ਅਮਰੀਕਾ-ਇਰਾਨ ਜੰਗ ਦੀ ਮਿਜ਼ਾਇਲ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਸਲਾਯਾ ਤੱਕ ਆ ਪਹੁੰਚੀ

43 ਸਾਲਾ ਨਜ਼ੀਰ ਜੁਨਾਸ ਭਾਇਆ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,''ਅੱਬਾ ਝੂਠ ਬੋਲਤੇ ਥੇ ਕਿ, ਜੋ ਦਰਿਆ ਮਾ ਰਹਤੇ ਹੋਯ ਇਮਨੇ ਮੌਤ ਨੋ ਡਰ ਨਾ ਹੋਯ)। ਜਦੋਂ ਉਹ 17 ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਵਕ (ਮਾਂਝੀ) ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ਼ੀ, ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਕਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹੀ ਗੱਲ ਕਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੱਥਾਂ ਨੇ ਉਮਾਨ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਐੱਮਐੱਸਵੀ ਅਲ ਫ਼ੈਜ਼ ਨੂਰ ਏ ਸੁਲੈਮਾਨੀ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਕਮਾਨ ਸੰਭਾਲ਼ੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਹ ਡੁੱਬ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਪਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੇਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਜ਼ਾ ਹੋ ਗਏ ਜਦੋਂ ਕਪਤਾਨ ਦੀ ਕਮਾਂਡ 'ਤੇ ਉਹ ਸਟ੍ਰੇਟ ਆਫ਼ ਹਾਰਮੁਜ ਪਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਜਹਾਜ਼ 'ਤੇ ਮਿਜ਼ਾਇਲ ਆਣ ਡਿੱਗੀ।

''ਅੱਬਾ ਝੂਠ ਬੋਲਤੇ ਥੇ,'' ਉਹ ਦਹੁਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ''ਮੈਂ ਤੋ ਲਾਂਚ ਮੇਂ ਪਾਨੀ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਬਤ ਖਾ ਗਯਾ ਥਾ। (ਜਿਸ ਪਲ ਪਾਣੀ ਜਹਾਜ਼ ਅੰਦਰ ਵੜ੍ਹਿਆ ਮੈਂ ਸਹਿਮ ਗਿਆ ਸਾਂ)। 8 ਮਈ 2026 ਨੂੰ ਰਾਤ ਦੇ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਵੱਜ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਮਿਜ਼ਾਇਲ ਸਾਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਰਾਨ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਹਾਰਮੁਜ ਪਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਨਾ ਰੋਕਿਆ, ਸੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਧਮਾਕੇ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਸਾਡੇ ਕੰਨੀਂ ਪਈ ਤੇ ਅਚਾਨਕ ਭਿਆਨਕ ਅੱਗ ਫ਼ੈਲ ਗਈ।'' ਕੱਛੀ ਸਿੰਧੀ ਬੋਲਣ ਦੀ ਬਜਾਇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਨਜ਼ੀਰ ਰੁੱਕ-ਰੁੱਕ ਕੇ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਦਵਾਰਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬੰਦਰਗਾਹ ਕਸਬੇ, ਸਲਾਯਾ ਵਿਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ-ਮੰਜ਼ਲਾ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਹਾਂ।

''ਧਮਾਕੇ ਨੇ ਦੋ ਨਾਵਕ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉੱਡਾ ਛੱਡੇ,'' ਉਹ ਬੋਲਦਾ ਗਿਆ। ''ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਅਲਤਾਫ਼ ਤਾਲਬ (40) ਦਾ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਹੀ ਕਟਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਮਰ ਗਿਆ। ਦੂਸਰਾ ਗੰਭੀਰ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਦਾ ਮੂੰਹ ਹੀ ਟੈਂਕ ਨਾਲ਼਼ ਟਕਰਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਿਨ ਜਹਾਜ਼ 'ਤੇ ਅਸੀਂ ਕੋਈ 18 ਜਣੇ ਸਾਂ। ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕੋਈ ਵੀ ਸਮਾਨ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਫ਼ੋਨ ਵੀ ਚੁੱਕਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਨਾ ਮਿਲ਼ਿਆ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਜਹਾਜ਼ ਡੁੱਬਦਾ ਅਸੀਂ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਛਾਲ਼ ਮਾਰੀ ਤੇ ਅਗਲੇ ਸੱਤ ਘੰਟੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਟੈਂਕੀ ਦੀਆਂ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਰਾਡਾਂ ਨਾਲ਼਼ ਚਿਪਕੇ ਰਹੇ ਤੇ ਤੈਰਦੇ ਰਹੇ। ਮੈਂ ਯਖ਼ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸਾਂ। ਸਾਨੂੰ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਅਸੀਂ ਮਿਜ਼ਾਇਲ ਹੱਥੋਂ ਬੱਚ ਗਏ ਹਾਂ ਤਾਂ ਓਮਾਨ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੇ ਬਰਫ਼ੀਲੇ ਪਾਣੀ ਨੇ ਜ਼ਰੂਰ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਮਾਰ ਮੁਕਾਉਣਾ ਏ।'' ਨਜ਼ੀਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ਼਼ ਬੈਠੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੱਧਾ ਸਰੀਰ ਅਧਰੰਗ ਮਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੋਈ 40 ਸਾਲ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਇੰਜਣ ਕੈਬਿਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਵੇਲ਼ੇ ਨਜ਼ੀਰ ਜਿਵੇਂ-ਕਿਵੇਂ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ਼਼ ਨਜ਼ਰ ਮਿਲ਼ਾਉਣ ਤੋਂ ਬੱਚਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬੜੇ ਹੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ਼਼ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਦੇ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਬੋਲ ਨੂੰ ਸੁਣ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਇਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜਹਾਜ਼ ਜਿਹਦੀ ਮਾਲ਼ ਢੋਹਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ 3,000 ਟਨ ਸੀ, ਸਲਾਯਾ ਵਿਖੇ ਹੱਥੀਂ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਇੱਕ ਸੀ। ਇਹਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਤੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਮੀ ਲੋਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਮ ਸਲਾਯਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕ ਕੱਛੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਖੇ ਕਰੀਬ 200 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕੱਛ ਦੇ ਮਾਂਡਵੀ ਤੇ ਮੁੰਦਰਾ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਦਵਾਰਕਾ ਵੱਸ ਗਏ।

ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ੀਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੁਨਾਸ ਭਾਇਆ (ਸੱਜੇ) ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਲਗਭਗ 40 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਜਣ ਓਪਰੇਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ

ਭਾਈਚਾਰਾ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਲਈ ਸ਼ਿਪਿੰਗ ਉਦਯੋਗ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੁਰਸ਼ ਜਹਾਜ਼ ਬਣਾਉਂਦੇ ਜਾਂ ਜਹਾਜ਼ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਮਾਲ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਲੋਡ ਅਤੇ ਅਨਲੋਡ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜਹਾਜ਼ ਭਾਰਤ, ਯੂ.ਏ.ਈ., ਓਮਾਨ, ਯਮਨ, ਇਰਾਨ, ਸੋਮਾਲੀਆ, ਜਿਬੂਤੀ ਅਤੇ ਇਰੀਟ੍ਰੀਆ ਵਿਚਾਲੇ ਸਮਾਨ ਢੋਂਹਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਲੋਕ ਜਹਾਜ਼ਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਕੱਛ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਘੋਲ (ਬਲੈਕ ਸਪੌਟੇਡ ਕ੍ਰੋਕੇਰ) ਅਤੇ ਢੋਲਦਰਾ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜ੍ਹ ਕੇ ਜੀਵਨ ਬਸਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸਲਾਯਾ ਵਿਖੇ ਬਣੇ ਲਗਭਗ 200 ਵਹਾਣ ਜਾਂ ਲਾਂਚ (ਵੱਡੇ ਮਾਲ਼ਵਾਹਕ ਜਹਾਜ਼) ਹਾਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਤੋਂ ਹੋ ਕੇ ਲੰਘਦੇ ਹਨ। ਨਾਵਕ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ ਮਈ ਵਿਚਾਲੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੂਨ ਤੋਂ ਅਗਸਤ ਵਿਚਕਾਰ ਭਾਰਤੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸੰਚਾਲਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ।

ਨਜ਼ੀਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,''ਮੇਰਾ 13 ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਠੇਕਾ ਸੀ, ਪਰ ਮੈਂ ਮਈ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਆਇਆ। ਉਹ ਮੇਰੀ ਅਖ਼ੀਰਲੀ ਯਾਤਰਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਆਪਣੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਤੇ ਆਪਣੇ ਅੱਧ-ਬਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਬਣਵਾਉਣ ਲਈ ਸਾਢੇ ਚਾਰ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਬਚਾਏ ਸਨ। ਪਰ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲ਼ ਨਾ ਤਾਂ ਪਾਸਪੋਰਟ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਨਾਵਕ ਪਛਾਣ ਪੱਤਰ।'' ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਆਪਣਾ ਪੁਰਾਣਾ ਪਛਾਣ ਪੱਤਰ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਮਾਲਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਮਹੀਨੇ 5,000 ਰੁਪਏ ਤਨਖ਼ਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲੀ ਕਮਾਈ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸ਼ਾਰਜਾਹ, ਯਮਨ ਤੇ ਸੋਮਾਲੀਆ ਵਿੱਚ ਮਾਲ਼ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਅਤੇ ਲਾਹੁਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਪਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਟਨ ਮਾਲ਼ 'ਤੇ 10 ਦਿਰਹਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਮਦਨੀ ਇਸੇ ਗੱਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿੰਨਾ ਕੰਮ ਮਿਲ਼ਿਆ, ਮਾਲ਼ ਕਿੰਨਾ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਐਕਸਚੇਂਜ ਦਰ ਕੀ ਸੀ ਤੇ ਜਹਾਜ਼ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਉਹ ਰਕਮ ਕਿਵੇਂ ਵੰਡੀ ਗਈ। ਸਿੱਖਿਆ, ਬੁਨਿਆਦੀ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਸੀਮਤ ਮੌਕਿਆਂ ਵਾਲ਼ੇ ਇਸ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ੀਰ ਨੂੰ ਇਹੀ ਕੰਮ ਸਭ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਵਿਕਲਪ ਲੱਗਿਆ ਸੀ।

ਨਜ਼ੀਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,''ਮੈਂ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਘਰੇ ਬੈਠਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਇੰਨਾ ਸਹਿਮ ਗਿਆ ਹਾਂ ਕਿ ਜਹਾਜ਼ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲ਼ੇ ਯਾਰਡ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਮੱਛੀ ਫੜ੍ਹਨ ਵਾਲ਼ੀ ਬੇੜੀ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਜੂਨ ਤੋਂ ਅਗਸਤ ਵਿਚਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਚੱਕਰਵਾਤ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਤੂਫ਼ਾਨਾਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੀ ਹੈ, ਇਸੇ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲ਼ਦੀ।'' ਪਰ ਘਰੇ ਬੈਠੇ ਰਹਿਣ ਨਾਲ਼਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਧੂਰੇ ਰਹਿ ਗਏ ਕੰਮਾਂ, ਡੁੱਬ ਚੁੱਕੀ ਜਮ੍ਹਾ ਪੂੰਜੀ ਤੇ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਲਗਾਤਾਰ ਸਤਾਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਨੇ ਨਵਾਂ ਪਾਸਪੋਰਟ ਬਣਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਮਦਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਮਨ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਨਜ਼ੀਰ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਪਾਸਪੋਰਟ ਬਣਵਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜੇਬ੍ਹ ਤੋਂ 7,000 ਤੋਂ 10,000 ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕਰਨੇ ਪੈਣਗੇ। ਬਾਕੀ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਕੋਈ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲ਼ਿਆ ਹੈ।

ਜਹਾਜ਼ ਮਾਲਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਝੱਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬੀਮਾ ਕੰਪਨੀਆਂ ਜੰਗ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲ਼ੇ ਸਲਾਯਾ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਬੀਮਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇੰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਬੀਮਾ ਸੀ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਥਾਣੀਂ ਲੰਘਦੇ ਵੇਲ਼ੇ ਨੁਕਸਾਨੇ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੀ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਮਨ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਲਾਯਾ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ ਮਾਲਕ ਸੁਲਤਾਨ ਅਹਿਮਦ ਸੰਘਾਰਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,''ਜਦੋਂ ਮੇਰਾ ਜਹਾਜ਼ ਨਸ਼ਟ ਹੋਇਆ, ਉਦੋਂ ਵੀ ਸਰਕਾਰ ਪਾਸੋਂ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਮਦਦ ਨਾ ਮਿਲ਼ੀ, ਮੈਂ ਭਾਰਤੀ ਬੀਮਾ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ 13.5 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਪ੍ਰੀਮਿਅਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲ਼ਿਆ। ਓਮਾਨ ਦੇ ਤਟ-ਰੱਖਿਅਕ ਬਲ ਨੇ ਮੇਰੇ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੀਜ਼ਾ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਟਿਕਟ ਦਾ ਪੂਰਾ ਖਰਚਾ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਚੁੱਕਣਾ ਪਿਆ।'' ਉਹ ਆਪਣੇ ਜਹਾਜ਼ 'ਹਾਜ਼ੀ ਅਲੀ' ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੋਮਾਲੀਆ ਤੋਂ ਦੁਬਾਈ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਹਾਰਮੁਜ ਜਲਡਮਰੂ ਵਿੱਚ ਮਿਜ਼ਾਇਲ ਹਮਲੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ 'ਤੇ ਹਜ਼ ਦੌਰਾਨ ਹੋਣ ਵਾਲ਼ੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਲਾਨਾ ਕੁਰਬਾਨੀ ਲਈ 480 ਗਾਵਾਂ-ਬਲ਼ਦ ਅਤੇ 1,800 ਭੇਡ ਬੱਕਰੀਆਂ ਲਿਜਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।

30 ਸਾਲਾ ਏਜਾਜ਼ ਅਕਬਰ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਹਾਜ਼ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹੋਰ 14 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵ੍ਹਟਸਐੱਪ ਗਰੁੱਪ ਰਾਹੀਂ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਚਾਰ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਐੱਮਵੀਐੱਸ ਫੈਜ਼ ਏ ਸੁਲੈਮਾਨੀ ਮਿਜ਼ਾਇਲ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ 13 ਮਈ 2026 ਤੱਕ 'ਹਾਜ਼ੀ ਅਲੀ' ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲ਼ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਏਜਾਜ਼ ਦੱਸਦੇ ਹਨ,"ਰਾਤ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵਜੇ ਸਨ। ਸਾਡੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਹਾਲੇ ਪੰਜ ਘੰਟੇ ਦੂਰ ਸੀ, ਉਦੋਂ ਹੀ ਓਮਾਨ ਦੇ ਤਟ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਮਿਜ਼ਾਇਲ ਨੇ ਸਾਡੇ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ। ਸਾਡੇ ਮੋਬਾਇਲ 'ਚ ਇੰਨਾ ਬੈਲੈਂਸ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਫ਼ੋਨ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਇਸੇ ਲਈ ਅਸੀਂ ਸੋਮਾਲੀਆ ਦੇ ਵਪਾਰੀ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ। ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਬਹੁਤ ਡਰੇ ਹੋਏ ਸਾਂ। ਜਹਾਜ਼ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲ਼ ਰਹੀਆਂ ਦਰਦ ਭਰੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਸਾਫ਼ ਸੁਣਾਈ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਜੀਵਨ-ਰੱਖਿਅਕ ਬੇੜੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 12 ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਬੈਠਣ ਦੀ ਥਾਂ ਸੀ, ਪਰ ਅਸੀਂ 14 ਲੋਕ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਓਮਾਨ ਦੇ ਤਟ-ਰਾਖੇ ਸਾਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਆ ਗਏ।"

ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਲੰਘਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵੀ ਏਜਾਜ਼ ਡੂੰਘੇ ਸਦਮੇ ਵਿੱਚ ਹਨ। 2002 ਵਿੱਚ ਓਮਾਨ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਡੁੱਬ ਕੇ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣ। ਪਰ ਏਜਾਜ਼ ਨੇ ਦਸਵੀ ਕਲਾਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਟਾਊਨ ਵਿੱਚ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਮੌਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਾਚਾ ਸੁਲਤਾਨ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ 'ਤੇ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਜਹਾਜ਼ 'ਤੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ।

ਸੁਲਤਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,"ਏਜਾਜ਼ ਮੇਰਾ ਭਤੀਜਾ ਹੈ ਤੇ ਕੇਵਲ ਉਹੀ ਇਸ ਕੰਮ 'ਚ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟ ਰਿਹਾ। ਮੇਰਾ ਪੂਰਾ ਚਾਲਕ ਦਲ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਦੂਜਾ ਜਹਾਜ਼ 'ਹਾਜ਼ੀ ਅਲੀ-1' ਅਕਤੂਬਰ 2026 ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਉਤਰਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਪਰ ਪੁਰਾਣੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਉਸ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹਨ।" ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,"ਚੱਲ ਰਹੀ ਜੰਗ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਈ ਨੌਜਵਾਨ ਨਾਵਕ ਦੁਬਈ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜੂਨ ਤੋਂ ਅਗਸਤ ਤੱਕ ਸਲਾਯਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਉਹ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਰਹਿਣਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੌਰਾਨ ਨੌਸੈਨਾ ਅਤੇ ਤਟ-ਰੱਖਿਅਕ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦਰਗਾਹ ਤੋਂ ਨਿਕਲ਼ਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਪਰ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਨਹੀਂ ਭੇਜ ਸਕਦੇ।"

ਸੁਲਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਿਪਯਾਰਡ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਦੋ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਲਾਯਾ ਦੇ ਸੁੰਭਾਨੀਆ ਭਰਾਵਾਂ, 30 ਸਾਲਾ ਸ਼ਾਕਿਬ ਹਾਜ਼ੀ ਅਮੀਨ ਅਤੇ 33 ਸਾਲਾ ਅਜ਼ੀਮ ਹਾਜ਼ੀ ਅਮੀਨ ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਦੁਬਈ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਏ ਹਨ। ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਡਿਨਰ ਕਰੂਜ਼ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਮਾਰਚ 2026 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੋਬਾਇਲ ’ਤੇ ਪਾਮ ਜੁਮੇਰਾਹ ’ਤੇ ਹੋਏ ਡ੍ਰੋਨ ਅਤੇ ਮਿਜ਼ਾਇਲ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਵੀਡੀਓ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ। ਸ਼ਾਕਿਬ ਦਾ ਮੋਬਾਇਲ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਲੱਗ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਈ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ 77 ਦਿਨ ਬਿਤਾਉਣੇ ਪਏ।

ਸ਼ਾਕਿਬ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,"ਉਹ ਸਮਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਪਮਾਨ ਭਰਿਆ ਸੀ। ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਭ ਕੁਝ ਬੜਾ ਮਹਿੰਗਾ ਸੀ। ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ਼ ਪੰਜ ਮਿੰਟ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਨੂੰ 10 ਦਿਰਹਮ ਦੇਣੇ ਪੈਂਦੇ ਸਨ। ਮੈਨੂੰ ਛੁਡਾਉਣ ਲਈ ਮੇਰੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਖੁਦ ਪੈਸੇ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਜੋ ਮੋਬਾਇਲ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਵਾਪਸ ਨਾ ਮਿਲ਼ਿਆ। ਮੇਰੇ ਮੈਨੇਜਰ ਨੇ ਵੀ ਮੇਰਾ ਸਾਥ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਯੂਨਾਈਟਡ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਦੁਬਈ ਆਉਣ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਵੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ।"

ਅਜ਼ੀਮ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਤੋਂ ਤਾਂ ਬਚ ਗਏ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 7,000 ਦਿਰਹਮ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿਰਫ਼ 3,000 ਦਿਰਹਮ ਹੀ ਮਿਲ਼ੇ। ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਅਤੇ ਆਮਦਨ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਦੋਹਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਖੰਭਾਲੀਆ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ ਸਲਾਯਾ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਕਰਵਾਉਣਾ ਪਿਆ।

ਅਜ਼ੀਮ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,"ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਗੈਰੇਜ ਵਿੱਚ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਪੇਂਟ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਮਿਲ਼ਿਆ। ਪਰ ਸਲਾਯਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਕਸਬਾ ਹੈ। ਕਈ ਦਿਨ ਤਾਂ ਗਾਹਕ ਮਿਲ਼ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕਈ ਦਿਨ ਬਿਲਕੁਲ ਕੰਮ ਨਾ ਮਿਲ਼ਦਾ। ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਵਾਂਗ ਮੇਰਾ ਵੀਜ਼ਾ ਰੱਦ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਜੰਗ ਫਿਰ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਮੌਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਦੁਬਈ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ।"

ਸ਼ਾਕਿਬ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਡਿਨਰ ਕਰੂਜ਼ ਦੇ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਪੇਜ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ, 'ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਸਾਡੇ ਦਾਦਾ ਸਲਾਯਾ ਸਭ ਤੋਂ ਧਨਾਢ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਜਹਾਜ਼ ਡੁੱਬ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਡਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸਭ ਕੁਝ ਗਵਾ ਬੈਠਿਆ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਚਾਚਿਆਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੰਮ ਕਰਨੇ ਪਏ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸਹੀ ਰਾਹ 'ਤੇ ਆਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ। ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸਾਂ ਕਿ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ਼ੋਂ ਵੀ ਬਿਹਤਰ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ। ਪਰ ਹੁਣ ਨੌਕਰੀ ਛੁੱਟ ਜਾਣ ਅਤੇ ਦੁਬਈ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲੇ 'ਤੇ ਲੱਗੀ ਰੋਕ ਕਾਰਨ ਉਹ ਸੁਪਨਾ ਵੀ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਹੈ।''

ਨਜ਼ੀਰ ਵੀ ਅਜੇ ਤੁਰੰਤ ਵਾਪਸ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ, ਭਾਵੇਂ ਹਾਲਾਤ ਸਧਾਰਣ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋ ਜਾਣ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,"ਅੱਲ੍ਹਾ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਬਚਾ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਜੀਊਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਗਲੀ ਵਾਰੀ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਹੀ ਬਚਾਵੇ। ਪਰ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਘਰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਵੀ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੈਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜਾਣਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ।" ਆਪਣੀਆਂ ਕੁਝ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਪਵੇਗਾ।

ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਸਾਬਿਰਾ ਇਸ ਨਾਲ਼ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,"ਇਹ ਸਾਡੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦਾ ਪੇਸ਼ਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਭਰਾ, ਪਿਤਾ, ਪਤੀ ਅਤੇ ਦਾਦਾ ਸਾਰੇ ਹੀ ਇਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਲਾਯਾ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਦਤ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਮਰਦ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਸਮੁੰਦਰ 'ਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ 'ਤੇ ਵੀ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਬਣਾਏ ਹਨ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਮਿਜ਼ਾਇਲਾਂ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਕਿ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਫਿਰ ਸਮੁੰਦਰ 'ਚ ਜਾਵੇ। ਪੈਸਾ ਤਾਂ ਫਿਰ ਕਮਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੀ ਵਾਪਸ ਨਾ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਲਿਆਊਂਗੀ?"