ବିରାମହୀନ ଜୀବନ

“ମୁଁ ଏଭଳି ଗୋଟିଏ ମା’ ହେବାକୁ ଚାହେଁ ଯେ କି ସ୍କୁଲ ଯିବା ପାଇଁ ସକାଳେ ପିଲାଙ୍କୁ ବିଛଣାରୁ ଉଠେଇବ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭଲ ଖାଦ୍ୟ ରାନ୍ଧିବ, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଅଧିକ ସମୟ କାଟିବ । କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଉଠିବାର ଚାରିଘଣ୍ଟା ପୂର୍ବରୁ ମତେ ଘରୁ ବାହାରି ଆସିବାକୁ ପଡ଼େ, ଏବଂ ବିଳମ୍ବିତ ରାତିରେ ମୁଁ ଘରକୁ ଫେରିଲା ବେଳକୁ ସେମାନେ ନିଦରେ ଢୁଳଉଥାନ୍ତି । ସପ୍ତାହ ସାରା ମୁଁ ଭାବି ହେଉଥାଏ ଯେ କେମିତି ରବିବାର ଆସିବ ଓ ଆଠ ଘଣ୍ଟା ଶୋଇବାକୁ ପାଇବି, ଦିନକୁ ତିନିଥର ଖାଇବି ଏବଂ ଘରେ ପିଲାମାନଙ୍କ ସହ କିଛି ସମୟ କାଟିବାକୁ ମତେ ମିଳିବ”, କହନ୍ତି ଅମୁଲୁ । କିନ୍ତୁ ଆଜି ବି କାମ କରିବା ଦିନ, ଏବଂ ସେ ଓ ମୁଁ ଚେନ୍ନାଇର ଥିରୁଭୋତ୍ରିୟୁର ନିକଟସ୍ଥ ଅଣଓସାରିଆ ରାସ୍ତାରେ କଥାବର୍ତ୍ତା କରୁକରୁ ବାଟ ଚାଲୁଥିଲୁ । ସେ ପନିପରିବା ଭର୍ତ୍ତି ହୋଇଥିବା ତାଙ୍କ ଠେଲାଗାଡ଼ିଟିକୁ ଠେଲି ଠେଲି ନେଉଥିଲେ । ମୁଁ କଲେଜରୁ ଘରକୁ ଫେରୁଥିଲି ।

ମୁଁ ସକାଳେ ବାହାରିକି ଗଲାବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲି, ଏବଂ ଅପରାହ୍ନରେ ଏବେ ଫେରିଲା ବେଳକୁ ମଧ୍ୟ ଗୋଟିଏ ପତଳା ପୁନମ ଶାଢୀ ପିନ୍ଧିଥିବା ଅମୁଲୁ ତାଙ୍କର ସବୁ ଶକ୍ତି ଲଗାଇ ପ୍ରାୟ ୧୦୦ କେଜି ଓଜନର ଠେଲାଗାଡ଼ିଟିକୁ ରାସ୍ତାରେ ଠେଲି ଠେଲି ନେଇ ଯାଉଥିଲେ । ଏହା ହେଉଛି ୨୦୨୪ର ଖରାଦିନ । ତିରୁଭାଲ୍ଲୁର ଜିଲ୍ଲାର ତାପମାନ ୪୦ ଡିଗ୍ରୀ ସେଲସିୟସରୁ ଟପି ଯାଇଛି ଓ ଏବର୍ଷର ସର୍ବାଧିକ ତାପମାତ୍ରା ୪୪.୩ ଡିଗ୍ରୀ ସେଲସିୟସ ଛୁଇଁଥିବା ରେକର୍ଡ କରାଯାଇଛି । ତେବେ ୪୧-ବର୍ଷୀୟା ଏହି ପରିବା ବିକାଳିର ପ୍ରତିଦିନର କାମ ଉପରେ ତାହାର କୌଣସି ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିନାହିଁ । ଅମୁଲୁ ହେଉଛନ୍ତି ଭାରତର ଏକ କୋଟି ମହିଳା ବୁଲାବିକାଳିମାନଙ୍କ ୪୦ ପ୍ରତିଶତ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ, ଯେଉଁମାନେ ଅତ୍ୟଧିକ ଉତ୍ତାପ ସତ୍ତ୍ୱେ କାମ କରନ୍ତି । ଏବଂ ୬୮ ପ୍ରତିଶତ ବୁଲାବିକାଳିଙ୍କ ଭଳି ସେ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଲହରୀ ଚାଲୁଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କ କାମ କରିବା ବନ୍ଦ କରନ୍ତି ନାହିଁ ଓ ପ୍ରାୟତଃ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଖାଦ୍ୟ ଖାଆନ୍ତି ନାହିଁ ।

ପ୍ରତି ଦିନ ଅମୁଲୁ ତାଙ୍କ ଓଜନିଆ ଠେଲାଗାଡ଼ିକୁ ଡହ ଡହ ଖରାରେ ଠେଲି ତାଙ୍କ ଗାଡ଼ିରେ ଥିବା ପରିବାଗୁଡ଼ିକର ନାଁକୁ ଗ୍ରାହକମାନଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କଳା ଭଳି ଏକ ପ୍ରକାରର ଧାରାରେ ଡାକି ଡାକି ଶହେରୁ ଅଧିକ ଗଳିକୁ ଯାଆନ୍ତି । “ସାରା ଦିନ ଚିତ୍କାର କରି କରି ମୋ କାନ ବନ୍ଦ ହେଇଗଲା ପରି ଲାଗେ । କିନ୍ତୁ ବହୁତ ଲୋକ ଯଦି ମୋଠାରୁ କିଣିଲେ, ଏତେ ଗରମ ହେଉଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଅବଶିଷ୍ଟ ପରିବା ବିକିବା ପାଇଁ ମୋ ଭିତରେ ଶକ୍ତି ଆସିଯାଏ । ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ଏତେ ବାଟ ଚାଲିବା ପରେ ବି ୨୦ରୁ ୩୦ ଟଙ୍କା ମୂଲ୍ୟର ପରିବା ବିକିଥାଏ [ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ ଗଳିରେ] । ବେଳେ ବେଳେ ମଝି ରାସ୍ତାରେ ଫୁଟପାଥ ଉପରେ ଲଥକରି ବସି ପଡ଼ି ମୁଁ କାନ୍ଦିପକାଏ । ଏବଂ କେଇ ମୂହୁର୍ତ୍ତ ପରେ ଆଖିରୁ ଲୁହପୋଛି ମୁଁ ଉଠିପଡ଼େ ଓ ମନରେ ଆଶା ବାନ୍ଧି ପୁଣି ବିକିବା ଆରମ୍ଭ କରେ”, ସେ କହନ୍ତି ।

ମନରେ ବାନ୍ଧିଥିବା ଆଶା ଯୋଗୁ ହିଁ ଆଠ ବର୍ଷ ତଳେ ଅମୁଲୁ ଗୋଟିଏ କାଠରେ ତିଆରି ଠେଲା ଗାଡ଼ିଟିଏ ନିଜ ପାଇଁ କିଣିଥିଲେ । ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ବୟସ ହୋଇଥିବା ବେଳରୁ ଦିନକୁ ମାତ୍ର ୨୦୦ ଟଙ୍କା ରୋଜଗାର କରିବା ପାଇଁ ସେ ଜଣେ ନିର୍ମାଣ ଶ୍ରମିକ ଭାବେ କାମ କରୁଥିଲେ । ପରେ ପିଲାମାନେ ଯେତେବେଳେ ଛୋଟ ଥିଲେ ଓ ପାଠ ପଢୁଥିଲେ, ଅମୁଲୁ ଅଧିକ ରୋଜଗାର କରିବାକୁ ଚାହିଁଲେ । ପରିବା ବିକିଲେ ତାହା ସମ୍ଭବ ହୋଇପାରିବ ବୋଲି ସେ ଭାବିଲେ ।

“ପ୍ରଥମେ ପ୍ରଥମେ ଏହା ଭାରି କଷ୍ଟକର ଥିଲା”, ଅମୁଲୁ କହନ୍ତି । “ବାରମ୍ବାର ମତେ ଜର ହେଉଥିଲା ଓ ଏମିତି କି କେତେଥର ରାସ୍ତା ଉପରେ ଠିଆ ହେଇ ଅବସନ୍ନତା ଯୋଗୁ ମୁଁ ଶୋଇ ପଡ଼ୁଥିଲି । ଅବଶ୍ୟ ସମୟ କ୍ରମେ ମୁଁ ଏହି କାମରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ହେଇଗଲି, କିନ୍ତୁ ବିନା ବିଶ୍ରାମରେ କାମ କରିବାର ପ୍ରଭାବ ମୋ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକୁ ଖରାପ କଲାଣି” । ପ୍ରତିଦିନ ପାହାନ୍ତା ୨.୩୦ରୁ ସେ ଠିଆ ହେଇ କାମ କରନ୍ତି । ସେ ତାଙ୍କ ଗାଁ ତିରୁଭାଲ୍ଲୁର ଜିଲ୍ଲାର କିଲାରକାଣ୍ଡିଗାଇ (କେ. ଜି. କାଣ୍ଡିଗାଇ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା) ଗାଁର ଘରଠାରୁ ପନିପରିବା ଓ ଫଳମୂଳ ନେଇ ବିକିବା ପାଇଁ ଉତ୍ତର ଚେନ୍ନାଇର ତିରୁଭାତ୍ରିୟୁରକୁ ପ୍ରାୟ ୬୦ କି. ମି. ଯାଆନ୍ତି, ପାଗ ଯାହା ହେଇଥାଉନା କାହିଁକି ତାକୁ ଭ୍ରୂକ୍ଷେପ ନକରି ଦିନସାରା ସେ ତାଙ୍କ ଠେଲାଗାଡ଼ି ଧରି ବୁଲନ୍ତି ।

“ଡାକ୍ତର କହୁଛନ୍ତି ମୋର ରକ୍ତ ସ୍ତର କମି ଯାଇଛି [ରକ୍ତହୀନତା ହୋଇଛି], ଓ ମୁଁ ଭଲକରି ଖାଇବା ଓ ଶୋଇବା ଦରକାର । କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟକୁ ସେଭଳି ସୁବିଧା ମିଳିବା ମୋ ଜୀବନରେ ନାହିଁ । ମୋ ପରିବାରରେ ମୁଁ ହିଁ ଏକମାତ୍ର ରୋଜଗାର କରୁଥିବା ଲୋକ”, ସେ କହନ୍ତି । ଅମୁଲୁର ସ୍ଵାମୀ ୪୫-ବର୍ଷୀୟ ଦେବରାଜ ହେଉଛନ୍ତି ଜଣେ ଦିନମଜୁରିଆ ଶ୍ରମିକ । ସେ ନିୟମିତ କାମ କରନ୍ତି ନାହିଁ ଓ ଯେତେବେଳେ ଯାହା ରୋଜଗାର କରନ୍ତି ତାକୁ ମଦ ପିଇ ଖର୍ଚ୍ଚ କରି ଦିଅନ୍ତି, ଯାହା ଫଳରେ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ପରିବାରର ଯତ୍ନ ନେବା ଓ ଅର୍ଥ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଭଳି ଉଭୟଙ୍କର ଦାୟିତ୍ଵ ସମ୍ଭାଳିବାକୁ ପଡେ ।

ଅମୁଲୁ ନିଜ ପାଇଁ କିଛି ବି ଖର୍ଚ୍ଚ ନକରିବା ଶିଖି ଯାଇଛନ୍ତି । “ମୁଁ କେବଳ ପାଣି ପିଇ ରହେ [ଯେତେବେଳେ ବାହାରକୁ ଯାଏ] । କେବେ କେମିତି କୋଉଦିନ ସକାଳେ କିଛି ପନିପରିବା ବିକିସାରିଲା ପରେ କଦବା କ୍ଵଚିତ ୩୦-୪୦ ଟଙ୍କା ଦେଇ ଦୋସାଟିଏ ଖାଇଥାଏ । କିନ୍ତୁ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଭୋଜନର ଦାମ୍‌ ଅଧିକ ୧୦୦ ଟଙ୍କା ପଡ଼େ । ମୋ ପାଇଁ ସେତିକି ରୋଜଗାର କରିବା ହେଉଛି ଘଣ୍ଟା ଘଣ୍ଟାର କାମ, ତେଣୁ ମୋ ପାଇଁ ମୁଁ ସେମିତି ଖର୍ଚ୍ଚ କରେନାହିଁ । ମୁଁ ଘରକୁ ଫେରିବା ଓ ଘରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ରାନ୍ଧିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରେ । ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ତାହା ହିଁ ମୋର ଦିନ ସାରାର ଖାଦ୍ୟ”, ସେ କହନ୍ତି । ଅମୁଲୁର ପୁଅ ଦୀପକର ବୟସ ୧୮ ବର୍ଷ ଓ ସେ ଦଶମ ଶ୍ରେଣୀରେ ପଢୁଥିବା ବେଳେ ସ୍କୁଲ ଯିବା ବନ୍ଦ କରିଦେଲା । ମା’ଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ସେ ନିକଟରେ ଘର ପାଖରେ ଥିବା ଗୋଟିଏ କାରଖାନାରେ କାମ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଛି । ତାଙ୍କର ୧୭ ବର୍ଷର ଝିଅ ହାରିଣୀ ଦ୍ଵାଦଶ ଶ୍ରେଣୀରେ ପଢୁଛି । ତେବେ ଅମୁଲୁ ହିଁ ହେଉଛନ୍ତି ଏକମାତ୍ର ଲୋକ ଯିଏ କି ଘର ଚଳାନ୍ତି ଓ ଘର ପାଇଁ ଯାହା କିଛି ସଞ୍ଚୟ କରନ୍ତି । ସେ ଏବେ ଘର ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ପାଇଖାନା ତିଆରି କରାଉଛନ୍ତି, ଆଗରୁ ତାହା ଘରେ ନଥିଲା । ସେ ତାଙ୍କ ସଞ୍ଚୟ ଅର୍ଥରୁ ଖର୍ଚ୍ଚ କରି ଘରର ପୁନଃନିର୍ମାଣ କରାଉଛନ୍ତି, ଓ ତାହା କରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ସ୍ଵାମୀଙ୍କୁ ମଜୁରି ମଧ୍ୟ ଦେଉଛନ୍ତି ।

ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବନ ଅତି କଷ୍ଟକର ଅବସ୍ଥାରେ ଚାଲିଛି, ଠିକ୍‌ ମୋ ମା’ଙ୍କ ପରି, ଯିଏ କି ଆମକୁ ପାଠ ପଢେଇବା ପାଇଁ ଏକାଧିକ ଘରେ ଯାଇ ରୋଷେଇ କରନ୍ତି । ମୋ ମା’ଙ୍କ ଯୋଗୁ ହିଁ ମୁଁ ଅମୁଲୁଙ୍କୁ ଜାଣିଲି । ସେ ଏବକୁ ପ୍ରାୟ ତିନି ବର୍ଷ ହେଲା ତାଙ୍କଠାରୁ ପନିପରିବା କିଣି ଆସୁଛି । ମୁଁ ଦେଖିବାରେ ମୋ ମା’ ତା’ର ଦରକାର ମୁତାବକ ପରିବା ବଛାବଛି କଲାବେଳେ ଅଧିକାଂଶତଃ ସେ ଦୁଇଜଣ କଥାବାର୍ତ୍ତା ହେଉଥାନ୍ତି ।

ତେଣୁ ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ସେଦିନ ଅପରାହ୍ଣର ରାସ୍ତା ଉପରେ ଅମୁଲୁଙ୍କୁ ବୁଲୁଥିବାର ଦେଖିଲି ସେଦିନଟି କେମିତି କଟିଲା ବୋଲି ପଚାରି ଦେଲି ଓ ଆମେ କଥା ହେବାରେ ଲାଗିଲୁ । ସେବେଠାରୁ ଗତ କିଛି ମାସ ହେଲା ମୁଁ ତାଙ୍କ ସହ ଅନେକ ଥର ଏଭଳି ଯା’ଆସ କରିଛି ଓ ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ମୋ କ୍ୟାମେରା ସାଙ୍ଗରେ ନେଇ ଯାଇଛି ।

ତାଙ୍କ ସହ ଚାଲିବା ବେଳେ ମୁଁ ବୁଝି ପାରିଛି ଯେ ଜଣେ ମହିଳା ବୁଲାବିକାଳି ଜୀବନରେ ସର୍ବାଧିକ କଷ୍ଟକର କ'ଣ ହୋଇପାରେ – ବିଶେଷ କରି ଏଭଳି ଏକ ସହରରେ ଯେଉଁଠାରେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ଓ ଆବଶ୍ୟକତା ପ୍ରତି ଆଦୌ କୌଣସି ଗୁରୁତ୍ଵ ଦିଆଯାଇ ନାହିଁ । “ମୁଁ ସାରା ଦିନ ଚାଲେ, ଓ ପାଣି ହେଉଛି ମୋର ଏକମାତ୍ର ବଳ । ମୁଁ ପରିସ୍ରା ଯିବାକୁ ଚାହିଁଲେ, କେଉଁଠାରେ ବି ସର୍ବସାଧାରଣଙ୍କ ପାଇଁ ଶୌଚାଳୟ ନାହିଁ । ତେଣୁ ମୁଁ, ନିଛାଟିଆ ସ୍ଥାନ ଖୋଜେ ଓ ଦିନ ଆଲୁଅରେ ସେଠାରେ ପରିସ୍ରା କରେ । ଋତୁସ୍ରାବ ସମୟରେ ଅବସ୍ଥା ଭାରି ଶୋଚନୀୟ ହୁଏ । ସେତେବେଳେ ଲାଲ ଚକଡ଼ା ପରି ଫଳିଯାଏ ଓ ଚମଡ଼ା ଛିଣ୍ଡିଯାଏ, ଏପରିକି ଠିକ୍‌ ଭାବେ ଚାଲି ପାରେନି”, ସେ ଜଣାନ୍ତି ।

ଚେନ୍ନାଇର ରାସ୍ତା ଉପରେ ଗୋଟିଏ ଲମ୍ବା ଦିନ କାଟିସାରିଲା ପରେ, ସନ୍ଧ୍ୟାରେ, ସେତେବେଳ ସୁଦ୍ଧା ବି ବିକ୍ରି ନହୋଇ କିଛି ପନିପରିବା ବଳକା ରହିଯାଇଥାଏ, ଏବଂ ଆମେ ଉତ୍ତର ଚେନ୍ନାଇର ୱିମକୋ ନଗର ଆଡ଼େ ଚାଲୁ, ସେଠାରେ ରାସ୍ତା ଉପରେ ରଖି ତା’ର ଚକରେ ଗୋଟିଏ ଚେନ ତାଲା ପକାଇ ଦିଅନ୍ତି । ଅମୁଲୁ ଗୋଟିଏ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ କାର୍ଟୁନରେ ବଳକା ପନିପରିବା ରଖନ୍ତି ଓ ସେଠାରୁ କଭରାଇପେଟାକୁ ଟ୍ରେନ ଧରନ୍ତି, ତାହା ହେଉଛି ୪୫ ମିନିଟର ଯାତ୍ରା ।

ଟ୍ରେନରେ ଅମୁଲୁ ମହିଳା ଡବାରେ ଚଢ଼ନ୍ତି । “ଯେଉଁସବୁ ଦିନଗୁଡ଼ିକରେ ବେପାର ଭଲ ହୋଇନଥାଏ, ଅବଶିଷ୍ଟ ପରିବାକୁ ମୁଁ ଟ୍ରେନରେ ବିକ୍ରି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ”, ସେ କହନ୍ତି । ଟ୍ରେନରୁ ଓଲ୍ହାଇ ସେ ଏକ କିଲୋମିଟର ରାସ୍ତା ଚାଲନ୍ତି ଅଟୋ ଧରି ପୁଡୁଭୋୟାଲ ଗାଁର ବସଷ୍ଟାଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯିବାକୁ । ବସଗୁଡ଼ିକର ଯିବାଆସିବା ସମୟ କିଛି ଠିକ୍‌ଠାକ୍ ନଥାଏ ଓ ତେଣୁ ବସ୍‌ ପାଇବାକୁ ସେଠାରେ ୧୦ ମିନିଟରୁ ଘଣ୍ଟାଏ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରିବାକୁ ପଡ଼େ । ବସ୍‌ରେ ଚଢ଼ିଲା ପରେ ସେଠାରୁ ଅଞ୍ଜାଥାମନଗୁଡ଼ି ବସ୍ ଷ୍ଟାଣ୍ଡରେ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ଲାଗେ ଆଉ ୨୦ ମିନିଟ, ଓ ସେଠାରୁ କିଲାରକାଣ୍ଡିଗାଇସ୍ଥିତ ଅମୁଲୁଙ୍କ ଘର ଆଉ ୨ କି. ମି. । ଯଦି ତାଙ୍କ ପୁଅ ଘରେ ଥାଏ, ତେବେ ସେ ଆସି ତାଙ୍କ ମୋଟରସାଇକେଲରେ ମା’ଙ୍କୁ ନେଇଯାଏ । କିନ୍ତୁ ଅଧିକାଂଶ ଦିନ ଅମୁଲୁ ନିଜେ ଚାଲି ଯାଆନ୍ତି । ସେଥିପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଆଉ ୨୫ ମିନିଟ ସମୟ ଲାଗେ ।

ଏହି ଦୀର୍ଘ ସମୟର ଯାତ୍ରା ସାରି ସେ ଘରେ ପହଞ୍ଚିଲା ବେଳକୁ ରାତି ପ୍ରାୟ ୯ଟା ବାଜିଯାଏ । ଦିନ ସାରିଲା ବେଳକୁ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଥାଏ ବହୁତ କମ୍‌ ପଇସା, ହାତରେ କିଛି ବଳକା ପନିପରିବା ଓ ଘରର ଅସୁମାରି କାମ । ରାନ୍ଧିବା, ଖୁଏଇବା, ସଫାସୁତୁରା କରିବା ସାରି ସେ ବିଛଣାକୁ ଗଲାବେଳକୁ ରାତି ୧୧ଟା ବାଜିଯାଏ ।

ଖୁବ ଶୀଘ୍ର ପାହାନ୍ତା ହେଇଯାଏ – ଚାରି ଘଣ୍ଟାରେ – ଏବଂ ଏକା ପ୍ରକାରର ଚାପ ସହ । “ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିନ ଉଠିଲା ବେଳକୁ ଲାଗେ ସତେ ଯେମିତି ମୁଁ ଆଦୌ ଶୋଇନାହିଁ । ମତେ ଲାଗେ କି ମୁଁ ମୂହୁର୍ତ୍ତକ ପାଇଁ ମୁଁ ଆଖି ବନ୍ଦ କରିଥିଲି, ଓ ପର ଦିନଟି ଆରମ୍ଭ ହେଇଗଲା”, ଅମୁଲୁ କହନ୍ତି । ପ୍ରତି ଦିନ ସକାଳେ ଉଠିବା ପରେ ତାଙ୍କୁ ଘରଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୪ରୁ ୫ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଚିନ୍ନାମବେଡୁ ଗାଁରେ ଥିବା ପାଇକାରୀ ବଜାରରେ ସକାଳ ୨.୩୦ ସୁଦ୍ଧା ପହଞ୍ଚିବାକୁ ପଡ଼େ, ଓ ସେ ସେଠାକୁ ଟ୍ରକରେ ୫୦ ଟଙ୍କା ଭଡ଼ା ଦେଇ ଅନ୍ୟ ମହିଳା ପରିବା ବିକାଳିମାନଙ୍କ ସହ ଏକାଠି ମିଶି ଯାଆନ୍ତି । “ମୁଁ ବଜାରକୁ ଧାଇଁକି ଗଲା ବେଳକୁ ମୋ ଆଖି ଲାଲ ଥାଏ ଓ ମୁହଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିସ୍ତେଜ ରହିଥାଏ । ତେବେ, ଯୋଉ ମୂହୁର୍ତ୍ତରେ ମୁଁ ତୋଫା ଆଲୁଅ, ଅରାଜକତା ଓ କିଣାକିଣି ପାଇଁ ଗହଳଚହଳ ଦେଖେ, ମୋ ଜୀବନ ଫେରିଆସେ – ଚାଷୀମାନଙ୍କଠାରୁ ସତେଜ ପନିପରିବା କିଣେ, ଅଧିକ ଦାମ୍‌ ହେଇଥିଲେ ବିକିବା ବେଳେ ଦି’ ପଇସା ଅଧିକ ଲାଭ କରିବା ଆଶାରେ ମୂଲାମୂଲି କରେ... ସର୍ବାଧିକ ସତେଜ ପନିପରିବା ସରିଯିବା ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ଯେମିତି ସେସବୁ ପାଇବି ତାହା ନିଶ୍ଚିତ କରେ”, ସେ କହନ୍ତି ।

ସେ ବଜାରର ଗୋଟିଏ ମୁଣ୍ଡକୁ ସବୁଜ ପରିବା କିଣିବା ପାଇଁ ଗଲାବେଳେ ଆମ୍ବ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଆଉ ଗୋଟିଏ ପଟକୁ ଯିବାକୁ ପଡ଼େ । ପ୍ରାୟ ଦୁଇ ଘଣ୍ଟା ସେଠାରେ ଏପଟ ସେପଟ ଧାଇଁଲା ପରେ ୬୦ରୁ ୮୦ କିଲୋ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିବା ଧରି ସେ ସେଠାରୁ ବାହାରନ୍ତି, ୬-୭ ଜଣ ଅନ୍ୟ ମହିଳା ବୁଲାବିକାଳିମାନଙ୍କ ସହ ମିଶି ଭାଗରେ ନେଇଥିବା ଅଲଗା ଅଲଗା ଟ୍ରକରେ ଚଢ଼ନ୍ତି । ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ଦିନ ଆରମ୍ଭ ବେଳେ ୧,୫୦୦ ଟଙ୍କା ଖର୍ଚ୍ଚ କରିବାକୁ ପଡ଼େ । ତାଙ୍କୁ ସେଥିରୁ ଯାହା ମିଳେ ତାହା ଅଲଗା ଅଲଗା ସମୟରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ । ଖରାଦିନେ ସେ ଅଧିକ ପନିପରିବା ଓ ଫଳ କିଣନ୍ତି । ତେବେ ବର୍ଷା ଦିନେ, ଯେତେବେଳେ ଯୋଗାଣ କମ୍‌ ରହେ ଓ ମୂଲ୍ୟ ଅଧିକ ହୋଇଥାଏ, ସେତେବେଳେ ସେ ଅଳ୍ପ କିଣିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି । ଯେତେବେଳେ ବିକ୍ରି କଥା ଆସେ, ସେ ବଜାର ଦରରେ ବିକନ୍ତି । ଦିନ ଶେଷରେ ପରିବା କିଣିବା ଓ ପରିବହନ ଖର୍ଚ୍ଚ ବହନ କରିବା ପରେ ହାରାହାରି ତାଙ୍କର ୫୦୦ରୁ ୮୦୦ ଟଙ୍କା ଲାଭ ହୁଏ । କିନ୍ତୁ ଦିନେ ଦିନେ ଏମିତି ହୁଏ ଯେ ତାଙ୍କର ଆଦୌ କୌଣସି ଲାଭ ହୁଏ ନାହିଁ ।

“ମୁଁ ପନିପରିବା ଆଣେ ଓ ୪୫ କି. ମି. ଦୂରକୁ ଯାଇ ସାରା ଦିନ ଗଳି ପରେ ଗଳି, ଦୁଆରେ ଦୁଆରେ ପଚାରି ପଚାରି ଅକ୍ଳାନ୍ତ ଭାବେ କାମ କରିଚାଲେ । କିନ୍ତୁ ସମାଜରେ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ଲୋକର କାମ କ୍ଵଚିତ କାହାର ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼େ କିମ୍ବା ତାଙ୍କୁ କୌଣସି ସମ୍ମାନ ମିଳେ । ଗ୍ରାହକମାନେ ଖୁବ ଝିକଝିକ କରନ୍ତି ଓ ସବୁଠୁ କମ ଦାମ ଦିଅନ୍ତି । ସେଇ ଗ୍ରାହକମାନେ ସୁପରମାର୍କେଟରେ ଧାର୍ଯ୍ୟ ଦରରେ ଜିନିଷ କିଣନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଆମଠୁ କିଣିଲା ବେଳକୁ ପ୍ରତିଟି ଟଙ୍କା ଦେଲାବେଳକୁ ଯୁକ୍ତି କରନ୍ତି” । ଜିନିଷ ଭର୍ତ୍ତି କରି ସାରିବା ପରେ ଗୋଟିଏ ଜାଗାରେ ବସି ପଡ଼ିଲା ବେଳକୁ ସେ ମତେ କହନ୍ତି । ଚାରିଆଡ଼େ ଦୌଡ଼ାଦୌଡ଼ି କରିଥିବା ଯୋଗୁଁ ସେ ଏବେ ବି ଖୁବ ଜୋରରେ ନିଃଶ୍ଵାସ ନେଉଥାନ୍ତି ।

ସେ ୫୦୦ ଟଙ୍କା ଦେଇ ଟ୍ରକରେ ବସି ଏଠାରୁ ଯାଇ ୱିମକୋନଗରରେ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ତାଙ୍କୁ ଆହୁରି ଘଣ୍ଟେ ଦେଢ଼ ଘଣ୍ଟା ଲାଗିବ । “ମୁଁ ଅହର୍ନିଶି କାମ କରୁଛି ଏଇଥିପାଇଁ ଯେ ଦୀପକ ଟିକିଏ ଭଲ ଜୀବନ ବଞ୍ଚିବ ଓ ମୋ ଝିଅକୁ ଭଲ ଶିକ୍ଷା ଦେଇପାରିବି । ମୁଁ କେବଳ ସେଥିପାଇଁ ହିଁ ମୋ ଶରୀର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ଳାନ୍ତ ହେଇ ଯାଉଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ପ୍ରତିଦିନ କାମ କରୁଛି” । ଆମ କଥାବାର୍ତ୍ତା ମଝିରେ ବେଳେବେଳେ ସେ ଶୋଇ ପଡୁଥାନ୍ତି, ତାହା ହିଁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆଉ ଗୋଟିଏ ଲମ୍ବା କଷ୍ଟକର ଦିନର ସାମାନ୍ୟ ବିଶ୍ରାମ ।

ଅନୁବାଦ: ଓଡ଼ିଶାଲାଇଭ୍‍