ମୁସ୍କେନି ଦାଲ୍‌ର ଗୋଟିଏ ପାତ୍ର

‘‘ବର୍ଷା ପରେ ମୁସ୍କେନି ର ସବୁଜ କୋମଳ ପତ୍ର ଅଧିକ ମିଠା ଲାଗିଥାଏ। ଖରା (ଗ୍ରୀଷ୍ମ)ରେ ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଜଳିଯାଏ ଏବଂ ଟାଣ ହୋଇଯାଏ,’’ କୌଶଲ୍ୟା କୁହନ୍ତି । ସେ ନିଜର ଦୁଇ ବଖୁରିଆ ପକ୍କା ଘର ବାରଣ୍ଡାର ଖୋଲା ସ୍ଥାନରେ ଥିବା ରୋଷେଇ ଘରେ ବସିଛନ୍ତି। କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିବା ସମୟରେ ସେ ପ୍ରେସର୍‌ କୁକର୍‌ରେ ଧୂଆ ହୋଇଥିବା ହରଡ଼ ଡାଲି (ଅରହର୍‌ ଦାଲ୍‌), ମୁସ୍କେନି, କିଛି କଞ୍ଚାଲଙ୍କା, ହଳଦୀ ଗୁଣ୍ଡ ଏବଂ ଲୁଣ ପକାନ୍ତି।

‘‘ମୁସ୍କେନି ଭାଜି (ପତ୍ର) ଅରହର୍‌ (ହରଡ଼ ଡାଲି) ଏବଂ ଚନା ଦାଲ୍‌ (ବୁଟ ଡାଲି) ସହିତ ବହୁତ ଭଲ ଲାଗେ’’, ଏହା କହି କୌଶଲ୍ୟା ନିଜ ଆଲୋଚନାକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ାନ୍ତି ଏବଂ ମୁସ୍କେନି ପତ୍ରରେ ତିଆରି ଅନେକ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ବିଷୟରେ ଆମକୁ ଖୁସିର ସହିତ କୁହନ୍ତି। ମୁସ୍କେନି ହେଉଛି ଏକ ଉଦ୍ଭିଦ ଯାହା ଛତିଶଗଡ଼ର ବନାଞ୍ଚଳରେ ଉଠିଥାଏ ଏବଂ ଏହାକୁ ପ୍ରାୟତଃ ଡାଲି ସହିତ ଖିଆଯାଏ। ତିନି କିମ୍ବା ଚାରିଟି ସିଟି ଆସିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରିଥିବା ସମୟରେ ସେ ଡାଲିରେ ଛୁଙ୍କ ଦେବା ପାଇଁ କିଛି ପାଖୁଡ଼ା ରସୁଣ, ବିଲାତି ବାଇଗଣ, ପିଆଜ ଏବଂ କିଛି ଶୁଖିଲା ଲାଲ ଲଙ୍କା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି, ଏଥିପାଇଁ ସେ ପନିକି ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି। ପାରମ୍ପରିକ ପରିବାରରେ ପରିବା କାଟିବା ଲାଗି ଏହାକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।

‘‘ମୋ ଗାଁରେ ବହୁତ ଜଙ୍ଗଲି ଭାଜି (ସବୁଜ ଶାଗ) ହୋଇଥାଏ। କେଉଁ ଋତୁରେ କ’ଣ ତୋଳିବାକୁ ହେବ ତାହା ମୋ ମା’ ଜାଣନ୍ତି। ତେବେ ଏଥିମଧ୍ୟରୁ କେତେକ ଭାଜି ବର୍ଷ ସାରା ଉଠିଥାଏ, କିନ୍ତୁ କିଛି ଭାଜିର ସ୍ୱାଦ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଋତୁରେ ଭଲ ହୋଇଥାଏ।’’ କୌଶଲ୍ୟା କୁହନ୍ତି। ଆମାନାକାରେ ସେ ରହୁଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଜୁନ୍‌ରୁ ଅଗଷ୍ଟ ମଧ୍ୟରେ ତିହିରିଫୁଟ୍ଟୁ (ସ୍ଥାନୀୟ କିସମର ଛତୁ) ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ହୋଇଥାଏ। କିଛି ପିଆଜ, ବିଲାତି ବାଇଗଣ ଏବଂ ଲଙ୍କା ପକେଇ ଏହାକୁ ଭାଜିଲେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଲାଗିଥାଏ। ‘‘ମୁଁ ଏହାକୁ ହାତ ମୁଠା ଭରି ନେଇଗଲେ ଏହାର ସ୍ୱାଦ ମାଂସ ଭଳି ଲାଗିଥାଏ,’’ ସେ କୁହନ୍ତି।

କୌଶଲ୍ୟା ଗିଦଲେହରୀଙ୍କ ଘର ମହାସମୁନ୍ଦ ଜିଲ୍ଲାର ଝଲପରେ ଏବଂ ଏହା ବାରନୱାପାରାର ପାହାଡ଼ିଆ ବନାଞ୍ଚଳରେ ଅବସ୍ଥିତ। ପିଲାଦିନେ ସେ ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲୀ ପନିପରିବା ସଂଗ୍ରହ ଏବଂ ରୋଷେଇ କରୁଥିବାର ଦେଖୁଥିଲେ। ୨୦୦୮ରେ ବିବାହ ପରେ, ସେ ରାୟପୁର ଚାଲିଯାଇଥିଲେ ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ଦଳିତ ବସ୍ତି ଆମାନାକାରେ ରହୁଛନ୍ତି। ‘‘ପରିବାରରେ କେହି ସଉଦା ସାମଗ୍ରୀ ଏକତ୍ର କରନ୍ତି ନାହିଁ,’’ ସେ କୁହନ୍ତି ଏବଂ ଆହୁରି କହିଥା’ନ୍ତି ଯେ, ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ସଉଦାପତ୍ର ମଧ୍ୟ ଆଣନ୍ତି ନାହିଁ । ସବୁଜ ପନିପରିବା ଦର ଏତେ ମହଙ୍ଗା ହେଲାଣି ଯେ ଆମେ ପରିବା ଖାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁନାହୁଁ।

୩୪ ବର୍ଷ ବୟସ୍କ କୌଶଲ୍ୟା ଛତିଶଗଡ଼ର ରାଜଧାନୀ ରାୟପୁରରେ ଏକ ଘରୋଇ ଆବାସିକ ବିଦ୍ୟାଳୟର ଉଦ୍ୟାନରେ କାମ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ, ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କ ପରି, ସେ ଜଙ୍ଗଲୀ ପତ୍ରଯୁକ୍ତ ପନିପରିବା ଖୋଜନ୍ତି, ଯାହାକି ସାରା ରାଜ୍ୟର ରୋଷେଇ ଘରେ ପ୍ରମୁଖ ଉପାଦାନ ଅଟେ। ବୁଲୁଥିବା ସମୟରେ ସେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଗଛ ଲତା, ବୁଦା ଆଡ଼କୁ ଇସାରା କରନ୍ତି ଏବଂ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ବ୍ୟଞ୍ଜନ ବିଷୟରେ କୁହନ୍ତି: ‘‘ରସୁଣ ଓ ଲଙ୍କା ସହିତ ଉଲ୍ଲା ଭାଜି । ଆଉ ତେନ୍ତୁଳି ଦେଇ ବୋହର ଭାଜି ବହୁତ ଭଲ ଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥାଏ। ଏସବୁ ଭାଜି ଧାନ କ୍ଷେତ କିମ୍ବା କେନାଲ କଡ଼ରେ ଉଠିଥାଏ। କେହି ଏହାର ଚାଷ କରନ୍ତି ନାହିଁ।’’

କମରଛଠ ପର୍ବ ପାଇଁ କୌଶଲ୍ୟା କୁହନ୍ତି, ‘‘ମୁଁ ଏଠାରୁ (ବିଦ୍ୟାଳୟ ପରିସର ଭିତରୁ) ସାତ ଆଠ ପ୍ରକାରର ପତ୍ର ସଂଗ୍ରହ କରିଥାଏ।’’ ଏହି ପର୍ବ ଛତିଶଗଡ଼ରେ ଭାଦୋ (ଅଗଷ୍ଟ-ସେପ୍ଟେମ୍ବର) ମାସରେ ମହିଳାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଳନ କରାଯାଇଥାଏ, ଏଥିରେ ଗୋଟିଏ ଦିନ ଉପବାସ ରଖି ସୁରକ୍ଷିତ ପ୍ରସବ, ସୁସ୍ଥ ଶିଶୁ ଏବଂ ପ୍ରଜନନ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ।

ସେ କୁହନ୍ତି, ‘‘ମୋ ମା’ ଆମ ଜମିରେ ଏକାଠି କରିଥିବା ପସହର ଚାଓଲ୍‌ (ଜଙ୍ଗଲି ଲାଲ ଚାଉଳ) ପଠାନ୍ତି, ତେଣୁ ମୁଁ ବ୍ରତ ପାଇଁ କିଛି ଜିନିଷ ଅତି କଷ୍ଟରେ କିଣିଥାଏ।’’ ଉପବାସ ସାରିବା ସମୟରେ ମହିଳାମାନେ ପନିପରିବା, ଫଳମୂଳ ଏବଂ ହଳ ଓ ବ୍ୟବସାୟିକ କୃଷି ବିନା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଚାଉଳ ଖାଆନ୍ତି।

କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଜିତୁଙ୍କ ବୟସ ପ୍ରାୟ ୪୦ ବର୍ଷ ହେବ ସେ ଦିନ ମଜୁରିଆ ଭାବେ କାମ କରି ସପ୍ତାହକୁ ୨୦୦୦-୨,୫୦୦ ଟଙ୍କା ରୋଜଗାର କରନ୍ତି । ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ କୌଶଲ୍ୟା ମାସିକ ୮,୦୦୦ ଟଙ୍କାର ବେତନ ପାଆନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ତିନି ପିଲା - ଗୋଟିଏ ପୁଅ ଏବଂ ଯାଆଁଳା ସନ୍ତାନ (ଗୋଟିଏ ପୁଅ ଏବଂ ଆଉ ଗୋଟିଏ ଝିଅ)- ଭାଜି ଖାଇବାକୁ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। କୌଶଲ୍ୟା ସ୍ମିତ ହସି କୁହନ୍ତି, ‘‘ଭାଜି ତିଆରି କରିବା ସବୁଠୁ ସହଜ, ଏପରିକି ମୋର ୧୧ ବର୍ଷର ଝିଅ ଏହାକୁ କେମିତି ତିଆରି କରିବାକୁ ହେବ ଭଲ ଭାବେ ଜାଣେ। ଲଙ୍କା, ରସୁଣ ଓ ଟମାଟୋ ଦେଇ ଗୋଟିଏ ସାଧାରଣ ତଡ଼କା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ ହୁଏ। ଯେକୌଣସି ଭାଜି ବହୁତ ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଲାଗେ ।

‘‘ଯେଉଁମାନେ ଜାଣନ୍ତି ଏହା କ’ଣ, ସେମାନେ ଏହାକୁ ନେବେ ଓ ଖାଇବେ। ବାକି ଲୋକ ଏହାକୁ ଅଳିଆ ବୋଲି ଭାବିବେ,’’ ସେ ଆହୁରି କୁହନ୍ତି, ‘‘ଯଦି ସେମାନେ ଜମିରେ ଗୁଳ୍ମନାଶକ ପକେଇବେ ନାହିଁ, ତା’ହେଲେ ଆମକୁ ଅଣ୍ଟା ଉଚ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲି ଶାଗ ମିଳିବ।’’ ସେ ଏହା କହିବା ସମୟରେ ପ୍ରେସର କୁକର୍‌ରୁ ଶେଷ ହ୍ୱିସିଲ୍‌ ବାଜେ। ବ୍ୟଞ୍ଜନ ଏବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ।

ଅନୁବାଦ: ଓଡ଼ିଶାଲାଇଭ୍‍