൽ സംഭവിക്കുന്ന തകർച്ചയും മാറ്റങ്ങളും മൂലമുണ്ടാകുന്ന പ്രതിഭാസമാണ് ഭൂമിയുടെ ഇടിവ്, അഥവാ താഴ്ന്നുപോകൽ എന്ന പ്രക്രിയ.

ഭാഗയുടെ കൈവഴിയായ ഝാൽമയോട് ചേർന്നുള്ള ലിൻഡൂരിൽ പണ്ട് 500 ഭിഗയിൽക്കൂടുതൽ (125 ഏക്കർ) കൃഷിയിടമുണ്ടായിരുന്നു. കഴിഞ്ഞ രണ്ടുവർഷത്തിനുള്ളിൽ മാത്രം 100 ഭിഗയിലധികം സ്ഥലം സമീപത്തെ തോട്ടിലേക്ക് വീണു. ആപ്പിൾ, ആപ്രിക്കോട്ട്, പ്ലം മരങ്ങളുണ്ടായിരുന്ന ഗ്രാമത്തിലെ പൂർവ്വികമായ തോട്ടങ്ങൾ അപ്രത്യക്ഷമായിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. പണ്ടത്തെ തലമുറ നട്ടുവളർത്തിയ ആയിരക്കണക്കിന് വൃക്ഷങ്ങൾ ഇപ്പോൾ വേരറ്റ് കിടക്കുകയും, ഭൂമിയ്ക്കടിയിലേക്ക് അപ്രത്യക്ഷമാവുകയും ചെയ്തിരിക്കുന്നു.

“ഞങ്ങളുടെ ചുമരുകളിലേക്ക് നോക്കൂ – അവ പൊളിഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്,” സ്വീകരണ മുറിയിലെ ചുമരിൻ്റെ വിള്ളൽ ചൂണ്ടിക്കാട്ടിക്കൊണ്ട്, 74 വയസ്സുള ദേവി സിംഗ് പറയുന്നു. “മേൽക്കൂര ഏതുനിമിഷവും വീഴാം. രാവിലെ ജീവനുണ്ടാവുമോ എന്ന് നിശ്ചയമില്ലാതെയാണ് രാത്രി ഉറങ്ങാൻ കിടക്കുന്നത്.”

ലിൻഡൂരിലുടനീളം, വീടുകൾ അപകടകരമായ രീതിയിൽ ചെരിഞ്ഞുനിൽക്കുന്നു. നിലത്തും, മേൽക്കൂരയിലും, വാതിൽപ്പടിയിലുമൊക്കെ ആഴമുള്ള വിള്ളലുകൾ കാണാം. അത്യാവശ്യം ബലമുള്ളതെന്ന് തോന്നിക്കുന്ന ഭാഗങ്ങളിലേക്ക് ആളുകൾ തങ്ങളുടെ കിടക്കകളും സാധനങ്ങളും നീക്കിവെക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കുന്നു. വീടുകൾക്ക് വെളിയിൽ, ഒരിക്കൽ അയൽവക്കങ്ങളെ കൂട്ടിയോജിപ്പിച്ചിരുന്ന നടപ്പാതകളിൽ ഇപ്പോൾ അഗാധമായ ഗർത്തങ്ങളാണുള്ളത്.

പാടങ്ങളും തകർന്നിരിക്കുന്നു. ചിലത് താഴ്ന്നുപോയിരിക്കുന്നു. ചിലതിൽ വലിയ ഓട്ടകൾ. “ഞങ്ങളുടെ ജീവിതത്തെ ഭൂമി പതുക്കെപ്പതുക്കെ വിഴുങ്ങുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു,” വീടിൻ്റെ പിൻഭാഗത്ത് പണ്ട് ആപ്പിൾ, ആപ്രിക്കോട്ട് മരങ്ങൾ നിന്നിരുന്നത് ഓർമ്മിച്ച് സിംഗ് പറയുന്നു. “ഇപ്പോൾ മരങ്ങൾ പോയതുമൂലം, നിലം ഇളകിവീഴുകയാണ്. ഞങ്ങളുടെ ഓർമ്മകൾ ചാലിലേക്ക് അപ്രത്യക്ഷമാവുന്നത് നോക്കിനിൽക്കുകയാണ് ഞങ്ങൾ.”

2023 ഓഗസ്റ്റിലെ ശക്തമായ മഴയാണ് ഈ പ്രതിസന്ധിയുടെ പിന്നിലെന്ന് ഗ്രാമവാസികൾ കരുതുന്നു. “ശക്തമായ മഴയായിരുന്നു. മുമ്പ് കാണാത്തതൊന്നുമായിരുന്നില്ല അത്തരം മഴ. എന്നാൽ, ചാലിൻ്റെ സ്വഭാവം മാറി. മഴ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അത് നിറഞ്ഞ് ഉയരാൻ തുടങ്ങി. വന്യവുമായി. അധികം താമസിയാതെ, ഭൂമിയിൽ, വിള്ളലുകൾ കണ്ടുതുടങ്ങി. അവയ്ക്ക് വീതി കൂടുകയും ചെയ്തു.”

രാസ്പയുടെ രണ്ട് കിടപ്പുമുറികളുള്ള വീടിനെ അത് പിളർത്തി. “ഒരു വീട് ഇപ്പോൾ ഏകദേശം ഒറ്റപ്പെട്ടതുപോലെയായി, വിള്ളൽമൂലം. അതിൽനിന്ന് എല്ലാം ഞങ്ങൾ മാറ്റിൽ. വീടിൻ്റെ ബാക്കിയുള്ള ഭാഗം എത്രകാലം നിൽക്കും എന്ന് അറിയില്ല.

“ഓരോ പാടങ്ങളോടും മരങ്ങളോടും ഗ്രാമത്തിലെ ഓരോ വീടുകളോടും ബന്ധപ്പെട്ടവയാണ് ഞങ്ങളുടെ ഓർമ്മകൾ,” എന്ന് രാസ്പ പറയുന്നു. ലിൻഡൂരിലെ 14 കുടുംബങ്ങളും ഇപ്പോൾ വൈകാരികമായ ഒരു സംഘർഷത്തിലാണ് കഴിയുന്നത്. വിള്ളൽ വീണ വീടുകൾക്കും, തകർന്നടിഞ്ഞ കൃഷിയിടങ്ങൾക്കുമിടയിൽ. 2023 മുതൽ ചില മുതിർന്ന താമസക്കാർ ഹൃദയാഘാതം മൂലം മരണപ്പെട്ടിട്ടുമുണ്ടെന്ന് താമസക്കാർ പറയുന്നു.

2023 ഡിസംബറിൽ, മണ്ഡിയിലെ ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂറ്റ് ഓഫ് ടെക്നോളജിയിൽനിന്നുള്ള ഒരു സംഘം ഈ പ്രതിഭാസത്തെക്കുറിച്ച് പഠിക്കാൻ വന്നു.

പരുക്കൻ പ്രദേശങ്ങളും, കുത്തനെയുള്ള ചെരിവുകളും ഏറ്റവും ഉയരത്തിൽ ഹിമപാളികളുമുള്ള ഗ്രേറ്റ് ഹിമാലയൻ റേഞ്ചിലാണ് ലിൻഡൂർ. 1950 മുതൽ 2023-വരെ, ജൂൺ, ജൂലായ്, ഓഗസ്റ്റ് മാസങ്ങളിൽ താപനില തുടർച്ചയായി വർദ്ധിക്കുന്നുതായി രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ടെന്ന് 2025-ലെ ഒരു പഠനം വ്യക്തമാക്കുന്നു. കൂടുതൽ മഴപ്പെയ്ത്ത്, മണ്ണിൻ്റെ ഉയർന്ന താപനില, ജൂലായ് മാസങ്ങളിൽ മഞ്ഞിൻ്റെ കുന്നുകൂടലിലുണ്ടാവുന്ന കുറവ് എന്നിവയും രേഖകളിൽ കാണാം. ജൂലായിലാണ് താപനില ഏറ്റവുമധികം ഉയരുന്നതും.

ഗ്രാമവാസികൾക്ക് ഇത് നഗ്നനേത്രങ്ങൾകൊണ്ട് കാണാനാവുന്നു. “മുമ്പൊക്കെ, ഹിമപാളികൾ ഞങ്ങളുടെ പിന്നിൽ പശ്ചാത്തലമായി കാണാറുണ്ടായിരുന്നു. ഇപ്പോൾ അത് കുറഞ്ഞ്, മഞ്ഞിൻ്റെ ആവരണം ഇല്ലാതായതുപോലെ ആയിരിക്കുന്നു” എന്ന് ഹീര ലാൽ രാസ്പ പറയുന്നു.

മഞ്ഞ് കുറവും മഴ കൂടുതലുമായപ്പോൾ ഐസ് വേഗം ഉരുകി, ലിൻഡൂരിൻ്റെ ജീവനാഡിയും അഴുക്കുചാലുമായ തോടുകളിലേക്ക് കൂടുതൽ വെള്ളമെത്താൻ തുടങ്ങി. “ചാലുകൾ ഇപ്പോൾ ഏത് സമയത്തും നിറഞ്ഞ്, അതിവേഗത്തിലാണ് ഒഴുകുന്നത്. കഴിഞ്ഞ പത്തുകൊല്ലമായി കണ്ടിട്ടില്ലാത്തവിധത്തിൽ,” റാസ്പ പറയുന്നു.

ജഹ്‌ൽമയിലെ ഈ വെള്ളത്തിൻ്റെ ആധിക്യം മണ്ണൊലിപ്പ് വേഗത്തിലാക്കുകയും, ദുർബ്ബാമായ മണ്ണടരുകൾ അയയാൻ ഇടയാക്കുകയും ലിൻഡൂരിലുടനീളം വിള്ളലുകൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നുവെന്ന് ശാസ്ത്രജ്ഞർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.

ലിൻഡൂരും സമീപപ്രദേശങ്ങളിലെ ചെരിവുകളും, കളിമണ്ണുകൊണ്ട് കൂട്ടിപ്പിടിച്ച അയഞ്ഞ അവശിഷ്ടങ്ങളിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നതെന്ന്, 2023 ഡിസംബറിൽത്തന്നെ നടന്ന ജിയോളജിക്കൽ സർവേ ഓഫ് ഇന്ത്യയുടെ (ജി.എസ്.ഐ) ഒരു പഠനം കണ്ടെത്തി. ഈ മാർദ്ദവമുള്ള മണ്ണ് ഒലിച്ചുപോകാൻ സാധ്യതയുള്ളതാണ്, പ്രത്യേകിച്ചും അതിശക്തമായ മഴക്കാലത്ത്. 2 മീറ്ററിൽ അധികമില്ലാത്ത തറക്കല്ലിൽ കെട്ടിപ്പടുത്ത വീടുകൾ, ഭൂമിയുടെ ഇടിഞ്ഞുതാഴലിന് എളുപ്പത്തിൽ വിധേയമാകുന്നു.

ഭൂമിയിടിവിന് കാരണമായി ജി.എസ്.ഐ. റിപ്പോർട്ട് ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നത് വിവിധ ഘടകങ്ങളാണ് – ഘടനയിലെ ദൗർബ്ബല്യം, മോശപ്പെട്ട നിർമ്മാണ രീതികൾ, സ്വാഭാവികമായ ജലചംക്രമണ പ്രക്രിയകൾ എന്നിവ. ലിൻഡൂരിലെ ചെരിവുകളുടെ ദൗർബ്ബല്യം, അതിശക്തമായ മഴക്കാലങ്ങളിൽ – ഹിമാനികളുടെ ഉരുകലും ജലസേചനവും ചേരുമ്പോൾ - കൂടുന്നതായി ശാസ്ത്രജ്ഞർ കണ്ടെത്തി. ഇവയിൽനിന്നുള്ള വെള്ളത്തിൻ്റെ ചോർച്ച കാരണം, മണ്ണിൻ്റെ ബലം നഷ്ടപ്പെടുകയും ഇടിഞ്ഞുതാഴലിനെ സ്വാഭാവികമായി ചെറുക്കാനുള്ള ശക്തി കുറയുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതുമൂലം വിള്ളലുകളും ഇടിഞ്ഞുതാഴലുകളും സംഭവിക്കുന്നു.

ഇടയ്ക്കിടെയുള്ള മരവിപ്പും, ഉണക്കവും, അതിനെത്തുടന്നുണ്ടാകുന്ന മഴയുമൊക്കെ ചേരുമ്പോൾ മണ്ണിൽ തകർച്ചയുണ്ടാവുന്നു. അപ്പോൾ കൂടുതൽ വെള്ളം ഉൾഭാഗങ്ങളിലേക്ക് ഒഴുകിയിറങ്ങുകയും, പിടിച്ചുനിൽക്കാനുള്ള ശേഷി ഭൂമിക്ക് നഷ്ടപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. മണ്ണിടിച്ചിൽ പതിവായുണ്ടാകുന്ന സ്ഥലങ്ങളിൽ മാത്രമല്ല, ഉറപ്പുള്ളതെന്ന് കരുതിയ ഇടങ്ങളിലും വിള്ളലുകൾ വീഴുന്നത്, ഇതോടെ പതിവായി.

തുടർച്ചയായ നിരീക്ഷണം, കൂടുതൽ മെച്ചപ്പെട്ട അഴുക്കുചാൽ സംവിധാനം, ഹ്രസ്വകാല ചെരിവ് ബലവത്കരണം, നിർമ്മിതികളുടെ ബലവത്കരണം എന്നിവയാണ് പരിഹാരമായി നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടത്. എൻജിനീയറിംഗ് പരിഹാരങ്ങൾ രൂപകല്പന ചെയ്യുന്നതിനുമുമ്പ്, ഭൂഗർഭ സ്ഥിതി മനസ്സിലാക്കുന്നതിന് ജിയോ-ടെക്നിക്കൽ പഠനം നടത്തണമെന്നും ശാസ്ത്രജ്ഞർ അഭിപ്രായപ്പെട്ടു.

കുഹ്ൽ അഥവാ ഇടുങ്ങിയ മൺചാലുകൾ ഉപയോഗിച്ചുള്ള പരമ്പരാഗത ഉപരിതല ജലസേചനം അവസാനിപ്പിക്കുന്നതുൾപ്പെടെ, ജില്ലാ ഭരണകൂടം ചില നിർദ്ദേശങ്ങൾ നടപ്പാക്കിത്തുടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. ലിൻഡൂരിൻ്റെ അല്പം മുകളിൽനിന്ന് സമീപഗ്രാമങ്ങളിലേക്ക് പോവുന്ന അഞ്ച് കുഹ്‌ലുകൾ ഇപ്പോൾ പൈപ്പ്ലൈനുകൾ ഉപയോഗിച്ച് വഴിതിരിച്ചുവിട്ടിട്ടുണ്ട്. വെള്ളം അധികം ഭൂമിക്കടിയിലേക്ക് ഒലിച്ചിറങ്ങാതിരിക്കാൻ.

ഇതൊക്കെയായിട്ടും, ലിൻഡൂരിൻ്റെ അവസ്ഥയിൽ വലിയ മാറ്റമൊന്നുമില്ല. ഭൂമി ഇപ്പൊഴും കുറേശ്ശെക്കുറേശ്ശെ വീണുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.

വീടുകൾ തകർന്നവർക്ക് സർക്കാർ നൽകിയ 1 ലക്ഷം രൂപ നഷ്ടപരിഹാരം തീരെ അപര്യാപ്തമാണെന്ന് മിക്കവരും അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. “ഈ ഭൂമിയാണ് ഞങ്ങളുടെ സ്വത്ത്. ഒരേയൊരു ഉറപ്പ്. എല്ലാം നഷ്ടപ്പെട്ടതിനുശേഷം ഒരുലക്ഷം രൂപ കിട്ടിയിട്ട് എന്ത് കാര്യം? ഇത് ഒന്നുമില്ല. ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമെന്ന് പല പ്രാവശ്യം സർക്കാരിനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടതാണ്. എന്നാൽ ആ ശ്രമങ്ങളും, വിള്ളലിലൂടെ ഇല്ലാതാവുകയാണ്,” രാസ്പ പറയുന്നു.

മുട്ടാവുന്ന എല്ലാ വാതിലുകളിലും മുട്ടി എന്ന് ഗ്രാമീണർ പറയുന്നു. പ്രാദേശിക ഉദ്യോഗസ്ഥർ മുതൽ, ജില്ലാ അധികാരികളും, സംസ്ഥാനത്തെ മന്ത്രിമാർവരെ. പെറ്റീഷനുകൾ നൽകി, യോഗങ്ങളിൽ പങ്കെടുത്തു, അപേക്ഷകൾ നൽകി. മൂർത്തമായ നടപടികൾ മാത്രം ഉണ്ടായില്ല.

ലിൻഡൂരിൻ്റെ ഭൗമപരമായ ദൗർബ്ബല്യങ്ങൾ ദീർഘകാലമായി നിലനിൽക്കുന്നവയാണെങ്കിലും, ഈയടുത്ത കാലത്തെ കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനങ്ങൾ അവയെ കൂടുതൽ രൂക്ഷമാക്കുകയാണ് ചെയ്തത്.

“കൂടുതൽ മഞ്ഞും, കുറവ് മഴയുമായിരുന്നു ഉണ്ടായിരുന്നത്,” ജീവിതകാലം മുഴുവൻ ലിൻഡൂരിൽ കഴിഞ്ഞ രാസ്പ പറയുന്നു. “ഇപ്പോൾ മഞ്ഞുവീഴ്ച ഓരോ വർഷവും കുറയുന്നു. മഴ പെയ്യുമ്പോൾ, ഒട്ടും പ്രവചിക്കാനാവാതെ, അതിശക്തമായിട്ടാണ് പെയ്യുന്നത്. ഇതുപോലൊരു കാലാവസ്ഥ ഞങ്ങളൊരിക്കലും കണ്ടിട്ടില്ല.”

പൂർവ്വികർ ഈ പ്രദേശത്ത് ജീവിച്ചിരുന്നപ്പോഴൊന്നും ഇതുപോലെ ഭൂമി ഇടിഞ്ഞുതാണതായി കണ്ടിട്ടില്ല എന്ന രാസ്പയുടെ നിരീക്ഷണം, ശാസ്ത്രജ്ഞരുടെ ദീർഘകാല സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കുകളെ ശരിവെക്കുന്നുണ്ട്.

ജമ്മുവിലെ കേന്ദ്ര സർവ്വകലാശാലയിലെ ഡിപ്പാർട്ട്മെൻ്റ് ഓഫ് എൻവയൺമെൻ്റ് സയൻസസിലെ പ്രൊഫസ്സറായ ഡോ.സുനിൽ ധർ പറയുന്നത്, പാരിസ്ഥിതിക മാറ്റങ്ങൾ മഴയുടെ രീതിയെ മാറ്റിയതുകൊണ്ടാണ്, അമിതമായ മഴയും വർദ്ധിച്ച തോതിലുള്ള മണ്ണിടിച്ചിലും ഉണ്ടാകുന്നത് എന്നാണ്. “മിനിമം മഴ കിട്ടിയിരുന്ന ലഹൗൾ-സ്പിതി പ്രദേശങ്ങളിൽ ഇപ്പോൾ കൂടുതൽ മഴയുണ്ട്. തന്മൂലം, നാശനഷ്ടങ്ങളും കൂടുതലാണ്,” അദ്ദേഹം പറയുന്നു.

ഹിമം ഉരുകുന്നതിൻ്റെ വേഗത വർദ്ധിച്ചതോടെ, 2014 മുതൽ പ്രദേശത്തെ ഹിമത്തടാകങ്ങൾ വളരെ വേഗത്തിൽ വികസിക്കുന്നുവെന്ന് ജേണൽ ഓഫ് ദ് ഇന്ത്യൻ സൊസൈറ്റി ഓഫ് റിമോട്ട് സെൻസിംഗ് 2024-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഒരു പഠനം പറയുന്നു. ഈ ഭൂഗർഭ ജലാശയങ്ങൾ വലിയ അപകടസാധ്യതയുള്ളവയാണ്. ഈ വർഷമാദ്യം, ജഹ്ൽമ നല്ലയിലെ ഒരു ഹിമതടാകം നിറഞ്ഞുകവിഞ്ഞത് അഴുക്കുചാൽ സംവിധാനങ്ങൾക്ക് വലിയ തോതിൽ നാശനഷ്ടങ്ങളുണ്ടാക്കുകയും, അതിൽനിന്നുള്ള അവശിഷ്ടങ്ങളും പ്രളയജലവും ചെനാബ് നദിയെ തടസ്സപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു.

ലിൻഡൂരിൻ്റെ അവസ്ഥ ഒരു മുന്നറിയിപ്പാവേണ്ടതാണെന്ന് പരിസ്ഥിതിവിദഗ്ദ്ധർ പറയുന്നു. മൊത്തം 828 മെഗാവാട്ട് ഊർജ്ജം ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്ന ചുരുങ്ങിയത് 22 പുതിയ ഹൈഡ്രോപവർ പദ്ധതികളും, മറ്റ് നിർമ്മാണപദ്ധതികളും ആരംഭിക്കാനുള്ള നീക്കമാണ് ആ പ്രദേശത്ത് നടക്കുന്നത്. അത് ആ പാരിസ്ഥിതികദുർബ്ബല പ്രദേശത്തെ കൂടുതൽ നാശത്തിലേക്ക് നയിക്കുമെന്ന് വിദഗ്ദ്ധർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.

“വളരെയധികം ലോലമായ പ്രദേശമാണ് ലഹൗൽ. അതിലെ പർവ്വതങ്ങൾ ദുർബ്ബലങ്ങളുമാണ്,” ‘സേവ് ദ് ഹിമാലയാസ്’ പ്രചാരണത്തിൻ്റെ സ്ഥാപകനായ ഗുമാൻ സിംഗ് പറയുന്നു. “ലിൻഡൂർ ഇപ്പോൾത്തന്നെ മണ്ണിടിച്ചിലുള്ള പ്രദേശമാണ്. പാരിസ്ഥിതിക ജാഗ്രത പുലർത്താതെ, വൻകിട പദ്ധതികൾ ഇവിടെ ആരംഭിച്ചാൽ, കൂടുതൽ ഗ്രാമങ്ങൾക്ക് ഇതേ ഗതിയുണ്ടാകാൻ ഇടയുണ്ട്.”

ലിൻഡൂർ തുടക്കം മാത്രമാണ്.

ലിൻഡൂരിൽ ആദ്യം കണ്ടുതുടങ്ങിയ വിള്ളലുകൾ ഇപ്പോൾ പുറത്തേക്കും വ്യാപിച്ചുതുടങ്ങി. റാപ്ഡിംഗ്, ഝൽമ, ഫുഡ, ജോബ്റംഗ്, ജസ്‌രത്, തഡാംഗ് തുടങ്ങിയ ഗ്രാമങ്ങളിലും ഇതേ ലക്ഷണങ്ങൾ കണ്ടുതുടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. 2025-ലെ കാലവർഷക്കാലത്ത്, ഝൽമ നല്ല കരകവിഞ്ഞ്, മിന്നൽ പ്രളയങ്ങളുണ്ടാവുകയും വിളവെടുപ്പിൻ്റെ മൂർദ്ധന്യത്തിൽ ഗതാഗതം താറുമാറാക്കുകയും ചെയ്തുവെന്ന് ധാരാളം കർഷകർ പാരിയോട് പറഞ്ഞു. ഈയൊരു ചെറിയ മേഖലയെ മാത്രം ആശ്രയിച്ച്, ഉരുളക്കിഴങ്ങും അമരയും കൃഷി ചെയ്യുന്ന കർഷകർക്ക് ഇതൊരു വലിയ പ്രഹരമാണ്.

റോഡുകൾ ഇപ്പോൾ ഒലിച്ചുപോകുന്നുണ്ട്. 130,000 ഹെക്ടറിലധികം കൃഷിയിടങ്ങളീലെ വിളകൾക്ക് നാശം സംഭവിച്ചു. ഓരോ കറുത്ത മേഘം കാണുമ്പോഴും ഭീതി വളരുന്നു.

“പ്രകൃതിക്ഷോഭം വർദ്ധിച്ച രീതിയിൽ ബാധിച്ച പ്രദേശമാണ് ഞങ്ങളുടേത്,” ഹിമാചൽ പ്രദേശിലെ മുൻ കൃഷിമന്ത്രി ഡോ.രാംലാൽ മാർക്കണ്ഡ പറയുന്നു. “കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തിൻ്റെ ദോഷഫലങ്ങൾ വ്യക്തമായി കാണാനുണ്ട്. ലിൻഡൂർ ഒരു വ്യക്തമായ ഉദാഹരണമാണ്. എന്നാലിപ്പോൾ, മറ്റ് ഗ്രാമങ്ങളിലും ഇത് ബാധിച്ചുതുടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ഇതെല്ലാം ഒറ്റപ്പെട്ട സംഭവങ്ങളല്ല. പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടവയാണ്.”

സമീപത്തെ ഝൽന വാസിയായ രാഹുൽ ദൂഷിയും ഈ ആശങ്ക ശരിവെക്കുന്നു. “ലിൻഡൂരിലെ മണ്ണിടിവിൽനിന്നുള്ള അവശിഷ്ടങ്ങൾ നേരിട്ട് ഞങ്ങളുടെ അരുവികളിലേക്കൊഴുകി, ഞങ്ങളുടെ ഗ്രാമത്തിൽ വെള്ളപ്പൊക്കം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അരുവിയുടെ താഴ്ഭാഗത്തുള്ള എല്ലാവരേയും ബാധിക്കുന്നു. ഇതിനൊരു സ്ഥായിയായ പരിഹാരമില്ലെങ്കിൽ കൂടുതൽ ആളുകൾ ഭീതിയിൽ കഴിയേണ്ടിവരും.”

താത്കാലിക പരിഹാരങ്ങൾ താത്ക്കാലികമായ ആശ്വാസമേ തരൂ എന്ന് വിദഗ്ദ്ധർപറയുന്നു. “ലിൻഡൂരിനെ രക്ഷിക്കാൻ സർക്കാർ ഒത്തൊരുമയോടെ പ്രവർത്തിക്കണം – നഷ്ടപരിഹാരം കൊടുത്തതുകൊണ്ട് മാത്രം കാര്യമില്ല. തലമുറകളായി കൈമാറിക്കിട്ടിയ ഭൂമിയും പൈതൃകവും ഉപേക്ഷിച്ച് ആളുകൾക്ക് പോകേണ്ടിവരില്ല എന്ന് ഉറപ്പാക്കുകയാണ് വേണ്ടത്.”

ഹീര ലാൽ രാസ്പയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, മറ്റ് മാർഗ്ഗങ്ങളില്ല. പിന്തിരിയാനുമാവില്ല.

“ഞങ്ങൾക്ക് ആകെ അറിയാവുന്നത് കൃഷിയാണ്. ഇപ്പോൾ അതും കാൽക്കീഴിൽനിന്ന് ഒലിച്ചുപോവുകയാണ്. ഈ നിലവും അപ്രത്യക്ഷമായാൽ ഞങ്ങളെവിടെപ്പോവും? ഞങ്ങൾക്കറിയില്ല. ഞങ്ങളുടെ കൈയ്യിൽ അതിനുള്ള ഉത്തരവുമില്ല.”

പരിഭാഷ: രാജീവ് ചേലനാട്ട്