ಲಾಕ್‌ಡೌನ್‌ ಬಿಸಿಗೆ ಕರಗುತ್ತಿರುವ ಮಡಕೆಗಳು

"ನಮ್ಮಕೆಲಸ ಮೊದಲೇ ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿತ್ತು" ಎಂದುಪಶ್ಚಿಮ ದೆಹಲಿಯ ಉತ್ತಮ್ ನಗರಪ್ರದೇಶದ ಕುಂಬಾರ ಜಗ್ಮೋಹನ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಮರ ಮತ್ತು ಮರದಪುಡಿಯಿಂದ ಉರಿಯುವ ಕುಂಬಾರಿಕೆ ಕುಲುಮೆಗಳನ್ನುಕೆಡವಲು ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸುಮಾರುಒಂದು ವರ್ಷದ ಹಿಂದೆ ಹೊರಡಿಸಿದಆದೇಶಗಳನ್ನು ಅವರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. "ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಕೆಲವು ಕುಂಬಾರರು ಸಣ್ಣಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಕೆಲವರು ಕೇವಲ ಮಾರಾಟವನ್ನಷ್ಟೇ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತುಉಳಿದವರು ಈ ಕೆಲಸವನ್ನುತೊರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಮತ್ತು ಈಗ ಈಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಪಿಡುಗು ಮತ್ತು ಲಾಕ್‌ಡೌನ್ನಮ್ಮ ಮುಖ್ಯ [ಮಾರ್ಚ್ ತಿಂಗಳಿನಿಂದಜುಲೈ] ವ್ಯಾಪಾರದ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಹೊಡೆತವನ್ನು ನೀಡಿದೆ."

ಜಗಮೋಹನ್ (ಮೇಲಿನ ಮುಖಪುಟ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ; ಅವರುತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಹೆಸರನ್ನು ಮಾತ್ರಬಳಸುತ್ತಾರೆ) 48 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದು, ಮೂರುದಶಕಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲದಿಂದ ಕುಂಬಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. "ಒಳ್ಳೆಯವಿಷಯವೆಂದರೆ, ಈ ವರ್ಷಜನರು ಫ್ರಿಡ್ಜ್‌ನಿಂದ ತಣ್ಣೀರುಕುಡಿಯುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ [ಕೋವಿಡ್-19 ನ ಆತಂಕದಿಂದಾಗಿ] ಮಟ್ಕಾಗಳಿಗೆ [ಹೆಚ್ಚಿನ] ಬೇಡಿಕೆಯಿರುವುದು ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಆದರೆ ಲಾಕ್‌ಡೌನ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನಕೊರತೆಯಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಸಾಕಷ್ಟು ಸ್ಟಾಕ್ಸಿದ್ಧವಾಗಿಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ." ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಇಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಕುಂಬಾರನುಕುಟುಂಬ ಸದಸ್ಯರ ಸಹಾಯದಿಂದ 2-3 ದಿನಗಳಲ್ಲಿಸುಮಾರು 150-200 ಮಟ್ಕಾಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಹುದು.

ಕಾಲೋನಿಯ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಣ ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನರಾಶಿಗಳಿವೆ, ಹೆಚ್ಚು ಕಾರ್ಯನಿರತ ಸಮಯದಲ್ಲಿಬಾಗಿಲುಗಳ ಹಿಂದಿನಿಂದ ಕುಂಬಾರರ ಚಕ್ರಗಳಸದ್ದು ಮತ್ತು ಮಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಬಡಿಯುವ ಸದ್ದು, ನೂರಾರು ಕೈಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಮಡಿಕೆಗಳು, ದೀಪಗಳು, ವಿಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ಇತರವಸ್ತುಗಳು ಅಂಗಳಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ಶೆಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಣಗುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ನಂತರಇವುಗಳನ್ನು ಗೇರು ಬಣ್ಣದ (ಟೆರಾಕೋಟಾ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ನೈಸರ್ಗಿಕಟೋನ್ ನೀಡುವ ಕೆಂಪು ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನದ್ರವ) ಕೋಟ್ ಗಾಗಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅದನಂತರ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿನ ಮನೆಗಳ ಟೆರೇಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಣ್ಣಿನಕುಲುಮೆಯಾದ ಭಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸುಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೊರಗೆ, ಸಂದರ್ಶಕರು ಮತ್ತುಮಾರಾಟಗಾರರಿಗೆ ಖರೀದಿಸಲು ಸಿದ್ಧ ವಸ್ತುಗಳನ್ನುಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಕಾಲೋನಿ ಅಥವಾಕುಮ್ಹಾರ್ ಗ್ರಾಮ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವಈ ನೆರೆಹೊರೆಯು 400-500 ಕ್ಕೂಹೆಚ್ಚು ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕಾಲೋನಿಯ ಪ್ರಧಾನ್ಹರ್ಕಿಶನ್ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಅಂದಾಜಿಸುತ್ತಾರೆ. "ಉತ್ತರಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಬಿಹಾರದ ಅನೇಕಕುಂಬಾರರು ಮತ್ತು ಸಹಾಯಕರು ಕೆಲಸವಿಲ್ಲದಕಾರಣ ತಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದ್ದಾರೆ" ಎಂದು 1990 ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಮತ್ತು 2012 ರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಶಿಲ್ಪ್ಗುರು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರಾದ 63 ವರ್ಷದಪ್ರಜಾಪತಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

"ಇದುಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿಯ ಸಮಯ, ದೀಪಾವಳಿಗೆಕೆಲಸ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಎಲ್ಲರೂ ಕಾರ್ಯನಿರತರಾಗಿದ್ದರು" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ಈ ವರ್ಷ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಬಗ್ಗೆ ಸಂದೇಹವಿದೆ ಮತ್ತು ಜನರುತಮ್ಮ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುತ್ತಾರೆಯೇ ಎಂದು ಖಚಿತವಿಲ್ಲ. ಅವರು [ವಿಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ವಸ್ತುಗಳನ್ನುತಯಾರಿಸುವಲ್ಲಿ] ಹೆಚ್ಚು ಹಣವನ್ನು ಖರ್ಚುಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಗಂಡಾಂತರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲುಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ. ಕುಂಬಾರರು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನುನಾನು ಕಾಣುತ್ತೇನೆ, ಆದರೆ ಅವರು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿಹತಾಶರಾಗಿದ್ದಾರೆ..."

58 ವರ್ಷದವರಾದಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಪತ್ನಿ ರಾಮರತಿ ಮತ್ತುಅವರ 28 ವರ್ಷದ ಮಗಳು ರೇಖಾದೀಪಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, "ಆದರೆ," ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, "ಆಸಂತೋಷ ಕಾಣೆಯಾಗಿದೆ." ಉತ್ತಮ್ ನಗರದ ಕುಂಬಾರರಕುಟುಂಬಗಳ ಮಹಿಳೆಯರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜೇಡಿಮಣ್ಣುಮತ್ತು ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನ ಹಿಟ್ಟನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಪ್ರತಿಮೆಗಳುಮತ್ತು ದೀಪಗಳನ್ನು ಅಚ್ಚು ಮಾಡುತ್ತಾರೆಮತ್ತು ಬಂದರುಗಳನ್ನು ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಕೆತ್ತನೆಯಿಂದಅಲಂಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.

"ಲಾಕ್‌ಡೌನ್‌ನ ಆರಂಭಿಕತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ [ಮಾರ್ಚ್-ಏಪ್ರಿಲ್] ನಮಗೆಜೇಡಿಮಣ್ಣು ಸಿಗದ ಕಾರಣ ಯಾವುದೇಕೆಲಸವಿರಲಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಉಳಿತಾಯದಿಂದ ನಾವುಹೇಗೋ ಮನೆಯ ಖರ್ಚುಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದೆವು" ಎಂದು 44 ವರ್ಷದ ಶೀಲಾ ದೇವಿಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಕೆಲಸ - ಎಲ್ಲವೂಕೈಯಿಂದ - ಕಚ್ಚಾ ಜೇಡಿಮಣ್ಣನ್ನು ನುಣ್ಣಗೆಪುಡಿ ಮಾಡಿ, ಶೋಧಿಸಿ, ನಂತರಮಣ್ಣಿನ ಹಿಟ್ಟನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು.

ಏಪ್ರಿಲ್ ನಿಂದ ಜೂನ್ ವರೆಗೆಅವರ ಕುಟುಂಬದ ಮಾಸಿಕಆದಾಯ 10,000 ರಿಂದ 20,000 ರೂ.ಗಳಷ್ಟಿದ್ದು, ಈಗ ಕೇವಲ 3,000-4,000 ರೂ.ಗಳಿಗೆಇಳಿದಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಲಾಕ್‌ಡೌನ್ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಸಡಿಲಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಮಾರಾಟಗಾರರು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲುಕಾಲೋನಿಗೆ ಬರಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಆದರೆ ಲಾಕ್‌ಡೌನ್‌ನಪರಿಣಾಮದ ಬಗ್ಗೆ ಬಹುಶಃ ಕುಂಬಾರರಚಕ್ರಗಳ ಶಬ್ದಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಶೀಲಾ ದೇವಿಯಕಳವಳಗಳು ವಸಾಹತುವಿನಾದ್ಯಂತ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತಿವೆ. "ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ ಆಗಸ್ಟ್ 22 ರಂದು ಇದೆ" ಎಂದು 29 ವರ್ಷದನರೇಂದ್ರ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ಆದರೆಈ ವೈರಸ್ ನಮ್ಮಕೆಲಸದ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ನಾವು 100 ಗಣೇಶ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ, ಈ ವರ್ಷ ಅದುಕೇವಲ 30 ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮಾರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಲಾಕ್‌ಡೌನ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜೇಡಿಮಣ್ಣುಮತ್ತು ಇಂಧನದ [ಮರದ ತ್ಯಾಜ್ಯಮತ್ತು ಗರಗಸದ ಧೂಳು] ಬೆಲೆಯೂಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ - ರೂ. 6,000 ಬೆಲೆಯ ಟ್ರಾಲಿ [ಒಂದು ಟ್ರಾಕ್ಟರ್ ಗಾತ್ರ] ಈಗರೂ. 9,000 ಆಗಿದೆ." (ಉತ್ತಮ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದಮಡಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆಜೇಡಿಮಣ್ಣು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹರಿಯಾಣದ ಜಜ್ಜರ್ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ.)

"ಸರ್ಕಾರಸ್ಥಳೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆನಂತರ ನಮ್ಮ ಕುಲುಮೆಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಲುಹೇಳುತ್ತದೆ. ಕುಲುಮೆ ಇಲ್ಲದೆ ನಮ್ಮಕೆಲಸ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ?" ಎಂದುನರೇಂದ್ರ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. "ನಮ್ಮ ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ ನಮ್ಮ ಆದಾಯಾದ ಮೂಲವನ್ನೇ ಇಲ್ಲವಾಗಿಸುವುದು ಸರಿಯೇ?" ಈಗವಿವಾದದಲ್ಲಿರುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಣ್ಣಿನ ಕುಲುಮೆಗೆ ಸುಮಾರು 20,000-25,000 ರೂ. ವೆಚ್ಚವಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಪರ್ಯಾಯವಾದ ಗ್ಯಾಸ್ಕುಲುಮೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸುಮಾರು 1 ಲಕ್ಷರೂ. ವೆಚ್ಚವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಜಾಪತಿಕಾಲೋನಿಯ ಅನೇಕ ಕುಂಬಾರರು ಈಮೊತ್ತವನ್ನು ಭರಿಸಲಾರರು.

"ಅವರುಕನಿಷ್ಠ ಮೂಲ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಸಹ ಭರಿಸಲಾರರು" ಎಂದು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಸಿರು ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯ (ಏಪ್ರಿಲ್ 2019) ಆದೇಶದ ವಿರುದ್ಧ ಮೇಲ್ಮನವಿಸಲ್ಲಿಸಲು ವಕೀಲರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರತಿಕುಂಬಾರನಿಗೆ 250 ರೂ. ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಸಮುದಾಯಅಭಿಯಾನವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾ, ಹರ್ಕಿಶನ್ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆ ಆದೇಶವು, ಮರದಕುಲುಮೆಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವಿಕ ವರದಿಯನ್ನುಒದಗಿಸುವಂತೆ ದೆಹಲಿ ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣಸಮಿತಿಯನ್ನು ಕೇಳಿತ್ತು. ಇದರ ಆಧಾರದಮೇಲೆ, ಸಮಿತಿಯು ಜುಲೈ 2019ರಲ್ಲಿಕುಲುಮೆಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತುಹಾಕಬೇಕು ಎಂದು ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಿತು. ಕುಂಬಾರರು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಲಾಕ್‌ಡೌನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಈಅನಿಶ್ಚಿತತೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು - ಉತ್ತಮ್ನಗರದಲ್ಲಿನ ಕುಸಿತವು ದೇಶಾದ್ಯಂತದ ಇತರಕುಂಬಾರರ ವಸಾಹತುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ.

"ಪ್ರತಿವರ್ಷ, ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [ಮಾರ್ಚ್ ತಿಂಗಳಿನಿಂದ ಜೂನ್, ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮೊದಲು] ನಾವು ನಮ್ಮ ಗಲ್ಲೆ [ದುಡ್ಡಿನ ಹುಂಡಿ], ಗಮ್ಲೆ [ಸಸ್ಯ ಕುಂಡ], ಪಾನಿಕೆ ಘಡೆ [ನೀರಿನಮಡಕೆ] ಮತ್ತು ತವಡಿ [ಚಪಾತಿಪ್ಯಾನ್‌] ಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧವಾಗಿಡುತ್ತೇವೆ" ಎಂದು ಕುಂಭಾರ್ ರಾಮ್ಜು ಅಲಿ ಕೆಲವು ವಾರಗಳ ಹಿಂದೆನನಗೆ ಹೇಳಿದರು. "ಆದರೆ ಲಾಕ್‌ಡೌನ್ನಂತರ, ಜನರು ಅಂತಹ ವಸ್ತುಗಳನ್ನುಖರೀದಿಸಲು ಹಣವನ್ನು ಖರ್ಚು ಮಾಡಲುಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಮಾರಾಟಗಾರರಿಂದ ಅವುಗಳಿಗೆಹೆಚ್ಚು ಬೇಡಿಕೆ ಇಲ್ಲ. ಪ್ರತಿವರ್ಷ, ರಂಜಾನ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ, ನಾವುಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆದು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೆವು. ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಮಡಕೆಗಳನ್ನು ಟ್ಯಾಪ್ ಮಾಡುವ ಶಬ್ದವನ್ನುನೀವು ಕೇಳಬಹುದಿತ್ತು. ಆದರೆ ಈ ವರ್ಷರಂಜಾನ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [ಏಪ್ರಿಲ್ 24 ರಿಂದಮೇ 24] ಅದೇ ರೀತಿ ಇರಲಿಲ್ಲ..."

56 ವರ್ಷದರಾಮ್ಜುಭಾಯಿ ಗುಜರಾತ್‌ನ ಕಚ್ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭುಜ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆಮತ್ತು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಕಚ್ನಬನ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಚೈತ್ರದ (ಏಪ್ರಿಲ್) ಮೊದಲಸೋಮವಾರದಂದು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಮೇಳವಾದ ಹಾಜಿಪಿರ್ಮೇಳಕ್ಕಾಗಿ ಮಾರಾಟಗಾರರಿಗೆ ರೂ. 25,000 ಮೌಲ್ಯದ ಮಣ್ಣಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನುಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದ್ದನ್ನು ಅವರು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆಈ ವರ್ಷ, ಲಾಕ್‌ಡೌನ್ ಕಾರಣ, ಮೇಳವನ್ನುರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.

"ಲಾಕ್‌ಡೌನ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಆಹಾರವ್ಯವಹಾರಗಳು ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟ ಕಾರಣ, ಕುಲ್ಹಡ್‌ಗಳು [ಕಪ್‌ಗಳು] ಮತ್ತು ವಡ್ಕಿ [ಬಟ್ಟಲುಗಳು] ನಂತಹ ಟೆರಾಕೋಟಾ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆಬೇಡಿಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದಅನೇಕ ಕುಂಬಾರರು ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಕೇವಲಕುಲ್ಹಡ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ" ಎಂದುಅವರ ಮಗ 27 ವರ್ಷದಕುಂಭಾರ್ ಅಮದ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

"ಕೆಲಸಕ್ಕೆಜೇಡಿಮಣ್ಣನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಈಗ ಅಷ್ಟುಸುಲಭವಲ್ಲ. ಇಟ್ಟಿಗೆ ಕೈಗಾರಿಕೆ ನಮಗೆದೊಡ್ಡ ಬೆದರಿಕೆಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಎಲ್ಲಾಜೇಡಿಮಣ್ಣನ್ನು [ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹತ್ತಿರದ ಹರಿಪುರಪ್ರದೇಶದಿಂದ] ಅಗೆಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ನಮಗೆ ಬಹುತೇಕಏನೂ ಉಳಿದಿರುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದುರಾಮ್ಜು ಅಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವಕಳವಳವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಭುಜ್‌ನ ಲಖುರೈಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ರಾಮ್ಜುಭಾಯಿ ಅವರ ಮನೆಯಿಂದ ಕೆಲವುಮನೆಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿ ಭಾಗಶಃ ದೃಷ್ಟಿಹೀನರಾದಕುಂಭಾರ್ ಅಲರಖಾ ಸುಮರ್ (62) ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು, "ನಾನು ಸ್ಥಳೀಯ ಬ್ಯಾಂಕಿನಲ್ಲಿಚಿನ್ನದ ಸರವನ್ನು ಅಡಮಾನವಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು [ಲಾಕ್‌ಡೌನ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ] ಪಡಿತರಅಂಗಡಿಗೆ ಪಾವತಿಸಲು ಮತ್ತು ಇತರಖರ್ಚುಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸ್ವಲ್ಪ ಹಣವನ್ನು ಸಾಲವಾಗಿಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳು ಕೆಲಸಕ್ಕೆಹೊರಗೆ ಹೋದ ನಂತರ ನಾನುನಿಧಾನವಾಗಿ ಈ ಮೊತ್ತವನ್ನುಮರುಪಾವತಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದೇನೆ" ಎಂದರು. ಅವರಿಗೆ ಮೂವರುಗಂಡು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ; ಇಬ್ಬರು ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಮಿಕರುಮತ್ತು ಒಬ್ಬರು ಕುಂಬಾರರು. "ಲಾಕ್‌ಡೌನ್‌ನ ಮೊದಲತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ [ಮಾರ್ಚ್‌ನಿಂದ ಮೇ], ನಾನು ಗಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೆ, ಆದರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದನಂತರ, ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಟಾಕ್‌ಗಳುಹಾಗೆಯೇ ಇದ್ದಾಗ ಮತ್ತು ಮನೆಯಲ್ಲಿಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಸ್ಥಳವಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ, ನಾನು ಸುಮ್ಮನೆ ಕುಳಿತುಹಲವು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡದೆ ಇರುವುದುಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ದಾರಿಯಿರಲಿಲ್ಲ."

ಭುಜ್ ನಿಂದ ಸುಮಾರು 35 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಲೋಡೈ ಗ್ರಾಮವು 56 ವರ್ಷದಕುಂಭಾರ್ ಇಸ್ಮಾಯಿಲ್ ಹುಸೇನ್ ಅವರ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಅವರು, "ನಾವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಮ್ಮಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶೈಲಿಯ ಕಚ್ಚಿ ಚಿತ್ರಕಲೆಯಿಂದಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [ಕುಟುಂಬದ ಮಹಿಳೆಯರು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ] ಅಡುಗೆ ಮತ್ತು ಬಡಿಸುವ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನುತಯಾರಿಸುತ್ತೇವೆ. ನಮ್ಮ ಕಾರ್ಯ ಕೌಶಲವನ್ನುನೋಡಲು ಬರುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಂದ ನಮಗೆಆರ್ಡರ್‌ಗಳು ಬರುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದರೆಲಾಕ್‌ಡೌನ್ ಕಾರಣ, ಕಳೆದತಿಂಗಳುಗಳಿಂದ ಯಾರೂ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಬಂದಿಲ್ಲ..." ಎಂದರು. ತಿಂಗಳಿಗೆ ಸರಾಸರಿ 10,000 ರೂ. ಗಳಿಸುತ್ತಿದ್ದವರು, ಏಪ್ರಿಲ್ ನಿಂದ ಜೂನ್ವರೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಮಾರಾಟವನ್ನು ಕಂಡಿಲ್ಲಎಂದರು ಇಸ್ಮಾಯಿಲ್‌ಭಾಯ್. ಕೆಲವುಕೌಟುಂಬಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಅವರು ಇನ್ನೂ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆಮರಳಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ಈ ವರ್ಷ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆಹೇಗೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, ಲೋಡೈ ನಿವಾಸಿಯಾಗಿರುವ 31 ವರ್ಷದ ಕುಂಭಾರ್ ಸಲೇಹ್ ಮಮದ್, "ಲಾಕ್‌ಡೌನ್ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ನಾವುಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನಿಂದಾಗಿ ನಮ್ಮ ಸಹೋದರಿಯನ್ನುಕಳೆದುಕೊಂಡೆವು. ಅಮ್ಮಿ ಕರುಳಿನ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆಒಳಗಾಗಿದ್ದರು ಆದರೆ ಬದುಕುಳಿಯಲಿಲ್ಲ... ಕಳೆದಐದು ತಿಂಗಳಿನಿಂದ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿಯಾವುದೇ ಕೆಲಸವಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ಅವರ ತಾಯಿ, 60 ವರ್ಷದ ಹುರ್ಬಾಯಿಮಮದ್ ಕುಂಭಾರ್, ಅಸಾಧಾರಣ ಕೌಶಲ್ಯಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಚ್ಚಿ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಜ್ಞಾನವನ್ನುಹೊಂದಿದ್ದ ಕುಂಬಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಪತಿ ಮಮದ್ಕಾಕಾ ಕಳೆದ ವರ್ಷ ಸ್ಟ್ರೋಕ್ಆದ ಕಾರಣ ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯುವಿಗೆಒಳಗಾದಾಗಿನಿಂದ ಅವರು ಕುಟುಂಬದ ಆಧಾರಸ್ತಂಭವಾಗಿದ್ದರು.

ದೇಶದ ಇನ್ನೊಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ, ಪಶ್ಚಿಮಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿರುವ ಕುಂಬಾರರ ವಸಾಹತುವಿನಲ್ಲಿ, ಬಂಕುರಾಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಂಚಮುರಾ ಗ್ರಾಮದ 55 ವರ್ಷದಬೌಲ್ದಾಸ್ ಕುಂಭಕರ್ ನನಗೆ ಹೀಗೆಹೇಳಿದರು, “ಕಳೆದ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳಿಂದಈ ಗ್ರಾಮವು ನಿರ್ಜನವಾಗಿದೆ. ಲಾಕ್‌ಡೌನ್‌ನಿಂದಾಗಿ ಇಲ್ಲಿಗೆಯಾವುದೇ ಸಂದರ್ಶಕರು ಬರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ, ಅಥವಾ ನಾವು ಹೊರಗೆ ಹೋಗಲುಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಕೆಲಸವನ್ನು ನೋಡಲು, ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಮತ್ತು ಆರ್ಡರ್ಗಳನ್ನುನೀಡಲು ಅನೇಕ ಜನರು ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಈ ವರ್ಷಯಾರೂ ಬರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ.” ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ಮತ್ತು ಮಾರಾಟಕ್ಕಾಗಿ ಕುಂಬಾರರಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುವ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುವ ಪಂಚಮುರಾಮೃತಶಿಲ್ಪಿ ಸಮಭಯ್ ಸಮಿತಿಯ 200 ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿಬೌಲ್ದಾಸ್ ಕೂಡ ಒಬ್ಬರು.

ತಲ್ದಂಗ್ರತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಅದೇ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ, 28 ವರ್ಷದಜಗನ್ನಾಥ್ ಕುಂಭಕರ್, “ನಾವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿವಿಗ್ರಹಗಳು, ಗೋಡೆಯ ಅಂಚುಗಳು ಮತ್ತುಒಳಾಂಗಣಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುವ ಅಲಂಕಾರಿಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನುತಯಾರಿಸುತ್ತೇವೆ. ಲಾಕ್‌ಡೌನ್‌ನಮೊದಲ ಎರಡು ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇಆರ್ಡರ್ ಇರಲಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಖರೀದಿದಾರರುಕೇವಲ ಸ್ಥಳೀಯ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯದವರು, ಅವರು ನಮಗೆ ಮಡಿಕೆಗಳು, ಕುದುರೆಗಳುಮತ್ತು ವಚನಕಾರ ಆನೆಗಳಿಗೆ ವೈಯಕ್ತಿಕಗೊಳಿಸಿದಆರ್ಡರ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಅನೇಕಕುಂಬಾರರು ಏಪ್ರಿಲ್ ನಂತರ ಕೆಲಸವನ್ನುಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಮುಂಬರುವ ಹಬ್ಬದಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟದ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವುಸ್ಟಾಕ್‌ಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡರು. ಆದರೆಈ ಬಾರಿ ಪೂಜೆಗೆ [ವಾರ್ಷಿಕ ದುರ್ಗಾ ಪೂಜೆ] ದೇವತೆಮಾನಸಾಚಾಲಿ ಮತ್ತು ದುರ್ಗಾ ಠಾಕೂರ್ವಿಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಸೀಮಿತಆರ್ಡರ್‌ಗಳಿವೆ. ಈ ಬಾರಿ, ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿಆಚರಣೆಯು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷದಂತೆ ಅದ್ದೂರಿಯಾಗಿಇರುವುದಿಲ್ಲ.”