ದೇವತೆಗಳ ಕೂಟ

ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲಾ ಒಂದೆಡೆ ಸಭೆ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಒಂದೆರಡಲ್ಲ, ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು.

ಬಸ್ತಾರ್‌ ಪ್ರದೇಶದ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲಾ ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ ಇರುವ ನಾರಾಯಣಪುರದ ಮಾವ್ಲಿಮೇಳದಲ್ಲಿ ಬೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಸುಗ್ಗಿ ತಿಂಗಳ ನಂತರ ನಡೆಯುವ ಮಡಾಯಿ (ದೇವತೆಗಳ ಬೇಟಿ) ಎಂಬ ಈ ವಾರ್ಷಿಕ ಜಾತ್ರೆಗೆ 700 ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹಳೆಯ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ.

ಛತ್ತಿಸ್‌ಘರ್‌ನ ಬಸ್ತಾರ್‌ ಪ್ರದೇಶದ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಆದಿವಾಸಿ ಕುಟುಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯಗಳು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಹೊತ್ತು ತರುತ್ತಾರೆ. ಅಭೂಜ್‌ಮಾಡ್‌ನಿಂದ (ಅಭೂಜ್‌ಮಾರ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ), ಕಾಂಕೇರ್‌ನಂತಹ ದೂರ ದೂರದ ಊರುಗಳಿಂದಲೂ ಜನರು ತಮ್ಮ ದೇವರನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ವಾದ್ಯ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಕುಣಿಯುತ್ತಾ ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಜನರು ಮರೆವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ.

ಜನರು ತಮ್ಮ ಕುಲದೇವರನ್ನು ಮಡಾಯಿಗೆ ಕರೆತರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಆದಿವಾಸಿ ಜನರು ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರನ್ನು ದೇವತೆಗಳು ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಮಾವ್ಲಿಮೇಳಕ್ಕೆ ಬರುವ ಒಂದು ಕುಟುಂಬದ ದೇವರು ಇನ್ನೊಂದು ಕುಟುಂಬದ ದೇವರನ್ನು ಬೇಟಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯರಂತೆ ವರ್ತಿಸುವ ಈ ಆದಿವಾಸಿ ದೇವತೆಗಳು ತಮ್ಮ ಸಂಬಂಧಿಕರನ್ನು ಈ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಟಿ ಮಾಡಿ, ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ.

“ಒಂದು ವಾರ ಈ ಮೇಳ ನಡೆಯುತ್ತದೆ,” ಎಂದು ನಾರಾಯಣಪುರದ ನಿವಾಸಿ, ಹಿರಿಯರಾದ ಬಿಸ್ವನಾಥ ದೇವಾಂಗನ್‌ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ಆದಿವಾಸಿ ಸಮುದಾಯದಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಲ್ಲ. ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಸೇರದ ಅನೇಕರು ಈ ಜಾತ್ರೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಮಾವ್ಲಿ ಮಾತೆಯ [ಮಾತೃದೇವತೆ] ಮೇಳದೊಂದಿಗೆ ಜಾತ್ರೆ ಅರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಇತರ ದೇವತೆಗಳು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನೂ ಓದಿ: ಗಂಗ್ರೇಲ್: ಗುಳೆಹೋದ ದೇವತೆಯ ನರ್ತನ

ನಾನು ಫೆಬ್ರವರಿ ತಿಂಗಳ ಒಂದು ದಿನ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಈ ಜಾತ್ರೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದೆ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಬಳಿ ಇರುವ ನಾರಾಯಣಪುರದ ಮೈದಾನಗಳಲ್ಲಿ ಜನರು ಬೇಗ ಬೇಗನೇ ಬಂದು ಸೇರುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಬಸ್ಸು, ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಅನೇಕರು ಒಂದು ದಿನದ ಹಿಂದೇಯೇ ತಮ್ಮ ಊರುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನಡೆದುಕೊಂಡು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದರು. ತುಂಬಾ ಜನ ಬರಿಗಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದರು.

ಎಂಬತ್ತರ ಪ್ರಾಯದ ಗಾಗ್ರು ಲಾಲ್‌ ಅವರು ನಾರಾಯಣಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಲಾಲ್‌ಸುನಾರ್‌ ಗ್ರಾಮದ ನಿವಾಸಿ. ತಮ್ಮ ಮೋಟಾರು ಗಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಜಾತ್ರೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದರು. “ನಂಗೆ ವಯಸ್ಸಾಯ್ತು, ಈ ದೇವರನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ನಡೆದು ಬರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಹುಡುಗರು ಮನೆದೇವರನ್ನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ತಂದರು,” ಎಂದು ಮುರಿಯಾ ಗೊಂಡ್‌ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. “ನನ್ನ ಹೆಂಡತಿಗೂ ವಯಸ್ಸಾಗಿದೆ, ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಹಾಗಾಗಿ ಅವಳು ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಇದ್ದಾಳೆ,” ಎನ್ನುತ್ತಾ ತಮ್ಮ ನಾಲ್ಕು ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಂಡು ನಗುತ್ತಾರೆ.

ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ ಎಲ್ಲಾ ಕುಟುಂಬಗಳು ತಮ್ಮ ದೇವರ ಜೊತೆಗೆ ಬಂದು ಸೇರಿದ್ದರು, ಪರಸ್ಪರ ಕುಶಲೋಪರಿ ಮಾತನಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದರು. ಕೆಲವರು ಹೂಗಳಿಂದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ದೇವರಿಗೆ ಹೂಗಳೆಂದರೆ ತುಂಬಾ ಪ್ರೀತಿಯಂತೆ!

ನಂತರ, ಈ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲಾ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ವರ್ಣರಂಚಿತವಾಗಿ ದಿಬ್ಬಣ ಬರುವಾಗ ನಾರಾಯಣಪುರದ ಮದುವಣಗಿತ್ತಿಯಂತೆ ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಂಡಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುವ ವಾರದ ಸಂತೆಯ ಕಡೆಗೆ ಈ ಮೆರವಣಿಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ಜನರೆಲ್ಲಾ ರಸ್ತೆಯ ಇಕ್ಕೆಲಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಲಾಗಿ ನಿಂತು ಹೂಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

“ಹಿಂದೆಲ್ಲಾ ನಾವು ಈ ಮೇಳಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿನಗಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಮೇಳ ಆಗಲೂ, ಈಗಲೂ ಅದೇ ಸಡಗರದಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತದೆ,” ಎಂದು ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮನೆಯವರ ಜೊತೆಗೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಹಲ್ಬ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯದ ಗುಮ್ತಿ ಪೂಜಾರಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲಾ ದೇವ್‌ಸ್ಥಳ್‌ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಹಳೆಯ ಮರಗಳ ನೆರಳಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ತೆಗೆದುಕೊಳುತ್ತವೆ. ಜನರು ಅಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಬಿಡಾರಗಳನ್ನು ಹೂಡಿ ಅಡುಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ನಾಗ್ಡ, ಡೋಲು ಮತ್ತು ಮಹೊರಿ (ತಾಳವಾದ್ಯ), ಕೊಳಲಿನಂತಹ ಪಕ್ಕವಾದ್ಯಗಳಿರುವ ಗೊಂಡರ ಸಂಗೀತವು ಗಾಳಿಯ ತುಂಬೆಲ್ಲಾ ಪಸರಿಸಿತ್ತು. ಕೆಂಪಿರುವೆಯ ಚಟ್ನಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಹೂಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಗೊಂಡರ ವಿಶೇಷ ಖಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ಇಡಲಾಗಿತ್ತು. ದೇವರಿಗೆ ತೊಡಿಸುವ ಆದಿವಾಸಿ ಆಭರಣಗಳು ಮತ್ತು ಉಡುಗೆಗಳನ್ನೂ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರುತ್ತಿದ್ದರು.

ಈ ಜಾತ್ರೆಯನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುವ ಗೊಂಡ್ವಾನ ಸಮಾಜ್‌ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರಿಗೆ ಒಂದು ದಿನ ಮುಂಚೆಯೇ ತಮ್ಮ ಕುಲದೇವರೊಂದಿಗೆ ಜಾತ್ರೆಗೆ ಬರುವಂತೆ ಹೇಳಿದ್ದರು. ಜಾತ್ರೆಗೆ ಬಂದವರ ಊಟ-ತಿಂಡಿ, ವಸತಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಗೊಂಡ ಜನರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಘಟನೆಯಾದ ಈ ಸಮಾಜ್‌ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳಿಂದಲೇ ತುಂಬಿರುವ ಬಸ್ತಾರ್‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 76 ಗೊಂಡರೇ ಇದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಲದೇ, ಅಬೂಜ್‌ಮಾರಿಯಾ ಗೋಂಡ್‌, ಭತ್ರ, ಮುರಿಯ ಗೊಂಡ, ಹಲ್ಬ, ಧುರ್ವ ಮುಂತಾದ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿರುವ ಇತರ ಸಮುದಾಯಗಳೂ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿವೆ.

ಮೇಳ ನಡೆಯುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಅಭೂಜ್‌ಮಾಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಮಾವೋವಾದಿಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಘರ್ಷ ನಡೆಯುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ.

“ಹಿಂದೆಲ್ಲಾ ಒಂದು ರೀತಿ ಇತ್ತು, ಈಗ ಇನ್ನೊಂದು ರೀತಿ ಇದೆ.”

ಹಿಂದೆ ಬುಡಕಟ್ಟು ಆಡಳಿತ ಇತ್ತು, “ಈಗ ಲಿಖಾಪಡೀ ರಾಜ್‌ [ಓದು ಬರಹ ಬಲ್ಲವರ ಆಡಳಿತ] ಇದೆ,” ಎಂದು ಗುಮ್ತಿ ಪೂಜಾರಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ತಮ್ಮ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಆದಿವಾಸಿ ಅಲ್ಲದ ಜನರು ಹೇಗೆ ಸುಶಿಕ್ಷಿತರೂ, ಜಾಣರೂ ಆಗಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಒತ್ತಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. “ನಮಗೆ ಓದು ಬರಹ ಇಲ್ಲ,” ಎನ್ನುತ್ತಾ ಅವರು ಮುಗುಳ್ನಗುತ್ತಾರೆ.

ನಾನು ಅವರು ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿಗೆ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಕೊಡುವ ವೃದ್ದಾಪ್ಯ ವೇತನ ಸಿಗುತ್ತದೆಯೇ, ಸಿಕ್ಕಿದರೆ ಎಷ್ಟು ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.

“ಹಾ, ನಂಗೆ ಮತ್ತು ನನ್ನ ಹೆಂಡತಿ ಇಬ್ಬರಿಗೂ 350 [ರುಪಾಯಿ] ಸಿಗುತ್ತದೆ,” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ಆದರೆ ಈಗ ಸರ್ಕಾರ ಕೊಡುತ್ತಿರುವ ಪಿಂಚಣಿ ಮೊತ್ತ 500 ರುಪಾಯಿ!

“ನಾನು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಆ ಹಣ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ, ಈ ಬಾರಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿಲ್ಲ, ಏನು ಕತೆ ಅಂತ ನಂಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ,” ಎಂದು ಆ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಹೇಳಿದರು.

ಆ ಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ, ಮೆರವಣಿಗೆ ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುವ ಸ್ಥಳವಾದ ನಾರಾಯಣಪುರದ ವಾರದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ತಲುಪಿತ್ತು. ಕೆಲ ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಮೆರವಣಿಗೆ ಸಂತೆಯ ಸುತ್ತ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕುತ್ತದೆ.

“ಹಿಂದೆ ಡೋಲಿನ ಗಡಂಗಡಂ ಸದ್ದಿಗೆ ಮರಿಯಾ ಕುಣಿತ ಮತ್ತು ಮುಂಜ್ರಾ ಮಾಂಜಿ ಕುಣಿತ ಕುಣಿಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಿಂದೆಲ್ಲಾ ಮೇಳ ತುಂಬಾ ಚೆನ್ನಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು! ನಮ್ಮ ಯೌವನದಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಇಲ್ಲಿ ಕುಣಿದು ಖುಷಿಪಡುತ್ತಿದ್ದೆವು,” ಎಂದು ಮೇಳ ನೋಡಲು ತಮ್ಮ ಮಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಬಂದಿರುವ ವೇದ್‌ಬತಿ ಪಟೇಲ್‌ ಎಂಬ ಹೆಂಗಸೊಬ್ಬರು ತಮ್ಮ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ನಾರಾಯಣಪುರಲ್ಲಿ, ರಾತ್ರಿಯ ಕುಣಿತ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ನಿದ್ರೆಗೆ ಜಾರಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅಭೂಜ್‌ಮಾಡ್‌ನಿಂದ ಬಂದಿದ್ದ ಕೆಲವು ಹುಡುಗರು ಇನ್ನೂ ಡೋಲು ಭಾರಿಸುತ್ತಾ ಕುಣಿಯುತ್ತಿದ್ದರು.

ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದ: ಚರಣ್‌ ಐವರ್ನಾಡು