মুস্কেনি দাইলৰ জিভাত লগা সোৱাদ

“মুস্কেনিৰ সেউজীয়া কুমলীয়া পাতবিধ বৰষুণ পৰাৰ পিছত মিঠা হৈ পৰে। ৰ’দত পাতবোৰ টান হৈ পৰে,” কৌশল্যাই কয়। তেওঁলোকৰ নিজৰ দুটা কোঠাৰ পকী ঘৰটোৰ মুকলি বাৰান্দাখনেই পাকঘৰ, তাতে তেওঁ আমাৰ সৈতে কথা পাতি ৰহৰ দাইল প্ৰেছাৰ কুকাৰ এটাত বহাইছে। লগত দিছে মুস্কেনি আৰু কেইটামান জলকীয়া আৰু হালধি-নিমখ।

“মুস্কেনি ভাজি (পাত) ৰহৰ দাইল আৰু বুটৰ দাইলৰ সৈতে বৰ ভাল মিলে,” কৌশল্যাই কৈ যায়। চত্তীশগড়ৰ বনৰীয়া এই শাক মুক্সেনি পাতৰ বিভিন্ন ব্যঞ্জনৰ বিষয়ে তেওঁ আমাক কৈ যায়। ইফালে কুকাৰত তিনি-চাৰিটামান চিটি মাৰে মানে তেওঁ পানিকি (বঠি) এখনেৰে বিলাহী, পিয়াজ আৰু কেইটামান শুকান জলকীয়া কুটিছে।

“আমাৰ গাঁৱত বহুত জংলি ভাজি (বনৰীয়া শাক-পাচলি) আছে। মায়ে কোনবিধ কোনটো ঋতুত খাব লাগে, জানিছিল। যদিও এইবোৰ শাক গোটেই বছৰটো পোৱা যায়, কিন্তু কিছুমান বিশেষ ঋতুতহে সেয়া খোৱাৰ যোগ্য হয়,” কৌশল্যাই কয়। অমনকা, য’ত তেওঁ থাকে, জুনৰ পৰা আগষ্টত তিহৰি ফুট্টু (এবিধ স্থানীয় কাঠফুলা) গজে, সেয়া অলপ পিয়াজ, বিলাহী আৰু জলকীয়াৰে খাবলৈ বৰ ভাল। “মই এমুঠিমান ঘৰলৈ আনো। মাংসৰ দৰে সোৱাদ,” তেওঁ কয়।

কৌশল্যা গিডলেহৰিৰ ঘৰ পাহাৰে আৱৰা বৰ্ণাৱাপাৰা হাবিৰ কাষৰ মহাচামুণ্ড জিলাৰ ঝালাপত। সৰুতে তেওঁ মাকে বনৰ পৰা সেউজীয়া শাক-পাত সংগ্ৰহ কৰি অনা দেখিছিল। ২০০৮ত তেওঁ বিয়া হোৱাৰ পিছত ৰায়পুৰলৈ উঠি আহে আৰু এতিয়া দলিতৰ বস্তি অমনকাত থাকে। “কোনেও (পৰিয়ালটোৰ) ইয়াত বস্তু সংগ্ৰহ নকৰে,” তেওঁ কয়, আনকি তেওঁৰ গিৰীয়েকেই শাক-পাচলি নিকিনে। “তেওঁ কয় যে সেউজীয়া পাচলিৰ ইমান দাম যে তেওঁলোকে পাচলি নোখোৱাটোৱে পচন্দ কৰে।”

চত্তীশগড়ৰ ৰাজধানী চহৰ ৰায়পুৰৰ প্ৰাইভেট আবাসিক বিদ্যালয় এখনৰ বাগিচা এখনত ৩৪ বৰ্ষীয় কৌশল্যাই কাম কৰে। ইয়াত তেওঁৰ মাকৰ দৰে তেঁৱো বনৰীয়া শাক-পাচলি বিচাৰি ফুৰে। খোজ কাঢ়ি গৈ থাকোতে তেওঁ আমাক বিভিন্ন লতা, জোপোহা উদ্ভিদ আদি দেখুৱাই দি কয়, “উল্লাহ ভাজি নহৰু আৰু জলকীয়া সৈতে। আকৌ বহাৰ ভাজি তেতেলীৰ সৈতে। এই আটাইবোৰ বন খেতিপথাৰৰ কাষত গজে। কোনেও সেয়া খেতি নকৰে।”

কমৰচথ উৎসৱত, কৌশল্যাই কয়, “মই ইয়াৰ পৰা (স্কুলৰ চৌহদৰ ভিতৰৰ পৰা) সাত-আঠবিধ পাত সংগ্ৰহ কৰোঁ।” চত্তীশগড়ত ভাদো (আগষ্ট-ছেপ্টেম্বৰ) মাহত মহিলাই উদযাপন কৰা এই উৎসৱত সুস্থভাৱে সন্তান প্ৰসৱ, সুস্থ সন্তান আৰু প্ৰজনন স্বাস্থ্যৰ বাবে দিনজোৰা উপবাস খটা হয়।

“মোৰ মায়ে পাচহৰ চাৱল (বনৰায়ী ৰঙা চাউল) গোটাই দি পঠিয়ায়, সেয়ে মই উপবাসৰ কাৰণে একো কিনিবলগীয়া নহয়েই,” তেওঁ কয়। তেওঁলোকে উপবাস ভঙাৰ পিছত মহিলাই পাচলি, ফল আৰু চাউল খায়, যিবোৰ নাঙলৰ স্পৰ্শত নাহে আৰু বাণিজ্যিক উৎপাদনৰ বাহিৰত পৰে।

কৌশল্যাৰ গিৰীয়েক জীতু (৪০)য়ে দিনহাজিৰা কৰে আৰু সপ্তাহত ২,০০০-২,৫০০ টকা উপাৰ্জন কৰে। আনহাতে কৌশল্যাই মাহে ৮,০০০ টকা দৰমহা পায়। তেওঁলোকৰ তিনি সন্তান – এজন ল’ৰা আৰু এহাল যমজ সন্তান (ল’ৰা-ছোৱালী)। আটাইয়ে ভাজি খাই বৰ ভাল পাইছে আৰু কৌশল্যাই সন্তোষৰ হাঁহি মাৰি কয়, “ভাজি বন্বলৈ বৰ সহজ, আনকি মোৰ এঘাৰ বছৰীয়া জীয়ৰীজনীয়েও বনাবলৈ জানে। জলকীয়া, নহৰু আৰু বিলাহী যোগ দিলেই যিকোনো ভাজি সুস্বাদু হৈ পৰে।”

“যিয়ে জানে সি খাব, নজনাবোৰে এয়া জাবৰ বুলিয়ে ক’ব,” তেওঁ কয়। “তেওঁলোকে পথাৰত যদি বনৰীয়া বন-পাত নিৰাবলৈ বন-নাশক প্ৰয়োগ নকৰে, তেতিয়া বনৰীয়া শাক-পাত আমাৰ কঁকালৰ সমান ওখ হ’লহেঁতেন।” কথা পাতি থকাৰ মাজতে কুকাৰৰ অন্তিম হুইছেলটো বাজি উঠিল। দাইলখন এতিয়া পৰিৱেশনৰ বাবে সাজু।

অনুবাদ: পংকজ দাস