ৰ’দ-বৰষুণ গাত নলগা এগৰাকী মহিলা

“মই তেনে এগৰাকী মাক হ’ব বিচাৰো যিয়ে তাইৰ ল’ৰা-ছোৱালীক পুৱা জগাই দিব, সিহঁতৰ কাৰণে ৰান্ধিব, সিহঁতৰ সৈতে সময় কটাব। কিন্তু সিহঁতে উঠাৰ চাৰি ঘণ্টা আগতে মই ঘৰ এৰিব লাগে আৰু সিহঁত শোৱাৰ পিছতহে আহি ঘৰ পাও। গোটেই সপ্তাহটোত এটাই কথা ভাবি থাকো যে কেতিয়া দেওবাৰটো আহিব আৰু মই ৮ ঘণ্টা শুবলৈ পাম, তিনিসাজ ভাত খাবলৈ পাম আৰু ল’ৰা-ছোৱালীকেইটাৰ সৈতে সময় কটাব পাম,” আমুলুয়ে কয়। কিন্তু এতিয়াও সপ্তাহান্ত পৰা নাই আৰু এই প্ৰতিবেদকে তেওঁৰ লগত চেন্নাইৰ তিৰুবত্ৰিয়ুৰৰ ঠেক গলি এটাৰে খোজকাঢ়ি খোজকাঢ়ি কথা পাতিছো। পাচলিৰে ভৰা ঠেলাখন তেওঁ ঠেলি নিছে আৰু মই কলেজৰ পৰা ঘৰলৈ উভতিছো।

মই কলেজলৈ বুলি ওলাওতে পুৱাই তেওঁক দেখিছিলো আৰু এতিয়া আবেলি মই ঘৰলৈ উভতিব লৈছো, এতিয়াও তেওঁ ৰাস্তাতে আছে। লাহী পুনম শাড়ী এখন গাত মেৰিয়াই তেওঁ ১০০ কিলোমান ওজনৰ ঠেলাখন গোটেই গাৰ জোৰেৰে ঠেলি নি আছে। ২০২৪ৰ গ্ৰীষ্মকাল। তিৰুৱল্লুৰ জিলাখনত উষ্ণতা ৪৪.৩ ডিগ্ৰী চেলছিয়াচ চুইছে। কিন্তু ইবোৰে ৪১ বছৰ বয়সীয়া পাচলি বিক্ৰেতা আমুলুৰ ৰুটিনখন সলনি কৰিব পৰা নাই। আমুলু ৰাস্তাৰ কাষৰ বিক্ৰেতা ১ কোটি মহিলাৰ ৪০ শতাংশ মহিলাৰ মাজৰ এগৰাকী যিয়ে এই উষ্ণতাৰ সৈতে যুঁজি আছে। আৰু ৬৮ শতাংশ ৰাস্তাৰ কাষৰ বিক্ৰেতাৰ দৰে তেঁৱো এই উষ্ণপ্ৰৱাহৰ সময়ত এবাৰো জিৰণি নোলোৱাকৈ আৰু প্ৰায়ে দুপৰীয়াৰ আহাৰ নোখোৱাকৈ কাম কৰি আহিছে।

পাচলিৰে মেটমৰা ঠেলাখন প্ৰচণ্ড ৰ’দত ঠেলি ঠেলি প্ৰতিদিনে আমুলুৱে এশটাৰো অধিক বাট অতিক্ৰম কৰে। গ্ৰাহকৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণৰ বাবে তেওঁ ঠেলাৰ পাচলিবোৰৰ নামবোৰ এক ছন্দত মাতি মাতি যায়। “গোটেই দিনটো চিঞৰি চিঞৰি মোৰ কাণদুখন সোপা মাৰি ধৰে। কিন্তু দেই পুৰি নিয়া ৰ’দতো যেতিয়া মানুহে মোৰ পৰা পাচলি কিনে, গাত বল পাও। প্ৰায়ে ইমান দূৰ খোজকঢ়াৰ পিছতো কেতিয়াবা ২০-৩০ টকাৰহে পাচলি বিক্ৰী কৰিব পাৰো। কেতিয়াবা মই ৰাস্তাৰ মাজতে বহি পৰো, উচুপি উঠো। কেইমিনিটমান তেনেকৈ থাকি চকুপানী মচি আকৌ সাহস বান্ধি আগবাঢ়ো,” তেওঁ কয়।

বহু আশা কৰিয়েই আমুলুৱে আজিৰ পৰা আঠ বছৰ আগতে এখন কাঠৰ ঠেলা কিনি আনিছিল। তাৰ আগতে তেওঁ নিৰ্মাণখণ্ডৰ শ্ৰমিক হিচাপে কাম কৰিছিল। পাঁচ বছৰ বয়সৰ পৰা তেওঁ সেই কামত লাগিছিল, এদিনৰ হাজিৰা পাইছিল খুব বেছি ২০০ টকা। তেওঁৰ সন্তানকেইটা এতিয়াও সৰু আৰু পঢ়ি আছে। আমুলুৱে সেয়ে অধিক পইচা আৰ্জিব বিচাৰিছিল। তেওঁ আশা কৰিছিল যে পাচলি বিক্ৰী কৰিলে ভাল টকা পাব।

“আৰম্ভণিতে খুব কষ্ট হৈছিল,” আমুলুৱে কয়। “প্ৰায়ে জ্বৰ উঠিছিল আৰু ভাগৰ ইমানেই লাগিছিল যে কেতিয়াবা ৰাস্তাতে থিয়ই থিয়ই টোপনি আহি গৈছিল। সময় বাগৰাৰ লগে লগে খাপ খাই পৰিলো যদিও জিৰণি নোলোৱাকৈ কাম কৰাৰ বাবে মোৰ স্বাস্থ্যৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পৰিছে।” প্ৰতিদিনে পুৱা আঢ়ৈ বজাৰ পৰাই তেওঁ কামত লাগে। থিৰুৱল্লুৰ জিলাৰ কিলাৰ্কাদিগাই (কে.জি. কান্দিগাই বুলিও জনা যায়) গাঁৱৰ পৰা তেওঁ প্ৰায় ৬০ কিলোমিটাৰ বাট বাই তেওঁ উত্তৰ চেন্নাইৰ থিৰুবত্ৰিয়ুৰলৈ পাচলি আৰু ফল-মূল বিক্ৰী কৰিবলৈ যায়। বতৰ যেনেকুৱাই নহওক লাগিলে, গোটেই দিনটো তেওঁ ঠেলাখন লৈ গলিয়ে গলিয়ে ঘূৰে।

“ডাক্তৰে কৈছে যে মোৰ তেজ কমিছে (ৰক্তহীনতা) আৰু ভালদৰে খাব আৰু শুব লাগে। কিন্তু দুৰ্ভাগ্যৰ কথা যে মোৰ জীৱনত সিমানখিনি সুবিধা নাই,” তেওঁ কয়। আমুলুৰ স্বামী দেৱৰাজ (৪৫) এগৰাকী দিনহাজিৰা কৰা শ্ৰমিক। তেওঁ সদায় কাম নাপায় আৰু যিখিনি উপাৰ্জন কৰে, সেইখিনি মদতে উৰুৱাই দিয়ে। সেই কাৰণতে তেওঁৰ পত্নীয়ে পৰিয়ালটো চোৱাচিতা কৰাৰ উপৰিও উপাৰ্জনো কৰিবলগীয়া হৈছে।

আমুলুৱে নিজৰ নামত একোকেই খৰচ নকৰে। “মই প্ৰায়ে পানী খায়েই চলি থাকো (বাহিৰত থাকিলে)। মাজে-সময়ে পুৱাৰ ভাগত পাচলি বিক্ৰী কৰি উঠি মই ৩০-৪০ টকা খৰচ কৰি ডোচা খাও। কিন্তু দুপৰীয়াৰ আহাৰ খালে ১০০ টকা খৰচ হয়। কিন্তু সিমানখিনি টকা কেবাঘণ্টাৰ পৰিশ্ৰমৰ টকা। সিমানখিনি মই নিজৰ নামত খৰচ কৰিব নোৱাৰো। ঘৰলৈ ঘূৰি অহালৈ মই ৰৈ থাকো। পৰিয়ালৰ বাবে ৰান্ধো। তেতিয়াহে মই দিনটোৰ এসাজ খাও,” তেওঁ কয়।

আমুলুৰ ডাঙৰ ল’ৰা দীপকে ১০ম মানত থাকোতেই পঢ়া এৰিছে। তেওঁ মাকক সহায় কৰিবলৈ ওচৰৰে কাৰখানা এটাত কাম কৰে। তেওঁৰ জীয়েক হাৰিনী (১৭)য়ে দ্বাদশ মানত পঢ়ে। কিন্তু আমুলুৱে গোটেই পৰিয়ালটোৰ বাবে খৰচ কৰে আৰু পৰিয়ালটোৰ বাবে সঞ্চয়ো কৰে। আগতে তেওঁলোকৰ শৌচালয় নাছিল, তেওঁ এটা বনাই আছে। তেওঁ কৰা সঞ্চয়েৰে ঘৰ মেৰামতি কৰে, নিৰ্মাণখণ্ডত কাম কৰাৰ বাবে গিৰীয়েককো পইচা দিয়ে।

তেওঁৰ বাবে জীৱনটো খুবেই কষ্টকৰ, মোৰ মাৰ দৰেই। মায়ে আমাৰ পঢ়া-শুনাৰ বাবে কেবাঘৰ মানুহৰ তাত ৰন্ধা-বঢ়া কৰিছিল। আমুলুক মই মোৰ মাৰ যোগেদিয়েই জানিছো। মায়ে তেওঁৰ পৰাই পাচলি কিনি থকাৰ প্ৰায় তিনিবছৰমান হ’ল। মায়ে পাচলি কিনিবলৈ যাওতে মই দুয়োকে কথা পাতি থকা প্ৰায়ে দেখো।

মই যেতিয়া আমুলুক আবেলিৰ ভাগত ৰাস্তাই ৰাস্তাই ঠেলা টানি ফুৰা দেখো, তেওঁক দিনটোৰ কথা সোধো। যোৱা কেইটামান মাহত মই তেওঁৰ সৈতে কেবাবাৰো এনেকৈ তেওঁৰ সৈতে খোজকাঢ়ো, কথা পাতো। লগত কেমেৰাটো থাকে।

মহিলা হিচাপে ৰাস্তাত এনেকৈ পাচলি বিক্ৰী কৰা কামটো কিমান কঠিন, বিশেষকৈ এনে এখন চহৰ য’ত মহিলাৰ নিৰাপত্তা বা প্ৰয়োজনীয়তাৰ দিশত কোনো গুৰুত্ব দিয়া নহয়। “গোটেই দিনটো মই খোজকাঢ়ো, পানী খায়েই চলো। পেচাৱ কৰা লাগিলে ক’তো প্ৰস্ৰাৱগাৰ বিচাৰি নাপাও। দিনৰ পোহৰতে মই মানুহ-দুনুহ কম থকা ঠাইত পেচাৱ কৰিবলগীয়া হয়। ভয়ো খাও। মাহেকীয়া হৈ থকাৰ সময়ত বহুত অসুবিধা হয়। এলাৰ্জি উঠে আৰু সেই সময়ত ঘা হৈ যায়। কেতিয়াবা আনকি খোজো কাঢ়িব নোৱাৰা হৈ যাও,” তেওঁ কয়।

চেন্নাইৰ ৰাস্তাত দীঘলীয়া দিন এটি কটোৱাৰ পিছত আবেলি আটাইখিনি পাচলি যেতিয়া বিক্ৰী হ’বলৈ তেতিয়াও বাকী আছিল, তেতিয়া আমি উত্তৰ চেন্নাইৰ ৱিমক’ নগৰৰ দিশে কথা পাতি পাতি আগবাঢ়িলো। তাত ৰাস্তাৰ কাষত আমুলুৱে তেওঁ ঠেলাখন চকাত শিকলিৰে সৈতে তলা এটা লগাই পাৰ্ক কৰি থ’লে। আমুলুৱে প্লাষ্টিকৰ কাৰ্তনত অৱশিষ্ট পাচলিখিনি ভৰাই কাৱাৰাইপেট্টাইলৈ তাৰ পৰা ৰেল ধৰিলে। তালৈ তেওঁক ৪৫ মিনিট সময় লাগিব।

ৰেলত আমুলুৱে লেডিজ কম্পাৰ্টমেণ্টত উঠে। “যিদিনা বেপাৰ বেয়া হয়, ৰেলতে মই অৱশিষ্ট পাচলিখিনি বিক্ৰী কৰিবলৈ চেষ্টা কৰো,” তেওঁ কয়। ৰেলৰ পৰা নামি তেওঁ এক কিলোমিটাৰ খোজকাঢ়ি অটো এখন ধৰি পুড়ুৱয়ল গাঁৱৰ বাছ আস্থানলৈ যায়। বাছৰ সময়বোৰ সঠিক নহয়। কেতিয়াবা ১০ মিনিট ৰ’বলগীয়া হয়, কেতিয়াবা আকৌ এঘণ্টা পৰ্য্যন্ত। তাৰ পৰা অঞ্জথম্মাংগুড়ি বাছ আস্থানলৈ ২০ মিনিট সময় লাগে। তাৰপৰা আমুলুৱে ২ কিলোমিটাৰ বাট খোজকাঢ়ি নিজ গাঁও কিলাৰ্কান্দিগাইলৈ যায়। পুতেক আহিলে তেওঁক দুচকীয়া বাহনত উঠাই লৈ যায়। কিন্তু প্ৰায়ভাগ সময়ত তেওঁ খোজকাঢ়িয়েই যায়। আৰু ধৰক ২৫ মিনিট।

দীঘলীয়া যাত্ৰা শেষ কৰি আহি ঘৰ পায় মানে আমুলুৰ নিশা ৯ বাজে। দিনটোৰ শেষত তেওঁৰ হাতত থাকে সামান্য ৰৈ যোৱা পাচলি আৰু অকণমান টকা আৰু এগালমান ঘৰৰ কাম। তেওঁ ৰান্ধি-বাঢ়ি, বাচন-বৰ্তন ধুই শুবলৈ যায় মানে ১১ বাজে।

ৰাতিও সোনকালে পুৱায়। কোনোমতে চাৰিঘণ্টা। তাৰপিছত দিনটোৰ বাবে কচৰৎ আৰম্ভ হয়। আমুলুৱে কয়, “প্ৰতিদিনে সাৰ পাওতে এনে লাগে যেন মই একেবাৰে শোৱাই নাই। এনে লাগে যেন চকু মুদিছিলোহে, পোহৰ হ’লেই।” প্ৰতিদিনে ৰাতিপুৱা ২:৩০ বজাৰ ভিতৰত ঘৰৰ পৰা প্ৰায় ৪ৰ পৰা ৫ কিলোমিটাৰ নিলগৰ চিন্নাম্বেডু গাঁৱৰ পাইকাৰী বজাৰত উপস্থিত হ’ব লাগে আৰু আন মহিলা শাক-পাচলি বিক্ৰেতাৰ সৈতে ট্ৰাকত উঠি আহোতে ৫০ টকা দিয়ে।

বজাৰলৈ যেতিয়া যাও, তেতিয়া চকু ৰঙাই হৈ থাকে। কিন্তু যেতিয়া উজ্জ্বল পোহৰ দেখো, পাচলি কিনিবলৈ মানুহৰ ভীৰ দেখো, তেতিয়া মোৰ চকু খোল খায়। খেতিয়কৰ পৰা সতেজ পাচলিৰ বাবে বেপাৰীয়ে দৰদাম কৰে, আশা কৰে যে অকণ যদি কম দামত কিনিব পাৰে, কিজানি দুপইচা লাভ হয়েই। মই চেষ্টা কৰো যাতে বিক্ৰী হৈ যোৱাৰ আগতেই আটাইতকৈ সতেজ পাচলিখিনি পাই যাও,” তেওঁ কয়।

তেওঁ বজাৰৰ এটা মূৰলৈ দৌৰে য’ত তেওঁ সেউজীয়া পাচলি কিনে আৰু আন এঠাইলৈ গৈ আম কিনে। দুঘণ্টা ইফালে-সিফালে দৌৰি তেওঁ শেষত ৬০-৮০ কিলোগ্ৰাম পাচলি লৈ সেয়া ট্ৰাক এখনত লোড কৰে। তাত আন ৬-৭ গৰাকী মহিলা বিক্ৰেতা উঠে। দিনটোৰ আৰম্ভণিত তেওঁৰ বাজেট ১,৫০০ টকা হয়। সেইখিনিৰ পৰা তেওঁ কিমান পাব, সেয়া চিজনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। গ্ৰীষ্মকালত তেওঁ বেছি পাচলি আৰু ফল-মূল কিনিব পাৰে। আকৌ বৰষুণৰ দিনত সামগ্ৰীৰ দাম বাঢ়ে আৰু কমকৈ পাচলি কিনিবলগীয়া হয়। বিক্ৰীৰ বাবে তেওঁ বজাৰৰ দৰ মানিবলগীয়া হয়। পাচলি কিনা আৰু পৰিবহনৰ খৰচ বাদ দি তেওঁৰ মুনাফা দিনটোত ৫০০ৰ পৰা ৮০০ টকা হয়। কিন্তু কেতিয়াবা তেওঁৰ হাতত একোৱেই নাথাকে।

“মই এই পাচলিখিনি পাবলৈ বৰ কষ্ট কৰো আৰু তাৰপিছত ৪৫ কিলোমিটাৰ ভ্ৰমণ কৰি গোটেই দিনটো কষ্ট কৰি ৰাস্তাই ৰাস্তাই পাচলি বিক্ৰী কৰো। কিন্তু সমাজত আমাৰ দৰে মহিলাই কাম কৰি একো সন্মান নাপায়। গ্ৰাহকে বৰকৈ দামদৰ কৰে, যিমান পাৰি কম দামত বিচাৰে। কিন্তু সেই একেই গ্ৰাহকে চুপাৰমাৰ্কেটত যি দাম লিখা থাকে, সেই দামতে কিনে। কিন্তু আমাৰ পৰা পাচলি কিনোতে আকৌ ফেপেৰি পাতি ধৰি দৰদাম কৰে।” তেওঁ লোডিং কৰাৰ পিছত মোৰ সৈতে কথা পাতিছে। ইমানখিনি লৰা-ঢপৰা কৰাৰ বাবে তেওঁৰ উশাহ এতিয়াও চুটি হৈ আছে।

তেওঁ ৫০০ টকা খৰচ কৰি ৱিমকো নগৰলৈ আহোতে আৰু ডেৰঘণ্টা সময় লাগিব। “দীপকৰ বাবে ভাল এটা জীৱন আৰু জীয়ৰীজনীক ভাল শিক্ষা দিয়াৰ বাবে মই কষ্ট কৰো। সেয়ে মই ইমান কষ্ট স্বীকাৰ কৰি হ’লেও কাম কৰি আহিছো।” এনেকৈ আমাৰ কথাৰ মাজতে তেওঁ টোপনি যায়, আন এটা দীঘলীয়া কষ্টকৰ দিনৰ পূৰ্বে সামান্য জিৰণি।

অনুবাদ: ওৱাহেদৰ ৰহমান