విశ్రాంతి ఎరుగని శరీరం

“బడికి పంపడానికి ఉదయాన్నే తన పిల్లల్ని నిద్ర లేపి, రుచికరమైన భోజనం వండిపెట్టి, వాళ్ళతో ఎక్కువ సమయం గడిపే తల్లిగా ఉండాలని నా కోరిక. కానీ, వాళ్ళు మేల్కొనడానికి నాలుగు గంటల ముందే నేను ఇంటి నుండి బయలుదేరాలి. వాళ్ళు గాఢ నిద్రలో ఉన్నప్పుడు, అర్ధరాత్రి ఎప్పుడో నేను ఇంటికి తిరిగి వస్తాను. వారం అంతా నేను ఆలోచించేది ఒకటే: ఆదివారం ఎప్పుడు వస్తుంది, 8 గంటలు హాయిగా ఎప్పుడు నిద్రపోతాను, రోజుకు మూడు పూటలా ఎప్పుడు తింటాను, అలాగే, ఇంట్లో నా పిల్లలతో కొంత సమయం ఎప్పుడు గడుపుతాను అని,” అన్నారు అమ్ములు. కానీ, ఈ రోజు వారాంతం కాదు. ఉత్తర చెన్నైలోని తిరువొత్తియూర్ పరిసరాల్లో ఉన్న ఒక ఇరుకైన వీధిలో, మేమిద్దరం మాట్లాడుకుంటూ నడుస్తున్నాం. ఆమె తన కూరగాయల బండిని తోస్తున్నారు. నేను కాలేజీ నుండి ఇంటికి వెళ్తున్నాను.

ఉదయం బయటికి వెళ్తున్నప్పుడు, దారిలో ఆమెను చూశాను. ఇప్పుడు మధ్యాహ్నం నేను ఇంటికి తిరిగి వస్తున్నసమయానికి కూడా అమ్ములు ఇంకా వీధుల్లోనే తిరుగుతున్నారు. మెత్తటి పూనమ్ చీర కట్టుకొని ఉన్న ఆమె, దాదాపు 100 కిలోల బరువున్న తన తోపుడు బండిని తన శక్తినంతా కూడదీసుకొని మరీ తోస్తున్నారు. ఇది 2024, వేసవికాలం. తిరువళ్ళూర్‌ జిల్లాలో, 40 డిగ్రీల సెల్సియస్ కంటే ఎక్కువగా ఉష్ణోగ్రతలు నమోదయ్యాయి. ఈ ఏడాది, అత్యంత వేడిగా ఉన్న రోజున, 44.3 డిగ్రీల సెల్సియస్‌ నమోదైంది. అయితే, ఇవేవీ కూడా ఈ 41 ఏళ్ళ కూరగాయల వ్యాపారి దినచర్యలో ఎలాంటి మార్పునూ తీసుకురాలేదు. భారతదేశంలోని 10 మిలియన్ల మహిళా వీధి వ్యాపారులలో, వేసవి వేడితో పోరాడుతున్న 40 శాతం మందిలో అమ్ములు ఒకరు. అలాగే, 68 శాతం వీధి వ్యాపారులలాగే, ఆమె కూడా వేడిగాల్పుల సమయంలో విరామం తీసుకోకుండా, దాదాపుగా ప్రతిరోజూ మధ్యాహ్నభోజనం చేయకుండానే కష్టబడుతుంటారు.

ప్రతిరోజూ అమ్ములు వందకు పైగా వీధుల్లో — నిప్పులు కురిపించే ఎండలో బరువైన తోపుడుబండిని తోస్తూ, తన కొనుగోలుదారుల దృష్టిని ఆకర్షించేందుకు దానిపై పెట్టిన కూరగాయల పేర్లను లయబద్ధంగా అరుస్తూ తిరుగుతుంటారు. “రోజంతా అరవడం వల్ల నా చెవులు దిబ్బెళ్ళెక్కుతాయి. అయితే, ఇంత వేడి ఉన్నా, నా దగ్గర ఎక్కువమంది కూరగాయలు కొంటే గనుక, మిగిలిన వాటిని అమ్మడానికి నాకు మరింత ఉత్సాహం వస్తుంది. తరచూ నేను చాలా దూరం నడిచినప్పటికీ [ఆమె చేసే సుదీర్ఘ ప్రయాణంలోని ఈ దశలో], కేవలం రూ.20 నుండి 30 విలువ చేసే కూరగాయలు మాత్రమే అమ్మగలుగుతాను. కొన్నిసార్లు, వీధి మధ్యలో ఉండే ఫుట్‌పాత్‌పై కూలబడి ఏడుస్తాను. అయితే, కొన్ని నిమిషాల తరువాత తేరుకొని, నా కన్నీళ్ళు తుడుచుకొని, ఎవరైనా కొంటారన్న ఆశతో మళ్ళీ అమ్ముతుంటాను,” ఆవిడ చెప్పారు.

ఎనిమిదేళ్ళ క్రితం, చెక్కతో చేసిన ఒక తోపుడు బండిని అమ్ములు సొంతానికి కొనుక్కోడానికి కారణం ఈ ఆశే! తనకి ఐదేళ్ళ వయసున్నప్పటి నుండి, ఆమె భవన నిర్మాణ కూలీగా పనిచేశారు. ఎంత కష్టపడ్డా, రోజుకు కేవలం రూ.200 మాత్రమే సంపాదించేవారు. అయితే, ఆమె పిల్లలు చాలా చిన్నవాళ్ళు. చదువుకుంటున్నారు. అందుకే, అమ్ములు ఎక్కువ డబ్బు సంపాదించాలనుకున్నారు. కూరగాయలు అమ్మితే అది సాధ్యమవుతుందని ఆశించారు.

“మొదట్లో, ఇది చాలా కష్టంగా అనిపించేది,” అమ్ములు గుర్తుచేసుకున్నారు. “నాకు ఊరికూరికే జ్వరం వచ్చేది. కొన్నిసార్లు, అలసట వల్ల, వీధుల్లో అలా నిలబడే నిద్రపోయేదాన్ని. కాలక్రమేణా నేను ఈ కష్టానికి అలవాటు పడినప్పటికీ, విశ్రాంతి లేకుండా పనిచేయడంతో, నా ఆరోగ్యంపై తీవ్ర ప్రభావం పడుతోంది.” ప్రతిరోజూ, తెల్లవారుజామున 2:30 గంటలకు మొదలుకొని, ఆమె తన కాళ్ళపై నిలబడే ఉంటారు. ఉత్తర చెన్నైలోని తిరువొత్తియూర్‌లో కూరగాయలు, పండ్లు అమ్మడానికి, తిరువళ్ళూర్‌ జిల్లాలోని తన గ్రామమైన కీలర్‌కండిగై (కె.జి. కండిగై అని కూడా పిలుస్తారు) నుండి దాదాపు 60 కిలోమీటర్లు ప్రయాణిస్తారు. వాతావరణం ఎలా ఉన్నా పట్టించుకోకుండా, రోజంతా వీధుల్లో తన తోపుడు బండితో తిరుగుతారు.

“నా ఎర్ర రక్తకణాల శాతం తక్కువగా [రక్తహీనత] ఉందని, నేను బాగా తినాలని, నిద్రపోవాలని డాక్టర్ చెప్పారు. కానీ, దురదృష్టవశాత్తు, నా జీవితం అలాంటి సౌకర్యాలను సమకూర్చదు. ఎందుకంటే, నా కుటుంబంలో సంపాదించే ఏకైక వ్యక్తిని నేనే,” అన్నారావిడ. అమ్ములు భర్త, 45 ఏళ్ళ దేవ్‌రాజ్, ఒక రోజువారీ కూలీ. అతనికి క్రమం తప్పకుండా పని దొరకదు. పైగా, సంపాదించే అరకొర డబ్బును కూడా మద్యంపై ఖర్చు పెడతారు. దాంతో, అతని భార్యే కుటుంబ సంరక్షకురాలిగా, ఆర్థిక ప్రదాతగా ద్విపాత్రాభినయం చేస్తున్నారు.

అమ్ములు, తనకోసం ఏమీ ఖర్చు పెట్టుకోకుండా ఉండడం నేర్చుకున్నారు. “నేను [బయట ఉన్నంతసేపూ] ఎక్కువగా మంచినీళ్ళు తాగి బతికేస్తాను. అప్పుడప్పుడూ, ఉదయం కొన్ని కూరగాయలు అమ్మిన తరువాత, చాలా అరుదుగా రూ.30-40 ఖర్చు పెట్టి దోశ కొనుక్కొని తింటాను. కానీ, మధ్యాహ్నం భోజనానికి మరో రూ.100 ఖర్చవుతుంది. నేను గంటల తరబడి పనిచేస్తే తప్ప అంత డబ్బు సంపాదించలేను. అందుకే, నేను నాకోసం ఏదీ ఖర్చు పెట్టను. ఇంటికి తిరిగి వెళ్ళి, నా కుటుంబం కోసం వంట చేసే వరకూ వేచి ఉంటాను. నిజం చెప్పాలంటే, ఒక రోజులో నేను కడుపునిండా తినే ఏకైక భోజనం ఇదే,” తెలిపారామె.

అమ్ములు కొడుకు, 18 ఏళ్ళ దీపక్, పదవ తరగతిలోనే చదువు మానేశాడు. తన తల్లికి ఆసరాగా నిలిచేందుకు ఈమధ్యనే దగ్గర్లోని ఒక ఫ్యాక్టరీలో పనిచేయడం మొదలుపెట్టాడు. ఆమె కూతురు, 17 ఏళ్ళ హరిణి 12వ తరగతి చదువుతోంది. అయితే, కుటుంబ ఖర్చులు చూసుకుంటూనే, అమ్ములు పొదుపు కూడా చేస్తున్నారు. వాళ్ళ ఇంట్లో మరుగుదొడ్డి లేకపోవటంతో, ప్రస్తుతం ఆమె మరుగుదొడ్డిని కట్టిస్తున్నారు. ఆవిడ పొదుపు చేసిన డబ్బులతో ఇంటి పునర్నిర్మాణం జరిగిపోతుంది. అయితే, ఈ నిర్మాణ పనులు చేసినందుకుగాను, ఆమె తన భర్తకు జీతం చెల్లిస్తున్నారు.

మా అమ్మలాగే, అమ్ములు కూడా ఎన్నో ఏళ్ళుగా దుర్భరమైన జీవితాన్ని గడుపుతున్నారు. మా చదువుల కోసం మా అమ్మ రోజంతా ఎన్నో ఇళ్ళలో వంటపని చేస్తోంది. మా అమ్మ వల్లే నాకు అమ్ములు పరిచయమయ్యారు. దాదాపు మూడేళ్ళుగా అమ్మ ఆవిడ దగ్గరే కూరగాయలు కొంటోంది. తనకి కావలసిన కూరగాయలను ఏరుకుంటూ, అమ్మ ఆమెతో ముచ్చట్లు పెట్టడం నేను చాలాసార్లు గమనించాను.

అందుకే, ఆ మధ్యాహ్నం, అమ్ములు ఇంకా వీధుల్లోనే తిరుగుతుండడం చూసి, రోజంతా ఎలా గడిచిందని ఆమెను అడిగి కనుక్కున్నాను. ఇద్దరం కొంతసేపు మాట్లాడుకున్నాం కూడా. ఆ తరువాత, గడిచిన కొన్ని నెలల్లో, నేను ఆమెతో చాలాసార్లు ఈ ప్రయాణాన్ని కొనసాగించాను. తరచూ, నా కెమెరాను కూడా వెంట తీసుకెళ్ళాను.

అలా ఆమెతో కలిసి నడవడం వల్ల, ఒక మహిళా వీధి వ్యాపారి ఎదుర్కొనే అత్యంత కష్టతరమైన అంశం ఏమిటో నాకు అర్థమయ్యింది—ముఖ్యంగా, మహిళల భద్రత, వాళ్ళ అవసరాల పట్ల ఎలాంటి ఆలోచనా లేకుండా రూపొందించబడిన నగరంలో. “నేను రోజంతా నడుస్తాను. మంచినీళ్ళే నా ఏకైక శక్తి. కానీ, మూత్ర విసర్జన చేయవలసి వచ్చినప్పుడు, ఎక్కడా పబ్లిక్ టాయిలెట్ ఉండదు. అందుకే, ఏకాంత ప్రదేశాలు ఎక్కడ ఉంటే అక్కడ పట్టపగలే మూత్ర విసర్జన చేస్తుంటాను. అప్పుడు నాకు చాలా భయం వేస్తుంది. ఋతుస్రావం అవుతున్నప్పుడు, పరిస్థితి చాలా దారుణంగా ఉంటుంది. ఆ సమయాల్లో నాకు చాలా అలెర్జీలు వచ్చాయి. మచ్చలు ఏర్పడ్డాయి కూడా. నేను నడవలేకపోయేదాన్ని,” ఆమె వివరించారు.

చెన్నై వీధుల్లో అలా నడవడంతోనే రోజంతా గడిచిపోయింది. సాయంత్రం అయినప్పటికీ కూరగాయలన్నీ అమ్ముడుపోలేదు. దాంతో, మేం ఉత్తర చెన్నైలోని విమ్‌కోనగర్ వైపు నడిచాం. అక్కడ అమ్ములు తన తోపుడుబండిని రోడ్డు పక్కకు ఆపి, ఇనుప గొలుసుతో చక్రాలకు తాళం వేశారు. మిగిలిపోయిన కూరగాయలున్న ప్లాస్టిక్ కార్టన్‌లను మోసుకుంటూ, అక్కడికి 45 నిమిషాల దూరంలో ఉన్న కవరైపేట్టైకి వెళ్ళడానికి రైలు ఎక్కారు.

అమ్ములు రైలులో స్త్రీల కంపార్ట్‌మెంట్ ఎక్కుతారు. “వ్యాపారం బాగా లేని రోజుల్లో, నేను మిగిలిన కూరగాయలను రైలులో అమ్ముతుంటాను,” అన్నారామె. రైలు దిగిన తరువాత, పుదువయల్ గ్రామంలోని బస్ స్టేషన్‌కి వెళ్ళే ఆటో కోసం ఆమె మరో కిలోమీటరు నడుస్తారు. బస్సు సమయాలు సక్రమంగా ఉండవు. దాదాపు 10 నుండి 60 నిమిషాల వరకు వేచి చూడాలి. బస్సు ఎక్కిన తరువాత, అంజాతమ్మన్ గుడి బస్ స్టాప్‌ రావడానికి 20 నిమిషాలు పడుతుంది. అక్కడి నుండి కీలర్‌కండిగై గ్రామంలోని అమ్ములు ఇల్లు మరో 2 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంటుంది. ఆమె కొడుకు ఇంట్లో ఉంటే గనుక, తన ద్విచక్ర వాహనంపై ఆమెను తీసుకువెళ్ళడానికి వస్తాడు. కానీ, చాలా వరకు అమ్ములు నడిచే వెళ్తారు. దానికి, అదనంగా 25 నిమిషాలు పడుతుంది.

సుదీర్ఘ ప్రయాణం ముగించి, ఆమె తన ఇంటికి చేరుకునేటప్పటికి రాత్రి 9 గంటలవుతుంది. రోజు ముగిసేసరికి, ఆమె చేతిలో కొద్దిగా డబ్బు, కొన్ని కూరగాయలు మిగిలాయి. ఇది చాలదన్నట్లు, ఆమె కోసం ఇంటి పనులు ఎదురుచూస్తూ ఉంటాయి. ఆమె వంట చేసి, అందరికీ వడ్డించి, తిని, శుభ్రం చేసుకొని, నిద్రపోవడానికి సన్నద్ధమయ్యేసరికి సమయం రాత్రి 11 గంటలయ్యింది.

నిద్రలోకి జారుకొని నాలుగు గంటలు కూడా కాకుండానే. అప్పుడే చాలా త్వరగా తెల్లారిపోయింది — ఈ ఉదయాలు కూడా అంతే భారంగా అనిపిస్తాయి. “రోజూ మేల్కొన్నప్పుడల్లా, నేను అస్సలు నిద్రపోనట్లు అనిపిస్తుంది. ఏదో ఒక క్షణం అలా కళ్ళు మూసుకున్నాను అనిపిస్తుంది. ఇదిగో, అప్పుడే మరుసటి రోజు మొదలైపోతుంది,” అన్నారు అమ్ములు. ప్రతీ ఉదయం, తెల్లవారుజామున 2:30 గంటల కల్లా, తన ఇంటికి 4-5 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న చిన్నంబేడు గ్రామంలోని హోల్‌సేల్ మార్కెట్‌కి ఆమె చేరుకోవాలి. కొంతమంది మహిళా కూరగాయల వ్యాపారులతో పాటు ఆవిడ కూడా ఒక ట్రక్కును మాట్లాడుకొని, ఒక్కొక్కరు రూ. 50 చొప్పున చెల్లిస్తారు.

“ఎర్రటి కళ్ళతో, పూర్తిగా వాడిపోయిన ముఖంతో నేను మార్కెట్‌కి పరిగెడతాను. అయితే, అక్కడి ప్రకాశవంతమైన లైట్లు, గందరగోళం, కొనడానికి జనాలు ఎగబడటం చూసిన వెంటనే, నాకు ఎక్కడలేని శక్తి వస్తుంది. రైతుల దగ్గర తాజా కూరగాయలు కొనటం, నేను తిరిగి అమ్మినప్పుడు కొద్దిగానైనా లాభం వస్తుందనే ఆశతో అధిక ధరలు పలికే ఉత్పత్తుల కోసం బేరమాడటం చేస్తుంటాను. అన్నీ అమ్ముడుపోయే లోపే, నాకు తాజా కూరగాయలూ పండ్లూ దక్కేలా చూసుకుంటాను,” తెలిపారామె.

మార్కెట్‌లో ఒక మూల కూరగాయలు కొనడానికి, మరొక మూల మామిడి పండ్లు కొనడానికి ఆవిడ పరుగెడుతుంటారు. అలా రెండు గంటలు అటూ ఇటూ పరుగులెత్తిన తరువాత, 60 నుండి 80 కిలోల కూరగాయలతో ఆమె అక్కడి నుండి బయలుదేరి, వేరే ట్రక్కులో వాటిని ఎక్కించి, ఆరేడుగురు మహిళా వ్యాపారులతో కలిసి ప్రయాణిస్తారు. రోజు మొదలైనప్పుడు, ఆవిడ బడ్జెట్ తరచూ రూ.1,500 ఉంటుంది. సీజన్‌ను బట్టి ఇందులో ఆమెకు ఎంత మిగులుతుందనేది మారుతుంటుంది. వేసవిలో, ఆమె ఇంతకంటే ఎక్కువ కూరగాయలు, పండ్లు కొనగలరు, కానీ, వర్షాలు పడుతున్నప్పుడు సరఫరా తక్కువగా ఉండి, ధరలు ఎక్కువగా ఉంటాయి కనుక, ఆమె తక్కువ ఉత్పత్తులను కొనవలసి వస్తుంది. ఇక అమ్మకం విషయానికి వస్తే, ఆమె మార్కెట్ రేట్లనే అనుసరిస్తారు. కొనుగోలు, రవాణా ఖర్చులను లెక్కించిన తరువాత, రోజు ముగిసేసరికి, ఆమెకి సగటున ₹500 నుండి ₹800 వరకు లాభం వస్తుంది. కానీ అసలేమీ సంపాదించని రోజులు కూడా ఉంటాయి.

“ఈ కూరగాయలు అమ్మడం కోసం నేను అవిశ్రాంతంగా పని చేస్తాను. దాదాపు 45 కిలోమీటర్లకు పైగా ప్రయాణించి, రోజంతా ఎన్నో వీధుల్లో నడుస్తూ, ఇంటింటికీ తిరుగుతుంటాను. కానీ, సమాజంలో నాలాంటి మహిళల శ్రమకు చాలా అరుదుగా గుర్తింపు లేదా గౌరవం లభిస్తుంది. కొనుగోలుదారులు దూకుడుగా బేరాలు చేస్తుంటారు. సాధ్యమైనంత తక్కువ ధరకు ఇవ్వమని పట్టుబడుతుంటారు. సూపర్ మార్కెట్లు నిర్దేశించిన ఏ ధరలనైనా అంగీకరించే వీళ్ళు, మా దగ్గర మాత్రం ప్రతీ రూపాయి కోసం గొణుగుతుంటారు, వాదిస్తుంటారు.” ట్రక్కులో కూరగాయలు ఎక్కించిన తరువాత, కొంచెం స్థిమితపడి కూర్చొని, ఆవిడ నాతో ఇలా మాట్లాడుతున్నారు. ఈ ఉరుకుల పరుగుల వల్ల, ఇప్పటికీ ఆవిడ బరువుగా ఊపిరి పీల్చుకుంటున్నారు.

ట్రక్కులో విమ్‌కోనగర్ చేరుకోవడానికి మరో గంటన్నర పడుతుంది. ప్రయాణానికి రూ.500 ఖర్చు అవుతుంది. “దీపక్‌కి మెరుగైన జీవితాన్ని ఇవ్వడానికి, నా కూతురికి మంచి చదువు అందించడానికి ఇంకా కష్టపడాలని ఎప్పటికప్పుడు నన్ను నేను ప్రోత్సహించుకుంటూనే ఉంటాను. నా శరీరం ఎంత అలిసిపోయినప్పటికీ, ప్రతిరోజూ నేను పనికి వెళ్ళడానికి ఇదే కారణం.” ఇలా మాట్లాడుతూ, మా సంభాషణ మధ్యలోనే ఆవిడ నెమ్మదిగా నిద్రలోకి జారుకున్నారు. మరొక సుదీర్ఘమైన, శ్రమతో కూడిన రోజు నుండి క్షణికంగా తప్పించుకోవడానికి ఆవిడకి ఉన్న ఒకే ఒక్క మార్గం ఇదే!

అనువాదం: వై. క్రిష్ణ జ్యోతి