खेकड्याची मेजवानी

पाच-सहा खेकडे तुमच्या तळहातावर सहज मावतात. थोडं तिखट आणि मीठ घालून वाटले की एकदम चविष्ट लागतात. म्हणून रामप्रसाद आणि त्याचे मित्र खेकडे (स्कायला सेरेटा) एका प्लॅस्टिकच्या बाटलीत पकडून ठेवतात आणि मेजवानीसाठी तयार होतात.

मुलं झाडाच्या गर्द सावलीत बसतात. सूर्याच्या तलखीपासून तितकीच जरा सुटका. आंध्र प्रदेशाच्या श्री सत्य साई जिल्हयातल्या मालकावरीपल्ली थांडा म्हणजे इथला बंजारा लोकांचा तांडा. त्यांचं आवडतं खाणं म्हणजे हे खेकडे. त्यांना हिरवे खेकडे किंवा खारफुटीतले खेकडेसुद्धा म्हटलं जातं. हे खेकडे भारताच्या पूर्व किनाऱ्यावर सापडतात.

ही शांत जागा अमादागुर मंडलच्या दरीत वसलेली आहे – इथल्या टेकड्यांच्या पायथ्याशी भातशेती, टोमॅटो आणि मिरचीची शेतं दिसतात. इतकं सुंदर हिरवंकंच दृश्य समोर असतं. पण इथे बोअरवेल मात्र ८०० ते १२०० फूट खोल गेल्या आहेत. एवढंच नाही तर पिकाला सिंचनासाठी दिवसातले फक्त आठ तास पाणी मिळतं.

रमेश नायक, हे पालक असून ते बंजारा शेतकरी आहेत,त्यांनी पारीला सांगितले की, ते केरळमधील कोचीपर्यन्त जाण्यासाठी ७०० किमी. प्रवास करतात,ते बांधकाम मजूर म्हणून काम करतात किंवा मैला सफाईचं काम करतात. “ या कामात खूप घाण येते, पण चांगला पैसा मिळतो.” त्यांनी सांगितले.

पाण्याची आणि इतर संसाधनाच्या कमतरतेमुळे शेतीचा हंगाम संपल्यावर शेतकऱ्यांना काम मिळवण्यासाठी स्थलांतर करावे लागते; मुलांना वसतिगृहात पाठवले जाते. गावात फक्त प्राथमिक शाळा आहे, मालकवरीपल्ली थांडातील अनेक मुले आजूबाजूच्या शहरात जसे आमदागुर,थममल्ला, ओबूला देवारा चेरूवू येथील शाळेत जातात.

दसऱ्याच्या सुट्टया संपल्या आहेत आणि मुलं दुसऱ्या दिवशी परत शाळेत जाणार आहेत. त्यांचा खेकड्यांचा चविष्ट पदार्थ बनवण्याचा बाळपणाचा खेळ शेवटी परत एकदा खेळला जाईल.

एम. मोतीलाल आणि श्रीकांत नायक यांनी जवळच्या शेतकऱ्यांकडून पुरेसे मीठ आणले आहे, ते जुन्या वर्तमानपत्राच्या तुकड्यात नीट बांधले आहे. आमच्या आजूबाजूचे काही शेतकरी मंदिर बांधण्यासाठी लागणारी वाळू गोळा करण्यासाठी गेले आहेत, आणि काहीजण त्यांच्या शेतात पाण्याचा पंप चालवत आहेत.

भानू नायक आणि लिकिथ नायक मिठामध्ये ताज्या तोंडलेल्या मिरच्या घालतात.

आता शिजवण्याची वेळ झाली आहे.

रामप्रसाद कामाला सुरुवात करतो, तो खेकडे बाहेर काढतो, त्यांच्या नांग्या धरतो, वाळलेला पालापाचोळा आणि गवत गोळा करतो. लोहित, भानू, लिकीथ आणि मोतीलाल सुद्धा मदत करतात. रामप्रसाद खेकड्याला वाळलेल्या गवतावर ठेवतो आणि गवत पेटवतो. मिनिटभरात आग लागते आणि तो भाजलेल्या खेकड्यांना हळुवारपणे राखेतून बाहेर काढतो.

लोहित शिजवलेल्या खेकडा,मीठ आणि मिरची यांची चटणी करण्यासाठी फावड्याचा दांडा धुतो. धोगाडावंत! धोगाडावंत! (ठेच! ठेच)” म्हणतो. गोअर बोली भाषेत ‘धोगाडावंत!’ म्हणजे वाटणे/चटणी करणे. (या भाषेला लंबाडी सुद्धा म्हणतात. )

खेकडे खाण्यासाठी तयार आहेत आणि मुलांचा गट पटकन ते खाऊन टाकतात.

“इंका कावला (तुम्हाला अजून पाहिजे का?)सर? लोहितने विचारले. आम्ही उत्तर द्यायला संकोचत आहोत हे बघून दोघेजण तळ्याकडे धावत गेले,आणि ते मोठ्या आणि मध्यम आकाराचे आठ खेकडे घेऊन आले.

चरण नायक, मुलांमधला सगळ्यात मोठ्या मुलाने खेकड्याचे औषधी उपयोग आम्हाला सांगितले. तो हँडबॉल खेळाडू आहे, तो विशाखापट्टणम जवळ असलेल्या अराकू स्पोर्ट्स शाळेत शिकतो. भानू ओबूला देवरा चेरूवू शहरात इंग्रजी माध्यमाच्या शाळेत शिकतो.

“आम्ही सगळेजण उद्या होस्टेलवर (वस्तिगृहात) जाणार आहोत. माझे वडील मला आणि माझ्या भावाला ओबूला देवरा चेरूवू येथे सोडतील आणि मग कादिरी ते कोची ट्रेन पकडतील,” तो म्हणाला.

पाऊस सुरू होताच मुलं शेतांतून त्यांच्या घराकडे आणि गावाकडे धावत जातात.