ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଇନ୍‌କମିଂ ଫୋନ୍‌ କଲ୍‌ର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିବା ମାତ୍ରେ ଶୀତଳ ୱାଘ୍‌ମାରେଙ୍କ ମନରେ ଭିତ୍ତି ସଞ୍ଚାର ହେଉଛି । ଅନେକ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁନଥିବା ଏକ ଫୋନ୍‌ ନମ୍ବର – ଯାହା ମାଇକ୍ରୋ ଫାଇନାନ୍ସ ସଂସ୍ଥା (ଏମ୍‌ଏଫ୍‌ଆଇ)ର ଜଣେ ରିକୋଭରୀ ଏଜେଣ୍ଟଙ୍କ ନମ୍ବର - ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ନମ୍ବରରେ ଫୋନ୍‌ ଆସିଲେ ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହେଉଥିଲେ । “ସେମାନେ କରୋନା ଭୂତାଣୁ କଥା ଭାବୁନାହାନ୍ତି’’ ବୋଲି ୩୧ବର୍ଷ ବୟସ୍କ ଶୀତଳ କୁହନ୍ତି । ଦୟାବଶତଃ, ପ୍ରାୟ ଏକ ସପ୍ତାହ ହେବ ଏହି କଲ୍‌ ଆସିବା ପ୍ରାୟତଃ କମି ଯାଇଛି । ଶୀତଳ ଏହାର କାରଣ ବିଷୟରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କିଛି ଜାଣନ୍ତିନାହିଁ । ହେଲେ,‘‘ସେମାନେ ଯେକୌଣସି ସମୟରେ ପୁଣି ଆରମ୍ଭ କରିଦେବେ…”  ବୋଲି ସେ କୁହନ୍ତି ।

ୱାଘ୍‌ମାରେଙ୍କ ପରିବାର ସଦସ୍ୟମାନେ ଦିନ ମଜୁରିଆ ଭାବେ କାମ କରନ୍ତି ଓ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର କୃଷିବହୁଳ ଅଞ୍ଚଳ ମରାଠ୍‌ୱାଡାର ଓସ୍‌ମାନାବାଦ୍‌ରେ ରୁହନ୍ତି । ଜୁଲାଇ ୨୦୧୯ରେ ଶୀତଳଙ୍କ ମା’ ମଙ୍ଗଳ ଜନଲକ୍ଷ୍ମୀ ଫାଇନାନ୍‌ସିଆଲ୍‌ ସର୍ଭିସ୍‌ ନାମକ ଏକ ଏମ୍‌ଏଫ୍‌ଆଇରୁ ୬୦,୦୦୦ ଟଙ୍କା ଋଣ କରିଥିଲେ । “ ଆମେ ଏକ ସିଲେଇ ମେସିନ୍‌ କିଣିଲୁ ଓ ବ୍ଲାଉଜ୍‌ ସିଲେଇ, ଏମ୍ବ୍ରୋଡେରୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାମ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲୁ,” ବୋଲି ୫୩ ବର୍ଷ-ବୟସ୍କ ମଙ୍ଗଳ କୁହନ୍ତି । “ମୋର ସ୍ୱାମୀ ଓ ମୋର ପୁଅ କୃଷି ଶ୍ରମିକ ଭାବେ କାମ କରନ୍ତି । ଆମର ନିଜସ୍ୱ ଜମି ନାହିଁ ।“

ସେବେଠାରୁ ୱାଘ୍‌ମରେଙ୍କ ପରିବାର  କେବେହେଲେ ୨୪ପ୍ରତିଶତ ସୁଧରେ ଆଣିଥିବା ଏହି ଲୋନ୍‌ର ୩,୨୩୦ ଟଙ୍କାର ମାସିକ କିସ୍ତି ପଇଠ କରିବାକୁ ଭୁଲିନି । “କିନ୍ତୁ ତାଲାବନ୍ଦ ହେବା ଦିନଠାରୁ ଆମେ କିଛି ମଧ୍ୟ ଉପାର୍ଜନ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ହୋଇପାରିନାହୁଁ,” ବୋଲି ଶୀତଳ କୁହନ୍ତି । “ଆମ ଆଖପାଖରେ କାହାପାଖରେ ମଧ୍ୟ ପଇସା ନାହିଁ । ତାଲାବନ୍ଦ ଯୋଗୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ କ୍ରୟ କ୍ଷମତା ହ୍ରାସ ପାଇଛି ।[ ଯାହା ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରେ ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୩ରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା] । କେହି ମଧ୍ୟ ଆମକୁ ଶ୍ରମିକ ଭାବେ ନିୟୋଜିତ କରୁନାହାନ୍ତି ଓ କେହି ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ କପଡା ସିଲେଇ କରାଇବା ପାଇଁ ବ୍ୟୟ କରିବାକୁ ସକ୍ଷମ ନୁହନ୍ତି ।

ପରିସ୍ଥିତି ଯାହା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏମ୍‌ଏଫ୍‌ଆଇଗୁଡିକ ସେମାନଙ୍କ ଋଣକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଫୋନ୍‌ କରିବା ଓ କିସ୍ତି ପଇଠ କରିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କୁ ବାଧ୍ୟ କରିବା ବନ୍ଦ କରିନାହାନ୍ତି । “ଯାହାହେଲେ ମଧ୍ୟ କିସ୍ତି ଜମା କରିବାକୁ ହେବ ବୋଲି ସେମାନେ ଆମକୁ କହୁଛନ୍ତି,” ବୋଲି ଶୀତଳ କୁହନ୍ତି । “ତୁମେ ଯାହା କରିପାରିବ କର, କିନ୍ତୁ ମାସ ଶେଷରେ କିସ୍ତି ଜମା କର ବୋଲି ସେମାନେ କହୁଛନ୍ତି ।’’

Sheetal Waghmare's home: the family has not missed a single instalment of the 24 per cent interest loan. 'But we have made absolutely no money since the lockdown', says Sheetal
PHOTO • Sheetal Waghmare

ଶୀତଳ ୱାଘ୍‌ମାରେଙ୍କ ଘର: ୨୪ ପ୍ରତିଶତ ସୁଧ ହାରରେ ନେଇଥିବା ଋଣର ମାସିକ କିସ୍ତି ପଇଠ କରିବା ପରିବାର ଥରେ ମଧ୍ୟ ବନ୍ଦ କରିନି । ‘ହେଲେ ତାଲାବନ୍ଦ ହେବା ଠାରୁ ଆମର କିଛି ମଧ୍ୟ ଉପାର୍ଜନ ହୋଇପାରିନାହିଁ,’ ବୋଲି ଶୀତଳ କୁହନ୍ତି

ମଙ୍ଗଳଙ୍କୁ (ଶୀର୍ଷର ପ୍ରଚ୍ଛଦ ଫଟୋରେ) ୨୪ମାସରେ ସମସ୍ତ କିସ୍ତି ପଇଠ କରିବାକୁ ହେବ –  ଦୁଇ ବର୍ଷରେ ତାଙ୍କୁ ୭୭,୫୨୦ ଟଙ୍କା ପଇଠ କରିବାକୁ ହେବ । ଅଥଚ, ଏମ୍‌ଏଫ୍‌ଆଇ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ଶୁଳ୍କ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଚାର୍ଜ ବାବଦକୁ ଅର୍ଥ କାଟ କରିବା ପରେ, ସେ ଋଣ ବାବଦକୁ କେବଳ ୫୩୦୦୦ ଟଙ୍କା ପାଇଛନ୍ତି (ଯଦିଓ ସେ ୬୦,୦୦୦ଟଙ୍କା ଋଣ କରିଛନ୍ତି) ।

୫୩,୦୦୦ଟଙ୍କା ବିନିମୟରେ ୭୭,୫୨୦ ଟଙ୍କା ପରିଶୋଧ କରିବା ଅର୍ଥ ପ୍ରକୃତ ଋଣ ପରିମାଣ ତୁଳନାରେ ୪୬ ପ୍ରତିଶତ ଅଧିକ ପରିଶୋଧ କରିବା । ହେଲେ, ଏହା ମାଧ୍ୟମରେ ଋଣ ସହଜରେ ଉପଲବ୍ଧ ହେଉଥିବାରୁ ଅନେକ ଲୋକ ଏହିପରି ଋଣ ପାଇଁ ଆବେଦନ କରୁଛନ୍ତି, ବୋଲି କୃଷକ ନେତା ଓ ସ୍ୱାଭିମାନ ଶେତ୍‌କାରୀ ସଂଗଠନର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ରାଜୁ ସେଟ୍ଟି କୁହନ୍ତି । ସେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏମ୍‌ଏଫ୍‌ଆଇଗୁଡିକ ସାହାଯ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିବା ଆଳରେ ଗରିବମାନଙ୍କ ଶୋଷଣ କରୁଥିବା ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିଛନ୍ତି । ଏହି ଆର୍ଥିକ ସଂସ୍ଥାଗୁଡିକ – ଯାହା ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ ଅଫ୍‌ ଇଣ୍ଡିଆ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଅଛନ୍ତି- ସାଧାରଣତଃ ନିମ୍ନ-ଆୟ ବର୍ଗର ପରିବାର ଓ ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷ ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ପାଇଁ କିଛି କାରବାର ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ଋଣ ଯୋଗାଇଥାନ୍ତି ।

“ ଏଫ୍‌ଏମ୍‌ଆଇଗୁଡିକ ଭୂମିହୀନ ଶ୍ରମିକ, ସ୍ୱଳ୍ପକାଳୀନ ଠିକାଦାର, ନାମମାତ୍ର ଚାଷୀ ଓ ଏହିପରି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ରଖି କାମ କରିଥାନ୍ତି” ବୋଲି ସେଟ୍ଟି କୁହନ୍ତି । “ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ କୌଣସି ସହପାର୍ଶ୍ୱିକ ପ୍ରତିଭୂତି ନଥିବାରୁ ସାଧାରଣତଃ ବ୍ୟାଙ୍କ ସେମାନଙ୍କୁ ଋଣ ପ୍ରଦାନ କରିନଥାଏ । ଏମ୍‌ଏଫ୍‌ଆଇଗୁଡିକ କେବଳ ପରିଚୟ ପତ୍ର ପାଇଁ କୁହନ୍ତି ଓ ଯଥାଶୀଘ୍ର ଋଣ ପ୍ରଦାନ କରିଦିଅନ୍ତି । ଅଧିକାଂଶ ସାଧାରଣ ଲୋକ କୌଣସି ଏକ ନୂଆ କାମ ପାଇଁ ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାବେଳେ ସେମାନେ ଅଧିକ ବ୍ୟାକୁଳ ଓ ଆଶାବାଦୀ ଥାଆନ୍ତି ।’’

ୱାଘ୍‌ମାରେ ପରିବାର ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଆଶା ରଖିଥିଲେ । ସେମାନେ ଯେକୌଣସି ପ୍ରକାରେ ସେମାନଙ୍କ କିସ୍ତି ମଧ୍ୟ ଠିକ୍‌ ସମୟରେ ପଇଠ କରୁଥିଲେ । ହେଲେ, ଏପରି ଏକ ମହାମାରୀ ବ୍ୟାପିବ ବୋଲି କାହାକୁ ଜଣାଥିଲା?” ବୋଲି ଶୀତଳ, ଯାହାର ବାପା ବସନ୍ତ ଜଣେ ହୃଦ୍‌ରୋଗୀ, କୁହନ୍ତି । "ଦୁଇ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ତାଙ୍କର ଏଞ୍ଜିଓପ୍ଲାଷ୍ଟି ହେବାର ଥିଲା ଓ ଆଜି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ନିୟମିତ ଔଷଧ ସେବନ କରିବାକୁ ପଡୁଛି । ସେ ଦିନସାରା ଘରେ ବସି ରୁହନ୍ତି ଓ ନ୍ୟୁଜ୍‌ ଦେଖନ୍ତି । କରୋନାଭୂତାଣୁ କାରଣରୁ ପରିସ୍ଥିତି ଗମ୍ଭୀର ହୋଇଯାଇଛି । ତାଲାବନ୍ଦ କାରଣରୁ ଲୋକମାନେ କିଭଳି କିଛି କାମଧନ୍ଦା ପାଇବେ ସେ ନେଇ ଚିନ୍ତିତ ଅଛନ୍ତି । ଆଉ ଆମେମାନେ ବାହାରକୁ ଯାଇପାରିବୁନାହିଁ କାରଣ ଯଦି ଆମେ ଭୂତାଣୁ ସଂକ୍ରମଣର ଶିକାର ହୋଇଯିବୁ ତାହାହେଲେ ଆମ ବାପାଙ୍କ ପାଇଁ ଗମ୍ଭୀର ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରେ ।

ନିଜ ପରିବାର, ବିଶେଷକରି ନିଜ ବାପାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଯେ କେତେ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତାହା ଶୀତଳ ଭଲଭାବେ ଜାଣନ୍ତି । ଏହି ପରିବାର – ସେମାନେ ମାହାର ସମ୍ପ୍ରଦାୟର- ଦଳିତ ବସ୍ତିରେ ରୁହନ୍ତି । ଏହି କଲୋନି ଦକ୍ଷିଣ ଓସ୍‌ମାନାବାଦର ଜିଲ୍ଲା ଡାକ୍ତରଖାନା-ଯେଉଁଠି ଜଟିଳ ସମସ୍ୟା ସମାଧାନ କରିବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉପଲବ୍ଧ ନାହିଁ ତଥା ଯେଉଁଠାରୁ ରୋଗୀମାନଙ୍କୁ ସୋଲାପୁର ଟାଉନ୍‌ରେ ଥିବା ଜିଲ୍ଲା ଡାକ୍ତରଖାନାକୁ ରେଫର୍‌ କରାଯାଏ – ର ଠିକ୍‌ ପରେ ଅବସ୍ଥିତ, ପ୍ରାୟ ୭୦କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ । “ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବାର ସ୍ଥିତି ବିଷୟରେ ତ ଆପଣ ଜାଣନ୍ତି,” ବୋଲି ଶୀତଳ କୁହନ୍ତି । “ଆଉ ଏବେ ଡାକ୍ତରଖାନାଗୁଡିକରେ କରୋନାଭୂତାଣୁ ଜନିତ ସମସ୍ୟା ଦୂର କରିବା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଉଛି ’’।

Archana Hunde seeks an extension on paying her loan instalments
PHOTO • Sheetal Waghmare

ଅର୍ଚ୍ଚନା ହୁଣ୍ଡେ ତାଙ୍କର ଋଣ କିସ୍ତି ଜମା କରିବା ପାଇଁ କିଛି ଅଧିକ ସମୟ ଆବଶ୍ୟକ କରୁଛନ୍ତି

ସୋଲାପୁର ଜିଲ୍ଲାରେ କୋଭି଼ଡ୍‌- ୧୯ ଦ୍ୱାରା ୧୦୦ଜଣ ସଂକ୍ରମିତ ହୋଇଥିବା ଜଣାପଡିଛି । ସଂକ୍ରମିତଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା କ୍ରମଶଃ ବଢୁଥିବାରୁ ଅଧିକାରୀମାନେ ଏପ୍ରିଲ ୨୪  ମଧ୍ୟରାତ୍ରରୁ ସୋଲାପୁର୍‌ ଜିଲ୍ଲାକୁ ତିନିଦିନ ପାଇଁ ସିଲ୍‌ କରି ଦେଇଛନ୍ତି । ଏହାର ଅର୍ଥ ଏହା ଯେ ଯଦି ଓସ୍‌ମାନାବାଦ୍‌ରେ ସଂକ୍ରମିତଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଆହୁରି ବୃଦ୍ଧି ପାଏ [ବର୍ତ୍ତମାନ ସୁଦ୍ଧା ଅଳ୍ପ କେତେଜଣ ଅଛନ୍ତି], ତାହାହେଲେ ରୋଗୀମାନେ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ସହିତ ସୋଲାପୁର ଯିବା କଥା ମଧ୍ୟ ଭାବି ପାରିବେ ନାହିଁ,” ବୋଲି ଶୀତଳ କୁହନ୍ତି । “କିନ୍ତୁ ରିକୋଭରୀ ଏଜେଣ୍ଟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏସବୁର କିଛି ଅର୍ଥ ନାହିଁ” । ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରେ ପ୍ରାୟ ୪୨ରୁ ଅଧିକ ଏମ୍‌ଏଫ୍‌ଆଇ ରହିଥିବା କଥା ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ପୂର୍ବ କୃଷିମନ୍ତ୍ରୀ ଅନିଲ୍‌ ବଣ୍ଡେ ମୋତେ ଫୋନ୍‌ ମାଧ୍ୟମରେ ଜଣାଇଛନ୍ତି । ସେମାନେ ହଜାର ହଜାର କୋଟି ଟଙ୍କା ଋଣ ଆକାରରେ ଦେଉଥିବା ସେଟ୍ଟି ଆକଳନ କରନ୍ତି ।

“ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିବା ସହିତ ମହିଳା ଉତ୍ପୀଡନର ମଧ୍ୟ ଇତିହାସ ରହିଛି,” ବୋଲି ବଣ୍ଡେ କୁହନ୍ତି । “ସେମାନେ ଋଣକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଟ୍ରାକ୍ଟର ନେଇଯିବେ ବା ସେମାନଙ୍କ କୃଷି ଉତ୍ପାଦ ଜବତ କରିଦେବେ ବୋଲି କହି ସେମାନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରନ୍ତି । ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରେ କେତୋଟି ଏମ୍‌ଏଫ୍‌ଆଇ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି ରାଜ୍ୟ ତାହାର ଯାଞ୍ଚ କରିବା ଉଚିତ ଓ  ଏକ ମହାମାରୀ ସମୟରେ ସେମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନା ଉପରେ ରୋକ୍‌ ଲଗାଇବା ଉଚିତ ।

ଗତ ଦଶନ୍ଧିରେ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରେ ୩୧ଟି କୋପରେଟିଭ୍‌ ବ୍ୟାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଶୂନ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଯୋଗୁଁ ଏମ୍‌ଏଫ୍‌ଆଇଗୁଡିକର ସଂଖ୍ୟା ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବଢିବାକୁ ଲାଗିଲା । ଏହି ବ୍ୟାଙ୍କଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରୁ ଅନେକ ୱିଲ୍‌ଫୁଲ୍‌ ଡିଫଲ୍‌ଟର୍‌ ଓ ତ୍ରୁଟିପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରବନ୍ଧନ ଯୋଗୁଁ ଋଣ ବିତରଣ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ହୋଇପାରିଲେ ନାହିଁ । ଋଣ କରିବା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ବିକଳ୍ପ ମଧ୍ୟରେ ଉଚ୍ଚ-ସୁଧ ହାରରେ ଋଣ ଦେଉଥିବା ସାହୁକାରମାନେ (ବେସରକାରୀ ଋଣଦାତା) ରହିଥିବାରୁ ଏମ୍‌ଏଫ୍‌ଆଇଗୁଡିକୁ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ରାସ୍ତା ଭାବେ ଦେଖାଗଲା ବୋଲି ଅଲ୍‌ ଇଣ୍ଡିଆ ଏମ୍ପ୍ଲୋଇଜ୍‌ ବ୍ୟାଙ୍କ ଆସୋସିଏସନ୍‌ର ଯୁଗ୍ମ ସଚିବ ଦେବିଦାସ ତୁଲ୍‌ଜାପୁର୍‌କର୍‌ କୁହନ୍ତି । “ଆର୍‌ବିଆଇ ଜାଣିଶୁଣି ମାଇକ୍ରୋ ଫାଇନାନ୍ସ ସଂସ୍ଥାଗୁଡିକର ସମୃଦ୍ଧି ଓ ପରିସ୍ଥିତିର ଫାଇଦା ଉଠାଇବାକୁ ଛାଡି ଦେଇଛନ୍ତି,” ବୋଲି ସେ କହିଛନ୍ତି। “ସେମାନେ ଦଣ୍ଡମୁକ୍ତ ଅଟନ୍ତି, ସେମାନେ ଖିଲାପକାରୀଙ୍କୁ ଧମକ ଦିଅନ୍ତି ଓ ସାହୁକାର ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରନ୍ତି ଯାହା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦ୍ୱାରା ନ୍ୟାୟସଂଗତ ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି ।

ଏପ୍ରିଲ ୭ରେ ଭାରତର ସମସ୍ତ ବ୍ୟାଙ୍କ ଉଭୟ ବେସରକାରୀ ଓ ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ବ୍ୟାଙ୍କ କରୋନାଭୂତାଣୁ ଯୋଗୁଁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଆର୍ଥିକ ମାନ୍ଦାବସ୍ଥା କଥା ବିଚାରକୁ ନେଇ ତିନମାସର ମୋରାଟୋରିଅମ୍‌ ସୁବିଧା ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି । ହେଲେ,ଏମ୍‌ଏଫ୍‌ଆଇଗୁଡିକ ଅନ୍ୟ ସାଧାରଣ ଦିନଗୁଡିକ ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଭଳି ମନେହେଉଛି ।

ଓସ୍‌ମାନାବାଦର ଜନଲକ୍ଷ୍ମୀ ଫାଇନାନ୍ସର ପ୍ରତିନିଧି ଏହି ରିପୋର୍ଟର କରିଥିବା ଏକାଧିକ କଲ୍‌ର କୌଣସି ଉତ୍ତର ଦେଇନାହାନ୍ତି ।

ମଙ୍ଗଳ ଋଣକର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କର ଯେଉଁ ସ୍ୱୟଂ-ସହାୟକ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ଅଛନ୍ତି, ସେ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ଅର୍ଚନା ହୁଣ୍ଡେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି । ସେ ମଧ୍ୟ ମାହାର ସମ୍ପ୍ରଦାୟର, ଅନୁସୂଚୀତ ଜାତି ତାଲିକାଭୂକ୍ତ । ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ପାଣ୍ଡୁରଙ୍ଗ, ୪୦, ହେଉଛନ୍ତି ଜଣେ କ୍ଷୁଦ୍ର ଠିକାଦାର ଯିଏ ଓସ୍‌ମାନାବାଦ ଟାଉନ୍‌ରେ ଥିବା ବିଭିନ୍ନ ନିର୍ମାଣ ସ୍ଥଳିକୁ ଆବଶ୍ୟକ କଞ୍ଚାମାଲ ଓ ଶ୍ରମିକ ଯୋଗାଇଥାନ୍ତି । ତାଲାବନ୍ଦ କାରଣରୁ ଏହି ନିର୍ମାଣ ସ୍ଥଳିଗୁଡିକରେ କାମ ବନ୍ଦ ଅଛି ଓ ପାଣ୍ଡୁରଙ୍ଗଙ୍କ ପାଖରେ କିଛି କାମ ନାହିଁ । “ଆମେ ନିୟମିତ ଭାବେ ଋଣ ପରିଶୋଧ କରି ଆସୁଛୁ,” ବୋଲି ୩୭ ବର୍ଷ ବୟସ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚନା କୁହନ୍ତି । ଅର୍ଚ୍ଚନାଙ୍କ ଋଣର ପରିମାଣ ଓ କିସ୍ତି ମଙ୍ଗଳଙ୍କ ଋଣ ପରିମାଣ ଓ କିସ୍ତି ସହିତ ସମାନ । “ଆମେ ଋଣ ଛାଡ କରିବାକୁ କହୁନାହୁଁ । ଆମେ କେବଳ ସେମାନଙ୍କୁ ତିନିମାସ ସମୟ ଦେବାକୁ କହୁଛୁ । ଦୁଇ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ କିସ୍ତି ଶେଷ କରିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ଦୁଇବର୍ଷ ତିନିମାସରେ ପରିଶୋଧ କରିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ । ଆମେ କ’ଣ କିଛି ଅଧିକ ମାଗୁଛୁ କି?

The Waghmare family lives in the Dalit basti right next to the district hospital in south Osmanabad
PHOTO • Sheetal Waghmare

ୱାଘ୍‌ମାରେ ପରିବାର ଦକ୍ଷିଣ ଓସ୍‌ମାନାବାଦ ସ୍ଥିତ ଜିଲ୍ଲା ଡାକ୍ତରଖାନାର ଠିକ୍‌ ପରେ ଥିବା ଦଳିତ ବସ୍ତିରେ ରୁହନ୍ତି

ସରକାରଙ୍କ ତରଫରୁ ଅଗ୍ରୀମ ଭାବେ ଗହମ ଓ ଚାଉଳ ମିଳିଥିବାରୁ ଦଳିତ ବସ୍ତିରେ ରହୁଥିବା ପରିବାରଗୁଡିକୁ ତାଲାବନ୍ଦ ସମୟରେ ଭୋକଉପାସରେ ରହିବାକୁ ପଡୁନାହିଁ ବୋଲି ଅର୍ଚ୍ଚନା କୁହନ୍ତି । “ନଚେତ୍‌, ଆମେ ଖାଦ୍ୟ କିଣିବାକୁ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ହୋଇପାରି ନଥାନ୍ତୁ,” ବୋଲି ସେ କୁହନ୍ତି । “ମହିଳାଙ୍କ ଜନଧନ ଆକାଉଣ୍ଟରେ ୫୦୦ଟଙ୍କା ଜମା କରାଯିବ ବୋଲି ଅର୍ଥ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଘୋଷଣା ପରେ [ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୬] କିଛି ନଗଦ ରାଶି ପାଇବା ପାଇଁ ସମସ୍ତେ ଏତେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇପଡିଛନ୍ତି ଯେ ଲୋକମାନେ ଭୋର୍‌ ସକାଳୁ ଧାଡିରେ ଠିଆ ହେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କରୁଛନ୍ତି । ପ୍ରତିଦିନ ବ୍ୟାଙ୍କଗୁଡିକରେ ଜନଗହଳି ଦେଖାଯାଉଛି ।’’

ଓସ୍‌ମାନାବାଦ୍‌ ଠାରୁ ୫୮ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଲାଟୁରର ଖୁଣ୍ଟେଫଲ୍‌ ଗ୍ରାମରେ ମଧ୍ୟ ଏମ୍‌ଏଫ୍‌ଆଇ ସହିତ କାରବାର କରିବା ଗମ୍ଭୀର ଚିନ୍ତାର ବିଷୟ ପାଲଟିଛି । ଏହି ଗ୍ରାମର ଅନେକ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ପଡୋଶୀ ମାଟେଫାଲ୍‌ ଗ୍ରାମର ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଲୋକ ଏମ୍‌ଏଫ୍‌ଆଇଗୁଡିକରୁ ଋଣ ନେଇଥିବା ଜଣେ ସ୍ଥାନୀୟ କର୍ମୀ କୁହନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ହେଉଛନ୍ତି ୩୫ ବର୍ଷ ବୟସ୍କ ବିକାଶ ସିନ୍ଧେ, ଯିଏ ଚଳିତ ବର୍ଷ ଫେବୃଆରୀରେ ୫୦,୦୦୦ ଟଙ୍କା ଋଣ କରିଛନ୍ତି । “ମୋର ୧.୫ ଏକର ଜମି ଅଛି” ବୋଲି ସେ କୁହନ୍ତି । ଭରଣପୋଷଣ ପାଇଁ ଏତିକି ଜମି ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ହେଉନଥିବାରୁ ମୁଁ ଶ୍ରମିକ ଭାବେ ମଧ୍ୟ କାମ କରେ । ଦୁଇ ମାସ ତଳେ ଗୋଟିଏ ଗାଈ କିଣିବାକୁ ଓ ଦୁଗ୍ଧ ଚାଷ ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ କିଛି ଟଙ୍କା ଋଣ କରିଥିଲି ।

ବର୍ତ୍ତମାନ, ତାଲାବନ୍ଦ ଯୋଗୁଁ ବିକାଶ ଯିଏ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଦୁଇଟି ସନ୍ତାନ ସହିତ ରୁହନ୍ତି, ୩,୨୦୦ ଟଙ୍କାର ମାସିକ କିସ୍ତି ପଇଠ କରିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ଅଟନ୍ତି । “ତାଲାବନ୍ଦ କାରଣରୁ ମୁଁ ମୋର ରବି  ଅମଳ ବିକ୍ରି କରିପାରିଲି ନାହିଁ” ବୋଲି ସେ କୁହନ୍ତି । “ଗହମ ଏବେ ମଧ୍ୟ ଜମିରେ ପଡି ରହିଛି । ଅମଳ ହୋଇଥିବା ଶସ୍ୟକୁ ମଣ୍ଡିରେ ପହଞ୍ଚାଇବା ପ୍ରାୟତଃ ସମ୍ଭବ ହୋଇପାରୁନି । ଏବେ ଆମେ କ’ଣ କରିବୁ?”

ଏହିପରି ମହାମାରୀ ସମୟରେ କୃଷକ ଓ ଶ୍ରମିକମାନେ ଯେପରି ଭୟବଶତଃ ପ୍ରଭାବିତ ନହେବେ ଓ ସର୍ବସ୍ୱାନ୍ତ ନହେବେ, ତାହା ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ ସରକାର ପଦକ୍ଷେପ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ । “ଏମ୍‌ଏଫ୍‌ଆଇଗୁଡିକ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଭାଷା ବୁଝି ପାରିବେନାହିଁ,” ବୋଲି ସେ କୁହନ୍ତି । “ସେମାନଙ୍କୁ ରାସ୍ତାକୁ ଆଣିବା ପାଇଁ ଆଇନ୍‌ର ସାହାରା ନେବାକୁ ହେବ ।

ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର କୃଷି ମନ୍ତ୍ରୀ, ଦାଦା ଭୁସେ, ମତେ ଫୋନ୍‌ରେ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଲୋକମାନେ ପାରମ୍ପରିକ ଅର୍ଥନୈତିକ ସଂସ୍ଥାରୁ ( ଯେପରିକି କୋପରେଟିଭ୍‌ ବ୍ୟାଙ୍କ) ଯେପରି ଋଣ ନିଅନ୍ତି ତାହା ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ସରକାର ସବୁବେଳେ ଉଦ୍ୟମ କରୁଛନ୍ତି । “କିନ୍ତୁ ଏକଥା ମଧ୍ୟ ସତ ଏମ୍‌ଏଫ୍‌ଆଇଗୁଡିକ ସହଜରେ ଋଣ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିବାରୁ ଅନେକ ଲୋକ ସେଠାରୁ ଋଣ ନେଉଛନ୍ତି । “ଏହାର ଯାଞ୍ଚ କରିବା ପାଇଁ ମୁଁ ଜିଲ୍ଲାପାଳମାନଙ୍କୁ କହିବି ଓ ଏନେଇ କ’ଣ କରାଯାଇ ପାରିବ ତାହା ଦେଖିବି ।

ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୀତଳ, ଅର୍ଚ୍ଚନା ଓ ବିକାଶଙ୍କ ପରି ଋଣକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଏମ୍‌ଏଫ୍‌ଆଇ ରିକଭରି ଏଜେଣ୍ଟଙ୍କ କଲ୍‌ କାଳେ ଆସିଥିବ ସେ ଭୟରେ ଜୀବନ ବିତେଇବାକୁ ହେବ । ଫୋନ୍‌ର ଘଣ୍ଟି କେତେବେଳେ ମଧ୍ୟ ବାଜିପାରେ ।

ଅନୁବାଦ: ଓଡ଼ିଶାଲାଇଭ୍‍

ଓଡ଼ିଶାଲାଇଭ୍: ଏହି ଅନୁବାଦ ଓଡ଼ିଶାଲାଇଭର ତତ୍ତ୍ୱାବଧାନରେ କରାଯାଇଛି। ଓଡ଼ିଶାଲାଇଭ୍ ହେଉଛି ଭୁବନେଶ୍ୱରସ୍ଥିତ ଏକ ପ୍ରଗତିଶୀଳ ଡିଜିଟାଲ୍ ପ୍ଲାଟ୍ଫର୍ମ ଏବଂ ସୃଜନଶୀଳ ଗଣମାଧ୍ୟମ ଓ ଯୋଗାଯୋଗ ଏଜେନ୍ସି। ଏଠାରେ ଲୋକାଲାଇଜେସନ, କଣ୍ଟେଣ୍ଟ ପ୍ରସ୍ତୁତି, ଭିଡ଼ିଓ ପ୍ରଡକ୍ସନ ଏବଂ ୱେବ୍ ଓ ସୋସିଆଲ୍ ମିଡ଼ିଆ ପରି ବିଭିନ୍ନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅଡ଼ିଓ ଭିଜୁଆଲ୍ବିଷୟବସ୍ତୁ, ନ୍ୟୁଜ୍ ଇତ୍ୟାଦି ସେବା ପ୍ରଦାନ କରୁଛୁ।

Parth M.N.

ପାର୍ଥ ଏମ୍.ଏନ୍. ୨୦୧୭ର ଜଣେ PARI ଫେଲୋ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ୱେବ୍ସାଇଟ୍ପାଇଁ ଖବର ଦେଉଥିବା ଜଣେ ସ୍ୱାଧୀନ ସାମ୍ବାଦିକ। ସେ କ୍ରିକେଟ୍ ଏବଂ ଭ୍ରମଣକୁ ଭଲ ପାଆନ୍ତି ।

Other stories by Parth M.N.