ಒಂದು ಲೀಟರ್‌ಗೆ 7,000: ಕತ್ತೆ ಪಾಲಕರ ಕನಸುಗಳು

ಒಂದು ಲೀಟರ್‌ ಕತ್ತೆ ಹಾಲಿಗೆ ಏಳು ಸಾವಿರ ರೂಪಾಯಿ? ಯಾವುದಕ್ಕಾದ್ರೂ ಏಳು ಸಾವಿರ ರೂಪಾಯಿ ಒಂದು ಲೀಟರ್‌ಗೆ ಸಿಗಬಹುದೆ? ವಿಚಿತ್ರ ಎನ್ನಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಅದು ನಿಜ ಎಂದು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 2020ರ ಕೆಲವು ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಹೆಡ್‌ಲೈನ್‌ಗಳು ಹೇಳಿದ್ದವು. ಹೌದು ಒಂದು ಲೀಟರ್‌ ಹಲಾರಿ ಕತ್ತೆ ಹಾಲಿಗೆ ಗುಜರಾತ್‌ನ ಸೌರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಆ ಬೆಲೆ ಬಂದಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅದು ನಿಜವೆಂದು ಕಂಡು ಬಂದಿದ್ದು ಒಂದು ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ. ಆದರೆ ಗುಜರಾತ್‌ನ ಹಲಾರಿ ಪಾಲನಾ ಸಮುದಾಯದ ಜನರ ಬಳಿ ಈ ಬೆಲೆಯ ಕುರಿತು ಕೇಳಿದರೆ ನಿಮ್ಮ ಪೆದ್ದುತನ ನೋಡಿ ನಕ್ಕುಬಿಡುತ್ತಾರೆ.

ಈ ತಳಿಯ ಕತ್ತೆಗಳ ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ ಔಷಧೀಯ ಗುಣಗಳಿವೆಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ದೊರೆತಿರುವ ಗರಿಷ್ಟ ಬೆಲೆಯೆಂದರೆ ಒಂದು ಲೀಟರಿಗೆ ಗರಿಷ್ಟ ರೂಪಾಯಿ 125 ರೂಪಾಯಿಗಳು. ಅದೂ ಕೂಡ ಸೀಮಿತ ಅಳತೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದು ತನ್ನ ಸಂಶೋಧನಾ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಖರೀದಿಸುತ್ತಿರುವುದು.

ಕೊನೆಗೆನಾನು ಸುದ್ದಿ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಹೆಡ್‌ಲೈನ್‌ ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಸೌರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಬಂದು ಅಲ್ಲಿನ ರಾಜ್‌ಕೋಟ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಂಜರು ಹತ್ತಿ ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿ ನಾನು ಖೋಲಭಾಯ್ ಜುಜುಭಾಯ್ ಭರ್ವಾಡ್ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದೆ. ತನ್ನ 60ರ ದಶಕದಲ್ಲಿರುವ ಒಬ್ಬ ಪಶುಪಾಲಕರಾದ ಇವರು ದೇವಭೂಮಿ ದ್ವಾರಕಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭನ್ವಾದ್ ಬ್ಲಾಕ್‌ನ ಜಂಪಾರ್ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ವಾರ್ಷಿಕ ವಲಸೆ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಅವರು ಆಡು ಮತ್ತು ಕುರಿಗಳ ಹಿಂಡಿನ ಜೊತೆ ಐದು ಹಲಾರಿ ಕತ್ತೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಸಾಕುತ್ತಿದ್ದರು.

“ರೇಬರಿಮತ್ತು ಭರ್ವಾದ್‌ ಸಮುದಾಯಗಳು ಮಾತ್ರ ಹಲಾರಿ ಕತ್ತೆಗಳನ್ನು ಸಾಕುತ್ತಾರೆ” ಎಂದು ಖೋಲಭಾಯಿ ಹೇಳಿದರು. ಮತ್ತು ಅವರಲ್ಲಿಯೂ ಕೆಲವೇ ಕುಟುಂಬಗಳು ಮಾತ್ರ “ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿವೆ, ಇವು ನೋಡಲು ಸುಂದರವಾಗಿರುತ್ತವೆಯಾದರೂ ನಮ್ಮ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತವಾದವುಗಳಲ್ಲ. ಅವುಗಳಿಂದ ಯಾವುದೇ ಆದಾಯ ದೊರೆಯುವುದಿಲ್ಲ.” ಖೋಲಭಾಯಿ ಮತ್ತು ಅವರ ನಾಲ್ಕು ಸಹೋದರರು ಸೇರಿ 45 ಕತ್ತೆಗಳನ್ನು ಸಾಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಅಲೆಮಾರಿಪಶುಪಾಲಕರ ಆದಾಯವನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಲು ಹೊರಟರೆ ಗೊಂದಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರ ಆದಾಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಯಾಗಲೀ, ಸ್ಥಿರತೆಯಾಗಲೀ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಇತರರಂತೆ ಅವರಿಗೆ ತಿಂಗಳ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಬಿಲ್‌, ಗ್ಯಾಸ್‌ ಬಿಲ್‌ ಇತ್ಯಾದಿಯೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಜನರಲೈಸ್‌ ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ ಎನ್ನುತ್ತವೆ ಭುಜ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸಹಜೀವನ ಎನ್‌ಜಿಓನ ಅಲೆಮಾರಿಪಶುಪಾಲಕರ ಸಂಶೋಧಕರು ನೀಡುವ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು. ಅವರಲ್ಲಿ ಐದು ಜನರ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ವಾರ್ಷಿಕ 3 – 5 ಲಕ್ಷಗಳ ಆದಾಯವಿರುತ್ತದೆ (ಹಿಂಡಿನ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ). ಮತ್ತು ನಿವ್ವಳ ಆದಾಯ (ಖರ್ಚು ಕಳೆದು) 1 – 3 ಲಕ್ಷದ ತನಕ ಇರುತ್ತದೆ. ಈ ಆದಾಯವು ಕುರಿಯ ಉಣ್ಣೆ ಹಾಗೂ ಕುರಿ ಮತ್ತು ಮೇಕೆ ಹಾಲಿನಿಂದ ದೊರೆಯುವುದು.

ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಕತ್ತೆಗಳಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಸಣ್ಣ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಆದಾಯ ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನಬಹುದು. ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಆದಾಯ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತ ಬರುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಕತ್ತೆಗಳ ಹಿಂಡನ್ನು ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಹಿಂಡಿನಗಾತ್ರವು ಮಾಲಿಕ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿರುವ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಸೆಂಟರ್‌ ಫಾರ್‌ ಪ್ಯಾಸ್ಟರಲಿಸಮ್‌ನ ರಮೇಶ್‌ ಭಟ್ಟಿ. ನಾಲ್ಕು ಸಹೋದರರ ಕುಟುಂಬವೊಂದು 30ರಿಂದ 45 ಕತ್ತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಅಹಮದಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿ ವರ್ಷಾವಧಿ ದೀಪಾವಳಿ ನಂತರ ನಡೆಯುವ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರುತ್ತಾರೆ.ಕತ್ತೆಯ ಹಿಂಡನ್ನು ಸಾಕುವ ಅಲೆಮಾರಿ ಪಶುಪಾಲಕ ಸಮುದಾಯಗಳು ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ನಾಲ್ಕೈದು ಹೆಣ್ಣು ಕತ್ತೆಗಳನ್ನು ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ.

ತಳಿಗಾರರುಮತ್ತು ಪಶುಪಾಲಕರು ಇತ್ತೀಚಿನವರೆಗೂ ಕತ್ತೆಯ ಹಾಲಿಗೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ. “ಕತ್ತೆಯ ಹಾಲು ಮುಖ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನವಲ್ಲ” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಭಟ್ಟಿ. “ಇವು ಹಾಲುಕರೆಯುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲ. 2012-13ರಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿಯ ಆರ್ಗಾನಿಕೋ ಎಂಬ ಸಾಮಾಜಿಕ ಉದ್ಯಮವು ಕತ್ತೆಯ ಹಾಲಿನಿಂದ ಸೌಂದರ್ಯವರ್ಧಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರೂ, ಅವುಗಳಿಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಇನ್ನೂ ಔಪಚಾರಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ.”

ಹಲಾರಿ ಕತ್ತೆಗಳು ಸೌರಾಷ್ಟ್ರದ ಸ್ಥಳೀಯ ತಳಿ, ಇದಕ್ಕೆ ಹಲಾರಿ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. ಹಾಲಾರ್ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಜಮ್ನಗರ, ದೇವಭೂಮಿ ದ್ವಾರಕಾ, ಮೊರ್ಬಿ ಮತ್ತು ರಾಜ್‌ಕೋಟ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದೆ. ಈ ತಳಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನನಗೆ ಮೊದಲು ಮಾಹಿತಿ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ರಮೇಶ್ ಭಟ್ಟಿಯವರಿಂದ. ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಬಲವಾದ ಸ್ನಾಯುಗಳುಳ್ಳ ಈ ಕತ್ತೆಗಳು ದಿನವೊಂದಕ್ಕೆ 30-40 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ನಡೆಯಬಲ್ಲವು. ಪಶುಪಾಲಕರ ವಲಸೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗಾಡಿಗಳನ್ನು ಎಳೆಯಲು ಮತ್ತು ಸರಕು ಸಾಗಣೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಇದನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕತ್ತೆ ತಳಿಯಾಗಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ಬ್ಯೂರೋ ಆಫ್ ಅನಿಮಲ್ ಜೆನೆಟಿಕ್ ರಿಸೋರ್ಸಸ್ಗುರುತಿಸಿದೆ. ಹೀಗೆ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗುಜರಾತಿನ ಮೊದಲ ತಳಿ ಹಲಾರಿ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ, ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಸ್ಪಿಟಿ ಕತ್ತೆಯ ನಂತರ ಹಲಾರಿ ಎರಡನೇ ತಳಿಯಾಗಿದೆ. ಹಲಾರಿ ನಂತರ ಗುಜರಾತಿನ ಕಚ್ಚಿ ಕತ್ತೆಗಳನ್ನು ಎರಡನೇ ಸ್ಥಳೀಯ ತಳಿಯೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.

2019ರ 20ನೇ ಜಾನುವಾರು ಜನಗಣತಿಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕತ್ತೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ನಾಟಕೀಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕುಸಿಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನ ಗುರುತಿಸಿದೆ - 2012ರಲ್ಲಿ 330,000ರಷ್ಟಿದ್ದ ಇವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 2019ರಲ್ಲಿ 120,000ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ- ಎಂದರೆ ಶೇಕಡಾ 62ರಷ್ಟು ಕುಸಿತ ಕಂಡಿದೆ. ಹಲಾರಿ ಕತ್ತೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿನ ಇಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ತಳಿಗಾರರು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಗುಜರಾತ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು.

ಸಹಜೀವನ್ ಸಂಸ್ಥೆ 2018ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಅಧ್ಯಯನವು (ಇದನ್ನು ಗುಜರಾತ್ ಸರ್ಕಾರದ ಪಶುಸಂಗೋಪನಾ ಇಲಾಖೆಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ), ಐದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಕತ್ತೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ 40.47ರಷ್ಟು ನಾಟಕೀಯ ಕುಸಿತವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ತಳಿಗಾರರು ವಾಸಿಸುವ ಗುಜರಾತ್‌ನ 11 ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿನ ಹಲಾರಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 2015ರಲ್ಲಿ 1,112 ಇದ್ದರೆ 2020ರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 662ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ. ಮತ್ತು ಹಲಾರಿ ತಳಿಗಾರರ ಸಂಖ್ಯೆ ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 254ರಿಂದ 189ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ.

ಅವನತಿಯ ಹಿಂದಿನ ಕಾರಣಗಳು? ಜಂಪಾರ್ ಗ್ರಾಮದ 57-58 ವರ್ಷದ ಪಶುಪಾಲಕ ಮಂಗಭಾಯ್ ಜಾದಾಭಾಯಿ ಭರ್ವಾಡ್ ಹತಾಶೆಯಿಂದ ಕೇಳುತ್ತಾ, "ಕತ್ತೆಗಳನ್ನು ಮೇಯಿಸಲು ಭೂಮಿ ಎಲ್ಲಿದೆ? ಹೆಚ್ಚಿನ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಈಗ ಸಾಗುವಳಿಯಿದೆ. ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕೃಷಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ನಾವು ಅರಣ್ಯ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕತ್ತೆಗಳನ್ನು ಮೇಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಕಾನೂನು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ." ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಮುಂದುವರಿದು, ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, “ಹಲಾರಿ ಗಂಡು ಕತ್ತೆಗಳು ಬಹಳ ಒರಟು, ಹೇಳಿದ ಮಾತು ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ.”

ಹವಾಮಾನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಅನಿಯಮಿತ ಮಳೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದು ಸಹ ಈ ಪಶುಪಾಲಕ ಜನರನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಿದೆ. ಈ ವರ್ಷ ಸೌರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅನೇಕ ಕುರಿ ಮತ್ತು ಮೇಕೆಗಳು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿವೆ. ಜಂಪಾರ್ ಗ್ರಾಮದ ಹಮೀರ್ ಹಾಜಾ ಭೂಡಿಯಾ (40) ಹೇಳುವಂತೆ, “ಈ ವರ್ಷ ನನ್ನ ಜಾನುವಾರುಗಳಲ್ಲಿ 50 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಮಳೆಯಿಂದಾಗಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿವೆ. ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಹಲವು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮಳೆಯಾಯಿತು. ಮೊದಲಿಗೆ ನನ್ನ ಪ್ರಾಣಿಗಳೆಲ್ಲವೂ ಸಾಯುತ್ತವೆ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸಿದ್ದೆ, ಆದರೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಕರುಣೆಯಿಂದ ಕೆಲವು ಬದುಕುಳಿದವು.”

ಭಾವನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗಡ್ಡಾ ಬ್ಲಾಕ್‌ನ ಭಂಡಾರಿಯಾ ಗ್ರಾಮದ 40-45 ವರ್ಷದ ಪಶುಪಾಲಕರಾದ ರುರಭಾಯ್ ಕನ್ಹಭಾಯ್ ಛೋಕಾ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, “ಹಿಂದೆ ಎಲ್ಲವೂ ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆ ಅಥವಾ ಬಿಸಿಲು ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಮೇಯಿಸುವುದು ಸುಲಭವಾಗಿತ್ತು. ಈಗ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಒಂದು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಮಳೆಯಾಗಿ ಕುರಿ-ಮೇಕೆಗಳು ಸಾಯುತ್ತವೆ. ಜೊತೆಗೆ ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ ಬರುವ ಆದಾಯವು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ದೊಡ್ಡ ಹಿಂಡುಗಳನ್ನು ಸಾಕುವುದು ನಮಗೆ ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿದೆ.” ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅನಾರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದಾಗ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ನೆರವು ಅಗತ್ಯವಿರುವಾಗ ವಲಸೆ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಅಲಭ್ಯತೆಯು ಅಲೆಮಾರಿಗಳಿಗಿರುವ ಇನ್ನೊಂದು ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ.

ಕೆಲವು ಕುಟುಂಬಗಳು ತಮ್ಮ ಕತ್ತೆ ಹಿಂಡುಗಳನ್ನು ಮಾರಿಬಿಟ್ಟಿವೆ. "ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಗಳು ಕತ್ತೆ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಕುರಿತು ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿಲ್ಲ" ಎಂದು 64 ವರ್ಷದ ಸಮುದಾಯದ ಮುಖಂಡ ಮತ್ತು ಪೋರಬಂದರ್ ಬ್ಲಾಕ್ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪರವಾಡ ಗ್ರಾಮದ ಹಲಾರಿ ತಳಿಗಾರ ರಣಭಾಯ್ ಗೋವಿಂದಭಾಯ್ ಹೇಳಿದರು. "ವಲಸೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಂಡಿಗಳನ್ನು ಎಳೆಯುವುದರ ಹೊರತಾಗಿ ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ ಈಗ ಬೇರೆ ಯಾವ ಉಪಯೋಗಗಳಿವೆ? ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನಾವು ಸಣ್ಣ ಟೆಂಪೊಗಳಿಂದ ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತೇವೆ.” (ಪಶುಪಾಲಕರು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತಮ್ಮ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಭಾರವಾದ ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ಸಣ್ಣ ಟೆಂಪೋಗಳನ್ನು ಬಾಡಿಗೆ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇದರಿಂದ ಅವರು ಹಿಂಡಿನ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಹರಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುತ್ತದೆ).

ಕತ್ತೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವವರಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೀಗಳಿಕೆ ಕೂಡ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ರಣಭಾಯ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಯಾರು ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ - 'ದೇಖೋ ಗದೇರಾ ಜಾ ರಹಾ ಹೈ' ['ಕತ್ತೆಗಳು ಹೋಗುತ್ತಿವೆ ನೋಡಿ'] - ಇಂತಹ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಬೇರೆಯವರಿಂದ ಕೇಳಲು ಯಾರೂ ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ." ಕಳೆದ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ರಣಭಾಯ್ ಅವರ ಬಳಿಯಿರುವ ಕತ್ತೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 28ರಿಂದ 5ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅವುಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಬಹಳ ಕಷ್ಟವಿತ್ತು ಜೊತೆಗೆ ಹಣದ ಅವಶ್ಯಕತೆಯೂ ಇದ್ದಿದ್ದರಿಂದ ಅನೇಕ ಹಲಾರಿಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಯಿತು.

ಅಹಮದಾಬಾದ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಧೋಲ್ಕಾ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ವೌಥಾದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಹಲಾರಿಗೆ ರೂ. 15000-20000 ಮೌಲ್ಯವಿದೆ. ಖರೀದಿದಾರರಲ್ಲಿ ಅದೇ ರಾಜ್ಯದವರು ಅಥವಾ ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಬಂದವರೂ ಇರುತ್ತಾರೆ, ಇತರ ಅಲೆಮಾರಿ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದವರು ಅಥವಾ ಕಡಿದಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಗಣೆ ನಡೆಸಲು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಅಗತ್ಯವಿರುವವರು ಸಹ ಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ಬಂಡಿಗಳನ್ನು ಎಳೆಯಲು.

ಹಾಗಾದರೆ ಒಂದು ಲೀಟರ್ ಕತ್ತೆ ಹಾಲಿಗೆ 7000 ರೂಪಾಯಿಗಳ ಸೆನ್ಸೇಷನಲ್ ಸುದ್ದಿಯ ಕತೆಯೇನು? ಜಾಮ್‌ನಗರದ ಧ್ರೋಲ್ ಬ್ಲಾಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮೋಟಾ ಗರೆಡಿಯಾ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಲೀಟರ್ - ಕೇವಲ ಒಂದು ಲೀಟರ್ ಹಾಲನ್ನು 7,000 ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಪತ್ರಿಕೆಯೊಂದರ ವರದಿಯೊಂದಿಗೆ ಇದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಈ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ಅದೃಷ್ಟಶಾಲಿ ಕುರಿಗಾಹಿ ವಶ್ರಂಭಾಯ್ ತೇಧಭಾಯ್. ಸುದ್ದಿಗಾರರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿದ ಅವರು, ಇಷ್ಟು ಬೆಲೆ ಇದುವರೆಗೆ ಯಾರಿಗೂ ದೊರೆತ ಬಗ್ಗೆ ನನಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು.

ಈ ವರ್ಷದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಯಾರೋ ಅವರಿಂದ ಹಲಾರಿ ಕತ್ತೆ ಹಾಲು ಖರೀದಿಸಲು ಬಂದಿದ್ದಾಗಿ ವಶ್ರಂಭಾಯ್ ಹೇಳಿದರು. ಜಮ್ನಗರದ ಮಾಲ್ಧಾರಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕತ್ತೆಯ ಹಾಲನ್ನು ತಮಗಾಗಿ ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ. (ಮಾಲ್ಧಾರಿ ಎಂಬ ಪದವು ಮಾಲ್ - ಜಾನುವಾರು - ಮತ್ತು ಧಾರಿ - ರಕ್ಷಕ - ಎಂಬ ಗುಜರಾತಿ ಪದಗಳಿಂದ ಬಂದಿದೆ). ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ, ಅನಾರೋಗ್ಯವಿರುವ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿರೆ, ಅದನ್ನು ಉಚಿತವಾಗಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಹಾಲು ಖರೀದಿಸಲು ಕಾರಣವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ವಶ್ರಂಭಾಯ್ ತನ್ನ ಕತ್ತೆಯ ಹಾಲು ಕೊಟ್ಟರು - ಮತ್ತು, ಖರೀದಿದಾರ ಒಂದು ಲೀಟರ್‌ಗೆ 7,000 ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಕೊಡಲು ತಯಾರಾದ! ಅವನು ಅದನ್ನು ನಗದು ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪಾವತಿಸಿದ, ಎಂದು ಸ್ವತಃ ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತರಾಗಿದ್ದ ವಶ್ರಂಭಾಯ್ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು.

ಅದರೊಂದಿಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪತ್ರಕರ್ತರು ವಿಷಯದ ಬೆನ್ನತ್ತಿ ಗರೆಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಇಳಿದರು. ಆದರೆ ಖರೀದಿದಾರರಿಗೆ ಆ ಒಂದು ಲೀಟರ್ ಹಾಲು ಯಾಕೆ ಬೇಕಿತ್ತು ಎನ್ನವುದನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.

ಹಸುಗಳಂತೆ ಕತ್ತೆಗಳನ್ನು ಹಾಲಿಗಾಗಿ ಸಾಕುವುದು ಬಹಳ ಅಪರೂಪ. "ಕತ್ತೆ ದಿನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಲೀಟರ್ ಹಾಲನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಪ್ಯಾಸ್ಟೋರಲಿಸಂ ಕೇಂದ್ರದ ಭಟ್ಟಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ಒಂದು ಲೀಟರ್‌ ಕೂಡ ಗರಿಷ್ಟ ಪ್ರಮಾಣ, ಇಲ್ಲಿನ ಹಸುಗಳು ಕತ್ತೆಗಳಿಗಿಂತ ಹತ್ತು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಹಾಲು ಕೊಡುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಕತ್ತೆ ತನ್ನ ಮರಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದ 5-6 ತಿಂಗಳಿಗೆಲ್ಲ ಹಾಲು ಬತ್ತಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ." ಹೀಗಾಗಿ ಪಶುಪಾಲಕರು ಎಂದೂ ಕತ್ತೆಯ ಹಾಲನ್ನು ಆರ್ಥಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕಂಡಿಲ್ಲ.

ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೆಂಟರ್ ಆನ್ ಎಕ್ವೈನ್ಸ್ (ಎನ್‌ಆರ್‌ಸಿಇ - ಕುದುರೆಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ) ಗುಜರಾತ್‌ನ ಮೆಹ್ಸಾನಾ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಕೆಲವು ಹಲಾರಿ ಕತ್ತೆಗಳನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ ಬಿಕಾನೇರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ತನ್ನ ಫಾರ್ಮ್‌ಗೆ ತಂದಿತು. "ಇತರ ಎಲ್ಲ ಜಾನುವಾರು ಜಾತಿಗಳು/ತಳಿಗಳ ಹಾಲಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಹಲಾರಿ ಕತ್ತೆಯ ಹಾಲು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಆ್ಯಂಟಿ ಏಜಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಆ್ಯಂಟಿ-ಆಕ್ಸಿಡೆಂಟ್ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ" ಎಂದು ಸಿಂಬಿಯೋಸಿಸ್ ವರದಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ.

ಈ ವರದಿಯು ಹಾಲಿನ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಹಲಾರಿ ಕತ್ತೆ ತಳಿಗಾರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿದೆಯೆಂದು ರಮೇಶ್ ಭಟ್ಟಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ರಮೇಶ ಭಟ್ಟಿಯವರು ಸಹ ಈ ತಳಿಯ ಬಗ್ಗೆ ದೇಶದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಅನೇಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ಅದ್ವಿಕ್ ಫು‌ಡ್‌ನಂತಹ ಕಂಪನಿಗಳು ಕತ್ತೆ ಹಾಲಿಗೆ 100 ಲೀಟರ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಡೈರಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕಂಪನಿಯು 2016ರಲ್ಲಿ ಕಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂಟೆ ಹಾಲಿನ 1000 ಲೀಟರ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಡೈರಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತ್ತು. "ಕತ್ತೆಯ ಹಾಲು ಸೌಂದರ್ಯವರ್ಧಕವಾಗಿ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಗ್ರೀಕ್, ಅರಬ್ [ಮತ್ತು ಈಜಿಪ್ಟ್] ರಾಜಕುಮಾರಿಯರು ಕತ್ತೆಯ ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬ ದಂತಕಥೆಗಳಿವೆ" ಎಂದು ಭಟ್ಟಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಸೌಂದರ್ಯವರ್ಧಕಗಳ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಇದರ ಹೊಸ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತಿದೆ."

ಆದರೆ, ಡೈರಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದರೂ ಲೀಟರ್‌ಗೆ 7,000 ರೂಪಾಯಿಗಳಷ್ಟು ಬೆಲೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದರ ಕುರಿತು ಅವರಿಗೆ ಅನುಮಾವಿದೆ. ಅವರು ನನಗೆ ಹೇಳಿದಂತೆ, "ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಅದ್ವಿಕ್‌ನ ಕೆಲವು ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಕುರಿಗಾಹಿಗಳಿಂದ 12ರಿಂದ 15 ಲೀಟರ್ ಹಾಲನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಆಗ ಅವರು ಮಾಲೀಕರಿಗೆ ಪಾವತಿಸಿದ್ದು ಪ್ರತಿ ಲೀಟರ್‌ಗೆ 125 ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ."

ಈ ಮೊತ್ತ ಕತ್ತೆ ಸಾಕಣೆದಾರರಲ್ಲಿ ಹಗಲುಗನಸುಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುವುದು ಬಹಳ ಕಷ್ಟ.

ಅನುವಾದ: ಶಂಕರ ಎನ್. ಕೆಂಚನೂರು