যুদ্ধৰ মিছাইলৰ আঘাতত ব্যাহত চালায়াৰ জীৱনযাত্ৰা

“সাগৰলৈ যোৱা মানুহৰ মৃত্যুভয় নাথাকে - যেতিয়া মই ১৭ বছৰ বয়সত প্ৰথমবাৰৰ বাবে নাৱিক হিচাপে কামত যোগ দিছিলো, এইবুলিয়ে আব্বাই মিছা মাতিছিল” নিজৰ হাত দুখনলৈ একেথৰে চাই থকা ৪৩ বছৰ বয়সীয়া নাজিৰ জুনাচ ভাইয়াই কয়। ওমান উপসাগৰত ডুব যোৱাৰ আগলৈকে এই দুখন হাতেৰেই তেওঁ ছমাহ ধৰি এমএছভি আল ফেইজ নুৰ ই চুলেমানি জাহাজখন চলাইছিল। অধিনায়কৰ নিৰ্দেশত হৰমুজ প্ৰণালী পাৰ হৈ যাওঁতে জাহাজখনত মিছাইল পৰাৰ সেই ভয়ংকৰ মুহূৰ্তটো তেওঁৰ চকুৰ আগত এতিয়াও জলজল পটপটকৈ ভাঁহি উঠে।

“আব্বাই মিছা মাতিছিল,” তেওঁ পুনৰাই কয়। “জাহাজখনত পানী সোমোৱা দেখি মোৰ একেবাৰে পেটতে হাত-ভৰি লুকাইছিল। ২০২৬ চনৰ ৮ মে’ৰ নিশা ১২ বজাৰ পিছৰ কথা। এটা মিছাইল উৰি আহি আমাৰ জাহাজত আঘাত হানিছিল। ইৰানে আমাক হৰমুজ পাৰ হোৱাত কোনো বাধা দিয়া নাছিল, গতিকে আক্ৰমণকাৰী তেওঁলোক নাছিল। আমি এক বিকট শব্দ শুনিলো আৰু মুহূৰ্ততে জুই জ্বলি উঠিল।” নাজিৰে কথাখিনি কৈ থকাৰ মাজে মাজে দীঘলীয়া যতি পৰিছে। কথাখিনি তেওঁ নিজৰ কচ্ছী সিন্ধি ভাষাৰ সলনি গুজৰাটী আৰু হিন্দী মিহলি ভাষাত কৈছে। আমি গুজৰাটৰ দ্বাৰকা জিলাৰ বন্দৰ চহৰ চালায়াৰ তেওঁৰ এমহলীয়া ঘৰটোত বহি আছো।

“মিছাইল পৰাৰলগে লগে দুজননাৱিক উফৰিপৰিছিল,” তেওঁকয়। “সোঁহাতখন ছিঙিযোৱা ৪০ বছৰীয়াআলতাফ তলবকেৰৰ মৃত্যু হয়।আন এগৰাকী গুৰুতৰভাৱেআঘাতপ্ৰাপ্ত হয়।সেইদিনা জাহাজখনত১৮ জন লোকআছিল। পানীসোমাবলৈ ধৰাতআমাৰ মোবাইল ফোনআৰু অন্যান্য সামগ্ৰীএৰি পোনচাটে সাগৰতজাঁপ দিলো আৰুএটা প্লাষ্টিকৰ টেংকতধৰি ধৰি ইটোৱেসিটোক খামুচিধৰি সাত ঘণ্টাকোনোমতে থাকিলো।শীত হাড়ৰ মজ্জাপাইছিল। এনেলাগিছিল যেনমিছাইলে মাৰিবনোৱাৰিলেও ওমানউপসাগৰৰ হিমশীতলপানীয়ে আমাকমাৰি পেলাব।” নাজিৰতেওঁৰ আংশিকভাৱেপক্ষাঘাতগ্ৰস্ত ষাঠিউৰ্ধ্বৰ পিতৃজুনাছ ভাইয়াৰওচৰত বহি আছে।তেওঁ প্ৰায় ৪০বছৰ ধৰি জাহাজৰইঞ্জিন কেবিনতকাম কৰিছিল। মাতৃছাবিৰাই ল’ৰাৰ জীৱন কেনেকৈৰক্ষা পৰিল, সেই কাহিনী শুনিআৱেগিক হৈপৰিছে আৰুনাজিৰে মাকৰচকুলৈ নোচোৱাকৈকথাবোৰ কৈযোৱাৰ যত্নকৰিছে।

আক্ৰমণৰ পিছতজুই লাগি ডুবি যোৱা ৩,০০০ টন বহন ক্ষমতাৰ তিনিবছৰ পুৰণি কাঠৰ বৃহৎ ঢৌখন চালায়াৰ বিখ্যাত হস্তশিল্পৰ এক উদাহৰণ আছিল। ইয়াৰ নিৰ্মাতাসকলৰ ভিতৰত অন্ধ্ৰপ্ৰদেশৰ কেইজনমান প্ৰব্ৰজিত শ্ৰমিক আৰু জাম চালায়া নামেৰে জনাজাত স্থানীয় কচ্ছী মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ লোক আছিল, যিসকল ২০০ বছৰ পূৰ্বে মাণ্ডৱি আৰু মুন্দ্ৰাৰ পৰা আহি দ্বাৰকাত নিগাজি হৈছিল।

এই সম্প্ৰদায়টো জীৱিকাৰ বাবে সম্পূৰ্ণৰূপে জাহাজ উদ্যোগৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। চহৰখনৰ সৰহসংখ্যক পুৰুষেই হয় জাহাজ সাজে, নহয় চলায়, নাইবা সামগ্ৰী লোড-আনলোড কৰা শ্ৰমিক হিচাপে কাম কৰে। এই জাহাজবোৰে ভাৰত, ইউ এ ই, ওমান, য়েমেন, ইৰান, ছোমালিয়া, জিবুটি আৰু এৰিট্ৰিয়ালৈ সামগ্ৰী কঢ়িয়াই নিয়ে। যিসকল এই জাহাজবোৰত নাথাকে, তেওঁলোকে কচ্ছ উপসাগৰত ব্লেক-স্পটেড ক্ৰকাৰ (স্থানীয় ভাষাত ঘোল) আৰু ধোলদাৰা মাছ মৰে।

চালায়াত নিৰ্মিত প্ৰায় ২০০ খন ডাঙৰ মালবাহী জাহাজ হৰমুজ প্ৰণালীৰে চলাচল কৰে। সাধাৰণতে ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা মে’ মাহৰ ভিতৰত পুৰুষসকল জাহাজত উঠে। জুনৰ পৰা আগষ্ট মাহৰ ভিতৰত ভাৰতীয় কৰ্তৃপক্ষই আৰৱ সাগৰত নাও চলোৱাৰ অনুমতি নিদিয়ে।

“মোৰ ১৩ মাহৰ চুক্তি আছিল, কিন্তু মে’ মাহতে ঘূৰি আহিবলগীয়া হ’ল,” নাজিৰে কয়। "সেয়া মোৰ শেষ যাত্ৰা আছিল আৰু ভনীকেইজনীৰ বিয়া আৰু ঘৰৰ কাম সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ মই চাৰে চাৰি লাখ টকা সঞ্চয় কৰিছিলো। কিন্তু সকলো সাগৰত ডুবি গ’ল। এতিয়া মোৰ হাতত পাছপ’ৰ্ট বা চিমেন পৰিচয় পত্ৰও নাই।" নাজিৰে তেওঁৰ পুৰণি কাৰ্ডখন দেখুৱাই কয়।

জাহাজৰ মালিকে তেওঁক মাহে ৫,০০০ টকা দিয়ে। কিন্তু প্ৰকৃত উপাৰ্জন হয় শ্বাৰজাহ, য়েমেন, ছোমালিয়াত সামগ্ৰী লোড-আনলোড কৰাৰ সময়ত - যেতিয়া বিদেশী ব্যৱসায়ীসকলে প্ৰতি টনত ১০ ডিৰামকৈ দিয়ে। তেওঁ পোৱা মুঠ টকাৰ পৰিমাণ কামৰ উপলভ্যতা, সামগ্ৰীৰ পৰিমাণ, মুদ্ৰা বিনিময় হাৰ আৰু জাহাজত থকা লোকৰ সংখ্যাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি সলনি হয়। কিন্তু কম শিক্ষা, ৰাজহুৱা আন্তঃগাঁথনি আৰু সংস্থানৰ অভাৱ থকা এই চহৰখনত নাজিৰৰ বাবে এই কামেই এক আকৰ্ষণীয় বিকল্প আছিল।

“এতিয়া ঘৰত বহি থকাই দুমাহ হ’ল,” নাজিৰে কয়। “মনত ভীষণ ভয় সোমাই গৈছে। জাহাজ সাজি থকা য়াৰ্ডৰ ওচৰলৈকো যাবলৈ মন নাই। যোৱা দুই-তিনিদিনত মই মাছমৰীয়াৰ নাও এখনৰ কাম কৰিব খুজিছিলো, কিন্তু জুনৰ পৰা আগষ্টৰ ভিতৰত সাগৰত ঘূৰ্ণীবতাহ আৰু বিজুলী-ঢেৰেকেনিৰ সম্ভাৱনা থকা বাবে আমি অনুমতি নাপালো।” কিন্তু ঘৰত বহি থাকিলে আধৰুৱা হৈ ৰোৱা কামবোৰ, হেৰাই যোৱা টকা আৰু অনিশ্চিত ভৱিষ্যতৰ কথাই তেওঁক দুশ্চিন্তাত পেলায়।

জাহাজৰ মালিকে তেওঁৰ বাবে নতুন পাছপ’ৰ্ট উলিওৱাত সহায় কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিলে। নতুন পাছপ’ৰ্ট পাবলৈ নাজিৰে নিজৰ পৰা সাতৰ পৰা দহ হাজাৰ টকা খৰচ কৰিব লাগিব। আৰু আনসকলৰ দৰেই তেৱোঁ হেৰুওৱা বস্তু-বাহিনীৰ বাবে কোনো ক্ষতিপূৰণ পোৱা নাই।

জাহাজৰ মালিকসকলে কয় যে তেওঁলোক নিজেই এতিয়া লোকচান ভুগি আছে। কাৰণ যোৱা দুবছৰ ধৰি বীমা কোম্পানীবোৰে যুদ্ধপীড়িত অঞ্চলত চলাচল কৰা চালায়া-নিৰ্মিত মালবাহী জাহাজৰ বীমাৰ ধন দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছে। আনকি তেনে অঞ্চলত চলাচল কৰা পূৰ্বৰে পৰা বীমাভুক্ত জাহাজৰ বাবেও তেওঁলোকে ক্ষতিপূৰণ দিবলৈ অমান্তি হয়।

“মই মোৰ জাহাজখন হেৰুওৱাৰ পিছতো চৰকাৰৰ পৰা কোনো সহায় নাপালো। ভাৰতীয় বীমা কোম্পানীক ১৩.৫ লাখ টকা বীমা প্ৰিমিয়াম হিচাপে দিছিলো, কিন্তু মই একো নাপালো,” চালায়াৰ জাহাজৰ মালিক চুলতান আহমেদ সংঘাৰে কয়। “ওমানৰ উপকূলৰক্ষী বাহিনীয়ে মোৰ জাহাজৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰা শ্ৰমিকসকলৰ ভিছা আৰু টিকটৰ খৰচ মই নিজেই বহন কৰিছিলো।” তেওঁ তেওঁৰ হাজী আলী জাহাজখনৰ কথা কৈছে, ছোমালিয়াৰ পৰা ডুবাইলৈ যোৱাৰ পথত সেই জাহাজখনৰ ওপৰতে হৰমুজ প্ৰণালীত মিছাইল আক্ৰমণ হৈছিল। জাহাজখনত আছিল বাৰ্ষিক হজ উৎসৱৰ কুৰবানিৰ বাবে নিয়া ৪৮০ টা গৰু আৰু ১,৮০০ টা ভেৰা-ছাগলী।

৩০ বছৰীয়া এজাজ আকবৰ সংঘাৰ আৰু জাহাজখনত থকা আন ১৪ জনে এটা হোৱাটছএপ গ্ৰুপৰ জৰিয়তে গম পাইছিল যে চাৰিদিন আগতে এটা আক্ৰমণত এম ভি এছ ফেইজ ই ছুলেমানি ডুবি গৈছিল। কিন্তু ২০২৬ চনৰ ১৩ মে’ত হাজী আলী ইতিমধ্যে সাগৰতে আছিল। “নিশা ৩:০০ বাজিছিল আৰু ওমান উপকূলৰ ওচৰত এখন মিছাইলে জাহাজখনত আঘাত কৰাৰ সময়ত আমাৰ গন্তব্যস্থানলৈ তেতিয়াও পাঁচ ঘণ্টা বাকী আছিল,” এজাজে কয়। “আমাৰ ভাৰতীয় জাহাজৰ মালিকক ফোন কৰিবলৈ ফোনত পৰ্যাপ্ত বেলেন্স নাছিল, সেয়েহে আমি খবৰ দিবলৈ ছোমালিয়াৰ ব্যৱসায়ীজনক ফোন কৰিলো। আমি খুবেই আতংকিত হৈ পৰিছিলো। জীয়াই থাকিবলৈ সংগ্ৰাম কৰা জীৱ-জন্তুবোৰৰ আতুৰ চিঞৰ আমি শুনিবলৈ পাইছিলো। লাইফ বোটখনত মাত্ৰ ১২ জন লোকৰহে ঠাই আছিল, কিন্তু ওমান উপকূলৰক্ষী বাহিনীয়ে আমাক উদ্ধাৰ কৰিবলৈ নহা পৰ্যন্ত আমি ১৪ জনেই তাত ঠিয় হৈ আছিলো।"

দুমাহৰ পিছতো এজাজে এতিয়াও গভীৰ মানসিক আঘাত কঢ়িয়াই লৈ ফুৰিছে। মাকে তেওঁক সাগৰলৈ যাবলৈ দিব বিচৰা নাছিল, ২০০২ চনত ওমান উপসাগৰত তেওঁৰ দেউতাকৰ মৃত্যু হৈছিল। কিন্তু এজাজে দশমমানতে পঢ়া এৰিলে আৰু চহৰতো কামৰ বিশেষ একো সুবিধা নাছিল। সেয়ে তেওঁ খুৰাক চুলতানৰ জাহাজত যোগ দিছিল। কিন্তু সেই জাহাজলৈ তেওঁ আৰু ঘূৰি যাব নিবিচাৰে।

“এজাজমোৰ ভতিজা আৰু কামলৈ ঘূৰি যাব নোখোজা মানুহ কেৱল তেঁৱেই নহয়। মোৰ গোটেই টিমটোৱে এতিয়া সন্ত্ৰস্ত। মোৰ আনখন জাহাজ হাজি আলি-১ খন অক্টোবৰ ২০২৬ৰ অক্টোবৰত সাগৰত নামিবৰ বাবে সাজু হৈ যাব, কিন্তু পুৰণি কৰ্মীসকলে এতিয়া আৰু কামলৈ ঘূৰি যাব খোজা নাই,” চুলতানে কয়। “এই যুদ্ধৰ বাবে বহু কম বয়সীয়া নাবিক ডুবাইৰ পৰা ঘূৰি আহিছে। তেওঁলোকে এই কথা জানিও উভতিছে যে চালায়াত জুন-আগষ্টত নৌসেনা আৰু ক’ষ্ট গাৰ্ডে জাহাজ উলিয়াবলৈ অনুমতি নিদিয়ে আৰু সেই কাৰণে তেওঁলোকৰ হাতত কামো নাথাকিব। দেহা থাকিলেহে বেহা, আমি তেওঁলোকক জোৰো কৰিব নোৱাৰো।”

চুলতানৰ জাহাজনিৰ্মাণ কাৰখানাৰ পৰা প্ৰায় দুই কিলোমিটাৰ দূৰত থাকে দুই ভাই-ককাই ছাকিব হাজি আমিন (৩০) আৰু আজিম হাজি আমিন চুম্ভানিয়া (৩৩)। চালায়াৰ এই দুজন শেহতীয়াকৈ ডুবাইৰ পৰা ঘূৰি আহিছে। পাঁচ বছৰ পৰ্যটন খণ্ডত কাম কৰিছিল তেওঁলোকে। ডিনাৰ ক্ৰুজত চাকৰি কৰিছিল। ২০২৬ৰ মাৰ্চৰ আৰম্ভণিৰ ফালে তেওঁলোকৰ ফোনত কোনোবা এজনে পাম জুনেইৰা জাহাজত ড্ৰোন আৰু মিছাইল আক্ৰমণৰ এটা ভিডিঅ’ ফৰৱাৰ্ড কৰে। ছাকিবৰ ফোনটো ইয়াৰ পিছত আৰক্ষীৰ হাতত পৰে আৰু তাৰ পৰিণতিত তেওঁ ৭৭ দিন ডুবাইৰ কাৰাগাৰত কটাবলগীয়া হয়।

“সেইসময়খিনিত বৰ অপমানবোধত ভুগিছিলো। জেলৰ ভিতৰত সকলো বস্তুৰ দাম বেছি। ঘৰৰ মানুহৰ লগত ৫ মিনিট কথা পাতিবলৈ ১০ ডিৰাম খৰচ হৈছিল। মোক মোকলাই আনিবলৈ মোৰ বৃদ্ধ পিতৃয়ে পইচা যোগাৰ কৰিবলগীয়া হৈছিল। বাজেয়াপ্ত হোৱা ফোনটো ঘূৰাই নাপালো। মোৰ মেনেজাৰে মোক এৰি পলাল। সংযুক্ত আৰৱ এমিৰেট চৰকাৰেও মোৰ ওপৰত এক বছৰৰ বাবে ডুবাইলৈ যোৱাৰ ক্ষেত্রত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছে,” ছাকিবে কয়।

আজিম গ্ৰেপ্তাৰ নহ’ল যদিও তেওঁ ৭,০০০ ডিৰামৰ ঠাইত ৩,০০০ ডিৰামহে মজুৰি পালে। ঘূৰি আহিবলৈ বাধ্য হোৱা আৰু উপাৰ্জন হেৰুওৱাৰ কাৰণে দুই ভাই-ককায়ে খাম্ভালিয়াৰ ব্যক্তিগত খণ্ডৰ স্কুলৰ পৰা নিজৰ সন্তানকেইটাক উলিয়াই আনি চালায়া চৰকাৰী স্কুলত নাম লগাই দিবলগীয়া হৈছে।

“এইজুলাই মাহত আহি মই এটা গেৰেজত কাম আৰম্ভ কৰিছো। তাত আমি বাইকত ৰং কৰা কাম কৰো। কিন্তু চালায়া সৰু চহৰ। কোনোবা দিনা গ্ৰাহক থাকে, কোনোবাদিনা এনেয়ে বহি থাকিবলগীয়া হয়। ভাইটিৰ দৰে মোৰ পাৰপত্ৰ ডুবাই চৰকাৰে বাতিল কৰা নাই ঠিকেই, কিন্তু যুদ্ধ আকৌ তীব্ৰতৰ হৈ পৰিছে, এতিয়া গৈ আলাই-আথানি হ’ব নিবিচাৰো। ইয়াতেই কোনোমতে দিন পাৰ কৰিম,” আজিমে কয়।

“আমাৰককাদেউতা এসময়ত চালায়াৰ আটাইতকৈ ধনী মানুহ আছিল,” ছাকিবে কয়। তেওঁ কাম কৰা ডিনাৰ ক্ৰুজৰ ইনষ্টাগ্ৰাম পে’জৰ ছবি দেখুৱাই আছিল। “কিন্তু দুখন জাহাজ ডুবাৰ পিছত আমাৰ পৰিয়াল নিঃস্ব হৈ পৰে। দেউতা-খুৰাহঁতে আন কাম বিচাৰিবলগীয়া হয়। আনফালে আমিও পঢ়া-শুনাত আগবাঢ়িব নোৱাৰিলো। যোৱা ৩-৪ বছৰত জীৱনটো অলপ উন্নত হৈছিল। ল’ৰাটোক অলপ ভালদৰে পঢ়ুৱাব পাৰিম বুলি ভাবিছিলো, আমি নোপোৱা সুবিধাখিনি দিম বুলি ভাবিছিলো। কিন্তু এতিয়া কাম গ’ল, ডুবাইত সোমোৱা বন্ধ হ’ল, মোৰ সপোন ভাঙি চুৰমাৰ হৈ গ’ল।”

নাজিৰেও এতিয়াই ঘূৰি যাব নিবিচাৰে, সকলো স্বাভাৱিক হৈ পৰিলেও যাব নিবিচাৰে। “আল্লাই মোক বচাইছে, দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে সুবিধা দিছে। আকৌ হয়তো নবচাব। কিন্তু মই ঘৰটো বনাব লাগিব, ভনীহঁতক বিয়া দিব লাগিব। সেয়ে ঘূৰি যাবই লাগিব,” হয়তো আৰু ৩-৪ বছৰৰ পিছত, পুৰণি ছবি দেখুৱাই দেখুৱাই তেওঁ কয়।

তেওঁৰ মাকছাবিৰাৰ মনেও মানি লোৱা নাই। “এইটো আমাৰ পূৰ্বপুৰুষৰ পেছা। মোৰ দেউতা, ককাই-ভাই, স্বামী, ককাদেউতা সকলোৱে এই কামেই কৰিছে। ঘৰৰ পুৰুষবোৰ বাহিৰত থকাৰ পিছত ঘৰত মাহৰ পিছত মাহ অকলে থকাৰ অভ্যাস চালায়াৰ মহিলাৰ আছে। সাগৰ আৰু আমাৰ ল’ৰাবোৰে বনোৱা জাহাজৰ ওপৰত আমাৰ ভৰসা আছে। কিন্তু মিছাইলৰ ওপৰত নাই। ল’ৰাটো ঘূৰি যোৱাটো মনে বিচৰা নাই। পইচা ক’ৰবাৰ পৰা হ’লেও আহিব, কিন্তু ল’ৰাটোক জানো আৰু ঘূৰাই পাম?”