దేవతల కూటమి

ఇది ఒక దైవిక సమావేశం—కేవలం ఒక అంశంలో కాకుండా ఎన్నో విధాలుగా అని చెప్పవచ్చు.

జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయమైన నారాయణ్‌పూర్‌లో జరిగే మావ్లి మేళాలో, బస్తర్ ప్రాంతంలోని అనేక ఆదివాసీ దేవతలు ఏడాదికి ఒకసారి సమావేశమవుతారు. ఈ వార్షిక మడాయ్‌ (దేవతల కూటమి)ని పంటకోతల తరువాత జరుపుకుంటారు. ఈ పండుగ దాదాపు 700 సంవత్సరాల నుండి కొనసాగుతోందని చెబుతారు.

ఛత్తీస్‌గఢ్‌లోని బస్తర్‌తో పాటు, చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలలోని ఆదివాసీ కుటుంబాలు, సముదాయాలు కలిసి తాము పూజించే దేవతలను మారుమూల ప్రాంతమైన అబూజ్‌మాడ్ (అబూజ్‌మార్, అభుజ్‌మాడ్ అని కూడా పిలుస్తారు) నుండి సుదూరంలో ఉన్న కాంకేర్‌ వరకు ఊరేగింపుగా తీసుకువస్తాయి. సంగీతం, నృత్యాలతో సాగే వాళ్ళ ప్రయాణం సంతోషకరంగా, సందడిగా నడుస్తుంది.

ప్రజలు తమ కులదైవాన్ని ఈ మడాయ్‌కి తీసుకువస్తారు. ఇక్కడి ఆదివాసులు తమ పూర్వీకులను తమ దైవంగా కూడా భావిస్తారు. ఇలా, మావ్లి మేళాలో ఒకరి కులదైవం ఇతరుల కులదైవాలను కలవడం జరుగుతుంది. ఈ ఆదివాసీ దేవతలు మనుషుల్లానే ప్రవర్తిస్తారు; ఇక్కడ వారికి ఒకరినొకరు కలుసుకొని, కౌగిలించుకొని, సంతోషంగా వేడుకలు చేసుకునే బంధువులు కూడా ఉంటారు..

“ఇది వారం రోజుల పాటు జరిగే మేళా,” నారాయణ్‌పూర్‌ నివాసి, ఆదివాసీయేతరుడైన విశ్వనాథ్ దేవాంగన్ అనే వృద్ధుడు తెలిపారు. ఈ వేడుకలను వీక్షించడానికి చాలామంది ఆదివాసీయేతరులు కూడా ఇక్కడికి వస్తారు.

మావ్లి మాత (మాతృదేవత) మేళాతో ఈ పండుగ మొదలవుతుంది. తరువాత, చుట్టుపక్కల ప్రాంతాల నుండి ఇతర దేవతలు వస్తారు. ఇది కూడా చదవండి: గంగ్రెల్‌లో నిర్వాసిత దేవత నృత్యం

ఫిబ్రవరిలో, ఒక వెచ్చని ఉదయాన నేను ఇక్కడికి చేరుకున్నాను. నారాయణ్‌పూర్‌లోని సంత సమీపంలో ఉన్న పెద్ద పెద్ద సాముదాయక మైదానాలు వేగంగా జనాలతో నిండిపోతున్నాయి. బస్సులు, టాక్సీలలో వేలాదిమంది ప్రజలు తరలి వస్తున్నారు. ఈరోజు ఇక్కడికి రావడం కోసం, చాలామంది నడుచుకుంటూ తమ గ్రామాల నుండి నిన్ననే బయలుదేరారు. వాళ్ళలో అనేకమందికి చెప్పులు కూడా లేవు.

ఎనభయ్యో వడిలో ఉన్న గాగ్రూ లాల్, నారాయణపూర్ జిల్లాలోని లాల్‌సుహ్‌నార్ గ్రామవాసి. ఆయన ఇక్కడికి మోటారు వాహనంలో వచ్చారు. “నాకు వయసైపోవడంతో దేవతలను మోస్తూ నడవలేను. అందుకే, మా ఇంటిదేవతలను మా కుర్రవాళ్ళు తీసుకువచ్చారు,” అని ఈ మురియా గోండ్ చెప్పారు. “నా భార్య నడవలేనంత ముసిలిదైపోయింది, అందుకే ఇంట్లోనే ఉండిపోయింది,” మిగిలిన నాలుగు దంతాలనూ చూపిస్తూ నవ్వారాయన.

మధ్యాహ్న సమయానికి, ఎన్నో కుటుంబాలు తమ దేవతలతో పాటు ఇక్కడికి చేరుకున్నాయి. ప్రజలందరూ ఒకరినొకరు కలుసుకుంటున్నారు. కొంతమంది, దేవతలకు పూలు సమర్పించి మరీ పలకరిస్తున్నారు. దేవతలు పూలను ఇష్టపడతారని ప్రతీతి!

ఆ తర్వాత పట్టణ ప్రధాన రహదారి గుండా దేవతలను ఊరేగింపుగా తీసుకురావడంతో, నారాయణ్‌పూర్ వీధులన్నీ రంగులతో కన్నులపండువగా మారతాయి. వేడుకలకు కేంద్ర బిందువైన వారపు సంతకి ఊరేగింపు తరలి వస్తుంటే, దారి పొడవునా ప్రజలు వరుసలో నిలబడి ప్రార్థనలు చేస్తూ, పూలు సమర్పిస్తారు.

“ఇంతకుముందు మేం ఈ మేళాకు ఎద్దుల బండిలో వచ్చేవాళ్ళం,” తన కుటుంబ సభ్యులతో కలిసి మైదానంలో విశ్రాంతి తీసుకుంటోన్న హల్బా ఆదివాసీ తెగకు చెందిన గుమ్‌తీ పుజారీ అనే వృద్ధుడు నాతో అన్నారు. “ఈ మేళా ఎప్పుడూ అద్భుతంగానే జరుగుతుంది—గతంలోనూ, ఇప్పుడు కూడా,” అన్నారాయన.

దేవస్థల్ (ఈ పండుగ సమయంలో దేవతలందరూ విశ్రాంతి తీసుకునే ప్రాంతం)లో కొన్ని పురాతన వృక్షాలు నీడనిస్తున్నాయి. మైదానంలో గుడారాలు ఏర్పాటు చేసుకొని ప్రజలు భోజనం తయారు చేస్తున్నారు. ఒకవైపు గోండులు వాయించే నాగడా, ఢోల్ (తాళ వాయిద్యాలు), మహూరి (పవన వాయిద్యం) లాంటి వాయిద్య సంగీతంతో గాలి నిండిపోయింది. మరోపక్క, ఎర్రచీమల పచ్చడి, స్థానిక పూలతో తయారైన గోండుల ప్రత్యేక వంటకాలు అమ్మకానికి పెట్టారు. ఆదివాసీ ఆభరణాలు, దేవతలు ధరించే ఉపకరణాలను కూడా అమ్మకానికి పెట్టారు.

ఈ పండుగను నిర్వహించే గోండ్వానా సమాజ్, గ్రామస్తులను తమ దేవతలతో పాటు ఒక రోజు ముందే ఇక్కడికి చేరుకొమ్మని అభ్యర్థించింది. గోండుల సాంస్కృతిక సంఘమైన సమాజ్, ఇక్కడికి వచ్చే ఆదివాసుల కోసం భోజనం, విశ్రాంతి తదితర అవసరాలకు తగినవిధంగా ఏర్పాట్లు చేసింది.

ఆదివాసులు ఎక్కువగా నివసించే బస్తర్ ప్రాంతంలో 76 శాతం ప్రజలు గోండులే. వీరిలో అబూజ్‌ మారియా గోండ్, భత్రా, మురియా గోండ్, హల్బా, ధుర్వా, అలాగే షెడ్యూల్డ్ తెగలుగా జాబితా చేయబడిన ఇతర సముదాయాలున్నాయి. బస్తర్ ప్రాంతం ఇక్కడి గొప్ప పురాతన ఆదివాసీ సంస్కృతికి, మడాయ్‌-మేళాలకు (దేవతల ఉత్సవాలు), వారపు హాట్‌(సంత)లకు ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇవన్నీ ఇక్కడి ప్రజల జీవితాలు, జీవనోపాధి, చుట్టుపక్కల ఉండే అడవులు, వ్యవసాయంతో అనుబంధం కలిగి ఉంటాయి.

ఈ మేళాకు సమీపంలోనే అబూజ్‌మాడ్ ఉంది. ఇది, ఎన్నో ఏళ్ళుగా రాజ్య బలగాలు, మావోయిస్టులకు మధ్య జరుగుతోన్న ఘర్షణలకు ప్రధాన కేంద్రంగా నిలిచింది.

“గతంలో ఇది ఒకలా ఉండేది. ఇప్పుడు మరొకలా ఉంది.”

గతంలో ఇది ఆదివాసీ పాలనగా ఉండేదని, “ప్రస్తుతం ఇది లిఖాపఢీ రాజ్ [విద్యావంతుల పాలన],” అని గుమ్‌తీ పుజారి వివరించారు. ఆదివాసీయేతరులు విద్యావంతులుగా, తెలివైనవాళ్ళుగా మారారని తెలియజేశారు. “కానీ మేం చదువుకున్నవాళ్ళం కాదు,” అంటూ ఆయన నవ్వారు.

అతనికీ, అతని భార్యకూ ప్రభుత్వం ఇచ్చే వృద్ధాప్య పింఛను వస్తుందా అనీ, ఒకవేళ వస్తుంటే ఎంత వస్తోందనీ నేను అడిగాను.

“వస్తోందిగా. నాకు, నా భార్యకి చెరో రూ.350 పింఛను వస్తోంది,” అన్నారాయన.

కానీ, ప్రస్తుతం రూ.500 పింఛనుగా ఇస్తున్నారు!

“నేను ఏడాదికి ఒకసారి పింఛను డబ్బులు తీసుకుంటాను. ఈసారి ఇంకా తీసుకోలేదు. అందుకే [నాకు] తెలియదు,” ఆయన సమాధానమిచ్చారు.

ఇప్పుడు ఊరేగింపు నారాయణ్‌పూర్ వారపు సంత దగ్గరికి చేరుకుంది. సంత చుట్టూ తిరుగుతూ రావడానికి కొన్ని గంటల సమయం పడుతుంది.

“ఒకప్పుడు డప్పు వాయిద్యాల గదమ్ గదమ్ హోరుకు తగ్గట్టు మురియా, ముంజ్రా మాఁఝి నృత్యాలు ఉండేవి,” తన కూతురితో కలిసి మేళాను చూడటానికి వచ్చిన వేదబతి పటేల్ అనే వృద్ధురాలు గుర్తుచేసుకున్నారు. “ఇంతకుముందు మేళా చాలా గొప్పగా ఉండేది! అప్పట్లో మేము చిన్నవాళ్ళం కావడంతో, రాత్రంతా నాట్యం చేస్తూ సరదాగా గడిపేవాళ్ళం,” అన్నారావిడ.

నారాయణ్‌పూర్‌లో, రాత్రంతా సంగీత నాట్యాలతో గడిపిన తర్వాత చాలామంది నిద్రపోయారు. కానీ, అబూజ్‌మాడ్‌కి చెందిన కొంతమంది యువకులు మాత్రం ఇంకా డోళ్ళు వాయిస్తూ నాట్యం చేస్తున్నారు.

అనువాదం: వై. క్రిష్ణ జ్యోతి