ଦେବତା ମେଳଣ

ଗୋଟିଏ ନୁହେଁ ବରଂ ଅନେକ ଭାବରେ ଏହା ଏକ ଦିବ୍ୟ ସମାବେଶ।

ବସ୍ତର ଅଞ୍ଚଳର ବହୁ ଦେବାଦେବୀ ବର୍ଷରେ ଥରେ ନାରାୟଣପୁରର ମାବଳିମେଳାରେ ପରସ୍ପରଙ୍କୁ ଭେଟିଥାନ୍ତି। ଏପରିକି ଏହି ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଜିଲ୍ଲା ସଦରମହକୁମାର ନାମକରଣ କରାଯାଇଛି। ଏହି ବାର୍ଷିକ ମଡ଼ାଇ (ଦେବତାଙ୍କ ସମାଗମ) ଫସଲ ଅମଳ ହେବା ପରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ଏହା ୭୦୦ ବର୍ଷରୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵ ପ୍ରାଚୀନ ପରମ୍ପରା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଛତିଶଗଡ଼ ବସ୍ତର ଏବଂ ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଅର୍ଥାତ୍ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଅଞ୍ଚଳ ଅବୁଜମାଡ଼ (ଅବୁଜମାଢ଼ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ) ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଦୂରବର୍ତ୍ତୀ କାଙ୍କେର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଦେବାଦେବୀଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇ ଆଦିବାସୀ ବ୍ୟକ୍ତି, ପରିବାର ଏବଂ ସମୂହ ଏଠାରେ ଏକାଠି ହୋଇଥାନ୍ତି। ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତର ଆସର ମଧ୍ୟରେ ସେମାନଙ୍କର ଏହି ଆନନ୍ଦମୟ ଯାତ୍ରା ଏବଂ ସାନନ୍ଦ ପଦାର୍ପଣ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥାଏ।

ଲୋକେ ସେମାନଙ୍କର କୁଳ ଦେବତାଙ୍କୁ ମଡ଼ାଇକୁ ଆଣିଥାନ୍ତି। ଜନଜାତି ଲୋକେ ସେମାନଙ୍କ ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେବତା ଭାବରେ ବିଚାର କରନ୍ତି, ଏବଂ ମାବଳିମେଳାରେ ଗୋଟିଏ ପରିବାରର କୁଳ ଦେବାତାଙ୍କ ସହିତ ଆଉ ଜଣଙ୍କର କୁଳ ଦେବତାଙ୍କର ମେଳଣ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥାଏ। ଆଦିବାସୀଙ୍କର ଦେବତା ଠିକ୍ ମଣିଷ ଭଳି, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବ ରହିଥିବା ବେଳେ ପରସ୍ପରଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ମିଳିମିଶି ଉତ୍ସବ ପାଳନ କରିଥାନ୍ତି।

“ଏହି ମେଳା ସପ୍ତାହବ୍ୟାପି ଚାଲିଥାଏ,” ବୋଲି ଜଣେ ଅଣଆଦିବାସୀ ତଥା ନାରାୟଣପୁରର ବୟୋବୃଦ୍ଧ ବିଶ୍ଵନାଥ ଦେବାଙ୍ଗନ କହିଛନ୍ତି। ବହୁସଂଖ୍ୟାରେ ଅଣଆଦିବାସୀ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ସାମିଲ ହୋଇଥାନ୍ତି।

ମାବଳି ମାତା(ଦେବୀ ମାଆ)ଙ୍କ ମେଳାରୁ ଉତ୍ସବ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ବେଳେ ପରେ ପରେ ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଅନ୍ୟ ଦେବାଦେବୀଙ୍କର ସମାଗମ ହୋଇଥାଏ। ଅଧିକ ପଢନ୍ତୁ: ଗଙ୍ଗ୍ରେଲରେ ବିସ୍ଥାପିତ ଦେବୀଙ୍କ ନୃତ୍ୟ

ଫେବ୍ରୁଆରିର କଅଁଳ ଖରା ପଡ଼ିଥିବା ଏକ ସକାଳେ ମୁଁ ଏଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲି। ନାରାୟଣପୁର ଦୈନିକ ବଜାର ନିକଟରେ ରହିଥିବା ବିରାଟ ସାମୂହିକ ପଡ଼ିଆରେ ପ୍ରବଳ ଜନସମାଗମ ହେବାରେ ଲାଗିଥିଲା। ହଜାର ହଜାର ଲୋକ, କିଏ ବସ୍ରେ ତ ଆଉ କିଏ ଟ୍ୟାକ୍ସି ପୁଣି ଆଉ କିଏ ପାଦରେ ଚାଲି ଚାଲି ଗତକାଲିଠାରୁ ସେମାନଙ୍କ ଗ୍ରାମରୁ ବାହାରି ଆସି ଏଠାରେ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନେକଙ୍କ ପାଖରେ ଚପଲ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

ନାରାୟଣପୁର ଜିଲ୍ଲା ଲାଲସୁନାର ଗ୍ରାମରୁ ଅଶୀ ବର୍ଷୀୟ ଗାଗ୍ରୁଲାଲ୍ ଆସି ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି। ସେ ତାଙ୍କ ମୋଟର ଗାଡିରେ ଆସି ଏଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। “ମୁଁ ବୟସ୍କ ତେଣୁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଧରି ମୁଁ ଚାଲି ପାରିବି ନାହିଁ। ତେଣୁ ଆମ ଘରର ଯୁବକମାନେ କୁଳ ଦେବତାଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଧରି ଆସିଛନ୍ତି, “ବୋଲି ମୁରିଆ ଗଣ୍ଡ କହିଛନ୍ତି। “ମୋ ସ୍ତ୍ରୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବୃଦ୍ଧା ଏବଂ ଚାଲି ପାରୁନାହାନ୍ତି, ତେଣୁ ସେ ଘରେ ରହିଛନ୍ତି,” ବୋଲି ସେ ମୁରୁକିହସା ଦେଇ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ।

ଅପରାହ୍ଣ ସୁଦ୍ଧା ଅଧିକାଂଶ ପରିବାର ସେମାନଙ୍କ କୁଳ ଦେବତାଙ୍କୁ ନେଇ ଏଠାରେ ପହଞ୍ଚିଥି ଯାଇଥିଲେ ଏବଂ ପରସ୍ପରଙ୍କ ସହ ମିଳାମିଶା କରିବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଅଛନ୍ତି। କିଛି ଲୋକ ଏବେ ବି ପହଞ୍ଚୁଥିବା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଫୁଲରେ ବରଣ କରୁଛନ୍ତି। ଦେବତାମାନେ ଫୁଲକୁ ଭଲପାଆନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ!

ପରେ ପରେ ଦେବାଦେବୀଙ୍କ ଶୋଭାଯାତ୍ରାରେ ନାରାୟଣପୁରର ମୁଖ୍ୟରାସ୍ତା ଭଳିକି ଭଳି ଆଲୋକମାଳାରେ ରଙ୍ଗିନ ଦେଖାଯିବା ସହିତ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ସଜେଇ ହୋଇଥିଲା। ସାପ୍ତାହିକ ହାଟ ଆଡ଼କୁ ଶୋଭାଯାତ୍ରା ଅଗ୍ରସର ହେଉଥିବା ବେଳେ ରାସ୍ତାର ଦୁଇପାର୍ଶ୍ଵରେ ଲୋକେ ଧାଡ଼ିରେ ଠିଆହୋଇ ପ୍ରାର୍ଥନା ଓ ପୁଷ୍ପ ବୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲେ-ଏହା ହେଉଛି ଏହି ଉତ୍ସବର ଆକର୍ଷଣର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ।

ପୂର୍ବରୁ ଆମେ ଶଗଡ଼ିରେ ଆସି ମେଳା ଦେଖୁଥିଲୁ,” ବୋଲି ହଲବା ଆଦିବାସୀ ସମୁଦାୟର ଜଣେ ବୟସ୍କା ମହିଳା ଗୁମଟି ପୂଜାରୀ ମତେ କହିଲେ, ବର୍ତ୍ତମାନ ସେ ତାଙ୍କ ପରିବାର ସହିତ ପଡ଼ିଆରେ ବିଶ୍ରାମ ନେଉଛନ୍ତି। ସେ ଆହୁରି ମଧ୍ୟ କହିଲେ ଯେ “ମେଳା ସବୁବେଳେ ଚମତ୍କାର ଲାଗେ, ସେ ଅତୀତ ହେଉ କି ବର୍ତ୍ତମାନ”।

ଦେବସ୍ଥଳ(ମେଳା ବେଳେ ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନେ ସାମୂହିକ ଭାବେ ବିଶ୍ରାମ ନେଇଥିବା ସ୍ଥାନ)ଟି ଅନେକଗୁଡ଼ିଏ ପୁରୁଣା ଗଛର ଛାଇରେ ଢାଙ୍କି ହୋଇ ରହିଛି। ତମ୍ବୁଗୁଡ଼ିକ ଲାଗିବା ପରେ ଲୋକେ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତି କରୁଛନ୍ତି। ନଗାଡ଼ା, ଢୋଲ ଏବଂ ମହୁରି(ତାଳ ବାଦ୍ୟ) ସାଙ୍ଗକୁ ସୁଷିର ବାଦ୍ୟ ଧ୍ଵନିରେ ପବନ ପ୍ରକମ୍ପିତ ହେଉଥିଲା। ଗଣ୍ଡମାନଙ୍କ ବିଶେଷ ଖାଦ୍ୟ ଯେପରିକି, କାଇ ଚଟଣି, ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନୀୟ ଫୁଲରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଖାଦ୍ୟସାମଗ୍ରୀ ବିକ୍ରି ହେଉଥିଲା।ଆଦିବାସୀଙ୍କ ଅଳଙ୍କାର ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଦେବତାମାନଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ମିଳୁଥିଲା।

ଗଣ୍ଡୱାନା ସମାଜ ଏହି ଉତ୍ସବ ଆୟୋଜନ କରୁଥିବା ବେଳେ ଗ୍ରାମବାସୀ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାନ୍ତି, ଏବଂ ଉତ୍ସବର ଦିନକ ପୂର୍ବରୁ ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ ମଧ୍ୟ କରିଥାନ୍ତି। ସମାଜ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଖାଇବା ଏବଂ ରହିବା ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଥାଏ।–ଗଣ୍ଡ ଲୋକଙ୍କ ଏହା ଏକ ସାଂସ୍କୃତିକ ସମାଜ।

ବସ୍ତର ହେଉଛି ଏକ ଆଦିବାସୀ ବହୁଳ ଅଞ୍ଚଳ- ଏଠାରେ ୭୬ ପ୍ରତିଶତ ଲୋକ(76 per cent) ଗଣ୍ଡ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ହୋଇଥିବା ବେଳେ ଏଥିରେ ଅବୁଜ ମାରିଆ ଗଣ୍ଡ, ଭତ୍ରା, ମୁରିଆ ଗଣ୍ଡ, ହଲବା, ଧରୁଆ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମୁଦାୟ ଅନୁସୂଚିତ ଜନଜାତି ତାଲିକାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି। ବସ୍ତର ତାର ସମୃଦ୍ଧ ଆଦିବାସୀ ପରମ୍ପରାକୁ ନେଇ ପରିଚୟ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିବା ବେଳେ, ମଡ଼ାଇ-ମେଳା(ଦେବତା ମେଳଣ) ଏବଂ ସାପ୍ତାହିକ ହାଟ(ବଜାର), ବେଷ୍ଟିତ ବନଭୂମି ଏବଂ କୃଷି ଏମାନଙ୍କର ଜୀବନ ଓ ଜୀବିକା ସହିତ ଅଙ୍ଗାଙ୍ଗୀ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ।

ମେଳଣ ସ୍ଥଳୀ ନିକଟରେ ଅବୁଜମାଡ଼ ରହିଛି, ଯାହା ବର୍ଷବର୍ଷ ଧରି ପୋଲିସ ଓ ମାଓବାଦୀଙ୍କ ସଂଘର୍ଷର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସ୍ଥାନ ରହି ଆସିଛି।

“ପୂର୍ବେ ଏହା ଭିନ୍ନ ଥିଲା, ଏବେ ଏହା ଭିନ୍ନ ଅଟେ”

ଗୁମୁଟି ପୂଜାରୀ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି କହିଲେ,”ବର୍ତ୍ତମାନ ଶିକ୍ଷିତ ଲୋକଙ୍କର ରାଜୁତି ଚାଲିଛି(ଲିଖାପଢ଼ାଇରାଜ), ” ପୂର୍ବରୁ କିନ୍ତୁ ଏଠି ଆଦିବାସୀଙ୍କର ରାଜୁତି ଥିଲା। ସେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭାବେ କହିଥିଲେ ଯେ, ଅଣଆଦିବାସୀ ଲୋକ ଶିକ୍ଷିତ ଏବଂ ଚତୁର ଅଟନ୍ତି। ପୁଣି ମୁରୁକିହସା ଦେଇ କହିଲେ, “ଆମେ ଶିକ୍ଷିତ ନୋହୁ।”

ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଥିଲି ସେ ଓ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ରାଜ୍ୟ ଦେଉଥିବା ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟ ଭତ୍ତା ପାଉଛନ୍ତି କି ଏବଂ ଯଦି ପାଉଛନ୍ତି କେତେ ଟଙ୍କା ପାଉଛନ୍ତି?

ସେ କହିଥିଲେ, “ହଁ, ମୁଁ ଏବଂ ମୋ ପତ୍ନୀ ୩୫୦ ଟଙ୍କା ଲେଖାଏଁ ଭତ୍ତା ପାଉଛୁ।”

କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଭତ୍ତା ୫୦୦ ଟଙ୍କା ହେଲାଣି!

“ମୁଁ ବର୍ଷରେ ଥରେଟଙ୍କା ଉଠାଇ ଥାଏ, ମୁଁ ଏଯାଏ ଉଠାଇ ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେ ନେଇ ମୋର କୌଣସି ଧାରଣା ନାହିଁ,” ବୋଲି ସେ ଉତ୍ତରରେ କହିଥିଲେ

ଏହାରି ଭିତରେ ଆୟୋଜନ ସ୍ଥାନ-ନାରାୟଣପୁର ସାପ୍ତାହିକ ହାଟରେ ଶୋଭାଯାତ୍ରା ପହଞ୍ଚି ସାରିଥିଲା। ବଜାର ପରିକ୍ରମା ପାଇଁ ଏହି ଶୋଭାଯାତ୍ରା କିଛିଘଣ୍ଟାର ସମୟ ନେଇଥିଲା।

‘‘ସେଠାରେ ଢୋଲରେ ଗଡ଼ମ ଗଡ଼ମ ଗୀତର ତାଳେ ତାଳେ ମୁଞ୍ଜରା ମାଞ୍ଝୀ ମୁରିଆ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ,” ଝିଅ ସାଙ୍ଗରେ ମେଳା ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିବା ଜଣେ ବୟସ୍କା ମହିଳା ବେଦବତୀ ପଟେଲ ମନେ ପକାଇଥିଲେ। ସେ ଆହୁରି ମଧ୍ୟ କହିଥିଲେ ଯେ,“ସେତେବେଳେ ମେଳା ଖୁବ୍ ଭଲ ହେଉଥିଲା, ଆମ ଯୁବା ଅବସ୍ଥାରେ ସାରାରାତି ଆମେ ନାଚୁଥିଲୁ।” ଗୋଟିଏ ରାତିର ନାଚଗୀତ ପରେ ନାରାୟଣପୁରର ଅଧିକାଂଶ ଲୋକ ଶୋଇ ପଡିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଅବୁଜମାଡ଼ରୁ ଆସିଥିବା କିଛି ଯୁବା ଢୋଲ ବଜାଇବା ଏବଂ ନାଚରେ ସେମିତି ମସଗୁଲ ରହିଥିଲେ।

ଅନୁବାଦ: ଓଡ଼ିଶାଲାଇଭ୍‍