କପାସିର ପରିବର୍ତ୍ତମାନ ଭାଗ୍ୟଚକ୍ର

PARIର ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ସଙ୍କେତ ଜୈନ ସାରା ଭାରତର ୩୦୦ ଗାଁ ପରିକ୍ରମଣ ଲାଗି ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖିଛନ୍ତି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାହାଣୀ ସହିତ ଏହି ଆଲେଖ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛନ୍ତି: ଏକ ଗ୍ରାମୀଣ ଦୃଶ୍ୟ କିମ୍ବା ଘଟଣାର ଚିତ୍ର ଏବଂ ସେହି ଚିତ୍ରର ଏକ ରେଖାଚିତ୍ର। PARIର ଏକ ଶୃଙ୍ଖଳରେ ଏହା ପ୍ରଥମ । ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଚିତ୍ର ବା ରେଖାଚିତ୍ର ଦେଖିବା ଲାଗି ସ୍ଲାଇଡରୁ କୌଣସି ଗୋଟିଏ ପଟକୁ ଟାଣି ନିଅନ୍ତୁ ।

ଏବେ ବି ମହାରାଷ୍ଟ୍ର କୋହ୍ଲାପୁର ଜିଲ୍ଲାର କପାସି ଗାଁରେ ଚକ ଘୂରେ, ହେଲେ ଘୂରିବାର ହାର କମି କମି ଯାଉଛି । ତାହା ହେଲା କୁମ୍ଭାର ଚକ । ଏମିତି ଏକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଯେଉଁଠି କୁମ୍ଭକାରମାନେ ସେମାନଙ୍କ କାରିଗରୀକୁ କଳାର ଏକ ରୂପ ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି । ଏବଂ ସେମାନେ ନିଜ ନିଜକୁ କଳାକାର ରୂପରେ ଦେଖନ୍ତି । କାଗଲ ବ୍ଲକ୍‌ର ଏହି ଗାଁରେ ରହନ୍ତି ପ୍ରାୟ ୬,୦୦୦ ଲୋକ । ଯାହାଙ୍କର ହାତକୁ ଆପଣ ଏଇ ଚିତ୍ର ଓ ରେଖାଚିତ୍ରରେ ଦେଖୁଛନ୍ତି, ସେ ହେଲେ ବିଷ୍ଣୁ କୁମ୍ଭାର । ସେ କହନ୍ତି, “୧୯୬୪ରେ ଏଠାରେ ୧୮୦ ଜଣ କଳାକାର ଥିଲେ । ଆଜି ମାତ୍ର ଚାରି ଜଣ ଯାହା ଏହି ବୃତ୍ତିରେ ଅଛନ୍ତି ।”

କୋହ୍ଲାପୁରୀ ମୃତ୍ତିକା ଶିଳ୍ପକୁ ବଞ୍ଚାଇ ରଖିଥିବା ଏକ ପରିବାରର ତ୍ରୟୋଦଶ ପିଢ଼ିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି ବିଷ୍ଣୁ । ବ୍ୟବସାୟରେ ତାଙ୍କ ନିଜ ପରିବାର କେବେହେଲେ କ୍ଷତି କରିନାହିଁ । କିନ୍ତୁ “କଳାକାରମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଖୁବ୍‌ କମିଯାଇଛି” ବୋଲି କହନ୍ତି ମୃତ୍ତିକା କାରିଗରୀରେ ଅଢ଼େଇ ଲକ୍ଷ ଘଣ୍ଟାର ଅନୁଭୂତି ଥିବା ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ଜଣକ । ମୃତ୍ତିକା ଶିଳ୍ପରୁ ଜୀବନଧାରଣରେ ଅକ୍ଷମ ଲୋକେ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଲେ ଏବଂ ଏହା ଲୋପ ପାଇବାରେ ଲାଗିଲା । କିନ୍ତୁ ଏହା ପଛରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାରଣ ବି ରହିଛି । ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ କୁମ୍ଭାର ଚକ ବଦଳରେ ଯନ୍ତ୍ରଚାଳିତ ମୃତ୍ତିକା ଶିଳ୍ପ ଗଢ଼ି ଉଠିଲା । ଯୁବ ପିଢ଼ି ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ ଜୀବନ ନିର୍ବାହର ବିକଳ୍ପ ଖୋଜିଲେ । ବର୍ତ୍ତମାନ ଯେଉଁ କୁମ୍ଭାରମାନେ ଅଛନ୍ତି ସେମାନେ ବୟସ୍କ ଏବଂ ଅନେକ ପିଠି ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପୀଡ଼ିତ ।

ବିଷ୍ଣୁ କହନ୍ତି, “ମୋ ପୁଅ ଚିନିକଳରେ କାମ କରେ ଏବଂ ଅଳ୍ପ କିଛି ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ଏ କ୍ଷେତ୍ରରେ ତା’ର ପ୍ରତିଭା ସେତେଟା ବିକଶିତ ହୋଇନାହିଁ’’ । ‘‘ତେଣୁ ମୁଁ ମୋର ବୋହୂ ଅର୍ଥାତ୍‌ ତା’ର ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଏହି କଳା ଜାରି ରଖିବାକୁ ତାଲିମ ଦେଉଛି ।”

ଅନୁବାଦ: ଓଡ଼ିଶାଲାଇଭ୍‍

ଓଡ଼ିଶାଲାଇଭ୍: ଏହି ଅନୁବାଦ ଓଡ଼ିଶାଲାଇଭର ତତ୍ତ୍ୱାବଧାନରେ କରାଯାଇଛି। ଓଡ଼ିଶାଲାଇଭ୍ ହେଉଛି ଭୁବନେଶ୍ୱରସ୍ଥିତ ଏକ ପ୍ରଗତିଶୀଳ ଡିଜିଟାଲ୍ ପ୍ଲାଟ୍ଫର୍ମ ଏବଂ ସୃଜନଶୀଳ ଗଣମାଧ୍ୟମ ଓ ଯୋଗାଯୋଗ ଏଜେନ୍ସି। ଏଠାରେ ଲୋକାଲାଇଜେସନ, କଣ୍ଟେଣ୍ଟ ପ୍ରସ୍ତୁତି, ଭିଡ଼ିଓ ପ୍ରଡକ୍ସନ ଏବଂ ୱେବ୍ ଓ ସୋସିଆଲ୍ ମିଡ଼ିଆ ପରି ବିଭିନ୍ନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅଡ଼ିଓ ଭିଜୁଆଲ୍ ବିଷୟବସ୍ତୁ, ନ୍ୟୁଜ୍ ଇତ୍ୟାଦି ସେବା ପ୍ରଦାନ କରୁଛୁ।

Sanket Jain

ସଙ୍କେତ ଜୈନ ହେଉଛନ୍ତି ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର କୋହ୍ଲାପୁରର ଜଣେ ସାମ୍ବାଦିକ ଏବଂ ୨୦୧୯ର ପରୀ ଫେଲୋ।

Other stories by Sanket Jain