ଆମେରିକା-ଇରାନ ଯୁଦ୍ଧରୁ ଏକ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ଗୁଜରାଟର ସଲାୟାକୁ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ କରିଛି

ନଜିର ଜୁନସ୍‌ ଭାୟା, ୪୩ ନିଜର ହାତ ଦୁଇକୁ ଅନାଇ କହନ୍ତି, ‘‘ଯେତେବେଳେ ମୋ ବାପା ମିଛ କହୁଥିଲେ ଯେ ଯେଉଁମାନେ ସମୁଦ୍ରରେ ରୁହନ୍ତି ସେମାନେ କେବେବି ମୃତ୍ୟୁକୁ ଭୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ସେ ମିଛ କହୁଥିଲେ [ଆବ୍ବା ଝୁଟ୍‌ ବୋଲ୍‌ତେ ଥେ କି, ଯେ ଦରିୟା ମା ରେହତା ହୋୟ ଏମ୍‌ନେ ମୌତ ନୋ ଡର୍‌ ନା ହୋୟ]। ଯେତେବେଳେ ୧୭ ବର୍ଷ ବୟସରେ ଜଣେ ନାବିକ ଭାବରେ ମୁଁ ମୋର ପ୍ରଥମ ଚାକିରି କଲି ସେତେବେଳେ ସେ ଏହା କହୁଥିଲେ।’’ ଏମ୍‌ଏସ୍‌ଭି ଅଲ୍‌ ଫୈଜ୍‌ ନୁର୍‌ ଇ ସୁଲେମାନି ଓମାନ ଉପସାଗରରେ ବୁଡ଼ି ଯିବା ପୂର୍ବରୁ ଛଅ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ହାତ ତାହା ଚଲାଇଥିଲା। କ୍ୟାପ୍‌ଟେନ୍‌ଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ହର୍ମୁଜ ପ୍ରଣାଳୀରେ ଜାହାଜ ଚଳାଉଥିବା ସମୟରେ ମିସାଇଲ୍‌ ଜାହାଜ ଉପରେ ପଡ଼ିବାର ଭୟଙ୍କର ମୁହୂର୍ତ୍ତକୁ ସେ ମନେପକାନ୍ତି।

ସେ ପୁନରାବୃତ୍ତି କରନ୍ତି ‘‘ଆବ୍ବା ଝୁଟ୍‌ ବୋଲ୍‌ତେ ଥେ [ମୋ ବାପା ମିଛ କହୁଥିଲେ]। ‘‘ମେଁ ତୋ ଲଞ୍ଚ୍‌ ମେ ପାନି ଦେଖ୍‌କର ହୈବାତ୍‌ ଖା ଗୟା ଥା। [ଜାହାଜରେ ପାଣି ପଶୁଥିବା ଦେଖି ମୁଁ ସେହି ସମୟରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇଯାଇଥିଲି]।’’ ୮ ମେ’, ୨୦୨୬ର ରାତି ୧୨ଟା ହୋଇଯାଇଥାଏ। ଗୋଟିଏ ମିସାଇଲ୍‌ ଆମକୁ ମାରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲା। ଇରାନ ଆମକୁ ହର୍ମୁଜ୍‌ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଉପରେ କଟକଣା କରିନଥିଲା। ତେଣୁ ସେମାନେ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିବାର କୌଣସି ସମ୍ଭାବନା ନାହିଁ। ଆମେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ବିସ୍ଫୋରଣ ଶୁଣିଲୁ ଏବଂ ହଠାତ୍‌ ଚାରିଆଡ଼େ ନିଆଁ ଲାଗିଗଲା। ନଜିର୍‌ ଆଉ ଗୋଟିଏ ବାକ୍ୟ କହିବା ପୂର୍ବରୁ ଟିକେ ଅଧିକା ସମୟ ଅଟକି ଯାଆନ୍ତି, ସେ ନିଜ ଲୋକଙ୍କ ସହ କଚ୍ଛି ସିନ୍ଧିରେ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ ହିନ୍ଦୀ ଓ ଗୁଜରାଟୀ ମିଶାଇ ଆମ ସହ କଥା ହେଉଥିଲେ। ଆମେ ଗୁଜୁରାଟର ଦ୍ୱାରକା ଜିଲ୍ଲାରେ ଥିବା ବନ୍ଦର ସହର ସଲାୟାରେ ତାଙ୍କର ଏକ ମହଲା ଘରେ ବସିଥିଲୁ।

ସେ କହିବା ଜାରି ରଖନ୍ତି, ‘‘ଏହାର ପ୍ରଭାବରେ ଦୁଇ ଜଣ ନାବିକ ଉପର ଆଡ଼କୁ ଛିଟିକି ପଡ଼ିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଥିଲେ ଅଲ୍‌ତାଫ୍‌ ତଲାଭ୍‌ କେର୍‌ [୪୦] ଯାହାଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତ ଛିଣ୍ଡି ଯାଇଥିଲା, ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ। ଅନ୍ୟ ଜଣକଙ୍କର ମୁହଁ ଟ୍ୟାଙ୍କ୍‌ରେ ପିଟି ହେବାରୁ ସେ ଗୁରୁତର ଭାବରେ ଆହତ ହୋଇଥିଲେ। ସେ ଦିନ ଜାହାଜରେ ଆମେ ୧୮ ଜଣ ଥିଲୁ। ପାଣି ଜାହାଜରେ ପଶିବା ଆରମ୍ଭ କଲା। ଜାହାଜ ବୁଡ଼ିଯିବା ଆଗରୁ ଆମମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଆମ ଜିନିଷ, ଏପରିକି ଆମ ଫୋନ୍‌ ନେବାକୁ ସମୟ ନ ଥିଲା। ଆମେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଡେଇଁ ପଡ଼ିଲୁ ଏବଂ ଲୁହା ରଡ୍‌ ଘେରା ହୋଇଥିବା ଏକ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍‌ ପାଣି ଟାଙ୍କିକୁ ଜାବୁଡ଼ି ଧରି ପରବର୍ତ୍ତୀ ସାତ ଘଣ୍ଟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାସି ରହିବାକୁ ସଂଘର୍ଷ କରୁଥିଲୁ। ଥଣ୍ଡାରେ ମୁଁ ବରଫ ପାଲଟି ଯାଉଥିଲି। ମନେ ହେଉଥିଲା ମିସାଇଲ୍‌ ନ ହେଲେ ବି ଓମାନ ଉପସାଗରର ବରଫ ଭଳି ଥଣ୍ଡା ପାଣି ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରାଣ ନେଇଯିବ।’’ ନଜିର୍‌ ଆଂଶିକ ପକ୍ଷପାତରେ ପୀଡ଼ିତ ତାଙ୍କ ବାପା ଜୁନସ୍‌ ଭାୟାଙ୍କ ପାଖରେ ବସିଥିଲେ, ୬୦ ବର୍ଷ ବୟସ୍କ ତାଙ୍କ ବାପା ପ୍ରାୟ ୪୦ ବର୍ଷ ଜାହାଜର ଇଞ୍ଜିନ୍‌ କ୍ୟାବିନ୍‌ରେ କାମ କରିଥିଲେ। ନଜିର୍‌ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ବସିଥିବା ମାଆ ସବିରାଙ୍କ ଆଖିକୁ ଅନାଇବାକୁ ଏଡ଼ାଉଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କ ପୁଅର ବଞ୍ଚିବାର କାହାଣୀ ପୁଣି ଥରେ ଶୁଣିବା ବେଳେ ଦୟନୀୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।

ଏହି ଆକ୍ରମଣରେ ବୁଡ଼ି ଯାଇଥିବା ୩,୦୦୦ ଟନ୍‌ ବହନ କ୍ଷମତା ବିଶିଷ୍ଟ ତିନି ବର୍ଷ ପୁରୁଣା ବିଶାଳ କାଠ ଜାହାଜ ସଲାୟାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ବିଖ୍ୟାତ ହାତ ତିଆରି ଜାହାଜଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟତମ ଥିଲା। ଏହାର ନିର୍ମାତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶରୁ ଆସିଥିବା କିଛି ପ୍ରବାସୀ ଥିଲେ ଏବଂ ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକ ଥିଲେ ଯେଉଁମାନଙ୍କୁ ଜାମ୍‌ ସଲାୟା କୁହାଯାଏ। ଏମାନେ ହେଉଛନ୍ତି କଚ୍ଛି ମୁସଲମାନ୍‌ ଯେଉଁମାନଙ୍କ ପୂର୍ବଜ ମାଣ୍ଡ୍‌ୱି ଏବଂ ମୁନ୍ଦ୍ରା ଅଞ୍ଚଳରୁ ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲେ ଏବଂ ପ୍ରାୟ ୨,୦୦ ବର୍ଷ ହେବ ଦ୍ୱାରକାରେ ସ୍ଥାୟୀ ଭାବରେ ବସବାସ କରୁଥିଲେ।

ଏହି ସମୂହ ଜୀବିକା ପାଇଁ ଜାହାଜ ଶିଳ୍ପ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି। ଏହି ସହରର ଅଧିକାଂଶ ପୁରୁଷ ଜାହାଜ ତିଆରି କରନ୍ତି କିମ୍ବା ଚଲାନ୍ତି କିମ୍ବା ମାଲ୍‌ ଲୋଡିଂ ଏବଂ ଅନ୍‌ଲୋଡିଂ ପାଇଁ ଶ୍ରମିକ ଭାବରେ କାମ କରନ୍ତି। ଏହି ଜାହାଜଗୁଡ଼ିକ ସାରା ଭାରତ, ୟୁଏଇ, ଓମାନ, ୟେମେନ୍‌, ଇରାନ, ସୋମାଲିଆ, ଜିବୋଟି ଏବଂ ଏରିଟ୍ରିଆକୁ ମାଲ୍‌ ପରିବହନ କରିଥାଏ। ଯେଉଁମାନେ ଏସବୁ ଜାହାଜରେ ନ ଥାଆନ୍ତି ସେମାନେ କଚ୍ଛ ଉପସାଗରରେ ଘୋଲ୍‌ (ତେଲିଆ ମାଛ) ଏବଂ ଧୋଲଡରା ବା ବାଳିଆ ମାଛ ଧରିବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥାଆନ୍ତି।

ସଲାୟାରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିବା ପ୍ରାୟ ୨୦୦ ବାହାନ ବା ଲଞ୍ଚ୍‌ (ବଡ଼ ମାଲ୍‌ବାହୀ ବୋଟ୍‌) ହର୍ମୁଜ ପ୍ରଣାଳୀ ଦେଇ ଯାଇଥାଏ। ଲୋକମାନେ ସାଧାରଣତଃ ସେପ୍ଟେମ୍ବରରୁ ମେ’ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଜାହାଜରେ ଯାଆନ୍ତି। ଜୁନ୍‌ରୁ ଅଗଷ୍ଟ ମଧ୍ୟରେ ଭାରତୀୟ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ଆରବସାଗରରେ ବୋଟ୍‌ ଚଳାଚଳ ପାଇଁ ଅନୁମତି ଦେଇନଥାଆନ୍ତି।

ନଜିର୍‌ କହନ୍ତି, ‘‘ମୁଁ ଏକ ୧୩-ମାସିଆ ଚୁକ୍ତିରେ ଯାଇଥିଲି, କିନ୍ତୁ ମେ’ରେ ଫେରିଆସିଲି।’’ ନଜିର୍‌ ମୋତେ ତାଙ୍କର ପୁରୁଣା କାର୍ଡ ଦେଖାଇ କହନ୍ତି, ‘‘ଏହା ମୋର ଶେଷ ଯାତ୍ରା ଥିଲା ଏବଂ ମୁଁ ମୋ ଭଉଣୀର ବାହାଘର ଏବଂ ଘର ତିଆରି ଶେଷ କରିବା ପାଇଁ ୪.୫ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା ସଞ୍ଚୟ କରିଥିଲି, କିନ୍ତୁ ସବୁକିଛି ସମୁଦ୍ରରେ ବୁଡ଼ିଗଲା। ବର୍ତ୍ତମାନ ମୋ ପାଖରେ ମୋ ପାସ୍‌ପୋର୍ଟ କିମ୍ବା ନାବିକ ପରିଚୟ ପତ୍ର ନାହିଁ।

ଜାହାଜ ମାଲିକ ତାଙ୍କୁ ମାସିକ ୫,୦୦୦ ଟଙ୍କା ଦିଅନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଅସଲ ଉପାର୍ଜନ ଆସେ ଯେତେବେଳେ ସେ ଶାରଜା, ୟେମେନ୍‌, ସୋମାଲିଆରେ ଜିନିଷ ଲୋଡ୍‌ ଏବଂ ଅନ୍‌ଲୋଡ୍‌ କରନ୍ତି ଏବଂ ବିଦେଶୀ ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କଠାରୁ ପାଉଣା ପାଆନ୍ତି- ଗୋଟିଏ ଟନ୍‌ ପାଇଁ ୧୦ ଡିରାମ୍‌। ସେ କେତେ ଉପାର୍ଜନ କରନ୍ତି ତାହା କାମର ଉପଲବ୍ଧତା, ଜାହାଜର ଆକାର, ବିନିମୟ ଦର ଏବଂ ଜାହାଜରେ ଏହି ଅର୍ଥ ବଣ୍ଟା ହେବା ପାଇଁ କେତେ ଲୋକ ଅଛନ୍ତି ତାହା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। କିନ୍ତୁ କମ୍‌ ସ୍ତରର ଶିକ୍ଷା, ସାର୍ବଜନୀନ ଭିତ୍ତିଭୂମି ଏବଂ ଚାକିରିର ନିଅଣ୍ଟ ଥିବା ଏକ ସହରରେ ନଜିର୍‌ ଏହାକୁ ଏକ ଭଲ ପ୍ରସ୍ତାବ ବୋଲି ମନେ କରନ୍ତି।

ନଜିର୍‌ କହନ୍ତି, ‘‘ମୁଁ ଘରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ୨ ମାସ ହେବ ବସିଛି।’’ ‘‘ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଭୀତ। ଏପରିକି ସେମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଜାହାଜ ତିଆରି କରୁଛନ୍ତି ସେ ଅଞ୍ଚଳ ପାଖକୁ ବି ମୁଁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ। ଗତ ଦୁଇ-ତିନି ଦିନ ହେବ ମୁଁ ଏକ ମାଛଧରା ଡଙ୍ଗାରେ କାମ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲି କିନ୍ତୁ ଜୁନ୍‌ରୁ ଅଗଷ୍ଟ ମଧ୍ୟରେ ସମୁଦ୍ରରେ ଅନେକ ଝଡ଼ ଏବଂ ତୋଫାନ ହେଉଥିବାରୁ ଆମେ ଅନୁମତି ପାଉ ନାହିଁ।’’ କିନ୍ତୁ ଘରେ ବସିବା ତାଙ୍କୁ ଯେଉଁସବୁ ଜିନିଷ ଅଧା ହୋଇ ରହିଛି, ହରାଇଥିବା ଅର୍ଥ ଏବଂ ନିରାଶାଜନକ ମନେ ହେଉଥିବା ଭବିଷ୍ୟତ ସମ୍ପର୍କରେ ଉଦ୍‌ବିଗ୍ନ କରିଦିଏ।

ଜଣେ ଜାହାଜ ମାଲିକ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ନୂଆ ପାସ୍‌ପୋର୍ଟ ହାସଲ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ମନା କରିଦେଇଥିଲେ। ନଜିର୍‌ଙ୍କୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଏକ ନୂଆ ପାସ୍‌ପୋର୍ଟ ପାଇଁ ନିଜ ହାତରୁ ୭,୦୦୦ରୁ ୧୦,୦୦୦ ଟଙ୍କା ଖର୍ଚ୍ଚ କରିବାକୁ ହେବ। ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପରି ସେ ଯାହା ହରାଇଛନ୍ତି ସେଥିପାଇଁ କ୍ଷତିପୂରଣ ମିଳିବ ନାହିଁ।

ଜାହାଜର ମାଲିକମାନେ ଦାବି କରନ୍ତି ଯେ ସେମାନେ ନିଜେ କ୍ଷତିରେ ଅଛନ୍ତି, କାରଣ ଗତ ଦୁଇ ବର୍ଷ ହେବ ଯୁଦ୍ଧାଞ୍ଚଳରେ ଯାତାୟତ କରୁଥିବା ସଲାୟା ତିଆରି କାଠ ଜାହାଜ ଯାତାୟତକୁ ବୀମା ପରିସରଭୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ବୀମା କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ମନା କରୁଛନ୍ତି। ଏପରିକି ସେମାନେ ଏଭଳି ଅଞ୍ଚଳରେ ଯାତାୟାତ କରୁଥିବା, ପୂର୍ବରୁ ବୀମା ହୋଇସାରିଥିବା ଜାହାଜଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ କ୍ଷତିପୂରଣକୁ ମନା କରୁଛନ୍ତି।

ସଲାୟାର ଜଣେ ଜାହାଜ ମାଲିକ ସୁଲ୍‌ତାନ ଅହମ୍ମଦ ସଙ୍ଘର କୁହନ୍ତି, ‘‘ଏପରିକି ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ମୋର ଜାହାଜ ହରାଇଲି, ମୁଁ ସରକାରଙ୍କଠାରୁ କୌଣସି ସାହାଯ୍ୟ ପାଇନଥିଲି। ମୁଁ ଭାରତୀୟ ବୀମା କମ୍ପାନୀକୁ ବୀମା ପ୍ରିମିୟମ୍‌ ଭାବରେ ୧୩.୫ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା ପୈଠ କରିଥିଲି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ କିଛି ପାଇଲି ନାହିଁ।’’ ‘‘ମୋ ଜାହାଜରୁ ଓମାନି ଉପକୂଳରକ୍ଷୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଧାର ହୋଇଥିବା ମୋ କର୍ମଚାରୀମାନଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ଭିସା ଓ ଟିକେଟ୍‌ର ଖର୍ଚ୍ଚ ମୋତେ ବହନ କରିବାକୁ ହୋଇଥିଲା।’’ ସେ ସୋମାଲିୟାରୁ ଦୁବାଇ ଯାଉଥିବା ତାଙ୍କ ଜାହାଜ ହାଜି ଅଲ୍ଲୀ ବିଷୟରେ କହୁଥିଲେ, ଯେଉଁଟି ହର୍ମୁଜ୍‌ ପ୍ରଣାଳୀରେ ଏକ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ଆକ୍ରମଣର ଶିକାର ହୋଇଥିଲା। ଏହା ହଜ୍‌ର ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ବାର୍ଷିକ ବଳିଦାନ ପାଇଁ ୪୮୦ଟି ଗାଈଗୋରୁ ଏବଂ ୧୮୦୦ ମେଣ୍ଢା ଓ ଛେଳି ନେଇ ଯାଉଥିଲା।

ଏଜାଜ୍‌ ଆକବର ସଙ୍ଘର, ୩୦ ଏବଂ ଏହି ଜାହାଜରେ ଥିବା ଅନ୍ୟ ୧୪ ଜଣ ଏକ ହ୍ୱାଟ୍‌ସଆପ୍‌ ଗ୍ରୁପ୍‌ ଦ୍ୱାରା ଜାଣିଥିଲେ ଯେ ଏମ୍‌ଭିଏସ୍‌ ଫୈଜ୍‌ ଇ ସୁଲେମାନୀ ଚାରି ଦିନ ତଳେ ଏକ ଆକ୍ରମଣ ଯୋଗୁଁ ବୁଡ଼ି ଯାଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ହାଜି ଅଲ୍ଲୀ ମେ’ ୧୩, ୨୦୨୬ରେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଓହ୍ଲାଇ ଯାଇଥିଲା। ଏଜାଜ୍‌ କହନ୍ତି, ‘‘ଏହା ପ୍ରାୟ ରାତି ୩ଟା ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଆମର ଗନ୍ତବ୍ୟ ସ୍ଥଳ ଆଉ ୫ ଘଣ୍ଟା ଦୂରରେ ଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ଏକ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ଓମାନ ଉପକୂଳ ନିକଟରେ ଜାହାଜ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା। ‘‘ଆମ ଫୋନ୍‌ରେ ଆମର ଭାରତୀୟ ଜାହାଜ ମାଲିକଙ୍କୁ ଫୋନ୍‌ କରିବା ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ବାଲାନ୍ସ ନଥିଲା ତେଣୁ ଆମେ ସୋମାଲିଆନ୍ ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲୁ। ଆମେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଯାଇଥିଲୁ। ଆମେ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ସଂଘର୍ଷ କରୁଥିବା ପଶୁମାନଙ୍କର ବିକଳ ରଡ଼ି ଶୁଣି ପାରୁଥିଲୁ। ଲାଇଫ୍‌ବୋଟ୍‌ରେ ୧୨ ଜଣ ଲୋକ ଆସି ପାରିବେ କିନ୍ତୁ ଆମେ ୧୪ ଜଣ ଯାକ ଓମାନ୍‌ ଉପକୂଳରକ୍ଷୀମାନେ ଆମକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ପାଇଁ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଥିରେ ହଲଚଲ ନହୋଇ ଛିଡ଼ା ହୋଇ ରହିଲୁ।’’

ଦୁଇ ମାସ ପରେ ମଧ୍ୟ ଏଜାଜ୍‌ ଏବେବି ଗଭୀର ମାନସିକ ଆଘାତରେ ଅଛନ୍ତି। ୨୦୦୨ରେ ଓମାନ ଉପସାଗରରେ ଏଜାଜ୍‌ଙ୍କ ବାପା ବୁଡ଼ିଯାଇ ପ୍ରାଣ ହରାଇବା ପରେ ତାଙ୍କ ମାଆ କେବେବି ଚାହୁଁନଥିଲେ ସେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଆନ୍ତୁ। କିନ୍ତୁ ୧୦ମ ଶ୍ରେଣୀ ପରେ ଏଜାଜ୍‌ ଆଉ ପଢ଼ିଲେନି ଏବଂ ଏହି ସହରରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ସୁଯୋଗ ନାହିଁ। ତେଣୁ ସେ ତାଙ୍କ ଦାଦା ସୁଲତାନ୍‌ଙ୍କ ଜାହାଜରେ ଯୋଗ ଦେଲେ। କିନ୍ତୁ ସେ ଆଉ ଜାହାଜରେ କାମ କରିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି ନାହିଁ।

ସୁଲତାନ୍‌ କହନ୍ତି, ‘‘ଏଜାଜ୍‌ ହେଉଛି ମୋର ପୁତୁରା, ଏବଂ କେବଳ ସେ ଯେ ଏହି କାମ କରିବାକୁ ଅନିଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରୁଛି ତାହା ନୁହେଁ। ମୋର ସମୁଦାୟ କ୍ରୁ ଭୟଭୀତ ହୋଇଛନ୍ତି। ମୋର ଅନ୍ୟ ଜାହାଜ ହାଜି ଅଲ୍ଲୀ-୧ ଅକ୍ଟୋବର ୨୦୦୦ରେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, କିନ୍ତୁ ପୁରୁଣା କର୍ମଚାରୀମାନେ ଯୋଗ ଦେବାକୁ ଅନିଛୁକ।’’ ‘‘ଜୁନ୍‌ରୁ ଅଗଷ୍ଟ ମଧ୍ୟରେ ସଲାୟାରେ ନୌସେନା ଏବଂ ଉପକୂଳରକ୍ଷୀ ବନ୍ଦରରୁ ଜାହାଜ ଛାଡ଼ିବା ପାଇଁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ- ତାହା ସେମାନଙ୍କୁ ବେକାର କରିଦେବ ଏହା ଜାଣିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଅନେକ ଯୁବ ନାବିକ ଚାଲିଥିବା ଯୁଦ୍ଧ କାରଣରୁ ଦୁବାଇରୁ ଫେରିଆସିଛନ୍ତି। ଜୀବନଠାରୁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଜରୁରୀ ନୁହେଁ, ଆମେ ସେମାନଙ୍କୁ ବାଧ୍ୟ କରିପାରିବୁ ନାହିଁ।’’

ସୁଲତାନ୍‌ଙ୍କ ଜାହାଜ ତିଆରି କାରଖାନାଠାରୁ ପ୍ରାୟ ଦୁଇ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଶାକିବ୍‌ ହାଜି ଅମିନ୍‌, ୩୦ ଏବଂ ଅଜିମ୍‌ ହାଜି ଅମିନ୍‌, ୩୩ଙ୍କ ଘର ରହିଛି। ସଲାୟାର ଏହି ସୁମ୍ଭାନିଆ ଭାଇ ଦ୍ୱୟ ଦୁବାଇରୁ ଫେରିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ଧରି ପର୍ଯ୍ୟଟନ କ୍ଷେତ୍ରରେ କାମ କରୁଥିଲେ, ଡିନର୍‌ କ୍ରୁଜ୍‌ଗୁଡ଼ିକରେ କାମ କରୁଥିଲେ। ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୨୬ରେ କେହି ଜଣେ ପାମ୍‌ ଜୁମେରା ଉପରେ ଡ୍ରୋନ୍‌ ଓ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ଆକ୍ରମଣର ଭିଡିଓଗୁଡ଼ିକ ସେମାନଙ୍କ ଫୋନ୍‌କୁ ପଠାଇ ଦେଇଥିଲା। ଶାକିବ୍‌ଙ୍କ ଫୋନ୍‌ ପୋଲିସ ହାତରେ ପଡ଼ିଗଲେ ଏବଂ ସେ ଦୁବାଇ ଜେଲ୍‌ରେ ୭୭ ଦିନ କାଟିଥିଲେ।

ଶାକିବ୍‌ କହନ୍ତି, ‘‘ସେଗୁଡ଼ିକ ଅପମାନଜନକ ସମୟ ଥିଲା। ଜେଲ୍‌ ଭିତରେ ସବୁକିଛି ମହଙ୍ଗା ଥିଲା। ମୋ ପରିବାର ସହ ୫ ମିନିଟ୍‌ କଥା ହେବା ପାଇଁ ମୋତେ ୧୦ ଦିରହାମ୍‌ ଦେବାକୁ ହେଉଥିଲା। ମୋ ବୟସ୍କ ବାପାଙ୍କୁ ମୋତେ ବାହାରକୁ ଆଣିବା ନିମନ୍ତେ ନିଜେ ଅର୍ଥ ଯୋଗାଡ଼ କରିବାକୁ ହୋଇଥିଲା। ମୁଁ ମୋର ଜବତ ହୋଇଥିବା ଫୋନ୍‌ ଫେରି ପାଇନାହିଁ। ମୋ ମ୍ୟାନେଜର୍‌ ମୋତେ ସାହାଯ୍ୟ କରିନଥିଲେ। ୟୁଏଇ ସରକାର ମଧ୍ୟ ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ପାଇଁ ମୋର ଦୁବାଇ ଯିବା ଉପରେ କଟକଣା ଜାରି କରିଛନ୍ତି।’’

ଯେତେବେଳେ ଅଜୀମ ଗିରଫ ହେବାରୁ କୌଣସି ମତେ ରକ୍ଷା ପାଇଗଲେ, ସେ ୭,୦୦୦ ବଦଳରେ ୩,୦୦୦ ଦିରହାମ୍‌ ପାଇଥିଲେ। ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଭାବରେ ଫେରିବା ଏବଂ ଆୟ ହରାଇବାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଯେ ଏହି ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କର ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଖମ୍ବାଲିୟାରେ ଥିବା ଏକ ଘରୋଇ ବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ଆଣି ସଲାୟାରେ ସରକାରୀ ସ୍କୁଲ୍‌ରେ ପଢ଼ାଇବାକୁ ହୋଇଥିଲା।

ଅଜିମ୍‌ କହନ୍ତି, ‘‘ଜୁଲାଇ ୧ରେ ମୁଁ ଗୋଟିଏ ଗ୍ୟାରେଜ୍‌ରେ ବାଇକ୍‌ ରଙ୍ଗ କରିବା କାମ ଆରମ୍ଭ କଲି। କିନ୍ତୁ ସଲାୟା ହେଉଛି ଏକ ଛୋଟ ସହର – କେଉଁ ଦିନ ମୁଁ ଗ୍ରାହକ ପାଏ, କେଉଁଦିନ ପାଏ ନାହିଁ। ଭାଇଙ୍କ ପରି ମୋ ଭିସା ଦୁବାଇ ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାତିଲ୍‌ କରାଯାଇନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧ ଆଉ ଥରେ ବଢ଼ିବାରୁ ମୁଁ ସେଠାକୁ ଯାଇପାରିବି ନାହିଁ କିମ୍ବା ଜୀବନକୁ ବିପଦରେ ପକାଇପାରିବି ନାହିଁ। ମୁଁ ଏଠାରେ ଗୁଜୁରାଣ ମେଣ୍ଟାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି।’’

ଯେଉଁ ଡିନର୍‌ କ୍ରୁଜ୍‌ରେ ସେ କାମ କରୁଥିଲେ ତାହାର ଇନ୍‌ଷ୍ଟାଗ୍ରାମ୍‌ ପୃଷ୍ଠା ଦେଖାଇ ଶାକିବ୍‌ କହନ୍ତି, ‘‘ ଆମର ଜେଜେବାପା ଏକଦା ସଲାୟାର ସବୁଠାରୁ ଧନୀ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ ଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଆମର ପରିବାର ସେମାନଙ୍କର ଦୁଇଟି ଜାହାଜ ବୁଡ଼ିଯିବା ପରେ ସବୁକିଛି ହରାଇଥିଲା। ଏହା ମୋ ବାପା ଏବଂ ଦାଦାମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ଚାକିରି ଖୋଜିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କଲା ଏବଂ ଆମେ ଆମର ପାଠପଢ଼ା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିପାରିଲୁ ନାହିଁ। ଗତ ୩-୪ ବର୍ଷ ହେବ ମୋ ଜୀବନ ଉନ୍ନତ ହେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା ଏବଂ ମୋ ପୁଅକୁ ଭଲ ଶିକ୍ଷା ଦେବାକୁ ଆଶା କରିଥିଲି – ଯାହା ମୁଁ ପାଇନଥିଲି। କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହି କାମ ହରାଇବା ଏବଂ ମୋ ପାଇଁ ଦୁବାଇରେ ପ୍ରବେଶ ଉପରେ କଟକଣା ହେବା ପରେ ସେହି ସ୍ୱପ୍ନ ଭାଙ୍ଗି ଯାଇଛି।’’

ନଜିର୍‌ ତୁରନ୍ତ ଫେରିଯିବା ପାଇଁ ଚାହାଁନ୍ତି ନାହିଁ, ଏପରିକି ସବୁକିଛି ସ୍ୱାଭାବିକ ହେବା ପରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ସେ ମୋତେ ତାଙ୍କର କିଛି ପୁରୁଣା ଫଟୋ ଦେଖାଇ କହନ୍ତି, ହୁଏତ ୩-୪ ବର୍ଷ ପରେ, ‘‘ଆଲ୍ଲା ଥରେ ମୋ ଜୀବନ ରକ୍ଷା କଲେ ଏବଂ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଏକ ସୁଯୋଗ ଦେଲେ। ସେ ମୋ ଜୀବନ ଆଉ ଥରେ ରକ୍ଷା କରିନପାରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ମୋତେ ମୋ ଘର ତିଆରି କରିବାକୁ ଏବଂ ଭଉଣୀମାନଙ୍କର ବିବାହ କରାଇବାକୁ ହେବ, ତେଣୁ ମୋତେ ଯିବାକୁ ହେବ।

ତାଙ୍କ ମାଆ ସବିରାଙ୍କ ମନ ବୁଝୁନାହିଁ। ‘‘ଏହା ଆମ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କର ବୃତ୍ତି। ମୋ ଭାଇମାନେ, ବାପା, ସ୍ୱାମୀ ଏବଂ ଜେଜେବାପାମାନେ ସମସ୍ତେ ସେହି କାମ କରୁଥିଲେ। ସଲାୟାର ସ୍ତ୍ରୀଲୋକମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଘରର ପୁରୁଷମାନେ ଥରକେ ମାସ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯିବାରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ। ମୁଁ ସମୁଦ୍ରକୁ ଏବଂ ଆମ ଲୋକମାନେ ତିଆରି କରୁଥିବା ଜାହାଜକୁ ବିଶ୍ୱାସ କରିପାରିବି। କିନ୍ତୁ ମୁଁ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ରକୁ ବିଶ୍ୱାସ କରିପାରିବି ନାହିଁ। ମୋ ପୁଅ ଯିବ ଏହା ମୋ ହୃଦୟ ମାନୁନାହିଁ। ପଇସା ଆଉ ଥରେ ଉପାର୍ଜନ କରିହେବ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ମୋ ପୁଅକୁ କେମିତି ଫେରିପାଇବି?’’